Bung 3 — Thutiammi Cithlah A Ratnak
GSAM 57.1“Caan a kim tikah Pathian cun a Fapa a thlah, ... thukham hnuai ih um dingin a suak, thukham hnuai ih um pawl cu a tlen dingah, fapa sinak kan co theinak dingah a si.”1
GSAM 57.2“Tu ah, ka phuangmi thuthangṭha le Jesuh Khrih ih thu simnak vekin, leilung sem tirh ihsin thup ih um nain tu ah phuang ih um zo mi thuthup langternak vekin, nanmah a hngetkhohter theitu hnenah—cui thuthup cu kumkhaw Pathian ih thupek vekin profet pawl ih ca nganmi hmangin, zumnak ih thu an awih theinak dingah miphun hmuahhmuah hnenah theihter a si zo—fimnak a neitu Pathian pakhat lawng hnenah Jesuh Khrih hmangin kumkhua in sunlawinak um seh.”2
GSAM 57.3“Ka hlan ih tong tawi tein ka rak ngan zo vekin, phuangsuahnak in thuthup cu keimah a theihter; ... cui thuthup cu tu ah Thlarau in a tirhthlah thianghlim pawl le profet pawl hnenah a phuang vekin hlan san pawl ih minung fate hnenah theihter a rak si lo.... Mithianghlim hmuahhmuah lakih a niam bik hnakin niam sawn ka si mi kei hnenah hi zangfahnak hi pek a si, Zentel pawl hnenah a cem ti theih lomi Khrih ih lennak thu ka phuang theinak dingah le thuthup ih pawlkomnak cu ziang a si ti mi mi hmuahhmuah ka hmuhter theinak dingah a si. Cui thuthup cu Jesuh Khrih hmangin thil hmuahhmuah a semtu Pathian sungah leilung sem tirh ihsin thup in a um.”3
GSAM 57.4Thukam Hlun sungah thuthangṭha cu thup in a um ih, Thukam Thar sungah cun phuang in a um tiah an ti. Midang pakhat ih rel dan vekin, “Judah mi pawl cu Pathian hnen ihsin an pial tikah biaknak daan ih zirhnak pawl cu nasa zetin an hngilh. Cui biaknak cu Khrih amah rori ih dinmi a si. A ṭhen tinkim cu amah ih hminsinnak a si ih, nunnak le thlarau lam mawinak thawn a khat. Asinan Judah mi pawl cun an biaknak daan ihsin thlarau lam nunnak cu an hloh ih, nunnak nei lo lenglam daan pawl cu an kai hnget. Cui raithawinak pawl le daan pawl ih khihhmuhmi amah parah an thum aw lo ih, raithawinak pawl le daan pawl anmah rori parah an rinsan aw.
GSAM 58Leitlun Ukawknak Hngak
GSAM 58.1“Judah mi pawl cun Messiah ratnak an duh nain, a hnaṭuan dingmi cu an thei lo. Sualnak ihsin tlennak an hawl lo ih, Rom mi pawl kut ihsin luatnak an hawl. Messiah cu nehneh ih ra dingin an hngak, namnehtu ih thuneihnak siatsuah ih, Israel cu leitlun hmuahhmuah uk dingin cawisang dingah an ruat. Cutiin Rundamtu an hnongnak ding lamzin cu timlam a si.
GSAM 58.2“Mipi cu thimnak le namneh tuarnak sungah an um ih, uktu pawl cu thuneihnak an hal tuk ruangah, an ral pawl a nehtu le Israel hnenah lalram a pe saltu pakhat ratnak cu an ngaizet. Simcianak pawl an zir nain, thlarau lam theihthiamnak an nei lo. Curuangah Khrih a voikhat ratnak ih a hnuaidor awknak a khihhmuhmi Cathianghlim pawl cu an thlauthla, a ratsalnak ih sunlawinak thu a simmi pawl khal an hman sual. Porh awknak cun an hmuhnak a khuh; an duhamnak vekin simcianak cu an simfiang.
GSAM 58.3“Kum thawngkhat leng Judah mi pawl cun Rundamtu ratnak an rak hngak. Cui thil cang dingmi parah an ruahsannak a tleu bik pawl cu an ret. Hla le simcianak sungah, biakinn ih biaknak daan le innsang thlacamnak sungah a hming cu an upat. Cuti si cingin a rat tikah amah cu an thei lo. Vancung ih duh zetmi cu an hrangah ‘leiro ihsin a khomi kung hram bangtuk’ a si; ‘a pianzia le a langdan mawinak zianghman a nei lo;’ amah an duh haihnak ding mawinak zianghman an hmu lo. ‘Amah ta hnenah a ra ih, amah ta pawl cun an pawm lo.’”4
GSAM 58David Cithlah Ihsin
GSAM 58.4Daniel ih simcianmi caan, “Messiah Bawi”—hriak thihmi Pakhat—a lang dingmi caan cu a nai tikah, Judah mi pawl cun hitin an ruat thei ding ih, rinhlelnak zianghman um loin cutin an ruat ko ding: Messiah cu taksa lamah David inn le cithlah ihsin a si ding, curuangah a suahnak cu cui cithlah sungah a si hrimhrim ding; Judah mi daan le nunphung ih thupek vekin, kum sawmthum a kim tikah mipi lakih rawngbawl dingin hriak thih a si ding. Cui kumah hriak thihmi vekin a lang ding ahcun, Messiah ratnak tiang a thleng dingmi kum zarh sawmruk le pakua a cem hlan kum sawmthum ah a suak hrimhrim ding.
GSAM 59Simeon le Anna ih Simcianak Pawl
GSAM 59.1Cui caan lai ah Israel ram hmuahhmuah cu ruahsannak thawn an hngak. Thahnemngai le rinum zet ih Cathianghlim a zirtu pawl cun an Bawi le an Uktu a si dingmi suahnak cu an hngak. Pathian tihzah ih a tar zo mi Simeon hnenah cun “Bawipa ih Khrih a hmuh hlanah thihnak a hmu lo ding tiah Thlarau Thianghlim in a phuang.”5
GSAM 59.2Nausen Rundamtu cu biakinn ah an run thlen tikah, Simeon cun hi nauhak hi an rak relmi Khrih cu a si ti a thei. “Cutikah a kut pahnih in nauhak cu a pom ih, Pathian a thangṭhat ih, hitin a ti, Bawipa, na thu vekin tu ah na siahhlawh hi daiten feh na siang zo; ziangahtile miphun hmuahhmuah hmai ih na timlammi na rundamnak cu ka mit in an hmu zo: Zentel pawl hrang eng a pe dingmi le na mi Israel pawl ih sunlawinak cu a si....
GSAM 59.3“Cun Simeon in anmah [Josef le Mari] cu thlawsuah a pe ih, a nu Mari hnenah, Zoh aw, hi nauhak hi Israel lakih mi tampi an tluknak le an tho salnak dingah, le dokalh ih relmi hminsinnak si dingah ret a si (a si, na nunnak rori khal nam in a tlang tlang ding), mi tampi ih thinlung sung ruahnak pawl an lang theinak dingah a si, a ti.
GSAM 59.4“Asher phun ih Fanuel fanu Anna ti mi profet nunau pakhat a um.... Cui caan te ah a ra ih, amah khalin Bawipa hnenah lungawi thu a sim ih, Jerusalem ih tlennak a hngaktu hmuahhmuah hnenah a thu a sim.”6
GSAM 59Vancungmi Pawl in Tuu Khaltu Pawl an Leng
GSAM 59.5Hi thil hlanah Rundamtu suahnak ih thuthang lungawi um cu Bethlehem phairawn ih tuu khaltu pawl hnenah vancungmi pawl in an phuang zo. Tuu khaltu pawl ih an ngaih lai ah vancungmi pawl cun hi hla aw mawi zet hi an sak:—
GSAM 60Mifim Pawl in Bethlehem an Leng
GSAM 60.2Cule Balaam ih simcianmi vekin “arsi a suakmi” a hmu zo tu nisuahnak lam ih mifim pawl an ra. Cui arsi ih kaihhruainak an thlun ih Jerusalem an thleng, cutawkah suak thar Lal cu an sut a tul. An duhzawngmi Pakhat suahnak hmun ding cu Bethlehem a si tiah sim an si hnuah, an khualtlawnnak cu an peh ih, a lang salmi arsi ih kaihhruainak thawngin Rundamtu a itnak hmun niam te ah an thleng. Cutawkah Nauhak thianghlim cu an be, sui, rimhmui kuhmi thinghnai le murrah thinghnai laksawng an pe ih, an inn lam ih khualtlawn hla zet cu an thok sal.
GSAM 60Kum Hleihnih A Si Laiih Rundamtu
GSAM 60.3Nauhak a si lai ihsin kum hleihnih a kim tiang, fimnak le taksa ah a ṭhangso ih, a nu le pa hnenah thuawi zet ih a um ti mi siar lo cun, Rundamtu Khrih ih thuhla nganmi a mal zet. Asinan kum hleihnih a si tikah, kum tin puai hmang dingin Josef le Mari thawn Jerusalem ah a kai ih, cutawkah thusuhnak a suhnak le an thusuhnak harsa zet pawl a letnak ih a theihnak langmi ruangah puithiam pawl cu an mangbang. Cui caan ihsin mipi lakih a hnaṭuan a thok hlan tiang, Mari ih pasal Josef thawn hna a ṭuan tikah, thingtuktu ih hnaṭuan niam te cu amah in a upat.
GSAM 60Tipil Petu Johan ih Hnaṭuan
GSAM 60.4Mipi lakih a rawngbawlnak a thok hlan thla ruk sung, Khrih ih a hnaṭuan dingmi cu Tipil Petu Johan in a phuang. Johan ih thu ngai ding le a hnen ih tipilnak co dingin mipi tampi an ra. Annih cu “an hngak rero [Messiah ratnak an hngak] ih, Johan cu Khrih a si maw, a si lo ti an thinlung sungah mi hmuahhmuah in an ruat rero [cahmai sir ih nganmi ah, ‘an ruat asilole an el aw’] tikah, Johan cun an zate hnenah, Kei cun ti in tipilnak ka lo pe taktak; asinan keimah hnakin thiltithei sawn pakhat a ra, a kedan hri phel tlak khal ka si lo: amah cun Thlarau Thianghlim le mei in tipilnak a lo pe ding. A kut sungah thlihrin a um ih, a rawhphah cu a thianfai thluh ding, cule a fang pawl cu a fang retnak inn ah a khawm ding; asinan a phaw pawl cu hmit theih lo mei ah a ur ding, a ti.”7
GSAM 61Jesuh Tipilnak A Co
GSAM 61.1Johan cun tipilnak a pek lai ah, tipilnak co dingih a hnen ih a rami Jesuh cu a hmu ih, “Zoh hnik uh, leitlun ih sualnak a lakhlo tu Pathian ih Tuufa cu.... Cun Johan in theihpitu a si ih, Thlarau cu vancung ihsin ṭhuro vekin a rung ṭum ih, a parah a um ka hmu. Kei cun amah ka rak thei lo: asinan ti in tipilnak pe dingih in thlahtu cun, Thlarau a rung ṭum ih a par ih a ummi na hmu ding, cui paih cu Thlarau Thianghlim ih tipilnak a petu cu a si, tiah i sim. Cui thil cu ka hmu ih, hi pa hi Pathian ih Fapa a si tiah theihpitu ka si, a ti.”8
GSAM 61Vancung Ihsin Aw
GSAM 61.2Khrih cu Messiah a si ti cu ṭhuro vek taksa pianzia nei ih Thlarau Thianghlim a rung ṭumnak hmuh theihmi lawngin a nemhnget lo, vancung ihsin a rami aw khalin a nemhnget. Mathai ih Thuthangṭha sungah hitin kan siar, “Jesuh cun tipilnak a co hnuah tikhal loin ti sung ihsin a kai; cule zoh uh, a hrangah vancung a awng ih, Pathian ih Thlarau cu ṭhuro vekin a rung ṭum ih a par ih a um cu a hmu: cule zoh uh, vancung ihsin aw pakhat cun, Hi pa hi ka duhdawtmi ka Fapa, a parah ka lung a awi zet, a ti.”9
GSAM 61.3“Johan cun mangbangza pakhat hman a tuah lo” nain, Khrih ih rawngbawlnak thawn a ummi thilti theinak ropi cu mipi in an hmuh tikah, “Hi pa ih thuhla Johan ih a simmi hmuahhmuah cu a dik.” tiah an ti lo thei lo.10
GSAM 61Daan Vekin Khrih Hriak Thih A Si
GSAM 61.4Luka ih a nganmi tipilnak le ṭhuro pianzia ih Thlarau Thianghlim in hriak a thihnak thawn pehparin, “Jesuh amah cu kum sawmthum hrawng a kim thok.” tiah kan siar.11
GSAM 62.1Kan Bawipa ih tipilnak a co hnu te ih, ni sawmli rawl a ul reipi ih, thlaler ah khawsia ih tukforhnak nasa zet a tuar hnuah, amah cu “a ṭhannak khua Nazareth ah a ra; a nunphung vekin Sabat ni ah sinakok sungah a lut ih, ca siar dingin a ding.... Bawipa ih Thlarau cu ka parah a um, ziangahtile mi rethei pawl hnenah thuthangṭha sim dingin hriak i thih.... Cun an hnenah, Tuini ah nan theihmi hi Cathianghlim thu hi a kim zo, tiah a sim thok.”12
GSAM 62Caan A Kim Zo
GSAM 62.2Cui thil cangmi thotho a ngan tikah Marka cun, “Caan a kim zo, Pathian ih lalram khal a nai zo: sual sir uhla, thuthangṭha zum uh.” tiah a ti.13 Hriak thihmi a lang ding tiah simcianmi caan cu a thleng zo. Tipilnak a co tikah Thlarau Thianghlim in hriak a thihnak cu a cang zo ih, tu ah hlan profet thianghlim pawl ih simcianmi caan le daan thawn mil aw cekciin a rawngbawlnak cu a thok rero.
GSAM 62Khrih Cu Messiah A Sinak ih Hmuh Theihmi Thuhmi
GSAM 62.3Khrih ih rawngbawlnak thawn mangbangza tuahnak cu a peh vivo. Mipi cun a tahṭhimnak pawl le a thu pawl kimzetin an theithiam lo hmanah, cui mangbangza pawl cu amah Immanuel a sinak, asilole “Pathian cu a hnenah a um.” ti mi ih hmuh theihmi thuhmi a si.14 Hi mangbangza pawl hmangin Khrih cun amah sungih Pathian ih thiltitheinak thuhmi cu leitlun hnenah a pe ih, cui hlei ah Pathian ih ziaza le a duhdawtnak zangfahnak khal tuahnak in a langter. Filip cu kum thum sung peh vivo ih Khrih thawn an um tlang ih, a mangbangza ropi pawl a hmuh hnuah, “Bawipa, Pa cu in hmuh aw, cuti cun kan hrangah a tawk,” a ti tikah, Jesuh cun a hnenah, “Filip, nan hnenah caan rei zet ka um zo nain, i thei hrih lo maw? Kei i hmu zo tu cun Pa a hmu zo: cuti si ahcun, Pa cu in hmuh aw, tiah ziangtin na ti thei? ... Kei cu Pa sungah ka um ih, Pa cu ka sungah a um ti i zum uh; cuti lole ka hnaṭuan pawl ruangah i zum uh, a ti.”15
GSAM 63Johan ih Mangbangnak
GSAM 63.1Khrih ih tipilnak co lai ah Johan cun Thlarau Thianghlim a rung ṭumnak cu a mit in a hmu ih, Pathian ih Fapa a si ti a phuangmi vancung ihsin aw cu a thei zo. Amah rori khalin, “leitlun ih sualnak a lakhlo tu Pathian ih Tuufa,” a si tiah a phuang zo nain, thil a cang dan cu a ruahsan dan thawn a danglam tuk ruangah, thim zet a thawnginn sungah a lung a nuam lo ih, a ruat thiam lo.
GSAM 63.2“Rundamtu ih dungthluntu pawl vekin Tipil Petu Johan khalin Khrih ih lalram umzia a theithiam lo. Jesuh in David ih bawiṭhutphah a co ding tiah a ruahsan; caan a feh vivo ih, Rundamtu cun lal ih thuneihnak zianghman a dil lo tikah, Johan cu a mangbang ih, a lung a buai.”16 “A dungthluntu pahnih a hnenah a ko ih, [amah in] Jesuh hnenah anmah cu a thlah ih, Ra dingmi cu nangmah na si maw? Asilole midang kan hngak pei maw? tiah a sutter.” “Cui tikcu te ah amah [Jesuh] cun mi tampi ih dam lonak le natnak pawl, le thlarau ṭha lo pawl a damter ih, mitcaw tampi khal hmuhnak a pe. Cule Jesuh in anmah cu a let ih, Feh uhla, nan hmuhmi le nan theihmi pawl cu Johan hnenah va sim uh, a ti.”17
GSAM 63.3Rundamtu ih a simmi thutak tampi cu Judah mi pawl le a dungthluntu pawl hmanin fiangzet ih an hmuh theinak dingah a har zet, ziangahtile Messiah a rat tikah an hrangah nasa zet ih a hrehawmmi Rom mi ih namneh tuarnak cu a balter ding ih, David ih lalram cu a din sal lohli ding, cule leitlun lal vekin a uk ding tiah an zumnak cu a hnget tuk.
GSAM 63.4Jesuh cun, “Sual sir uh, ziangahtile vancung lalram a nai zo.” tiah thu a sim thok.18 A tirhthlah pahleihnih a thlah tikah, cui Thucah thotho, “Vancung lalram a nai zo.” ti mi cu an keng.19 A rawngbawlnak hnu deuh ah mi sawmsarih a thlah tik khalah, “Pathian ih lalram cu nan hnenah a nai zo.” ti mi thu thawn a si.20
GSAM 64Khrih ih Hnaṭuan Ruangah Mipi An Mangbang
GSAM 64.1Khrih ih thu mangbangza le a zirhnak pawl ruangah mipi cun, “Hi pa ih a sim vekin zohman in thu an sim dah lo.” an ti.21 Cun mitcaw le tong thei lo pa a damter tikah, “Mipi hmuahhmuah an mangbang ih, Hi pa hi David ih fapa a si lo maw? an ti.”22 Tong dangin, Hi pa hi David ih cithlah, thutiammi Rundamtu a si lo maw? ti a si. “Amai khua ah a ra tikah, an sinakok sungah thu a zirh ih, an mangbang tuk ih, Hi pa in hi fimnak le mangbangza hnaṭuan pawl hi khuiah a ngah? Hi pa hi thingtuktu ih fapa a si lo maw? A nu cu Mari an ti lo maw? A unau pawl khal Jame, Joses, Saimon le Juda an si lo maw? an ti.”23
GSAM 64.2Khrih ih rawngbawlnak kum thumnak hrawngah, biakinn apnak puai hmang dingih biakinn sungah a um lai, Judah mi pawl cun amah an kulh ih, “Ziangtik tiang rinhlelnak sungah in umter ding? Nang cu Khrih na si ahcun, fiangten in sim aw.” tiah an ti.24 Cui kum hlan kumah, “barli sang panga le nga fate pahnih,” hmangin mi thawngnga a cawmnak mangbangza ropi a tuah tikah, amah cun “lal ih tuah dingah an ra ih hranhram in an hruai ding ti a thei, [curuangah] tlang ah a feh sal.”25
GSAM 64Khrih in A Thihnak Thu Dungthluntu Pawl A Zirh
GSAM 64.3A dungthluntu pawl thu a zirh tikah, Khrih cun leitlun lalram a thok lohli ding ti mi ruahnak hlon ding le, amah a thi hrimhrim ding ih a tho sal ding, a feh ding ih a ra sal ding ti anmah hmuhter ding cu thil thupi ah a ruat. Curuangah anmah cu, “Minung Fapa cu hlan ih a umnak hmun ih a kaisal nan hmu ahcun ziangtin nan um ding?” tiah a sut.26 Anmah hnenah “amah cu Jesuh Khrih a si ti zohman hnenah sim lo dingin” thu a pe hnuah, hitin kan siar: “Cui caan ihsin Jesuh cun a dungthluntu pawl hnenah, Jerusalem ah a feh hrimhrim ding thu, upa pawl, puithiam hotu pawl le ca ngan thiam pawl kut ih thil tampi a tuar ding thu, thah a si ding thu le ni thumnak ah kaihthawh sal a si ding thu a hmuhter thok. Cule Piter cun amah cu hmun dangah a hruai ih, Bawipa, hi thil hi na hnen ihsin hla zetah um seh; na parah hi thil a cang lo ding, tiah a kawk thok.”27
GSAM 65.1Cui caan te ah, hitawk ih a dingmi ṭhenkhat cun Minung Fapa a lalram ih a ratnak an hmuh hlan tiang an thi lo ding tiah an hnenah a sim.28 Cui hnu ni riat hrawngah hi simcianak cu a kim; cule tirhthlah Piter cun a lalram ih a rami Khrih ih “Langnak” cu hmailam ih a cang ngaingai dingmi Khrih ratsalnak ih thuhmi vekin a rel.29
GSAM 65.2Voi khat ah Khrih le a dungthluntu pawl cu Galili ah an um lai, Jesuh cun an hnenah, “Minung Fapa cu minung pawl kut ah phatsan ih pek a si ding; anmah in an thah ding ih, ni thumnak ah kaihthawh sal a si ding. Cule anmah cu an riahsia nasa zet.” tiah a ti.30 Cuti si cingin a sim duhmi cu an theithiam thei hrih lo, ziangahtile a thihnak le a thawhsalnak ih thutak upat tlak cu an thinlungah a luhter tum lai hmanah, vancung lalram sungah zo bik saw a ropi ding ti mi thu cu anmah le anmah an el aw.31
GSAM 65.3Voi dangah Piter cun Jesuh hnenah, “Kannih cun ziangkim kan tanta ih, nangmah kan lo thlun zo; curuangah ziang kan ngah pei? a ti. Jesuh cun an hnenah, A ngaingai in nan hnenah ka lo sim, thil hmuahhmuah tuah thar a si tikah, Minung Fapa cu a sunlawinak bawiṭhutphah par ih a ṭhut tikah, keimah i thluntu nanmah khal bawiṭhutphah pahleihnih parah nan ṭhu ding ih, Israel phun pahleihnih thu nan ṭhen ding, a ti.”32 Lalram cu rei hlanah din a si ding ti mi ruahnak cu an thinlung sungah a thupi bik thotho ih, minung nun vekin lalram sungih a sang bik hmun cu an hawl thok.
GSAM 65.4Cule Zebedi ih fapa Jame le Johan ih a sang duhtu an nu cu a ra ih, a fapa pawl hnenah hmun sang pek an si dingah—pakhat cu a bawiṭhutphah vorhlam ah, pakhat cu kehlam ah; asilole pakhat cu cozah ih hotubik, a dang cu ram thu lam hotu si dingah—Khrih a ngen. Asinan Khrih cun fiangten, “Nan dilmi cu nan thei lo.” tiah a ti.33
GSAM 66Nehnak Thawn Jerusalem Ah Luhnak
GSAM 66.1Cui caan thawn a hlat lo ah thil ropi le mangbangza pakhat a cang. Cui thil cu a thih hnu ni li a liam zo mi Lazaras cu thlan sung ihsin kaihthawh a si. Cutivek mangbangza ropi cun mipi cu a thinho ih a mangbangter tuk ruangah Farasi pawl an phang ih, puithiam pawl thawn khawmpi an ko lohli. An ruahkhawmnak ah, “Ziang kan tuah ding? Hi pa cun mangbangza tampi a tuah. Hitin kan umter hrih ahcun mi hmuahhmuah in amah an zum ding; cule Rom mi pawl an ra ding ih, kan hmun le kan miphun an laksak ding.” tiah an sut aw.34 Cutin hnuai lam ihsin Setan ih thiltitheinak cun Khrih siatsuah a tumtu pawl cu a kaih lai ah, tlun lam ihsin thiltitheinak cun mipi cu amah sunlawih dingah le, amah thuhla simcianmi kimter dingah a cangvaiter.
GSAM 66.2A tlun ih relmi thil a cang lai ah, mipi cu Jesuh hmuh ding lawngah si loin, mithi lak ihsin a kaihthawhmi Lazaras khal hmuh dingin tampi an ra suak. Tu ah Jesuh cu rei zet an hngakmi an lal a si ti an hrangah a fiang bangin a um. Laak fa par ih to ih Jerusalem lam ih a ra lai an ton tikah, Cathianghlim thu cu an thinlung sungah nasa zetin a lang sal, “Tih hlah, Zion fanu: zoh aw, na lal cu laak fa par ih to in a ra.”35 Cui mipi tampi zet lak ihsin nehnak au aw ringzet a suak ih, thinlung khawng le anmai hlawknak a ruattu Farasi pawl cu nasa zetin a buaiter. Anmah le anmah cun, “Zianghman nan hlawhtling lo ti nan hmu maw? Zoh uh, leitlun cu a dungah an feh thluh zo.” an ti.36 Khrih cu au aw cu a rehter dingah an ngen tikah, “Nan hnenah ka lo sim, hi pawl hi daiten an um ahcun lungto pawl in an au suak lohli ding.” tiah a let.37 Hi thil thuhla Bawipa cun, “Au uh,” tiah a ti zo; mipi in a thu an kimter lo ahcun lamzin ih lungto pawl hnenah aw a pe ding ih, an au ding; ziangahtile a thu cu a kim hrimhrim ding a si.
GSAM 66Khrih cu A Feh Hlo Ding ih A Ra Kirsal Ding
GSAM 66.3Kan Rundamtu cun a thi ding ih a tho sal ding timi thu ah dungthluntu pawl ih thinlung hruai a tum lawng a si lo; a feh hlo ih a ra kirsal hlan cu uknak ram a ra hrih lo ding timi khal anmah zirh a duh. Thinglamtah parih a thih ding thu a sim tikah, “Keimah cu leilung ihsin khaikang ka si ahcun, mi hmuahhmuah ka hnenah ka dirh ding. Ziangvek thihnak in a thi ding ti a langter duh ruangah hitiin a sim a si. Mipi cun, Daan sung ihsin Khrih cu kumkhua in a um ding ti kan thei zo; ziangtinso nang in, Milai Fapa cu khaikang a si tengteng ding, na ti? Hi Milai Fapa cu zo saw a si? tiah an let.”38
GSAM 67.1Leilung parah a uknak ram din a si hlanah a feh hlo ding ih a ra kirsal ding timi cu dungthluntu pawl ih thinlung sungah fiang sinsin ih a luh theinak dingah hitiin a sim: “Ka faate pawl, caan tawite sung nan hnenah ka um hrih ding. In hawl ding; Judah pawl hnenah, Ka fehnak ah nan ra thei lo, tiih ka sim vekin atu-ah nan hnen khalah ka sim.... Simon Piter in, Bawipa, khuitawk ahso na feh ding? tiah a sut. Jesuh in, Ka fehnak ah atu cu in thlun thei lo; asinain hnuah cun in thlun ding, tiah a let.”39 Cule an thinlung mangbang le riahsia pawl cu hi thu in a thazang pe: “Nan thinlung mangbang hlah seh; Pathian nan zum, keimah khal i zum uh. Ka Pai inn ah umnak hmun tampi a um; cuti a si lo ahcun ka lo sim zo ding. Nan hrangah hmun timlam dingin ka feh a si. Nan hrangah hmun timlam dingin ka feh ahcun ka ra kirsal ding ih ka hnenah ka lo hruai ding; cuticun ka umnak ah nanmah khal nan um ve ding.”40
GSAM 67Phun Upa Pa ih Tahṭhimnak
GSAM 67.2Rundamtu le a dungthluntu pawl Jerusalem ah an kai laiah, uknak ram cu zamrangte in a lang ding timi ruahnak dik lo cu rem dingin Rundamtu cun hi tahṭhimnak a hmang sal: “Phun upa pa pakhat cu amai hrang uknak ram co ih ra kirsal dingin ram hlapi ah a feh. A siahhlawh pahra a ko ih an hnenah tangka mina pahra a pe, Ka rat hlanlo hnaṭuan uh, tiah a sim hai.... Cule uknak ram a co ih a ra kirsal tikah, sum a rak pekmi siahhlawh pawl cu a hnenah ko dingin thu a pe, sumdawnnak in pakhat cio in ziangzat an hlawh ti a theih duh ruangah a si.”41 Hi tahṭhimnak ah Bawipa cun phun upa pa in amah a ai-awhter. Uk dingih a ra kirsal hlanah, ram hlapi, a Pa hnenah, a feh ding ih cutawk ah uknak ram a co ding a si.
GSAM 68.1Dungthluntu pawl in, “Na ratsalnak le leitlun cemnak ih hminsinnak cu ziang saw a si ding?”42 tiih an sutnak cu Rundamtu in a let. Kawhhran parih a thleng dingmi hrehawmnak ropi caan tiangih thil a thleng dingmi pawl le a lang tengteng dingmi hminsinnak pawl cu an hnenah a sim. Himi pawl a lang tikah a ratnak cu a nai zo, sangka bul rori ah a si zo ti an thei ding, cule cumi hminsinnak pawl a hmutu san cu a rat hlan an cemral lo ding ti an thei ding a si.43
GSAM 68Dungthluntu Hmuahhmuah ih Tlansanmi
GSAM 68.2Khrih cun a thihnak le hmusit a sinak thuhla tirhthlah pawl hnenah nasa zetin a zirh nain, thuṭhen a sinak le thinglamtah parih thah a sinak thuhla a zirhmi thutak cu zianghman an theithiam lo. Thutak an theihthiamnak cu a mal tuk ruangah, hniksaknak a rat tikah an ruahsannak a thi ih an zate in “amah an tlansan ih an tlan hlo.”44 Mi hmuahhmuah in amah an tlansan khalah a tlansan dah lo ding ti ngam zetih a rak simtu, ṭhahnemngai ringringtu Piter rori khal cu nazi malte hnuah a Bawipa a phat ih cupa a thei lo ti siasam in a sim. Thinglamtah parih thah a si hnu ni thumnak ah mithi lak ihsin a tho sal ding tiih Bawipai thu cu an theithiam har tuk ruangah, “mithi lak ihsin thawhsalnak timi ih sullam cu ziang saw a si ding” tiah anmah le anmah an sut aw ih an ruat aw.45 A ngaingai te cun an zumnak a mal tuk ruangah, a thih ih Joseph ih thlan thar sungah a ruang an ret hnuah, a ruang ah rimhmui thuh dingin an timlam. Ruahsannak a hlo zo, thlan sungah Khrih thawn phum a si zo; dungthluntu pawl hrangah ziangtluk riahsiaza Sabat ni saw a si! An thinlung cu riahsiatnak le ruahsannak hlawhsamnak in a rit, cule a nunnak cu nunnemnak le zangfahnak hnaṭuan in a khatmi, zangfahnak le lainatnak nei Rundamtu cu an kiangah an hnemtu le thazang petu dingah a um nawn lo; an dinhmun cu ziangtluk khawharza saw a si!
GSAM 69Thawhsalnak Zing Ih Thil Thleng Mangbangza Pawl
GSAM 69.1Zarh ih ni khatnak zing cu a hung vang zo! Van le lei ah ziangtluk cangvaihnak saw a um! Vancungmi thiltithei zet pakhat cu sunlawinak ram ihsin Joseph ih thlan ah a rung ṭum, Pathian Fapa tho dingih thupek thucah a keng. “Ngai hnik uh, linghnin nasa zet a um; ziangahtile Bawipai vancungmi cu van ihsin a rung ṭum ih sangka ih lungto cu a lum hlo, cule cui lungto parah a to. A hmai cu nimthlak vek a si ih a hnipuan cu vur vekin a raang. Amah an ṭih ruangah kilvengtu pawl cu an khur ih mithi vekah an cang.”46 “A itthatmi mithianghlim tampi ih ruang cu an tho, cule a thawhsal hnuah thlan sung ihsin an suak ih khaw thianghlim sungah an lut, mi tampi hnenah an lang.”47 Jerusalem ah an rualpi pawl ih sangka bulah hitivek mi pawl an rat cu ruat hnik uh: thinglamtah parih thahmi Khrih cu mithi lak ihsin a tho sal zo ih, a thawhsalnak thu theihpitu si dingin anmah khal a huham in nunnak pek sal an si tiih thucah an keng! Dungthluntu pawl le nunau thianghlim pawl lakah ziangtluk cangvaihnak saw a um! “Amah cu mithi lak ihsin a tho sal zo, ziangahtile amah kan hmu ih kan ṭawngpi zo!” tiih thuthang ṭha sim dingin hitawk le khitawk ah an tlan rero!
GSAM 69Jesuh cu Khaw Lenglam Ah A Feh
GSAM 69.2“Ngai hnik uh, cui ni thotho ah anmah lakih mi pahnih cu Jerusalem ihsin furlong sawmruk hrawng [mel sarih le hrek] ih a hlami Emmaus tiih kawhmi khawte pakhat ah an feh. A rak thlengmi hi thil hmuahhmuah thu cu an ruat aw. Cuticun thu an ruat aw ih an rel aw laiah, Jesuh amah rori cu an kiangah a ra ih anmah thawn a feh. Asinain amah an theih lonak dingah an mit cu kham a si. Cule an hnenah, Nan feh rero laiih riahsia zetih nan rel awmi hi ziang thuhla saw a si? tiah a sut. Anmah lakih Kleopas tiih kawhmi pakhat cun, Jerusalem ah na um ve nain, hi ni sungih cutawk ah a thlengmi thil pawl a thei lotu khual pakhat lawng na si maw? tiah a let. An hnenah, Ziang thil pawl saw? tiah a sut. Annih cun a hnenah hitiin an sim: Pathian le mipi hmuahhmuah hmaiah tuahnak le ṭawngkam ih thiltithei zet profet, Nazareth mi Jesuh ih thuhla a si. Kan puithiam hotu pawl le kan uktu pawl in thihnak thuṭhen dingah an ap ih thinglamtah parah an thah. Asinain amah cu Israel tlen dingmi a si ding tiah kan rak ruahsan; himi hmuahhmuah hlei ah, hi thil pawl a thlen ihsin tuini cu ni thumnak a si. Kan pawl sungih nunau hrekkhat pawl khal in in mangbangter; anmah cu zingpit ah thlan ah an feh, cule a ruang an hmuh lo tikah an ra ih, an hnenah vancungmi pawl an lang thu le, cui vancungmi pawl in amah cu a nung tiih an sim thu an rel. Kanmah thawn a ummi hrekkhat cu thlan ah an feh ve ih nunau pawl ih an sim vek roriin an hmu; asinain amah cu an hmu lo.
GSAM 70.1“Cule an hnenah, Maw mi aa pawl, profet pawl ih an rak simmi hmuahhmuah zum dingih thinlung khulnuar pawl! Khrih cun hi thil pawl hi tuar ih a sunlawinak sungah a lut ding a si lo maw? tiah a ti. Cule Moses le profet hmuahhmuah ihsin a thok ih Ca Thianghlim hmuahhmuah sungih amai thuhla pawl cu an hnenah a simfiang.”48 Anmah thawn rawl a ei ding tikah saang cu a them ih lungawi thu a sim, “cule an mit cu on a si ih amah cu an thei.... Cule pakhat le pakhat in, Lamzin ih kan feh laiah in ṭawngpi ih Ca Thianghlim in simfiang laiah kan thinlung sung a alh lo maw? tiah an ti aw.”49
GSAM 70.2Atu-ah, a netnak ah, thu cu an hnenah kimzetih langter a si hnuah, Rundamtu ih hnaṭuannak ah thihnak le thawhsalnak a tel ti dungthluntu pawl in an thei thiam thei zo. Asinain a uknak ram thu cu ziangtin an ruat ding?
GSAM 70.2“Hrehawm a tuar hnuah a nung ti amah rori cu rinhlelh rual lo theihpinak tampi in an hnenah a langter; ni sawmli sung anmah hmaiah a lang ih Pathian uknak ram thuhla a sim. Anmah thawn an pumkhawm laiah Jerusalem ihsin suak lo ding, asinain Pa ih thutiam, ka hnen ihsin nan rak theihmi kha hngak dingin thu a pe. Ziangahtile Johan cun tidai in baptisma a rak pe taktak; asinain tu ihsin ni reilo te ah nanmah cu Thlarau Thianghlim in baptisma pek nan si ding.
GSAM 71Atu-ah Uknak Ram Na Din Sal Ding Maw?
GSAM 71.1“Curuangah an pumkhawm tikah, Bawipa, hi caan ahhin Israel hnenah uknak ram na din sal ding maw? tiah an sut. [An sim duhmi cu, Ca Thianghlim vekin thinglamtah parah thah na si ding ih mithi lak ihsin na tho sal ding a ṭul ti kan zir zo, asinain atu-ah uknak ram na din sal ding a si lo maw? timi a si.] An hnenah, Pa in amai thuneihnak sungih a retmi tikcu le caan pawl cu nanmah ih theih ding a si lo. Asinain Thlarau Thianghlim nan parah a rat tikah huham nan co ding; Jerusalem ah, Judea ram hmuahhmuah ah, Samaria ah le leilung net tiangah ka theihpitu nan si ding, tiah a ti. Himi thu pawl a sim ṭheh hnuah, an zoh lai rori ah khaiso a si ih mero in an mithmuh ihsin a hum hlo. A kai laiih vanlam an zoh ringring laiah, ngai hnik uh, hnipuan raang a hruktu mi pahnih cu an kiangah an ding; anmah cun, Galilee mi pawl, ziangah vanlam zohin nan ding rero? Nanmah hnen ihsin van ih laksohmi hi Jesuh rori cu van ah a kai nan hmuh vek ciah in a ra kirsal ding, tiah an ti.”50
GSAM 71Thil Hmuahhmuah Remthat Salnak Caan Tiang Jesuh cu Van Ah A Um Ding
GSAM 71.2Atu-ah Rundamtu cun anmah a tanta zo ih, “a hlanih a umnak ah a kai sal” cu an hmu taktak zo ruangah, uknak ram a rat ding caan thuhla cu Thlarau Thianghlim in a zirh hai ding ti an lung a hngam. Curuangah Piter cun Thlarau a co hnuah mipi a zirh tikah, “Nan hnenih a hlan ih phuangmi Jesuh Khrih cu a thlah ding; Pathian in leilung hramthok ihsin a profet thianghlim hmuahhmuah ih ka ihsin a rak simmi, thil hmuahhmuah remthat salnak caan tiang van in amah cu a cohlang ding a si.” tiah a ti.51
GSAM 71.3Tirhthlah Piter hnenah Thlarau Thianghlim in leitlun pathum ih thu khal a theihter: pakhatnak cu tilik hlan ih leitlun, tidai in siatbalmi; pahnihnak cu meisa hrangih retmi tu ih leitlun, Remthat Salmi Lehlin ah a sim vekin leilung sungah retkhawmmi meisa a si ih, cui meisa cun Pathian ngaihsak lo mi pawl cu a hloralter, a siatbalter ih a hrawk ding; pathumnak cu lei thar, “dingfelnak a umnak” asilole mi hrekkhat ih an lehlin vekin, “mi dingfel pawl an um dingnak” a si.52
GSAM 72.1Tirhthlah Paul cun Pathian mi pawl ih thawhsalnak le a mithianghlim hmuahhmuah cu thi theimi ihsin thi thei lo ah, “mit khapkar ah, tawtawrawt netabik a awn tikah,” thleng an si ding thu a phuang. Korin mi pawl hnenah cun Khrih cu atu-ah a Pai bawiṭhutphah parah a um ih a doral hmuahhmuah amai hnuaiih umter an si hlanlo cutawk ah a um ding ti a sim. Cumi cu Daniel 7:13, 14 le Saam 2:8, 9 ih simcianak vekin, Pa in uknak ram, amai uknak ram cu a kut sungih a pek hlanlo timi a si. Thessalonika ih kawhhran hnenah, an ruahsannak umsun cu Khrih ratnak le thawhsalnak a si ih, thihnak in an duhdawtmi pawl a ṭhen hai tikah hnemnak taktak a petu khal cumi a si ti a sim.53
GSAM 72Bawipa Ratsal Ding Caan cu A Fiang Hrih Lo
GSAM 72.2Cui caan tiang kawhhran cun Bawipa a ratsal ding caan cu fiangzetin an thei hrih lo. Tirhthlah cun Thessalonika mi pawl hnenih a cakuat pakhatnak ah, “A nung ih a tangmi kannih cu laksoh kan si ding,” tiah a sim tikah, unau pawl cun anmah lakih hrekkhat an nung hrih laiah Khrih a ra ding timi ih an theihter a si tiah an ruat. A cakuat pahnihnak ah a ca an theihsualnak cu a rem ih, “zumnak ihsin fehpengnak a um hmaisa ih, sualnak pa, hloralnak fapa cu langter a si hlanlo cui ni cu a thleng lo ding; cupa cun Pathian tiih kawhmi hmuahhmuah le biakmi hmuahhmuah cu a dokalh ih anmah hmuahhmuah tlunah amah a khaisang aw” tiah a sim hai.54
GSAM 72Zumnak Ihsin Fehpengnak
GSAM 72.3Cuvek thotho in kawhhran cun Khrih ratsalnak caan thuhla cu thim sungih lamzin hawl vekin a hawl rero hrih a si. Unau pawl cun zumnak ihsin fehpengnak a um ding ti an zir zo; asinain ziangtluk a rei ding timi cu an sutnak a si. Cui thu ih letnak cu hnuah Johan hnenah Patmos tikulh parih langnak a hmuh lai ah pek a si; Thuphuan bung hleihnih le hleithum sungih hminsinnak pawl, “caan khat, caan pawl le caan hrek,” “thla sawmli le thla hnih,” “ni thawngkhat le ni zahnih le ni sawmruk” (kum) timi pawl in a langter. Asinain cui caan saupi hramthoknak a hminsin dingmi thil cu a thleng hrih lo. Curuangah kawhhran cun a rat a lang ding caan taktak cu fiangzetih thei loin Khrih ratnak cu a ruahsan ih a hngak rero hrih; ziangahtile cui hrehawmnak caan a cem hnu khalah “a tangmi pawl” ih kawhhran hrangah buainak le nehnak caan tawite a um hrih ding a si.55
GSAM 73.1Thukam Thar sungih nganmi thu pawl a cemnak ah kan Bawipa Khrih ratsalnak thu cu kan hmaiah fiangzetin ret a si. Cang sawmthum cio lakih cang khat hrawng cun kan Bawipa Jesuh Khrih ratsalnak thu cu lamzin pakhatkhat in a rel. Himi thu le cui ruahsannak thuhla ah san pawl a liam rero ih tu caan a thlen tiangih kawhhran dinhmun thu cu Robert Patterson, D.D., in Interior (Sunglam) tiih kawhmi cazin ah, “Thlawsuahmi Ruahsannak” tiih thulu hnuaiah hitin a ngan:—
GSAM 73Leilung Ih Kum Thawngkhat Caan—Patterson
GSAM 73.2“Kan Bawipa in leilung parih a kawhhran cu tanta ih Pa hnenah a feh tikah, riahsiaza dinhmun ah a tanta. A dungthluntu za nga pawl cu a doral in a khatmi leitlun pumhlum in a kulh hai. Cui doral pawl cu fimnak sang zet a neitu pakhat in Khrih dokalh biaknak pawl le uknak pawl ah a finkhawm; cupa cu huatnak sia zetin a khat ih siatsuahnak a hlawhtling bikmi lamzin pawl ah san tampi ih tonnun in zirhmi a si. Bawipa cun kan tihnungnak cu a thei lo a si lo; a netabik ih thu a simnak pawl khalah cumi cu a nepter lo ih, leitlun ih huatnak le kawhhran ih hrehawmnak cu a ziaawm ding ti khal a tiam lo. Asinain a doral pawl tlaksiat dingin amah rori a ra kirsal ding ih cui thlawsuahmi ni tiang in bawm ding tiah a tiam. ‘Leitlun in a lo hua. Leitlun ah hrehawmnak nan tuar ding. Nan ṭap ding ih nan rum ding, asinain leitlun cu a lungawi ding. Nan riahsia ding, asinain nan riahsiatnak cu lungawinak ah thleng a si ding.... Curuangah atu cu nan riahsia; asinain ka lo hmu sal ding ih nan thinlung a lungawi ding, cule nan lungawinak cu zohman in nan hnen ihsin an lo laksak lo ding. Ka feh hlo ahcun ka ra kirsal ding ih ka hnenah ka lo hruai ding; ka umnak ah nanmah khal nan um ve ding.’
GSAM 74.1“Amah rori a feh hlo tikah a kawhhran a hnemnak cu amah rori a ra kirsal ding timi, cutivek thlawsuahmi ruahsannak a si. A um lo caan sung hmuahhmuah hrehawmnak kan tuar ding tiah a sim; cule cuti vekin a thleng taktak. Amah a um lo laiah lenglam daihnak caan ziangkhal kan nei ding a si ahcun, a kawhhran cu leitlun ih do le namnak ihsin runsuah a si ding a si ahcun, asilole buh lakah buhlem a ṭhan lo dingmi thianghlimnak san ziangkhal a um ding a si ahcun, asilole a rat tikah Bawipai sunlawinak in a khatmi leitlun ih minung pawl in amah an rak saang ding a si ahcun, asilole leilung parah zumnak a hmu thei hman ding a si ahcun, cumi cu amah hrangah a ruah lo tukmi mangbangnak a si ding. Jesuh cun hi kum thawngkhat caan cu a thei lo. Cumi cu in sim lo ruangah a thei lo tiah kan ti a si; amah cun, ‘Ka Pa hnen ihsin ka theihmi hmuahhmuah nan hnenah ka theihter zo ruangah nanmah cu ka rualpi tiah ka lo ko,’ tiah a sim. Asinain a thurel le a tahṭhimnak hmuahhmuah sungah a rat hlanah daihnak asilole sunlawinak caan ziangkhal kan ruahsan ding tiih hminsinnak fate hman a um lo. Tirhthlah pawl khal in Khrih tel lo kum thawngkhat caan cu an thei lo ve thotho. Kan Bawipa a feh hlo hnu kum zathum sung kawhhran ih thlawsuahmi ruahsannak cu a ratsalnak ruahsannak a si.
GSAM 74.2“Asinain a fehpeng ding thu simcianak a thlen rero laiah, Khrih ih monu cun amah a um lo laiah leilung siangpahrang pawl thawn rualpitnak in amah a hnem aw thok. Cuticun a leilung ih ropitnak cemter dingmi a Bawipa ratnak le nisuahnak lam van ihsin a mit a mer hlo hi a si dingmi a si. Remthatu pawl in thuthang ṭha tawtawrawt cu an ka ah an ret tikah ... Khrih tel lo kum thawngkhat caan mang pawl cu zamrangte in hlohter an si, ... cule kawhhran cun Khrih dokalhtu siatsuah dingih Bawipa ratnak cu a ruahsan sal thok.... An cakuat pawl, thuthang ṭha simnak pawl le zumnak phuannak pawl ah Remthatu pawl cun kum thawngkhat caan a thlen hlanih Bawipa a ratsal ding timi an ruahsannak cu an phuang.
GSAM 74.3“Westminster Khawmpi cun an zumnak phuannak an cemter tikah Bawipa ratsalnak an zumnak cu an phuang; an ṭawngkam pawl cun kum thawngkhat caan hlanih Bawipa ratsalnak a zumtu pawl ih zumnak cu famkimzetin a langter. Hi thu ritzet pawl in an phuang: ‘Khrih cun thuṭhennak ni a um ding ti kan zate in fiangzetih zum ding kan si ti a duh; cumi cu mi hmuahhmuah sualnak ihsin kham ding le Pathian ngaihsak mi pawl an hrehawm laiah hnemnak tam sinsin pek ding hrangah a si. Cuvek thotho in cui ni cu mi in an theih lo ding a duh, cuticun tisa lamih himnak ruahsualnak hmuahhmuah cu an hlonh hlo ih, Bawipa ziang nazi ah a ra ding ti an theih lo ruangah, an ralring ringring ding; cule Bawipa Jesuh, ra aw, zamrangin ra hram aw! ti dingin an timlam ringring thei ding a si.’56
GSAM 75.1“Remthatnak a tuahtu kan pu le pa pawl cun Bawipa ratnak ruahsannak in an thinlung an cakter ih, ‘Ralram cu kaihhnget uh! Bawipa cu bawmtu ralkap bur tampi thawn a ra rero zo,’ tiih au in pakhat le pakhat an thazang pe aw. Cui ruahnak cu tuni hnaiih mi uar zet harhtharnak hla pakhat sungah telh a si, asinain a hlan Scotland ih Thukam kaihhngettu pawl cun an rak theih cia mi a si.
GSAM 75.2“Asinain reilo te ah remthatmi kawhhran pawl lakah zumnak ihsin fehpengnak pahnihnak a thok. Scotland ah cumi cu Lailam thlun zumnak tiah theih a si; England ah Arius ih zumnak tiah, cule hnu deuhah Kawhhran huapkau zumnak tiah theih a si. America ah cun Unitarian zumnak tiah amah a ko aw; Germany ah Milai ruahnak thuneihter zumnak tiah theih a si. Milai ruahnak cu thuṭhentu ah an ret ih, kan tu san ih kan hmuh theihmi a malte lawng cu theihpinak ah an hmang. Kan hmuhmi sersiamnak daan vek lawngin thil a thleng thei tiah an ti; cuticun Jesuh cu amah um san hnakin hmaiton deuh, asinain tu san ih thil theihnak lam thiamnak a thei lo rori Judah mi zirhtu pakhat ih dinhmun ah an niamter. Cutivek mi cu hmuh theih lo leitlun ihsin leilung parih uk dingah a ra kirsal ding timi ruahnak cu Hebru phuahcop thuanthu lakah an ret a si.
GSAM 75Kum Thawngkhat Caan Thuhla Daniel Whitby ih Thu
GSAM 75.3“A ratsalnak le leilung parih a uknak thutiam pawl cu a thuthang ṭha a darhnak le leitlun tam zet cun Khristian zumnak a pawm dingnak, kum thawngkhat sung asilole mi hrekkhat ih an ruahdan ah kum 360,000 sung a si ding tiih sullam nei lawngah an simfiang. Cui caan sungah minung cun nunphung ṭhangsohnak thiamnak pawl ah hma an sawn ding ih, a hlanih hmuh dah lomi daihnak le lennak an nei ding tiah an ti. Cule milai pangai ih ruahnak in a cemnak tiang a hmuh thei lo khawpih a sau zetmi cui caan a cem tikah, sersiamnak lam ih buainak nasa zet pakhat a thleng men thei, cule Bawipa a ra ih leitlun a siatbal ding, minung hnam hmuahhmuah cu thuṭhennak ah a ko ding tiih sim theih a si men ding. Hi ruahdan cu England mi simfiangtu Whitby [Daniel Whitby cu 1726 ah a thi] tiih kawhmi in kim sinsin ah a tuah ih mi tampi hnenah a darhter. Suahmi a cakuat pawl in amah cu Arius ih zumnak a neitu a si ti an langter, asinain a simfiangnak cabu pawl cu amah vek ruahdan neitu pawl in an uar. A phuahcopmi kum thawngkhat caan cu Europe ih cozah kawhhran pawl ih zumnak dik kaihhngettu hlawhco pawl le an rualpi tampi in lungawi zetin an cohlang; ziangahtile cumi cun Ṭhenhra ṭhenkhat le upatnak pawl caan saupi an neih ding a tiam hai a si. An thuneihnak ruangah cumi cu America ah lak a si ih, cutawk ah zamrangte in mipi hmaih ṭawngkam menmen le thurel cemnak ropi pawl ih thuhram ah hman a si.”
GSAM 76.1Bawipa in a ratnak cu “sangka bul rori ah” a si zo tiih ralrinpek thucah ritzet a thlah caan kan nai tikah, leitlun hmun dangdang ih ruahdan pawl cu cutivek an si.
Notes
- Galatia 4:4, 5. ↩
- Rom 16:25-27. ↩
- Efesa 3:3-9. ↩
- San Hmuahhmuah ih Duhmi, cahmai 29, 30-34. ↩
- Luka 2:26. ↩
- Luka 2:28-38. ↩
- Luka 3:15-17. ↩
- Johan 1:29-34. ↩
- Mathai 3:16, 17. ↩
- Johan 10:41. ↩
- Luka 3:23. ↩
- Luka 4:16-21. ↩
- Marka 1:15. ↩
- Tirhthlah 10:38; Johan 3:2. ↩
- Johan 14:8-11. ↩
- San Hmuahhmuah ih Duhmi, cahmai 215. ↩
- Luka 7:19-22; Mathai 11:4. ↩
- Mathai 4:17. ↩
- Mathai 10:7. ↩
- Luka 10:9. ↩
- Johan 7:46. ↩
- Mathai 12:23. ↩
- Mathai 13:54, 55. ↩
- Johan 10:24. ↩
- Johan 6:15. ↩
- Johan 6:62. ↩
- Mathai 16:20-22; Marka 9:31. ↩
- Mathai 16:28; Luka 9:27. ↩
- 2 Piter 1:16-19. ↩
- Mathai 17:22, 23. ↩
- Mathai 18:1; Marka 9:33, 34. ↩
- Mathai 19:27, 28; Luka 22:28-30. ↩
- Mathai 20:20-24. ↩
- Johan 11:47, 48. ↩
- Johan 12:15. ↩
- Johan 12:19. ↩
- Luka 19:40. ↩
- Johan 12:32-34. ↩
- Johan 13:33-36. ↩
- Johan 14:1-3. ↩
- Luka 19:11-15. ↩
- Matthai 24:3, ↩
- Matthai 24; Luka 21; Marka 13. ↩
- Marka 14:50. ↩
- Marka 9:10. ↩
- Matthai 28:2-4. ↩
- Matthai 27:52, 53. ↩
- Luka 24:13-27. ↩
- Luka 24:31, 32. ↩
- Tirhthlah 1:6-11. ↩
- Tirhthlah 3:20, 21. ↩
- 2 Piter 3:5-13. ↩
- 1 Thessalonika 4:13-18. ↩
- 2 Thessalonika 2:3, 4. ↩
- Thuphuan 12:17. ↩
- Zumnak Phuannak, Bung 33, ṭhen 3. ↩