Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
05 / 31

Bung 2 — Phuangsuahmi Rundamnak Khawkhannak

John Norton Loughborough

GSAM 38.1“Ruahsannak a tlai tikah thinlung a na; asinain duhmi a thlen tikah nunnak thingkung a si.”1 “Ziangahtile Ralkap pawl ih Bawipa in hitiin a ti: Caan tawite sungah voikhat ka tuah sal ding ih vancung le leilung, tifinriat le ramro ka hnin ding; miphun hmuahhmuah khal ka hnin ding ih miphun hmuahhmuah ih an Duhmi cu a ra ding; hi inn hi sunlawinak in ka khatter ding, tiah Ralkap pawl ih Bawipa in a ti.”2

GSAM 38.2Adam cu Eden hmuan le nunnak thingkung ihsin dawisuah a si ihsin nunau ih cithlah thuhla Satan hnenih simmi, “Na lu a sawmkuai ding,” timi thu cun khuavang cu a netnakah neh a si ding, a hrokhrawlmi khawkhannak pawl cu siatbal a si ding, nunnak thingkung hnenah kirsalnak a um ding timi ruahsannak a pe. Cutiin an hngahmi Pa—thutiammi Cithlah—cu “miphun hmuahhmuah ih an Duhmi” a hung si.

GSAM 38.3A tlunih lakmi Haggai thu ahcun hi an Duhmi Pa ih ratnak cu Bawipa in vancung le leilung a hnin dingmi caan thawn a pehpar aw ti a lang. Paul in Hebru mi pawl hnenah ca a ngan tikah cuih hninawknak cu hmailamih thil a si ti a langter ih, “Voikhat ka hnin sal ding, leilung lawng si loin vancung khal ka hnin ding. Hi, Voikhat ka hnin sal ding, timi thu cun hnin theih lomi pawl an taan theinak dingah siammi thil an si vekin hnin theihmi pawl cu hlon hlo an si ding ti a langter. Curuangah hnin theih lomi uknak kan co ruangah zangfahnak nei uhsi; cuih zangfahnak in Pathian cu a lungawi zawngin upatnak le Pathian ṭihzahnak thawn rawng kan bawl thei ding.”3 tiah a ti. A ra thleng dingmi cuih hninawknak voikhat thuhla ih hi thu cun, thutiammi Cithlah, “miphun hmuahhmuah ih an Duhmi,” Khrih ih tangah Pathian uknak a netnakih dinhngetnak thawn naihaw zetin a pehzom bang a si.

GSAM 39.1Hi ni neta pawl ah Cathianghlim pumpi an hmaiah ong ih a neitu hmuahhmuah in Khrih thawngih tuah dingmi remthatsalnak cu fiangzetin an hmu thei. Hlanlai mi pawl hrangah cun cuti a si lo. An hnenah Bawipa ih thu cu, “thupek parah thupek, thupek parah thupek; catluan parah catluan, catluan parah catluan; hitawkah malte, khitawkah malte,” tiah a ra thleng.4 Curuangah an hnenih rundamnak khawkhannak phuansuahnak cu miding ih lamzin vekin, “sun famkim tiang a tleu sinsinmi eng tleu vek,” a si.5 Cutiih a hlanlai minung pawl hnenah cuih khawkhannak a phuang vivo dan tawite in thlun cu ngaihvenza zet a si.

GSAM 39Hmaisa Ah Tlainak Phuang A Si Lo

GSAM 39.2Thutiammi Cithlah sungah an ruahsannak a famkim hlan kum za tampi a rei ding ti an hnenah phuang loin, Bawipa in an ruahsannak cu a thok ihsin a tlaiter lo ih an thinlung a nater lo. Ngankhummi thil pawl ihsin kan ruah ahcun, a hmaisabik ih suakmi nauhak cu cuih Cithlah a si ding, cule a rei hlanah lam pakhatkhat in Eden cu remthatsal a si ding ih nunnak thingkung hnenah an feh thei sal ding ti ih ruat cu siang an si. Cain a suah tikah Eve in, “Bawipa hnen ihsin mipa ka ngah zo.”6 tiah a au. Hebru tong thiam hrekkhat in cuih cang cu a tongkam vek rori le a kim ih leh tikah, “Mipa, Bawipa cu ka ngah zo,” tinak a si, tiah an theihpi. Cuih sullam cu, Satan nehnak Bawipa ih hnaṭuan a ṭuan dingmi Cithlah hitawkah a um, tinak a si. Abel a suah tikah Eve in cuvek thu a rel ti ngankhum a um lo. A fatir cu thutiam a famkimter dingmi a si ti a ruat thei ih cutiih ruah cu a sinak a si. Cain ih ziaza a lang vivo ih a unau a thahnak tiang a hruaitu a nuncan ṭha lo cu Eve in a hmuh tikah a ruahsannak cu ziangtlukin so a tlak ih a thih ko ding! Abel thah a si hlanah an hrangih hmailamih tuah dingmi raithawinak thuhla eng le theihnak malte an ngah zo ding a si; ziangahtile Pathian ih zirhmi vekin Abel in a tuufa cu thilhlan ah a ra keng, asinain a unau vekin zirh a si ve mi Cain cun leilung rah pawl a ra hlan ih cuih a thilhlan hmanah thinhengnak le iksiknak thlarau a rawi. Abel ih thilhlan cu “zumnak in” hlanmi a si ruangah Cain ta hnakih cohlan tlak a si sawn; cuih thuhla Paul in, “A thi zo hmanah thu a sim lai hrih,”7 tiah a ngan.

GSAM 40Seth Cu Cithlah A Si Maw?

GSAM 40.1Abel a thih hnuah Seth a suak ih ruahsannak a nung sal; ziangahtile Eve in, “Pathian in Cain ih a thahmi Abel aiawh ah cithlah dang in pek zo,”8 tiah a ti. A hnuah Seth cu Adam ih cithlah thlahhla ah siar a si. (Semtirnak 5:3 zoh aw.) Fatir ngaingai a simi Cain cu thlahhla sungah siar a si lo. Eve in Seth cu thutiammi Cithlah a si zo tiih a ruah hi a si ko ding. Ngankhummi thu ahcun Seth a suah hnuah minung pawl in anmah le anmah Bawipa ih hmin thawn an ko aw thok ti a lang. (Semtirnak 4:26 ih tlangkap ca zoh aw.) Seth cu a netnakih uktu, Bawipa a si ding ih Satan ih a longmi uknak cu a siatbal ding tiih an ruah ruangah cutiih an tuah a si men thei.

GSAM 40Noah Parah Ruahsannak An Ret

GSAM 40.2Adam ih caan ihsin Noah suah tiang thilthleng ngankhummi thu tawite ah minung ih thlahhla lenglam thil malte lawng pek a si. Noah (“miding,” tlangkap ca) a suah tikah ruahsannak a tho sal ih minung pawl in, “Bawipa ih camsiatmi leilung ruangah kan kut ih kan ṭuanmi hna le kan hnaṭuan har ihsin hi pa in in hnem ding,”9 tiah an ti. Ziangtin, ziangmi lam in hnemnak an ruahsan ti thuhla ah Pathian thu cu a daitein a um; asinain leilung parih camsiatnak cu lam pakhatkhat in zorter a si ding ti ruahsannak an nei. Noah ih sanah ṭhat lonak a um ding, minung pawl in leitlun cu sualnak le tharum thawhnak in an khatter ding ruangah minung cu tilik in leilung ihsin a hru hlo ding, Noah le a innsang lawng siatnak ihsin an luat ding ti an thei lo. A ra thleng dingmi siatnak thuhla Noah in kum za le sawmhnih sung leitlun a ralring ding ti khal an hnenah phuang a si lo.

GSAM 41Babel Sak A Si

GSAM 41.1Tilik a liam hnuah Noah thawngin minung pawl cu leilung khatter dingih zirh an si; asinain an pun thok tikah Bawipa ih anmah uknak khawkhannak cu an el. Nimrod in Babel uknak ram a din (a hnuah Babilon tiih kawhmi, leilung ukawk dan pawl lakih hmaisabik).10 Caan malte a rei hnuah minung pawl in anmai hminthannak ding le khuazakip ih an darh lonak dingah Babel innsangpi cu an sak thok; cuih cu Bawipa in Noah thawngih a zirhmi thawn a linglet a si. Bawipa in a tumtahmi a tuah ding cu thinsau zetin hngah loin anmahten an kut in an tuah. Cutikah Pathian in an tong a hnokter ih cutiin an darh.

GSAM 41Abraham Cu Leitlun Rocotu A Si Ding

GSAM 41.2Ngankhummi thu tawite cu Noah ihsin san sawmnak tiang kan thlun tikah Abraham kawhnak kan hmu. A hnenah Bawipa in, “Na hmuhmi ram hmuahhmuah cu nangmah le na cithlah hnenah kumkhua in ka pe ding. Na cithlah cu leilung ih leidip vekin ka tuah ding; cuticun mi pakhat in leilung ih leidip a siar thei ahcun na cithlah khal siar theih an si ding. Tho awla hi ram sungah a sau le a kau in feh aw; ziangahtile na hnenah ka lo pe ding a si,”11 tiah a ti. Ram cu a ta a si ding ti Abraham hnenih thutiam a um hmanah Bawipa in a thi ding ti a nemhnget pek. Paul in anih cu “a hnuah ro ih a co dingmi hmun pakhat” ah a suak, tiah a ti.12 Hi thutiam famkimnak thu cu Pathian hnen ihsin Langnak ah Abraham hnenah fiangter a si ti cu rinhlelh ding a um lo; ziangahtile anih cun “a hrambun a neimi, a saktu le a tuahtu cu Pathian a simi khawpi cu a hngak,” a si.13 Roma 4:13 ahcun thutiam cu “anih cu leitlun rocotu a si ding;” timi a si ti rel a si; tui dinhmun vekin si loin, a nung sal hnuah, a rang khalah a tlai khalah a si ding.

GSAM 42.1Minung ruahnak in Abraham cun thutiammi cithlah cu ziangtin a ta ih suakmi a si thei ding ti a theithiam lo. Curuangah a inn kilkhawitu Eliezer cu cithlah tiih kawh dingin ruahnak a pe. Bawipa in, Cuti a si lo; “na pum sung rori ihsin a suak dingmi” a si ding, tiah a ti. Tu ahcun Bawipa in a cithlah ih a netnak hnaṭuan cu tu le tu ah a kim lo ding ti a hnenah a phuang thok. Abraham hnenah, “Na cithlah cu anmai ram a si lomi ramah mikhual an si ding ih cuih mi pawl ih siahhlawh an si ding; anmah cu kum za li sung an hrem ding.... Nang cu daihnak thawn na pale hnenah na feh ding; ṭhatein na tar tikah vui na si ding,”14 tiah a ti.

GSAM 42.2Abraham ih nupi in thutiam a kimnak rangter dingah khawkhannak fim lo a suahpi; asinain Abraham le daan vekih a nupi Sarah ih fapa ngaingai Isaac a suah hnuah Bawipa in Ishmael le a nu Hagar thuhla, “Hi sal nunau le a fapa hi dawi suak aw,” tiah a ti.

GSAM 42.3Biakṭheng parah Isaac hlan dingih Abraham ih zumnak fiah a si tikah anih cun mithi thawhsalnak thu a zir. A thuhla ah, “Pathian in anih [Isaac] cu mithi lak ihsin hman a thoter thei ti a ruat; cutawk ihsin a hminsinnak vekin anih cu a ngah sal,”15 tiah rel a si.

GSAM 42Cithlah Ngaingai

GSAM 42.4Miphun hmuahhmuah thlawsuahnak a ngahnakter dingmi Cithlah ngaingai cu tisa lamah Abraham ih tesinfa a si hmanah a ngaingai ah Pathian ih Khrih a si ding ti Abraham cu caan pakhat ah zirh a si; ziangahtile Bawipa in a hnenah, “Cithlah pawl, mi tampi rel bangin, a ti lo; mi pakhat rel bangin, Na Cithlah hnenah, a ti sawn, cuih cu Khrih a si.”16 Tirhthlah Paul in hi thu thuhla, “Pathian in Zentail pawl cu zumnak thawngin thiam a coter ding ti Cathianghlim in a hmu cia ih, Nangmah ah miphun hmuahhmuah thlawsuah an si ding, tiah Abraham hnenah thuthangṭha a sim cia,”17 tiah a ti. Abraham hnenih thutiam cu Isaac le a cithlah hnenah tuah sal a si,18 cule Jacob hnenah khal tuah sal a si.

GSAM 42.5Jacob in fapa pahra le pahnih a neih ruangah, Cithlah ngaingai ih thlahhla cu ziangmi fapa ihsin thlun ding a si, timi thusuhnak a suak ding cu a sinak a si. A fapa pawl thuhla Jacob in thlarau thawkkhummi theihpinak a pek ah cuih thu cu felter a si: “Shiloh a rat hlan tiang Judah hnen ihsin siangpahrang fung a suak lo ding ih a ke pahnih karlak ihsin daan petu khal a suak lo ding; mipi cu a hnenah an pumkhawm ding.”19 Hi thu a famkim dan ahcun Israel mi pawl cu miphun dangdang ih tangah an um hmanah an Sanhedrin neih cu siang an si ti hitawkah hminsin ding a ṭha. Cutiin Judah—Judah hmin ihsin kawhmi Judah mi hnam—cun Shiloh (Khrih) a rat ngaingai tiang an ukawk thu ah thu malte an nei.

GSAM 43Caan Cu Thuh A Si

GSAM 43.1Hlanlai pale pawl cun remthatsalnak le thutiammi Cithlah thuhla theihnak malte an nei; asinain ziangtikah a ra ding, asilole a rat hlan ziangtluk a rei ding ti cu an hnen ihsin thuh a si lai hrih. Izipt ramah Jacob ih tesinfa an pun vivo ih, “Joseph a thei lomi” Assiria mi—Faro (Isaiah 52:4)—in anmah a hrem tikah,20 an ruahnak cu Abraham hnenih simmi kum 400 (a ngaingai ah 430), an harsatnak le mikhual ih an umnak caan cu a si ti lamah a kirsal. Cu pawl ihsin luatnak cun thutiammi ro cohlan ding a thlenpi ding ti an ruahsan.

GSAM 43.2Moses a suah tikah a nu le a pa in “anih cu nauhak mawi a si” ti an hmu.21 Pathian ih kaihhruainak tangah anih cu Israel mi pawl ih sal sinak hrehum ihsin an luattertu a si ding ti eng an hnenah pek a si ding a si. Hi theihnak cu Moses hnenah sim a si ti rinhlelh ding a um lo; ziangahtile kum sawmli a si tikah, Faro ih fanu fapa le Izipt siangpahrang tokham rocotu tiih kawh a si hnakin, hremmi Israel mi pawl thawn um ih anmah thawn harsatnak tuar dingin a thinlung a thutlukter.22 cabu 2, bung 9, caṭhen 7; Simcianak Thlarau, cabu 1, cahmai 165, 166 zoh aw. A minung pawl hrangah thu a relsak thok ih anmah humhimnak ah Izipt mi pakhat a thah tikah a hnaṭuan cu an theihthiam lo ruangah nasa zetin a mangbang; “ziangahtile Pathian in a kut thawngin anmah a luatter ding ti a unau pawl in an theithiam ding tiah a ruat,” a si.23

GSAM 44.1Israel mi pawl Izipt ram an suahsan dingmi Bawipa ih caan a thlen tikah an suak, simcianak ih caan vek rori ni khat hman pial loin a si. Suahlannak 12:40, 41. Moses cu anmah a netnakih uktu le thutiam pekmi cithlah ah an ruat thei lo ding; ziangahtile anih cu Levi hnam ihsin a si. Jacob in thlarau thawkkhummi a simcianak ah Shiloh a rat hlan tiang Judah cu an uktu a si ding ti a phuang zo a si lo maw?

GSAM 44“Amah Ka Hmu Ding, Asinain Tu Ah A Si Lo.”

GSAM 44.2Israel mi pawl Kanaan lamah an feh lai ah Moab siangpahrang Balak (Lot ih tesinfa) in Israel camsia dingin Balaam a ko. Bawipa in a camsiatnak cu thlawsuahnak ah a thleng. Cumi thawngin eng bet an ngah ih Kanaan sung an lut lohli tikah Satan ih longmi uknak ihsin netabik luatnak cu a thleng ding ti ruahnak a hlohter. Cathianghlim ih cuih thu ngankhummi ahcun Balaam in Pathian hnen ihsin Langnak ah, “Amah ka hmu ding, asinain tu ah a si lo; amah ka zoh ding, asinain a nai lo: Jacob sung ihsin Arsi pakhat a suak ding ih Israel sung ihsin Siangpahrang fung pakhat a tho ding; Moab ih a kil pawl a sawmkuai ding ih Sheth ih fate hmuahhmuah a siatbal ding,”24 tiah a ti.

GSAM 44.3Abraham ihsin a suakmi hi cithlah tampi thuhla Paul in hitiin a rel: “Curuangah mi pakhat, mithi vek a si zo mi ihsin, van ih arsi pawl tlukih tam le tifinriat kap ih siar cawk lo leivut vek an hung suak. Hi mi hmuahhmuah cu thutiammi pawl co hrih loin zumnak in an thi; asinain hlatpi ihsin cu pawl an hmu ih an zumhnget, an cohlang, cule leilung parah mikhual le khualtlawngmi kan si tiah an phuang.”25

GSAM 44.4An ruahsannak a famkim ding cu “tu ah a si lo,” “a nai” khal a nai lo ti Balaam ih simcianak ruangah Israel ih thinlung cu a nau ih beidong a tul lo; ziangahtile hi simcianak hlan rei lo ah Bawipa in a sunlawimi dinhmun cu a netnakah a thleng ding ti amai nunnak in a tiam zo. Moses thawngin, “Asinain ka nun a si ngaingai bangin leilung hmuahhmuah cu Bawipa ih sunlawinak in a khat ding,”26 tiah a ti. Kum 863 a rei hnu, profet Habakkuk ih sanah cuih thutak cu sim sal a si; asinain hmailamih thilthleng ding lai a si vekin rel a si: “Ziangahtile tidai in tifinriat a khuh bangin leilung cu Bawipa ih sunlawinak theihnak in a khat ding.”27

GSAM 45Hmun Thianghlim Rawngbawlnak Cu A Ngaingai Ih Hminsinnak A Si

GSAM 45.1Bawipa in Israel cu Izipt ram ihsin a hruai suah tikah riahhmun pumpi ih an theihnak ah nuncan thupek pawl a simi a daan cu a phuang ih amai kutzung in a nganmi a daan cu lungto parah an hnenah a pe. A netnakah an hrangah amah le amah raithawi aw dingmi Rundamtu lamah an zoh ringring theinak ding le a thisen mankhung ih huham thawngin an sualnak pawl thianfai a si theinak dingah thlaler ah Hmun thianghlim a sakter. Hi biakbuk, asilole Hmun thianghlim, cu a sak dan hmuahhmuah ah tlang parih Bawipa in a hnenah a hmuhtermi zuk vek rori ih tuah dingin Moses cu ralrin pek a si.28 Hi Hmun thianghlim ih rawngbawlnak cu van ih Hmun thianghlim sungih Khrih ih rawngbawlnak ngaingai ih thlam a si.29 Hmun thianghlim ih thilhlan le raithawinak pawl ah Pathian ih tumtahmi cu minung hmaiah “a ra thleng dingmi thil ṭha pawl” ih thlam cu ret ringring ding a si.30 Asinain Satan cun mipi pawl cu Khrih le a rawngbawlnak ngaingai lamah zohter loin thilhlan amah lawng lamah zohter dingin a zuam; cuih thilhlan cu a rawngbawlnak ih hminsinnak men a si. Cutiin rundamnak hrangah anmai hnaṭuan pawl rinsan dingin a hruai a tum.

GSAM 45.2A minung, Israel mi pawl, ih uktu si ding, an ral pawl dosak ding le miphun pawl neh ding cu Bawipa ih tumtahmi a si. Amai uk dan a nei ih a hnuaiih cang in a langter: “Kanaan ram ih miphun pasarih a siatbal hnuah an ram cu fungthum in an hnenah a zem. Cuih hnuah profet Samuel ih caan tiang, kum za li le sawmnga hrawng sung, thuṭhentu pawl an hnenah a pe.”31

GSAM 45Israel In Siangpahrang A Dil

GSAM 45.3Israel mi pawl in Bawipa ih anmah uk dan an duh lo ti a lang. Asinain an kiangkapih midang hmuahhmuah thawn danglam ih amah ih mi hleice an si ding cu a tumtahmi le a duhnak a si. A zirhnak pawl an thlunhnget ahcun miphun pawl hman in an thuhla, “A ngaingai ah hi miphun ropi cu mifim le theihthiamnak neimi mipi an si. Ziangahtile kan kawhnak thil hmuahhmuah ah kan Pathian Bawipa cu kan hnenah a nai bangin, Pathian cu an hnenah naih zetih a umnak hitlukih ropi miphun dang khuiah a um?”32 tiah an ti ding.

GSAM 46.1An lungkim lo ruangah anmah uk dingih siangpahrang pakhat a ret dingin Samuel hnenah an dil; cule Bawipa in Samuel hnenah, “Anmah ka uk lo dingin kei cu in hnong zo,”33 tiah a ti. Cule an thupek deuh sinsin in Samuel hnenah, “Tu ah miphun hmuahhmuah vekin kan thu in ṭhensaktu ding siangpahrang pakhat in tuahsak aw,”34 tiah an ti sal. Siangpahrang an neih ahcun an parih a ra thleng dingmi namneh ih hremnak cu Samuel in ralring zetin an hmaiah a sim; asinain “mipi cun Samuel ih aw thu cu thlun an duh lo; A si lo; kan parah siangpahrang kan nei ding. Kannih khal miphun hmuahhmuah vek kan si ding ih kan siangpahrang in kan thu in ṭhensak ding, kan hmaiah a suak ding ih kan ral pawl in dosak ding, tiah an ti.”35

GSAM 46.2Cutiin kum za nga hrawng sung anmah uktu siangpahrang pawl an nei. A hmaisa ah Saul, David le Solomon ih tangah uknak ram pakhat ah an um; a hnuah Israel le Judah uknak ram pahnih ah an ṭhen aw. An siangpahrang pawl lakah ṭha le dingfel cu malte lawng an um, a tam sawn cu miṭha lo an si ih mipi cu milem biaknak le sualnak rapthlak pawl lamah an hruai. Curuangah mipi pawl cu siangpahrang an nei timi ah lawng an kiangkap miphun pawl vek an si lo; ṭhat lonak ah, an pale ih Pathian tlansannak ah, milem le van ih ummi rual pawl biaknak ah khal anmah vek an si.

GSAM 46.3Hi siangpahrang ih uknak thuhla Bawipa in profet Hosea ih ka thawngin, “Maw Israel, nangmah le nangmah na siat aw zo; asinain na bomnak cu keimah ah a um. Na siangpahrang ka si ding; na khawpi hmuahhmuah ah nangmah a lo rundam theitu midang cu khuiah a um? Siangpahrang le hotu pawl in pe aw, tiih na dilmi na thuṭhentu pawl cu khuiah an um? Ka thinhengnak in siangpahrang ka lo pe ih ka thinurnak in amah ka lak hlo sal,”36 tiah a ti.

GSAM 47Siangpahrang Ram Thlaksaknak

GSAM 47.1Himi siangpahrang uknak cu Khaldean pawl in Jerusalem an ur, biakinn ih hmanrua pawl an la, Judah pawl sal ah Babylon ih an hruai hlan tiang a peh vivo. Anmah do ih simcianak a um vekin cui hmun ah kum sawmsarih an um. Himi siangpahrang uknak a cem tikah Bawipa cun profet Ezekiel hmangin an siangpahrang netabik Zedekiah hnenah, “Mithianghlim lo, misual Israel uktu, na ni a thleng zo, sualnak a netnak caan a thleng zo; Bawipa Pathian in hitiin a ti: Na lutlang khawh awla, na siangpahrang lukhum hlit aw; hi vekin a um nawn lo ding. A niam mi [Babylon uktu] cu cawisang awla, a sang mi [amah le amah nasa zetih cawisangtu Judah hnam uktu] cu niamter aw. Ka thluk ding, ka thluk ding, ka thluk ding; cui ram cu a neitu ding covo neitu a rat hlan tiang a um nawn lo ding; a hnenah ka pe ding.”37 tiah a ti.

GSAM 47.2Hi covo nei uktu, Cithlah ngaingai cu Khrih a si. A thu ah profet Mikah cun hitiin a ngan, “Nang, tuurun ih ralvennak innsang, Zion fanu ih kulh hnget, na hnenah a ra ding, a hmaisa bik uknak [Khrih sungih tuahthatsal mi leitlun uknak] cu a ra ding; Jerusalem fanu hnenah siangpahrang ram a ra ding.”38

GSAM 47.3Israel in siangpahrang kianghrol a hloh tikah Babylon siangpahrang kut sungah a lut. Cumi hnuah Medo-Persia, Grik ram le Rom uknak tangah a sangsangin an um ruangah siangpahrang ram cu voi thum thlaksak a si. Rom ramuk Cesar Augustus ih uknak sungah David ih tokham cotu ding covo nei Khrih — nunau, Abraham le David ih Cithlah ngaingai — cu simcianak a um vekin a suak.

GSAM 47.4Covo nei Uktu, Cithlah ngaingai cu a ram caan tawite lawng a rei dingmi, a thi thei mi minung men hnakih a ropi sawn timi mipawl in an theih theinak dingah Bawipa cun Saam hlabu ngantu cu hitiin ngan dingin a thinlung a cangter: “Amah cu ka fa hmaisabik ah ka tuah ding, leitlun siangpahrang pawl hnakih sang sawn ah ka ret ding. A hrangah ka zangfahnak cu kumkhua in ka kilkhawi ding ih, amah thawn ka thukam cu a ding hnget ding. A cithlah khal kumkhua in ka umter ding ih, a tokham cu van a um sung a um ding.” “A cithlah cu kumkhua in a um ding ih, a tokham cu ka hmai ih ni vek a si ding. Thla vekin kumkhua ih din hngetter a si ding, van ih rinum zet theihpitu vekin a um ding.”39

GSAM 48.1Isaiah ih simcianak sungah hi Uktu ih thu cu hitiin kan siar bet: “Kan hrangah naute pakhat a suak, kan hnenah fapa pakhat pek kan si; uknak cu a liang parah a um ding. A hmin cu Mangbangza, Ronsiltu, Huham neibik Pathian, Kumkhua Pa, Daihnak Siangpahrang tiih kawh a si ding. A uknak thansohnak le daihnak cu cemni a nei lo ding. David ih tokham le a ram parah tu ihsin kumkhua tiang thuṭhennak le dingnak thawn rem ding le din hngetter dingin a uk ding. Ralkap pawl ih Bawipa ih taima zet ṭhahnemngaihnak in hi thil hi a tuah ding.”40

GSAM 48Enok le Elijah Vanih Laksohnak

GSAM 48.2Hlanlai ah mi hrekkhat thihnak tong loin vanih laksoh an sinak thu ngan a si. Adam ihsin pasarihnak Enok ih thu ah, anih cu “Pathian thawn a feh tlang; Pathian in a lak ruangah anih cu a um nawn lo.”41 “Zumnak ruangah Enok cu thihnak a hmu lo dingin laksoh a si; Pathian in a laksoh ruangah hmuh a si nawn lo. Laksoh a si hlanah Pathian a lungawiter timi theihpinak a nei.”42

GSAM 48.3Cui hnuah Elijah le Elisha an feh tlang lai ah, “Thu rel phahih an feh lai rero ah, zoh hnik, meisa leng le meisa rang pawl an ra lang ih an pahnih cu an ṭhen awter. Elijah cu thlipi hmangin vanah a kai. Elisha in cumi a hmu ih, Ka pa, ka pa, Israel ih leng le a rang to ralkap pawl, tiah a au. Cumi hnuah amah a hmu nawn lo.”43

GSAM 48.4Enok cun Khrih cu leitlun hmuahhmuah ih thuthentu vekih a rat ding thu hitiin a simcia: “Zoh hnik, Bawipa cu a mithianghlim thawng sawm tampi thawn a ra, mi hmuahhmuah thu ṭhen dingah le Pathian tihzah lotu pawl in Pathian tihzahnak loin an tuahmi sualnak hmuahhmuah le Pathian tihzah lo misual pawl in amah do ih an relmi thu harsa hmuahhmuah ruangah an sualnak theihter dingah a ra.”44

GSAM 49Job in Bawipa Ratnak Thu A Zirh

GSAM 49.1Moses sanih nung a si ding tiih ruahmi Job cun Khrih ratnak le thawhsalnak thu cu a hrekkhat a thei, ziangahtile hitiin a ti: “Ka thu pawl hi tu ah ngan si sehla! Cabu sungah ngan si sehla! Thir cangantah le suan thawn lung parah kumkhua in ngan si sehla! Ziangahtile ka Tlentu cu a nung ti ka thei, ni neta ah leitlun parah a ding ding. Ka vun siatsuah a si hnuah rulcung pawl in hi taksa an siatsuah khalah, ka taksa in Pathian ka hmu ding. Keimah hrangah amah ka hmu ding, midang ih mit loin keimah ih mit in ka hmu ding.”45

GSAM 49David ih Tokham cu Bawipa ih Tokham A Si

GSAM 49.2David ih tokham cu Bawipa ih tokham tiih kawh a si. “Solomon cu a pa David ai awhin siangpahrang vekin Bawipa ih tokham parah a to.”46 Bawipa cun “a hnenah [David] a cithlah lak ihsin taksa lam vekin Khrih a thoter ding ih a tokham parah a toter ding tiin a siat a cam. Himi cu a rak hmu cia ruangah Khrih thawhsalnak thu a rel; a nunnak cu mithi khua ah tan a si lo ih, a taksa khal a ṭawt lo.”47 Khrih ih hmailam uknak thu khalah, David ih tokham parah a to ding, tiah sim a si. (Isaiah 9:7 zoh aw.) Cui hnuah, “Leitlun siangpahrang pawl cu an tho ih, uktu pawl cu Bawipa le a Hriakthihmi do dingin an ruatawk.... Asinain keimah cun ka siangpahrang cu ka tlang thianghlim Zion parah ka ret zo. Thupek cu ka phuang ding: Bawipa in ka hnenah, Nang cu ka Fapa na si; tuisun ah ka lo hring, tiah a ti.”48 Cui hnuah, “Bawipa in ka Bawipa hnenah, Na ral pawl cu na ke retnak ih ka tuah hlan tiang ka vorhlam ah to aw, tiah a ti.”

GSAM 49Judah Pawl An Mangbang

GSAM 49.3Hi Bible cang pawl ruangah Judah pawl cu an mangbang. An relfel thei lomi thu harsatnak cu hihi a si: David in amah cu Bawipa tiih a kawh ahcun, ziangtin saw a fapa a si thei? Ziangtin saw David cithlah ihsin suakmi naute a si cingin Immanuel — kan hnenih um Pathian — a si thei? Asinain anmai profet Isaiah cun, “Nula thianghlim pakhat cun fa a pai ding ih, fapa a hring ding, a hmin cu Immanuel tiin a sak ding.”49 tiah a phuang.

GSAM 50.1Khrih cun soisel hmang Farasi pawl daiter theitu thusuhnak cu a theifiang zet, curuangah an hnenah hitiin a sut, “Khrih thu ah ziangtin nan ruat? Zo ih fapa saw a si? Annih cun a hnenah, David ih fapa a si, an ti. Anih cun an hnenah, Cuti a si ahcun ziangah saw David in Thlarau ih kaihhruainak thawn amah cu Bawipa tiih a kawh ih, Bawipa in ka Bawipa hnenah, Na ral pawl cu na ke retnak ih ka tuah hlan tiang ka vorhlam ah to aw, tiah a ti? David in amah cu Bawipa tiih a kawh ahcun, ziangtin saw a fapa a si? tiah a ti.”50

GSAM 50.2Hi thu cu Saam 45:6, 7 sungah hitiin relsal a si: “Maw Pathian, na tokham cu kumkhua in a um; na ram ih siangpahrang kianghrol cu dingnak kianghrol a si. Nang cun dingnak na duhdawt ih, sualnak na hua; curuangah Pathian, na Pathian cun na pawlpi pawl hnakih hleice in lungawinak hriak a lo thih.”51 Judah mi pawl in hi Ca Thianghlim pawl an thinlung sungih an neih ruangah hmailam ih ra ding Uktu le Tuahthatsaltu ih sinak cu a ropit an ti zet ding. Cuvekih an ruah lo theinak a um lo.

GSAM 50Pathian Hnen Ihsin Ra Mi Cithlah

GSAM 50.3Khrih le a suahnak thu cu cipciar zetih zirh a si, ziangahtile Bawipa cun profet Mikah hmangin amah cu Pathian hnen ihsin ra mi a sinak le a suahnak ding khawte tiang a sim: “Asinain nang Bethlehem Ephratah, Judah ih thawng pawl lakah na fate khalah, Israel uk dingmi cu ka hrangah na sung ihsin a ra suak ding; a fehsuaknak pawl cu hlanlai ihsin, kumkhua ihsin a si” (cahmai kap, Hebru tongin, “kumkhua ni pawl” ihsin).52

GSAM 50Shekinah le Mero Hmangih Langmi Pathian Umnak

GSAM 50.4Israel pawl ih san thuanthu hnu lamah Solomon in biakinn sak a theh tikah — anih cun cui inn cu nasa zetin “a ropi” a ṭul a rak ti — Pathian ropitnak ih Shekinah cu zangfahnak tokham tlun kerub pahnih karlak ah a um. Biakinn apnak ah puithiam pawl Hmun thianghlim sung ihsin an suah tikah, “mero cun Bawipa ih inn cu a khat; mero ruangah puithiam pawl cu rawngbawl dingin an ding thei lo, ziangahtile Bawipa ih ropitnak cun Bawipa ih inn cu a khat.”53 tiah cazin in a ti. Hi biakinn sungih Bawipa umnak cu ropitnak mero sungah mipawl ih mit in an hmu thei. Hi caanah Bawipa cun Solomon ih thlacamnak a sawn ih a hnenah, “Na thlacamnak ka thei zo, hi hmun cu ka hrangih raithawinak inn si dingin ka hril zo.”54 tiah a ti.

GSAM 51.1Mipawl cun sual an tuah — milem biaknak lamah an feh — curuangah an khawpi le Hmun thianghlim cu kum sawmsarih sung a ṭia. Sal ih an umnak hnuah Zerubbabel ih kaihhruainak hnuaiah biakinn cu sakthat a si. Solomon ih sakmi hnakih ropitnak a mal deuh khalah, Bawipa cun a profet hmangin, “Hi inn neta ih ropitnak cu a hmaisa hnakih a ropi sawn ding.”55 tiah a ti. Hi inn cu Herod in a ceimawi ih, a tual pawl sungah Rundamtu in thu a zirh. A hmaisa innah Bawipa ai awhtu ropitnak mero a um, asinain a pahnihnak inn sungah Rundamtu amah rori, thil ziangkim Sertu cu a ra.

GSAM 51Jesse ih Kung Hram ih Ropi Zet Uknak

GSAM 51.2Isaiah sanih ruahsannak thawn hngaktu pawl hrangah a simcianak hmangih a langtermi netabik tlennak thawn pehparaw mi thil ropi pawl cu thazang le forhfialnak hnar an si ding. Hi simcianak pawl in an hngahmi Rundamtu a ratnak ding cithlah cu hitiin fiang zetin an langtersal: “Jesse ih kung hram ihsin hnahno a suak ding ih, a hram pawl ihsin Thingṭek a ṭhang ding. A parah Bawipa ih Thlarau, fimnak le theihthiamnak thlarau, ruahnak peknak le huham thlarau, theihnak le Bawipa tihzahnak thlarau cu a cawl ding. Bawipa tihzahnak lamah theihthiam zamrangtu ah a tuah ding. A mit ih hmuhmi vekin thu a ṭhen lo ding ih, a hna ih theihmi vekin a kawk lo ding. Asinain dingnak thawn farah pawl ih thu a ṭhen ding ih, leitlun ih mi nunnem pawl hrangah diknak thawn thu a relcat ding. A ka ih kianghrol thawn leitlun a vuak ding ih, a hmur ih thaw thawn misual a that ding.”56

GSAM 52Profet Pawl ih Zirhmi Thawhsalnak

GSAM 52.1Profet Isaiah cun hi hnemnak thu pawl hmangin mithi pawl thawhsalnak thu khal a zirh: “Hi tlang parah Ralkap pawl ih Bawipa cun mi hmuahhmuah hrangah rawl thaw ruai, a hnuaiih a tangmi thil thawn reipi retmi sabitti ruai, thlik thawn khatmi rawl thaw le thianfai zetmi, reipi retmi sabitti ruai cu a tuah ding. Hi tlang parah mi hmuahhmuah tuamtu puan le miphun hmuahhmuah tlunih khuhmi puan cu a siatsuah ding. Nehnak thawn thihnak a dawlh ding ih, Bawipa Pathian cun hmai hmuahhmuah ihsin mitthli a hruh ding. A mipawl ih zahmawhnak cu leitlun hmuahhmuah ihsin a la hlo ding, ziangahtile Bawipa in a sim zo. Cui ni ah, Zoh hnik, hihi kan Pathian a si; amah kan rak hngah, anih cun in rundam ding. Hihi Bawipa a si; amah kan rak hngah, a rundamnak ah kan lungawi ding ih kan aipuang ding, tiah an ti ding.”57

GSAM 52Tuahthatsalmi Leitlun ih Siangpahrang Ram

GSAM 52.2Cui profet cun netabik uknak din a sinak ding cu tuahthatsalmi leitlun a si ding tiah a ti: “Ziangahtile zoh hnik, van thar [thli umnak van] le leitlun thar ka ser; a hlan thil pawl cu hngilh an si ding ih, thinlung ah an lut nawn lo ding [cahmai kap, Hebru tongin, ‘thinlung parah ra,’ cumi cu duhsal dingah tinak a si]. Asinain ka sermi ah kumkhua in lungawi uhla, aipuang uh; ziangahtile zoh hnik, Jerusalem cu lungawinak ah le a mipawl cu aipuangnak ah ka ser. Jerusalem ah ka lungawi ding ih, ka mipawl ah ka aipuang ding. A sungah ṭah aw le au aw theih a si nawn lo ding. Cui caan ihsin [leitlun thar ser a si caan ihsin] ni malte lawng nungmi naute [caan tawite lawng nungmi nauhak] le a ni kim hlanih a thi mi upa [a caan hlanih tar mi] an um nawn lo ding. Ziangahtile nauhak cu kum za a si tikah a thi ding [minung pawl kum zakua an damlai ah nauhak pawl cu kum za an si thei]; asinain misual cu kum za a si khalah [kum za nunnak ih kum neta pawl ah] camsiat a si ding. [Leitlun thar a thleng caanih thimi pawl cu ‘Pathian tihzah lotu pawl hloralnak’ ih hloralmi pawl an si. 2 Piter 3:7.] Inn pawl an sak ding ih, cui inn pawl ah an um ding; sabitti hmuan an tuah ding ih, cui rah pawl an ei ding. An sakmi ah midang an um lo ding; an phunmi cu midang in an ei lo ding. Ziangahtile ka mipawl ih ni pawl cu thingkung ih ni pawl vek [nunnak thingkung, Grik tong Thukam Hlun] an si ding ih, ka hrilmi pawl cun an kut hnatuanmi cu caan reipi an nuam zetin an hmang ding.”58

GSAM 53.1Ezekiel cun a hmailam caan saupi kal tlangin mithi pawl thawhsalnak cu a rak hmu. Amah hmangin Bawipa cun hitiin a ti, “Zoh hnik, maw ka mipawl, nan thlan pawl ka ong ding, nan thlan sung ihsin ka lo suahter ding ih, Israel ramah ka lo hruai ding.”59

GSAM 53“Anih Cun Kan Riahsiatnak A Phur”

GSAM 53.2Thuthangṭha profet Isaiah hnenah minung pawl hrangih Rundamtu ih hniksaknak, tuarnak le thihnak cu a kim deuh in phuang a si. Profet cun, “Kan thuthang simmi zo in saw a zum? Bawipa ih ban cu zo hnenah saw phuang a si? Ziangahtile a hmaiah thingno vekin le lei ro sung ihsin ra mi hram vekin a ṭhang ding. Anih cu mawinak le zohṭhatnak a nei lo; amah kan hmuh tikah kan duh ding mawinak a um lo. Minung pawl in an hmuhsuam ih an hnong; anih cu riahsiatnak ih mi le tuarnak thawn a pawl aw mi a si. Amah ihsin kan hmai kan thup vek a si; hmuhsuam a si ih, kan sunloih lo. A ngaingai te cun kan tuarnak pawl a phur ih, kan riahsiatnak pawl a keng. Cuti cingin Pathian ih hremmi, vuakmi le rethei ih tuahmi vekin kan ruat. Asinain kan daan buarnak pawl ruangah a hliam ih, kan sualnak pawl ruangah rawt a si; kan daihnak ding hrangih hremnak cu a parah a tla ih, a vuaknak hma pawl in kan dam.”60 tiah a ti.

GSAM 53.3Mipawl le profet khalin, Hi mangbangza thil pawl hi keimah ih sanah a thleng ding maw? tiin an rak sut men thei. A sawnnak cu, Tu ah an thleng hrih lo ding; hi Rundamtu ropi a ratnak ding caan a thleng hrih lo, timi a si ding. Asinain profet cun, “Na mit in Siangpahrang cu a mawinak thawn a hmu ding; a hlat zetmi ram cu an hmu ding.”61 tiah a ti.

GSAM 54Daniel ih Simcianak Pawl in Hmailam A Phuang

GSAM 54.1Asinain Bawipa cun profet Daniel hmangin a mipawl hnenah a kumkhua ram din a si hlan tiang a sangsangin ra suak ih uk ding siangpahrang ram pawl ih thu zirh a thok. Cui caan ah a thleng hrih lomi thil pakhat ihsin Messiah a langtaknak le thah a sinak tiang a ummi caan hleice pakhat khal a phuang. Nebuchadnezzar ih mang relfelnak in leitlun uk ding ram pali cu sui, ngun, dar le thir ih man a niam vivo vekin an huham le an ropitnak a mal vivo ding timi a langter. A netnak ah ram pawl ih ṭhekdarh le pumkhat lo dinhmun cu lei bek thawn cawhmi thir ih ṭhek ol dan thawn a bang ding. Cui ram pawl siatsuah an si hnuah van ram a ra ding. Cumi ram pawl cu ṭhal lai cang rawhnak tual ih cangpai vekah an cang ding ih, an hrangah hmun hmuh a si nawn lo ding; Pathian ih ram cun leitlun hmuahhmuah a khat lai ding.

GSAM 54.2Cumi hnuah bung sarihnak ih Langnak sungah sahrang ropi pali ih hminsinnak pawl hmangin cui thu pawl cu langtersal a si, cui ram pawl ih sinak dang pawl khal langter a si. Hi bung sungah ram palinak cu ṭhenhra ah ṭhen a si hnuah ra suak dingmi ‘ki fate’ huham ih hnaṭuannak le a feh dan ngan a si. Anmah hmuahhmuah tlunih biaknak lam uktu ah amah le amah a din theinak dingah cui ram pawl lakih pathum a thluk ding asilole a neh ding. Hi Rom kawhhran hotu ih huham cu ram palinak ih ṭhen aw le ṭhek ol dinhmun sungah kum 1260 tiang a peh ding. Hitiin Khrih in a Pa hnen ihsin ram a co ih, Cungnungbik ih mithianghlim pawl hnenih a peknak caan tiang thil thleng ding pawl phuang an si; cui ram cu a netnak ah leitlun hmuahhmuah a uk ding ih, kumkhua in a ding ding.

GSAM 55Ni 2300

GSAM 55.1Daniel bung riatnak ah tuu cang, mee le ‘nasa zetih a tumter awmi ki fate’ ih Langnak hmangin profet cu caan netnak tiang hruaisal a si. Cang 13 le 14 ah thuṭhennak tiang a pehmi caan — Ni 2300 — lamah a thinlung herter a si. Himi cu caan saupi a si, profet khalin cuvek cu a theithiam; ziangahtile vancungmi cun Langnak cu ni tampi hrang a si hrih tiah a theihter. Cui ni pawl thoknak ding ni khiah pek a si hrih lo, curuangah, “Langnak ruangah ka mangbang zet, asinain zohman in an theithiam lo.” tiin bung cu a cemter.

GSAM 55Messiah Tiang Zarh Sawmsarih

GSAM 55.2Bung kuanak ah Daniel ih dilnak sawnnak ah fimnak le theihthiamnak pe dingin a hnenah vancungmi a rat thu rel a si. Anih cun zarh sawmsarih caan thu a theihter. Hi kum zarh pawl lakih sawmruk le pakua cu [‘zarh’ tiih lehmi shevooim timi tongkam ih sullam cu cumi a si tiah kan hnenah sim a si] Messiah tiang a peh ding. Cui caan thoknak ding, ‘Jerusalem tuahthatsal le sak ding thupek,’ cu pek a si hrih lo. Thusuhnak a suakmi cu, Ziangtin saw Daniel in zarh sawmruk le pakua ih netnak a theih thei ding? timi a si. Bung hleihnihnak ah caan thu cu ruahsal a si ih, ‘Hi thil pawl ih netnak cu ziang a si ding?’ tiih a thusuhnak ah, a feh dingin sim a si; ziangahtile thu pawl cu ‘caan netnak tiang khar le tacik khen’ an si, cui caanah ‘mifim pawl in an theithiam ding.’

GSAM 55.3Hi caan thu hi tirhkoh Piter in a relmi thu pawl lakih pakhat a si timi cu rinhlelnak a um lo. Anih cun hitiin a ti, “Hi rundamnak thu ah nan hnenih ra thleng ding zangfahnak thu simciatu profet pawl cun taima zetin an sut ih an hawl. An sungih um Khrih ih Thlarau in Khrih ih tuarnak pawl le cui hnuah a ra ding ropitnak thu a theihpi cia tikah, ziang caan asilole ziangvek caan a sim duh timi cu an hawl.”62

GSAM 56Pathian Tihzah Lotu Pawl ih Neta

GSAM 56.1Thukam Hlun profet pawl lakih netabik Malakhi cun misual pawl ih netabik siatsuahnak thu, thinlung cangter zetmi a tannak cu hihi a si: “Zoh hnik, meisa rawhnak inn vekih a alh ding ni a ra; mi porh aw hmuahhmuah, sualnak tuahtu hmuahhmuah cu buhpawl an si ding. A ra ding ni cun anmah a kangral ding ih, an hrangah a hram le a ṭek zianghman a tanter lo ding, tiah Ralkap pawl ih Bawipa in a ti. Asinain ka hmin tihzahtu nan hrangah dingnak Ni cu a thla hnuaiah damternak thawn a suak ding; nan ra suak ding ih, caw inn ih vulhmi caw fate pawl vekin nan ṭhang ding. Misual pawl cu nan palvat ding; ziangahtile himi ka tuahnak ni ah anmah cu nan ke hnuaiih vut an si ding, tiah Ralkap pawl ih Bawipa in a ti.”63

GSAM 56.2Israel pawl ih kut sungih um Thukam Hlun ah hi thudik hmuahhmuah ngan a si ih, rundamnak khawkhannak ih sinak tampi a phuang. Cui thutiammi Cithlah a ratnak caan an naih vivo timi an hmuh ih an theihfiang tikah, thu taima zetih zirtu pawl cun ziangtluk nasa in saw an rak ngaihven ding. Mipi tam sawn le Sabat tin sinakok pawl sungah Ca Thianghlim siartu pawl khalin thu an theithiam lo lai ah (Tirhthlah 13:27), Thlarau ih kaihhruainak tangah rinum zetin Ca Thianghlim a hawltu, Pathian upat ih taima zetih zirtu pawl cun, hi sanah tirhkoh Johan ih tuah vekin, ‘Ra aw, Bawipa Jesuh, zamrangin ra aw,’ tiin taima zetin thla an rak cam ding timi cu rinhlelnak a um lo.

Notes

  1. Thufim 13:12. ↩
  2. Haggai 2:6, 7. ↩
  3. Hebru 12:26-28, ↩
  4. Isaiah 28:13. ↩
  5. Thufim 4:18. ↩
  6. Semtirnak 4:1, ↩
  7. Hebru 11:4, ↩
  8. Semtirnak 4:25, ↩
  9. Semtirnak 5:29, ↩
  10. Semtirnak 9:1; 10:9, 10. ↩
  11. Semtirnak 13:15-17, ↩
  12. Hebru 11:8. ↩
  13. Hebru 11:10. ↩
  14. Semtirnak 15:13-15, ↩
  15. Hebru 11:19, ↩
  16. Galati 3:16. ↩
  17. Galati 3:8, ↩
  18. Semtirnak 28:13, ↩
  19. Semtirnak 49:10. ↩
  20. Suahlannak 1:8; Tirhthlah 7:18, ↩
  21. Hebru 11:23. ↩
  22. Josephus ih Judah Mi Pawl ih Hlanlai Thuanthu, ↩
  23. Tirhthlah 7:25. ↩
  24. Mipum siarnak 24:17, ↩
  25. Hebru 11:12, 13. ↩
  26. Mipum siarnak 14:21, ↩
  27. Habakkuk 2:14. ↩
  28. Suahlannak 25:40; 26:30; 27:8; Tirhthlah 7:44. ↩
  29. Hebru 8:3-5; 9:8-12. ↩
  30. Hebru 10:1. ↩
  31. Tirhthlah 13:19, 20. ↩
  32. Daan pek salnak 4:6, 7, ↩
  33. 1 Samuel 8:7, ↩
  34. 1 Samuel 8:5, ↩
  35. 1 Samuel 8:19, 20. ↩
  36. Hosea 13:9-11, ↩
  37. Ezekiel 21:25-27, ↩
  38. Mikah 4:8. ↩
  39. Saam 89:27-29, 36, 37. ↩
  40. Isaiah 9:6, 7. ↩
  41. Seemtirnak 5:24. ↩
  42. Hebru 11:5. ↩
  43. 2 Siangpahrang 2:11, 12. ↩
  44. Juda Cakuat 14, 15. ↩
  45. Job 19:23-27. ↩
  46. 1 Sansiarnak 29:23. ↩
  47. Tirhthlah 2:30, 31. ↩
  48. Saam 110:1. ↩
  49. Isaiah 7:14, ↩
  50. Matthai 22:42-45; Saam 110:1. ↩
  51. Hebru 1:8, 9. ↩
  52. Mikah 5:2. ↩
  53. 1 Siangpahrang 8:10, 11, ↩
  54. 2 Sansiarnak 7:12, ↩
  55. Haggai 2:9, ↩
  56. Isaiah 11:1-4. ↩
  57. Isaiah 25:6-9. ↩
  58. Isaiah 65:17-22. ↩
  59. Ezekiel 37:12. ↩
  60. Isaiah 53:1-5, ↩
  61. Isaiah 33:17, ↩
  62. 1 Piter 1:10, 11. ↩
  63. Malakhi 4:1-3. ↩

Note

Back