Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
20 / 31

Bung 17 — Harsatnak Lakih Thutak Thansohnak

John Norton Loughborough

GSAM 265.1“Tuu khaltu pakhat nih a tuu then mi pawl lakah a um ni ah a tuu pawl a zawng vekin; cuvek in keimah zong ka tuu pawl ka zawng ding ih, khawzing le thim ni ah an thenmi hmun hmuahhmuah ihsin ka runsuak ding.”1

GSAM 265.2Hi caan tiang (1847) Vancungmi pathumnak ih thucah a cohlantu pawl cu leitlun ih thilri ah rethei an si, cu ruangah thucah thlennak dingah sum lam in an tuah thei cu malte lawng a si. Upa White le a nupi le Upa Bates cun thenawmi unau pawl karah mimal hnaṭuan a thupizia le, thutak theihnak ih kaihruaitu dingah mi pawl kut ah pek ding cabu le catlap timi a tulzia an hmu. Upa Bates cu Sabat thu a phuangnak ah Sabat thu a nganmi catlap nih a ṭanpi zet; hmun phunphun ah a kal tikah le ca kuatnak in a kuat tikah cu catlap nih a ṭanpi. A ṭhatnak hmuahhmuah in hna a ṭuan.

GSAM 265Thutak ruangih Unau Nunau Tete ih Raithawinak

GSAM 265.3Voi khat cu a kalnak man pek ding sum a neih lomi ruangah Massachusetts ihsin New Hampshire tiang ke a va kal dingin a tim. Cu caan te ah unau nunau tete pakhat in ca a kuat; zarh khat ah $1 ngah dingin inn hna a tuan, thiltha hnaṭuan ṭanpi dingah zianghman a neih theinak dingah. Zarh khat hna a tuan hnuah Upa Bates nih sum a herh timi ruahnak in a thinlung a khat tuk ruangah, a hnaṭuanpi hnenah a kal ih, sum hmaisa in a ngah thei dingin a dil; cuticun amah hnenah $5 cu caan te ah a kuat thei. Cu sum in mipi phurhnak leng in New Hampshire tiang a kalnak man a pe. Hmun kip ah khawmnak tha a um ih, mi tamzet in thutak an cohlan.

GSAM 266Pawk Mi Thilri Hmangih Inn Khawsaahnak

GSAM 266.1Hi thucah hramthoktu pawl ih raithawinak thlarau a hmunzia langter dingah, 1847-48 vur lai ih an dinhmun thu Pi White ih nganmi sung ihsin hi thu hi kan lak: S. Howland ih inn lian zet, Topsham, Maine ah innphu pawl an luah ih, pawk mi thilri hmangin inn an khawsaah.

GSAM 266.2“Kan rethei, caan le caan ah harsatnak kan tong. Ka pasal nih rel lamzin ah lung a phur, cu hna ruangah a kutzung vun a thlawm ih, hmun tamzet ah thisen a suak. Mi dang ih tang ding kan duh lo, kanmah le kanmah kan cawm ding ih, midang ṭanpi dingih thil kan neih ding kan ruat. Asinain kan hlawhtling lo. Ka pasal nih hna a ṭuan tuk, asinain a hnaṭuannak man a tlakmi a ngah thei lo.

GSAM 266Upa White nih Thingkawi A Tan

GSAM 266.3“Ka pasal nih rel lamzin hna a suah ih, a thingtan saw in thingkawi tan dingah ramlak ah a lut. A sir a na peh vivo cing khalin zingpit in tlaang tiang hna a tuan, ni khat ah sen sawm nga vel ngah dingin. Na tuk ruangah zan ah ih thei lo in a um. Caan malte hnuah peng dangdang ih um unau pawl hnen ihsin ca kan ngah; an hnenah kan va tlawng dingin in sawm. Asinain peng lengah kan kalnak ding hman kan neih lo ruangah, lamzin cu kan hmai ah a ong lo tiah kan let.

GSAM 266.4“Connecticut ih Unau mipa Chamberlain in ca in kuat ih, cu peng ah khawmnak a um dingah kan va tel dingin in forh. Sum kan hmuh thei ahcun kan kal ding kan rel. Ka pasal nih a hnaṭuanpi hnenah thu a relfel ih, a hnenah $10 a tlakmi a um timi a hmu. Cu sum ih a hrek in ka herh zetmi puanthuam pawl ka lei, cule ka pasal ih puanthuam lian ka rem; remmi hmun ah rem a remmi ka peh, kut puan sungah puan hmaisa cu theih khal a har. Kan hnenah Dorchester, Mass. tiang kalnak dingah $5 a tang. Kan thil neihmi hmuahhmuah thawn tein kan kawl cu a khat. Asinain thinlung daihnak le rilru thiang kan nei, cu hi cu leitlun ih lungawinak pawl nakin a sang deuh.”

GSAM 267.1“Unau mipa Nichols ih inn ah kan lut; kan suah hlanah Unau nunau Nichols nih ka pasal hnenah $5 a pe, cu sum in Middletown, Conn. tiang kan kalnak man a pe. Cu khawpi ah mi hmel kan si, peng sungih unau pakhat hman kan hmu dah lo. $0.50 lawng kan tang. Ka pasal nih leizawl let ding man ah cu sum hman a ṭih ruangah, kan kawl cu thingphun tolhmi parah a ret ih, zumnak bangrep nei mi pakhat hmu dingin ke kan kal. Caan reilo ah Unau mipa Chamberlain kan hmu, amah nih a inn ah in hruai.”

GSAM 267Rocky Hill, Conn. ah Khawmnak

GSAM 267.2Hi khawmnak hi Rocky Hill ah neih a si; khawmnak inn cu Unau mipa Belden ih inn sungih a lawh hrihmi pindan lian a si. Upa White nih S. Howland hnenah a nganmi ca ihsin lakmi thu hi khawmnak thuhla ah thil dangdang a tel:—

GSAM 267.3“April 20 [1848] ah Unau mipa Belden nih Middletown ih kan ummi le thenawmi unau pawl hrangah a leikhawlawng a kuat. Zanlei pali vel ah a hmun [Rocky Hill] kan thleng, caan malte hnuah Unau Bates le Gurney an ra. Cu zan ah mi sawm le panga vel kan khawm. Zirtawpni zing ah unau pawl an lut zungzal, mi sawm nga tiang kan pung. Hi pawl hmuahhmuah cu thutak ah an tling hrih lo. Cu ni ih kan khawmnak cu lungawi um zet a si. Unau mipa Bates nih Pathian ih thukham pawl cu eng fiang zet in a phuang, cule an thupizia cu theihpinak thiltithei in an thinlung ah a lut. Bia nih thutak ah dingfel zomi pawl a nemhnget ih, thu hrilfel hrih lomi pawl a thangharh.”2

GSAM 267Oswego County, N.Y. ah Sawmnak an Ngah

GSAM 267.4Adventist pawl karah Upa Bates ih catlap a darh ruangah peng dangdang ih um mi pawl Sabat thluntu an si thok. Port Gibson, N.Y. ih Hiram Edson nih Upa le Pi White le midang pawl hnenah August, 1848 ah Volney, Oswego County ih Sabat thluntu pawl ih khawmnak ah an va tel dingin ca a kuat. Unau pawl cu tlangpi in rethei an si, sum peknak ah an tuah thei ding malte lawng a si ding tiah a ti. Upa White nih hramcar tuahnak lo ah hna a tuan ruangah $40 a ngah zo. Cu sum ih hmun khat in a herh tukmi puanthuam a lei, a tangmi in Volney le kirnak ding an kalnak man a pe.

GSAM 268.1New York ram thlang lam ih hi khawmnak hi Mr. Arnold ih leikhawlawng retnak inn ah neih a si. Mi 35 vel an um, peng cu ih cu lam ihsin mi komh khawm theihmi hmuahhmuah an si; asinain an lakah pahnih hman an lungput bangrep an si lo. Mi kip nih anmah ruahdan kha Baibal thawn a kalh lo tiah an ti ih, anmah ruahdan phuang le phuang ding an duh. Upa White le a nupi cu an hnenah an va ngai dingah hla zet ihsin an ra lo, thutak zirh dingah an ra a si tiah an hnenah an sim. Mr. Arnold nih Revelation 20 ih kum thawngkhat cu liamzo a si tiah a zum, Revelation ah a nganmi mi 144,000 cu Khrih thawhsalnak ah thosalmi pawl an si tiah a ti.

GSAM 268Mr. Arnold nih Kawhhran Tuanvo Thilri a Dohnak

GSAM 268.2A thimi kan Bawipa ih hminsinnak pawl hi hi pawl hmai ah an um ih, a tuarnak pawl cing dingin an tim rero lai; cu caan ah Mr. Arnold a ding ih, an tuah dingmi thu ah zumnak a neih lo thu a sim—Bawipa ih zanriah cu Pasah ruai thluntu a si ih, kum khat ah voi khat lawng neih ding a si tiah a ti.

GSAM 268.3Hi ruahdan danglam zet pawl nih Pi White thinlung ah ritnak an phur. Mr. Arnold cu a dik lo timi a thei fiang, Pathian upatnak a hlo tiah a lang ruangah a thinlung a ria tuk. Mi thenkhat nih a thi dingah an ruat; asinain Upa Bates, Upa White, Upa Chamberlain, Upa Gurney le Upa Edson pawl nih a hrangah an thlacam, cule Bawipa nih a sal pawl ih thlacamnak cu zangfahnak in a ngai ih, a damter. Vancung ih eng cu a parah a tang, cule leitlun thil pawl hnen ihsin a hlo. Cu dinhmun ahcun, cutawk ih ummi pawl ih diklonak thenkhat le cu diklonak pawl thawn a kalhmi thutak cu a hnenah langter a si; Baibal ih an um tiah an ti mi ruahdan kalhmi pawl cu Baibal thutak si lo, Baibal parih an ruahdan lawng an si tiah a langter. An diklonak pawl an suah ding ih, Vancungmi pathumnak ih thucah ah an pakhat a ṭul. Khawmnak cu rop zetin a cem; thutak nih neh in a ngah. Ruahdan danglam zet nei pawl nih an diklonak an phuang, Tui caan thutak ah Vancungmi pathumnak ih thucah thawn an pakhat, cule Pathian nih thlawsuahnak nasa zet a pe hna.

GSAM 269Baibal Hman Danzetnak Ngeimi Langnak

GSAM 269.1Hi khawmnak thu hi Alexander Ross nih January 4, 1884 ah a ngan; amah cu khawmnak fate tuahmi mi 35 lakih pakhat a si. A ti:—

GSAM 269.2“Unau Nunau White cu langnak sungah a um lai ah a ding ih, a kut kehlam parah inn Baibal a keng; cabu cu a tumpi lo. A ongmi Baibal cu a sang zet ih a keng, a hnenah a zoh lo; a kut vorhlam in cang le cang ah a let, cule Cathianghlim ah a kutzung a ret ih, cu thu cu a relsal. A relsalmi cu a kutzung ih a khihmi cang a si maw ti dingah cang tamzet ka zoh. Kei lole khawmnak ih mi thenkhat in cang hmuahhmuah kan zoh. Voi kip ah, a kutzung ih a retmi thu cu a relsal lawng si lo in, a mit cu cung lamih a zoh ih Baibal lam kalh ah a zoh lai khalah a relsal. Volney ah August, 1848 khawmmi Sabat thluntu pawl ih diklo ruahdan pawl cu hi Cathianghlim thu pawl nih an tlukter, cule kan zumnak thawn kan pakhat.”

GSAM 269.3Cuti cu, Baibal ihsin fiang zetih relsuahmi thu pawl hmangin, cucu vek mangbangza lam in remthatmi zumnak thu diklo a hlon lomi cu zumter dingih a har zetmi a si ding a si. Oswego County ih Sabat thluntu pawl cu an diklonak pawl cu ti vekin remthat an si hnuah le thutak ah an pakhat hnuah, khawmnak ihsin midang hnenah eng darh dingin an suak. A rahsuahmi pawl cu Pathian hnaṭuan an si timi a langter fiang. Satan cu tuah theih ding hmuahhmuah hmangin then, buai, le darh dingin a tim zungzal. “Pathian cu buainak tuahtu a si lo, daihnak tuahtu a si; mithiang pawl ih kawhhran hmuahhmuah ah vekin.”3

GSAM 270Damternak Mangbangza Thilthleng

GSAM 270.1A hmaisa ih kan relmi khawmnak hnuah Madison County, Port Gibson, Port Byron le New York City ah khawmnak pawl neih a si. Cu hnuah Connecticut ah khawmnak tlangpi a um. Hmun thenkhat ah Bawipa cu a sal pawl hnenah a nai zet, cule Sihnak Tuahtu Ropi ih damternak thiltitheinak cu James caṭhiang ih a pekmi daan zulhin Bawipa hnenih thinlung taktak in thlacamnak an tuah tikah natmi pawl parah a ra.4 Sibawi pawl nih beidong dingin an simmi mi hman an natnak ihsin an dam. Cu vek thilthleng pawl cu 1845 hnuah caan dangdang ah voi tamzet an tong zo.

GSAM 270Hramthoktu Pawl nih Harsatnak An Zawn

GSAM 270.2Upa White nih hramthoktu pawl ih caan thu a rel tikah, February 5, 1880 ih Zohsalnak le Thuthang Phuangtu sungah, cuti in a ti:—

GSAM 270.3“Kan hramthoknak hnaṭuan ah kan herhmi ei ding kan neih lo ruangah rilretnak le puanthuam kan neih lo ruangah khawretnak kan tong. Pathian hnaṭuan ṭanpi dingih sum khawl dingah nunnak ih thil herhmi pawl hman kan mah ten kan hloh. Cu caan rori ah peng khat hnu peng khat ah ngan, rem, kal le thuthang phuang dingih hnaṭuan tam zet tuah ding a tul ruangah kanmah le kanmah nasa zetin kan ṭawlter.”

GSAM 270.4Kum 1848 cu Khrih ratsalnak chanchin ah lawng si lo in, ram uknak lam khalah philh theih lomi kum a si. Vancungmi pathumnak ih thucah ih thutak pawl cu fiang zetin an um, hnaṭuan thansohnak dingah lamzin phunphun ah an ong thok. Cu caan ah nunphung le ram uknak leitlun ih thilthleng pawl cu simcianak zirhtu pawl ih ngaihvennak thar a thawhter thei dingmi hmel an nei thok. Lei pi hlun miphun pawl karah buainak nasa zet a um lawng si lo, Hydesville, Wayne Co., N.Y. ah khal tu caan ih thlarau biaknak ih langternak pawl an thok; Baibal zirhtu pawl nih cu “ram pawl hmuahhmuah kha Bawipa ih ni ih ralnak ah komkhawm dingmi khawsia thlarau pawl” an si ding tiah an ti.

GSAM 2711848 ah Miphun Pawl Buainak

GSAM 271.1February ni 21, 1848 ah France ram ih Louis Phillippe ih inn ukpawl nih amah cu an kulh lai ah, amah nih a ti: “Tu zan nakin ram uknak lian ih siangpahrang tohkham parah ka nemhnget deuh dah lo.” A hnu ni zanlei khua a muih tikah, “kawt angki sah tawi” a hruk ih, leikhawlawng hruaitu vekih amah hman a danglamter, Paris khawpi kulh lengah a nun humhimnak ding hmun hawl in a tlan. Hi thlengawknak ropi le rang zet hi Pope ih ukawknak a ṭanpi dingih a tuahmi cangvaihnak pakhat ruangah a si tiah an ti; cu nih a mi pawl le a ralkap pawl a thin a hensuak. Cu ni rori ah Paris khawpi ah France ralkap pawl ih ralkap zohman khawmnak lian a hmuah. An ralthuam pawl an khawl hnuah, inn sang ah a kir; cu caan te ah naupang fate pakhat nih pukpi parah a zuang ih, rong thum nei aalan a thawi, cule a au: “POPE CU SUAKTER AW! POPE CU SUAKTER AW!!” Ralkap pawl nih cu auhnak an thlun, cule ralkap rual hmuahhmuah ah a zam, a thiltitheinak a karh zungzal, cule cu thawn “SIANGPAHRANG ZONG SUAKTER AW!” timi auhnak a pehtlaih. Caan malte sungah Paris khawpi hmuahhmuah cu buainak khawpi a si. Ralthuam keng ralkap pawl cu mipi tampi thawn siangpahrang ih inn sang lamah an tlan. Buainak thu a theih tikah, amah cu hman a danglamter in a tlan hna.

GSAM 271Buainak ih telmi Ram pawl

GSAM 271.2France ram ih buainak le buainak cu ram dang pawl ah zamrang zetin a dar. Prussia, Hanover, Sardinia, Sicily, Naples, Venice, Lombardy, Tuscany le Rome pawl khal cu mipi buainak thlarau vekin an kaih. Thla thum sungah Europe ram pumpi cu a buai zet, le lalram le ram uknak 30 lengin buainak nasa zet ah an um. Lalṭhutthleng pawl cu lamzin ah meisa in an kang, lal pawl le lalram ukpa pawl cu an nun lo ding ti an hlau ruangah an tlan le an thup. Ram uknak pawl hmuahhmuah ah ram uknak thlengdanglamnak ropi a um ding tiin ram uk hnaṭuantu pawl cun an rak sim.

GSAM 272.1Adventist rawngbawltu tamzet, Vancungmi pathumnak ih thucah an thei hrih lo mi pawl cun hi buainak hi an hmuh, le cu hi cu “Ziangkimtithei Pathian ih ni ropi ih doawknak” caah ram pawl an pumkhatnak a si ding tiah an ruat.5

GSAM 272Tacik Thucah An Hmuh

GSAM 272.2Hi caan te ah Ni sarihnak Adventist pawl cun Cathianghlim ihsin thukham pali hnattuk ih Sabat cu nungmi Pathian ih hminsinnak, asilole tacik a si ti an zir. Thuphuan 7:1-4 ih tacik thucah phuang ding caan a ra thleng ti khal an thei, le hi thucah hi mipi hnenah an thlen theinak lam le ziangtin an tuah ding ti an ruat. Sabat thluntu pawl hi hi hnaṭuan caah an timtuah lai ah, Zarh ih ni khatnak Adventist pawl cun, “Nan tacik thucah cu a tlai lutuk; ziangahtile ni ropi ih doawknak le Bawipa a rat taktaknak cu kan hnenah an nai zet zo,” tiah an ti.

GSAM 272Buainak A Daai Ciah

GSAM 272.3Thla thum vel a liam hnuah ram pawl lakih buainak cu a daai ciah; asinan an thu buainak remnak ruangah si loin, thuthang ca tu pawl hmanin an simfiang thei lo mi lamzin ah a um. Hi buainak thuhla ah New York Tribune ih Horace Greeley cun, “Kan hmuahhmuah caah mangbangza a si, ram pawl lakah hi buainak cu ziangruangah a zamrangin a thok ti; asinan a daihnak cu a sungawn zetih mangbangza sawn a si,” tiah a ti.

GSAM 272Ram Hlui Dinhmun Thuhla — Senate Sung Mi Choate

GSAM 272.4Kum 1851 ah kan ra thleng, le United States Congress hmaiah Senate sung mi Choate in thusimnak a nei lai ah Ram Hlui dinhmun thuhla a rel, le hitin a ti:

GSAM 272.4“Hi dinhmun le a langdan cu ziang vek a si ti, cui hmun ah thimnak, mero le dum cu an um vekin, nan theihthiam felfai zo; a tawi zawngin, zianghman a dingfel lo. Lalṭhutthleng ih thuneihnak pawl, mipi ih diknak pawl, le kum thawngkhat sungih an khawlkhawm mi thinlung sinnak pawl cu doawknak caah namsau an phawi suak ding vekin ka hmuh; cui doawknak ah thisen cu vanlam hmuhnak ih a um vekin, ‘rang kakharh tiang’ a luang ding, le minung phun pakhat hmuahhmuah cu an cem ding. Tikcu ih darkhing ropi cun nazi dang khat a thleng tiin a awn ding; minung pawl ih nunphung khal meisa le thir in fianter ding a si, cu cu thilsiam le thilsiam ih Pathian ih ta a si maw si lo ti.”

GSAM 273Nov. 18, 1848 ih “Theihpinak”

GSAM 273.1Kum 1848 ih ram pawl lakih hi buainak cu Bawipa ratnak a thlen ding tiah an ti mi pawl cu ruahsannak hlawhsamnak in an tong. Asinan Ni sarihnak Adventist pawl, “nungmi Pathian ih tacik” hi mipi hnenah pek ding caan a ra thleng zo tiah an ti mi pawl cu ziangtin an um? Cui thusuhnak ah, Upa Joseph Bates in January, 1849 thla ah a suah mi catlap ihsin kan relsal ding. Nov. 18, 1848 ih thil thleng mi pakhat relin hitin a ti:—

GSAM 273.2“Boston, Mass kiang ih Dorchester ah khawmnak pakhat ah unau mipa le unau nunau malte an khawm. Khawmnak a thok hlanah kan lakih mi pawl cu tacik thucah ih thu pawl hrekkhat an zir. ‘A kai’ ti thu ih thlirdan diknak thuhla ah ruahdan dangdang a um, le Topsham [Maine] Peng sung kawhhran pawlkom ah a hlan deuh ih thucah suahnak cu thlacamnak thupi ah kan tuah zo. Asinan suahnak lam cu a fiang tawk lo ruangah, kan hmuahhmuah in cu thil hmuahhmuah cu Pathian hnenah kan thlen ding tiin kan ruat. Eng le zirhnak caah thinlung takin thlacamnak ah caan reilote kan hmang hnuah, Pathian cun Pi White hnenah langnak ah hi thu a pek.”

GSAM 273.2Langnak sungih a sim mi thu pawl cu hitin kan relsal ding:—

GSAM 274Langnak Sungih Simmi Thu Pawl

GSAM 274.1“Eng cu khuitawk ah saw a suak? Na vancungmi cun eng a suahnak hmun cu kan zirhter seh. A thoknak cu a malte ihsin a si; eng pakhat hnu pakhat na pek. Theihpinak le thukham pawl cu an pehtlaih aw, an then thei lo; hmaisa bik cu Pathian in thukham hra a pek mi an si. A daan cu thazang thawn a hung suak ih, hmun rialmi pawl cu an hung sak tikah A lungawi zet. A thu hawlhnak ihsin a malnak cu thazang ah a cang. Cui thu fianternak caan cu reilote lawng a si. Tacik a si! A hung suak! Ni suahnak ihsin a thok in a hung suak. Ni vekin hmaisa ah a daai, a hlum deuhdeuh ih a phenthlam pawl a phawt. Cui thutak a suah tikah eng malte lawng a um, asinan a karh deuhdeuh. O, hi phenthlam pawl ih thazang! A thazang a hung karh. Cui thutak ah thupitnak le eng cu a nasa bik, ziangahtile kumkhua a hmun ding, Cathianghlim khal a tul nawn lo caan ah. ni suahnak lam ah a suak; eng malte thawn a thok, asinan a phenthlam pawl cu damnak an pek. O, cui thutak cu a thazang liaulo! Ram thianghlim ah an lut hnuah a sang bik, asinan an thi thei lo mi an si hlan tiang a karh ding. Ni suahnak ihsin a thok, ni vekin a lamzin ah a feh, asinan a tlak dah lo.”

GSAM 274.2“Vancungmi pawl cun thli pali an kaih. Thuneihnak pawl cu Pathian in a kham. Thianghlim pawl hmuahhmuah tacik an si hrih lo ruangah vancungmi pawl cun an suah hrih lo. Michael a ding tikah hi buainak cu leilung pumpi ah a um ding. An suah dingah an timtuah zo. Thianghlim pawl tacik an si hrih lo ruangah khamnak a um. A si, na hmuh mi le na theih mi pawl cu suah, le Pathian ih thlawsuahnak cu a pehzom ding. Zoh uh! Cui suahnak cu thazang thawn a hung suak, a tleu deuhdeuh.”6

GSAM 274.3Hi langnak ihsin a suak hnuah Pi White cun a pasal hnenah hitin a ti,

GSAM 274.3“Nangmah caah thucah ka nei. Catlap fate pakhat suah thok in mipi hnenah thlah ding na si. A thoknak ah a fate hramseh; asinan mipi pawl in an siar tikah suahnak caah paisa an thlah ding, le a hramthok ihsin hnaṭuan cu a hlawhtling ding. Hi hramthoknak fate cu leitlun pumpi hrawngih eng luangmi vekin ka hmuh.”

GSAM 275Minung Thlirdan Ah Lunghrin Um

GSAM 275.1Hi simcianak pawl cu kum 1848 ah Sabat thutak a suah le a dar ding thuhla ah tuah mi an si. Cui caan ih minung thlirdan in dinhmun kan zoh ahcun, ruahnak cun, “Cui simcianak cu a kim dah lo ding,” tiah a ti ding. Simcianak tuah hnu rei lote ah kan hnaṭuantu pakhat hnenah mi pakhat cun, “Nan ruat mi tuah dingah kum 144,000 nan duh ding,” tiah a ti. “Ziang!” tiah an ti ding, “rawngbawltu pathum—Upa White le a nupi, le Upa Bates—paisa zianghman nei lo, an dungthluntu pawl cu za hnakih an mal, an hmuahhmuah paisa nei lo; Sabat thu thuhla cahmai 80 a nei mi catlap za hrekkhat thawn leitlun pumpi hnenah ralrin thucah pek dingah an feh! Ruahnak a si lo!” Cuvek ih ruat pawl cun “A theih lo!” tiah an ti lai ah, thucah le hlawhtling ding tiih thutiam theihpinak ih zumnak cun, “Israel ih Pathian hmingin a tuah ding! A thazang ah kan rinsan ruangah a tuah ding!” tiah a ti.

GSAM 275Ni Sarihnak Adventist ih Catlap Hmaisa Suahdan

GSAM 275.2Cabu suah hnaṭuan thuhla theihpinak pek a si ihsin, ni sarihnak thluntu pawl in “catlap fate” suahnak caah Bawipa in lamzin a hawnsak dingin thlacamnak tamzet an nei. A hmaisabik catlap suahnak caah paisa an neih lo hi a nasa bik mi harsatnak a si. June, 1849 thla ah Upa White cun kut lem thawn timothy hram fai loh ding acres 40 a ngah, acre pakhat ah cents 75 a ngah; cuticun catlap fate ih a hmaisabik a suahnak a tuah thei. Hi hmun ah catlap fate ih cahmai hmaisabik cu a bangaw mi a bet theih. Siartu cun ca a tungzawng rin hmaisabik ah Upa White ih thu, “Tu ah lawng hnaṭuan thok dingin lamzin cu a hawn zo,” ti a sim mi a hmu ding. Le a raithawinak in “lamzin a hawn” ti khal nan hmu thei ding.

GSAM 276Catlap Hmaisa Pawl Thuhla — Pi White Ih Sim Mi

GSAM 276.1Pi White cun cabu suah hnaṭuan hramthoknak thuhla ah hitin a ti:—

GSAM 276.2“Ka pasal cun Middletown ah catlap fate pakhat suah thok, Rocky Hill, Conn ihsin mil 8 a hlat. A ke a zaang lai khalah cui hlatnak cu vakin a feh le a kir sal hnem. cabu suahnak inn ihsin catlap hmaisabik a run keng tikah, kan hmuahhmuah in cui catlap hramah kan kun, kan thinlung niam in le mit thli tamzet thawn, a rawngbawltu ih tha malte tuah mi pawl parah a thlawsuahnak a um dingin Bawipa hnenah kan dil. Cule siartu ding tiih a ruat mi hmuahhmuah hnenah catlap a thlah, le thil khawl bag sungah cakuat thlahnak inn ah a keng. Catlap tin cu Middletown ihsin Rocky Hill ah an keng, le cakuat thlahnak inn ah an timtuah hlan hmuahhmuah Bawipa hmaiah an phar, thlacamnak sungah mit thli an tel ih, cu ngiangmi thucah kengtu pawl thawn Pathian ih thlawsuahnak a pehzom dingin thinlung takin an thlacam. Rei lote ah catlap suahnak caah paisa kengin cakuat pawl an ra, le mi tamzet in thutak an pawm tiih thuthangtha khal a ra.”7

GSAM 276Catlap Ih Bawmnak Simcianak A Kim

GSAM 276.3Ni sarihnak Adventist pawl in an suah mi catlap hmaisabik ih cahmai hmaisabik kan pholang hi thil ngaihtuahnak lawngih lungawi nak hnakih sung deuh mi thinlung putnak thawn kan tuah. Tui Caan Thutak ih cabu hmuahhmuah cu catlap 11, catlap pakhat ah cahmai 8, cahmai tin ah ca a tungzawng rin 2, an si. Cahmai pakhat ih siar ding thu cu inch 4 le 5/8 x inch 8 a si. Catlap 1 le 4 cu Middletown, Conn ah July, August le September ah an suah. Catlap 5-9 cu Oswego, N.Y. ah an suah, le December, 1849, March, April le May, 1850 ni pawl an nei. Catlap 11 cu November, 1850 ni a si, le Paris, Maine ah an suah. Catlap 6 ah Upa White cun, “Catlap hmaisabik pali kan suah lai ah catlap man pek ding hnakih paisa tam deuh a ra. Cu paisa cu kan feh mi khawmnak pawl ih kan zin man peknak ah hman a si,” tiah a ti. Kum 1849 sungah hi catlap pawl ih thazang ruangah, le Upa Bates ih hnaṭuan hramthoknak pawl ruangah, Vermont, Michigan le ram dang pawl ah mi tamzet in thucah an pawm.

GSAM 278.1Kum 1848 ih hnaṭuan dinhmun ruahsannak nei lo thawn an danglamnak ah, kum 1905 ih a um mi thil hrekkhat pawl kan ruat ding; cuticun hi thil hnaṭuan ih netnak ziang a si ding ti kan thlir thiam deuh ding. Thucah ih hramthoknak niamte an dokalh tu pawl cu an dik maw, asilole van Pathian in a rawngbawltu nunau hmangin “tacik” hnaṭuan ih thazang a karh ding thu a sim mi cu a dik maw ti kan theih ding.

GSAM 278Cabu Suah Hnaṭuan Thansohnak

GSAM 278.2Hi thutak cu tu ah leitlun ih holh thupibik hrawng 40 ah phuang le suah a si. Rawngbawltu pathum lawng an um nawn lo; kut suang ih apmi le phalnak nei rawngbawltu pawl telin 600 hnakih tam an um, cule damdawi thiam, Cathianghlim hnaṭuantu, zirhtu le damnak rawngbawltu vekin hnaṭuan tu dang za tampi an um. Kawhhran ih cabu suahmi pawl cu thuthang ca dangdang 50 hnakih tam in an lang, le Europe, Asia, Africa, America sak le thlang lam, Pacific tifinriat ramte le Australia ah um mi cabu suahnak inn 20 vel ah an suah. Hi cabu suahnak inn pawl ah cabu, catlap le catlap dangdang 1100 hnakih tam an suah. Cumi pawl hmuahhmuah catlap pakhat, kumkhat thuthang ca thawn, lei dingah $340 vel a tul. Dungthluntu za lawng si loin, hi thutak ih lungawi mi cu 100,000 vel an um. A ngaingai in hi thucah cu ni vekin a “hung suak” lai, le kum 1848 ih theihpinak ih holh hmangin, “O, hi phenthlam pawl ih thazang!” kan ti thei.

GSAM 278Ram Pawl Ih Dinhmun

GSAM 278.3Thucah cu cuvek in a thansohnak lai ah, ram pawl ih dinhmun cu ziang a si? Cui caan ihsin tu tiang mipi thuthang ca pawl ah Europe ram ah doawknak ropi a nai ding tiih thuthang kan siar fo. Hmun khat ah buainak, hmun dang ah ral a suah nan, “thlihrul” ropi cu an kaih; “thli pali” cu Pathian ih sal pawl tacik an si hlan tiang vawikhat ah an thawh ter lo. Buainak le doawknak ih thil pawl cu cu hmun ah an um, asinan kham an si ruangah an suak lo ti cu mi hmuahhmuah in an thei.

GSAM 279.1A thih hlan rei lote ah Henry Ward Beecher cun Europe ram ah ralkap tamzet an ret hi, “thisen a luang ding an hlau ruangah, a hlan ah nunnak thisen an suah,” tiah a ti. Ram pawl lakih an thinlung sinnak, an huatnak le pakhat le pakhat an tihphangnak cu, mipa pawlkhat in pakhat le pakhat ih ṭaang ah kaphnih hriam thunkawng naam an bih ih, pakhat hmanin a sun ngam lo, ziangahtile amah an sun sal ding a hlau ruangah, “pakhat hman cangvai ngam lonak dinhmun” vekin a tah. “Asinan,” tiah a ti, “an lakih pakhat cun sun ding caan tha a hmu cing ding, cule buainak ropi cu a ra ding.”

GSAM 279Doawknak Hmanruat Pawl Tahthimnak

GSAM 279.2Kum 1848 ihsin doawknak hmanruat pawl cu an sartuah, cu hmanruat pawl thawn tah ah cui caan ih a tha bik mi pawl khal tu ah cun naute ih hmanruat vek lawng an si. America ih “Daihnak Pawlkom” cun Dec. 15, 1895, Zarh ni khatnak, Daihnak Ni ah daihnak caah Pathian biaknak khawmnak tuah dingin a kawh tikah hitin a ti: “Tu ah nunphung cu a thansoh zet nan, ram pawl lakah doawknak caah timtuahnak cu hlan hnakih tam deuh a um.”

GSAM 279Ralkap Ukpa Miles Ih Doawknak Timtuahnak Thuhla

GSAM 279.3Ralkap ukpa Nelson A. Miles cun Washington, D.C. ah mipi khawmnak ropi hmaiah thusimnak a nei, Jan. 12, 1904 ah, le hitin a ti:—

GSAM 279.4“Hi eng nei caan, thansohnak le fimnak thawn remmi nunphung ih um lai ah, doawknak ih phurrit le hlauhawmnak pawl cu an mal deuh zo ding tiih kan zum nuam. Asinan a mangbangza zet, leitlun ih thuanthu sungah tu caan vekin doawknak caah timtuahnak ah paisa tamzet an hmang dah lo; asilole tu caan vekin minung million tampi, zirhmi, thiammi le daan nei mi pawl, hriamnam hmanruat siatsuah thei bik thawn an thawm, daihnak hnaṭuan lamzin pawl ihsin an lak lo.”

GSAM 280.1Asinan doawknak ih thlihrul cu a riak hrih lai, tacik hnaṭuan cu a feh lai.

Notes

  1. Ezekiel 34:12. ↩
  2. Ellen G. White Nun Hmangdan, p. 108. ↩
  3. 1 Corinthians 14:32. ↩
  4. Jeremiah 5:14, 15. ↩
  5. Thuphuan 16:13-15. ↩
  6. Nungmi Pathian Tacik, pp. 24-26. ↩
  7. Ellen G. White Nun Thu, pp. 125-127. ↩

Note

Back