Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
28 / 31

Bung 25 — Fimzirnak Hnaṭuan Hmun Pawl

John Norton Loughborough

GSAM 391.1“Fimnak la aw, theihthiamnak la aw; hngilh hlah awla, ka ka ihsin a suakmi thu pawl ihsin khal pial hlah aw. Fimnak cu tlansan hlah awla, a lo humhim ding; duhdawt awla, a lo kilveng ding. Fimnak cu thil thupi bik a si; curuangah fimnak la aw; na lakmi thil hmuahhmuah thawn theihthiamnak khal la aw.”1

GSAM 391Saza G. H. Bell ih Sikul

GSAM 391.2Kawhhran pawlkom ih fimzirnak hnaṭuan cu tu ahcun a tum deuh zo. A hlan ih kan tarlang zo mi rawngbawlnak hnaṭuan peng dang pawl vekin a hramthoknak cu a fate zet. 1868 kum ah Saza G. H. Bell in Battle Creek, Kalamazoo le Washington lamzin pahnih an tonawk nak ih saklam nisuah kil ih ummi zung inn hlun sungah sikul a ong. Cumi hlei ah 1871 kum thal hram ah Leitlun huap kawhhran pawlkom khawmpi a cem tikah, rawngbawlnak le kawhhran hnaṭuan ih telmi pawl bawm dingah zarh li sung rawngbawltu pawl hrangih thu zirhnak an tuah.

GSAM 391Kawhhran Pawlkom ih Sikul Neih Dingih Sawmnak

GSAM 391.31872 kum, thla 4, ni 16 ih Zohsalnak le Thuthang Phuangtu sungah “Kawhhran Pawlkom ih Sikul Kan Nei Ding Maw?” ti mi canganmi a suak ih, cutivek sikul a ṭulnak pawl cu fiangte in a tarlang. Thla 7, ni 16 ih Zohsalnak le Thuthang Phuangtu sungah sikul cu zirlai 12 thawn an ong ih, zarh hnih hnu ah 25 an si zo thu le, tlai lam ṭong daan zirnak cu zirlai 50 thawn an thawk thu an thanh. Sikul ih cazir caan ṭhen hnihnak cu 1872 kum, thla 9, ni 16 ah zirlai 40 thawn an ong. Thla 12, ni 16 a thlen tikah sikul cu a tum zet zo ruangah khawmnak inn ah an ṭhawn ih, kawhhran ṭhutdan pawl ih hnunglam ah kuun theihmi cazir cabuai pawl an bet. Biakinn tlun ṭhutnak ah khal zirlai 63 thawn hramthok zirnak ṭhen an nei.

GSAM 392Phunsang Tlawng Hrangih Tangka Khawlnak

GSAM 392.11873 kum, thla 3 ih Leitlun huap kawhhran pawlkom khawmpi ah hnaṭuan hmun phunphun ah lut dingih hnaṭuantu pawl timlamnak ding kawhhran pawlkom ih sikul hrangah a remcangmi inn pawl saknak tangka khawl a ṭhat ding le ṭhat lo ding thu caan rei zet an ruat. Tuah dingin lungkimnak an nei ruangah a ṭulmi tangka khawlnak kai dingah komiti an ruat. Cui caan sungah himi thu thuhla ah Upa Butler, Upa White le midang pawl ih nganmi, ṭha zet le thupi zetmi ca pawl cu Zohsalnak le Thuthang Phuangtu sungah a tu le tu an suak. Riahhmun khawmpi phunphun ah Upa Butler le Upa Haskell ih zuamnak ruangah khawkhanmi sikul hrangah tangka tampi an khawl.

GSAM 392.21873 kum, thla 11, ni 16 ah pawlkom khawmpi vei khat an nei sal ih, a ra dingmi caan ah leiram lei le a remcangmi inn saknak ih hman dingah Ni sarihnak Adventist fimzirnak tangka bawm hrang $52,000 pek dingih thutiam a um zo thu an thanh. Cui khawmpi thotho ah fimzirnak pawlkom din ding le inn saknak ding hmun hawl dingah mi pasarih komiti cu mee in an thlang.

GSAM 392.3A tlun ih kan tarlangmi khawmpi ah George I. Butler cu Leitlun huap kawhhran pawlkom hotu ah an thlang ih, Sidney Brownsberger cu sungṭuan ah an thlang. Leitlun huap kawhhran pawlkom ih thlanmi komiti cu George I. Butler, S. N. Haskell le Harmon Lindsay pawl an si. James White, Ira Abbey, J. N. Andrews le Uriah Smith pawl ih hmin an bet ih, Leitlun huap kawhhran pawlkom Komiti thawn Mi Pasarih Komiti ah an ṭuan tlang. Anmah cu “Ni sarihnak Adventist pawl ih Fimzirnak Pawlkom” tiin daan vekin pawlkom an din. Hi caan ihsin Saza Brownsberger cu California, Healdsburg ih ong dingmi phunsang tlawng kiltu dingah kawh a si tiang Battle Creek Phunsang Tlawng thawn a peh aw.

GSAM 393Phunsang Tlawng Hrangah Leiram Ekar 12 An Lei

GSAM 393.11873 kum, thla 12, ni 31 ah hi komiti in Battle Creek nitlak lam ah leiram ekar 12 an lei ih, cumi lakih ekar 7 cu Battle Creek Phunsang Tlawng ih tlawng tual a si.

GSAM 393.2Battle Creek kawhhran pawlkom sikul ih khawsik caan cazirnak cu 1873 kum, thla 12, ni 15 ah zung inn pathumnak ih khaan pawl sungah an ong ih, zirlai 110 an hmin khum.

GSAM 393Kawhhran Pawlkom ih Sikul Pawl A Ṭulnak

GSAM 393.3Kawhhran pawlkom kan sinak ah fimzirnak sikul ṭha kan ṭulnak thuhla ah Pi White in 1873 kum ah hitin a ngan:—

GSAM 393.4“Mipa le nunau pawl in lam hmuahhmuah ah a rem awmi thinlung an neih theinak dingah thinlung ih thilti theinak hmuahhmuah cu hman le ṭhangsoter an si ding a si. Leitlun hi lam khat lawng ih a ṭhangmi mipa le nunau pawl in a khat; an thilti theinak ṭhenkhat cu ṭhangsoter an si laiah a dang pawl cu hman loih um ruangah an ṭhang thei lo. Mino tam sawn ih fimzirnak cu a hlawhsam. Nitin nun ih pumcawm hnaṭuan lam thil pawl an ziangsiar lo laiah ca an zir tuk....

GSAM 393Lam Hmuahhmuah A Rem Awmi Fimzirnak A Ṭul

GSAM 393.5“Tu ih sikul an kalpimi vekin ca zirnak lawnglawng ih caan hman ringringnak cun mino pawl cu nitin nun hrangah a tlak lo ter. Minung thinlung cu a cangvai ding a si. Lam dik ah a cangvai lo ahcun lam dik lo ah a cangvai ding. Thinlung ih thilti theinak pawl rem awte ih ret dingah sikul pawl ah hnaṭuannak le cazirnak cu an peh aw ding a si.

GSAM 393.6“A liam cia mi san pawl ah fimzirnak cu a kau deuh ih kalpi dingin timlamnak rak tuah a si ding a si. Sikul pawl thawn pehtlai in lo hnaṭuannak le thilri tuahnak hmun pawl an rak um ding a si. Innsang hnaṭuan zirhtu pawl an rak um ding ih, taksa le thinlung ih thilti theinak cu bangrep ih hman an si theinak dingah ni tin caan ṭhenkhat cu hnaṭuannak ah rak hlan a si ding a si. Kan tarlangmi khawkhannak vekin sikul pawl an rak din sehla tu ah thinlung lam hmuahhmuah a rem aw lomi mi hi cuvek tampi an um lo ding.”2

GSAM 394Battle Creek Phunsang Tlawng

GSAM 394.11874 kum nipi le favang sungah Battle Creek Phunsang Tlawng inn an sak. Cumi cu lei tang khaan tlun ah ṭheh thum a nei mi phahlei inn a si ih, pi 75 x 75 a si, Grik thinglamtah pian a nei. 1875 kum, thla 1, ni 4 ah sak an ṭheh ih, a remcangmi puai thawn an hlan. Hi inn sungah zirlai 100 hnakih tam le zirnak peng hranghrang ih a thiammi zirhtu pasarih thawn sikul an ong. 1877 cazirkum ih phunsang tlawng an ong tikah zirlai 200 an kai thu an thanh. 1880 kum, thla 10 ih Leitlun huap kawhhran pawlkom khawmpi ah Fimzirnak Pawlkom ih hnaṭuan thuhla thanmi cun 1873 kum ihsin 1880 kum, thla 12 tiang Battle Creek Phunsang Tlawng ah zirlai 1400 an hmin khum thu a langter.

GSAM 394Sikul Pahnih An Ong Bet

GSAM 394.21882 kum, thla 12 ih Leitlun huap kawhhran pawlkom khawmpi ah cui kum sungah pawlkom ih bawmnak le kaihhruainak thawn kawhhran pawlkom sikul pahnih an ong thu an thanh. Pakhat cu California, Healdsburg ih ummi Healdsburg Phunsang Tlawng a si ih, thla 4, ni 11 ah an ong; a dang cu Massachusetts, South Lancaster ih ummi South Lancaster Phunhra Sikul a si ih, thla 4, ni 19 ah an ong.

GSAM 394Healdsburg Phunsang Tlawng

GSAM 394.31884 kum, thla 1, ni 15 ih Zohsalnak le Thuthang Phuangtu sungah Pacific tipi kap ih kawhhran pawlkom sikul thuhla ah a ngaihnawmmi thu hi a suak:—

GSAM 394.4“1881 kum, thla 9 ah California Peng sung kawhhran pawlkom in kawhhran pawlkom sikul pakhat ong dingin an relcat ih, cui tumtahnak tuahsuak dingah komiti an ruat. 1882 kum, thla 4 a thlen tikah khaan 10 a nei mi inn ṭha thawn leiram kau tawk an lei zo, zirhtu pahnih an hlan zo ih, zirlai 33 thawn sikul an thawk zo. Phunsang tlawng cazirkum sungah (1882 kum, thla 7, ni 29 ihsin a thok), sikul cu phunsang tlawng si dingah daan vekin thuneihnak an pe, leiram ekar 5 an lei bet, inn kau ṭha [zirlai pawl umnak ding] an sak, zirhtu paruk an nei ih, zirlai 152 an hmin khum. A ong hramthok ihsin hi hnaṭuan hrangah $27,000 zik pek dingih thutiam an nei ih, cumi lakih tampi cu California mipawl in an pe zo.”

GSAM 395South Lancaster Phunhra Sikul

GSAM 395.1New England mi pawl in an sikul cu Massachusetts, South Lancaster ih biakinn sungah an thawk. Upa S. N. Haskell ih baang thei lo zuamnak le New England ih kan mi pawl ih raithawinak ruangah 1884 kum favang ah sikul inn pawl cu hlan dingin a mancia zo. Cui caan ah South Lancaster Phunhra Sikul Pawlkom ih neihmi inn pawl cu panga an si ih, pahnih cu a thar pumhlum an si. Phunhra sikul inn cu pi 60 x 65 a si ih, a thar ih sakmi inn dang, zirlai umnak inn cu pi 36 x 88 a si. Hi inn pawl cu 1884 kum, thla 10, ni 19 ah an hlan.

GSAM 395.2Hi zirnak hmun cun kum 21 sung ṭhahnem zet ih rawng a bawl hnu ah tu tiang khal a ṭhangso lai ih, Bawipa ih hnaṭuan hrangah taima zetmi hnaṭuantu pawl cu leitlun hmun hranghrang ah a thlah zo. Tu ih phunhra sikul hotu cu Frederick Griggs a si ih, Leitlun huap kawhhran pawlkom ih Fimzirnak Peng sungṭuan ah khal a ṭuan.

GSAM 395London (England) Zirh Awknak Sikul

GSAM 395.3England, London ih hnaṭuan cu hmailam ah a kal ih a cah sinsin ruangah 1887 kum nipi sungah Baibal hnaṭuantu pawl hrang zirh awknak sikul ong ding cu a ṭha ding tiah an ruat; cumi thawn Baibal hnaṭuan taktak cu pehtlai ter ding a si. Hi sikul ihsin hnaṭuantu pawl cu United Kingdom ih hmun dang pawl le a kuttang ram pawl ah hnaṭuan dingin an thlah. Tu ah London saklam, Duncombe Hall ah a ṭhangsomi sikul an kalpi ih, Saza H. R. Salisbury in a kilkhawi. Amah cu a nauhak lai fimzirnak cu Battle Creek, Michigan ih phunsang tlawng ah a rak zir.

GSAM 396Battle Creek Phunsang Tlawng An Kauhter

GSAM 396.1Battle Creek Phunsang Tlawng ah hmun an ṭul bet tuk ruangah 1886 kum nipi ah phunsang tlawng inn cu nasa zetih kauhter a ṭul ih, a hnu kum (1887) ah zirlai nunau pawl hrangah ihnak inn (Nitlak Innpi ti ih theihmi) sak a ṭul. Nitlak Innpi ah zirlai 150 hrang khaan a um ih, rawlei khanpi ah mi 225 an leng thei. Phunsang tlawng tual thlanglam ih 1884 kum ah an sakmi Thlang Innpi cu zirlai mipa pawl ih ihnak inn a si. 1886-87 khawsik cazir caan ṭhen hrangah phunsang tlawng an ong tikah zirlai 568 an kai.

GSAM 396.21885 kum ah Saza W. W. Prescott cu Battle Creek Phunsang Tlawng hotu ah an ret ih, rei lo te hnu ah kawhhran pawlkom ih Fimzirnak Sungṭuan ah an ruat. Himi ruatnak cu fimnak nei ih tuahmi a si ti a lang. Battle Creek Phunsang Tlawng in ṭhahnemnak a ngah ih, cutivek sungṭuan ih hnaṭuannak le Pathian ih thlawsuahnak ruangah kan kawhhran pawlkom sikul hmuahhmuah ih hnaṭuan ah pumkhat sinak a hnai deuh ih, thilti theinak khal a ṭha deuh.

GSAM 396Emmanuel Ramthar Hnaṭuan Phunsang Tlawng

GSAM 396.3Battle Creek Phunsang Tlawng cun 1901 kum tiang ṭhahnem zetin hna a ṭuan. Cui kum ah leiram le inn pawl cu America Sibawi Ramthar Hnaṭuan Phunsang Tlawng Pawlkom hnenah an zuar ih, fimzirnak pawlkom cu an cemter. Cuveten phunsang tlawng pawlkom thar an din ih, Emmanuel Ramthar Hnaṭuan Phunsang Tlawng tiin an ko. Michigan thlanglam nitlak ih Berrien Springs kiangah loram an nei ih, cui hmun ah zirlai pawl in inn pawl an sak zo, a ṭhangsomi sikul an kalpi. Hi bung ih a hmaisa lam ih kan laksuakmi zirhnak thawn mil aw in “lam hmuahhmuah ih fimzirnak” pek cu hi sikul ih tumtahnak hnget a si. Pathian ih kaihhruainak in a kawhnak leitlun hmun ziangvek ah khal hnaṭuan dingah famkimte ih timlammi hnaṭuantu ṭha pawl suahter ding cu Emmanuel Ramthar Hnaṭuan Phunsang Tlawng zirhtu pawl ih duhnak le tumtahnak ropi pakhat a si.

GSAM 397Laifang Baibal Sikul, Chicago, Illinois

GSAM 397.11887 kum, thla 3 ih Zohsalnak le Thuthang Phuangtu sungah Upa George I. Butler in Illinois, Chicago ah ramthar hnaṭuan inn sak dingin thu a suahpi. Cumi cu Baibal hnaṭuantu pawl zirhnak ding laifang Baibal sikul a si ding ih, cui khuapi sungih kan mi pawl hrangah khawmnak biakinn le ramthar hnaṭuan inn ah khal hman theih a si ding. 1888-89 ih favang le khawsik caan ah inn an sak. Leiram, inn, innsung thilri le a dang pawl telin a man cu $28,000 hrawng a si. 1889 kum, thla 4, ni 4 ah Inn tin cabu zuartu pawl hrang zirhnak thawn daan vekin an ong. An hlan caan ah Baibal hnaṭuantu pawl ih zuamnak ruangah ram hmun hranghrang ah Tui caan thutak a cohlang zo tu mi 1000 tal kan mi pawl in an theih thu an thanh.

GSAM 397.2Hi sikul cu Upa George B. Starr in 1891 kum thal hram tiang thiam zetin a kalpi. Cumi hnu ah Leitlun huap kawhhran pawlkom Komiti ih ruatmi zirhtu pawl thawn hnaṭuan a peh vivo ih, 1893 kum ah Baibal zirnak a ṭulnak a pun sinsinmi hrangah inn cu a kau tawk lo ti an hmu. Baibal sikul cu Battle Creek Phunsang Tlawng thawn pehtlai dingin ruahman a si ruangah Chicago inn cu Sibawi Ramthar Hnaṭuan le Zangfah Bawmnak Pawlkom hnenah an zuar. Inn cu an kauhter ih, harhdamnak kilkhawinak inn fate hrangah thilri an ret; tu ah Battle Creek Harhdamnak Kilkhawinak Inn ih Chicago Peng tiin an ko.

GSAM 397Pumkhawm Phunsang Tlawng, Nebraska

GSAM 397.31889 kum ih Leitlun huap kawhhran pawlkom khawmpi ah a hnuai ih tarlangmi peng sung kawhhran pawlkom pakua, Iowa, Minnesota, Kansas, Missouri, Nebraska, Dakota, Texas, Colorado le Arkansas pawl hrangah a remcangmi hmun pakhat ah phunsang tlawng sak dingih thusuahmi an ruat. Curuangah sikul hrangah a ṭhami hmun thlang dingih ṭuanvo nei komiti cu khawmpi in an ruat. Iowa, Des Moines; Nebraska, Fremont le Lincoln; le hmun dang pawl ih mipawl in kan tuah dingmi thu an theih tikah an khuapi sungah inn pawl sak an si ding an duh zet ruangah hi hnaṭuan hrangah thawhlawm pek dingih thutiamnak ah an zuam aw. Nebraska, Lincoln in a tam bik a pe dingih a ti ih, a remcang bikmi hmun ah khal an ruat ruangah sikul cu cui hmun ah an ret.

GSAM 398.1A innpi bik, Pumkhawm Phunsang Tlawng inn taktak cu pi 141 x 84 a si. Leilung ihsin a lu khuh a pummi a zim tiang pi 100 a sang. Hi inn hlei ah ihnak inn pahnih a um ih, pakhat cio cu pi 104 x 104 le ṭheh thum an si. Hi kawhhran pawlkom ih laifang phunsang tlawng ah Mirang ṭong, Scandinavia mi pawl ih ṭong le Germany ṭong pawl in zirnak peng hran cio an nei ding ih, zirhtu pawl in anmah ih suahpi ṭong cio in hnaṭuantu pawl an zirh ding. Hi tlawng hrang thilri famkimte ih timlamnak man lakih a hrek tal cu thawhlawm ih pekmi leiram zuarnak ihsin a lutmi tangka in a daih ding tiah an ruahsannak a si.

GSAM 398.21891 kum, thla 9, ni 24 ah inn pawl an hlan ih, thla 9, ni 30 ah sikul an ong. Kum khatnak ih hmin khummi cu 301 an si. 1892 kum ah sikul an ong tikah zirlai 222 an kai ih, cui kum sungih hmin khummi cu 553 an si. Cu pawl lakah 71 cu Germany ṭong zirnak peng ih an um ih, 85 cu Scandinavia mi pawl ih ṭong zirnak peng ih an um.

GSAM 398.3Phunsang tlawng thawn loram a peh aw ih, lo hnaṭuan duhmi zirlai pawl hrangah hnaṭuan a pe. Phunsang tlawng ah sang urhnak inn khal a um ih, cutawk ah harhdamnak hrang a ṭhami rawl pawl an tuah ve. 1903 kum sungah Germany ṭong, Sweden ṭong le Denmark-Norway ṭong pawl in catlap le cabu suah dingih tumtahnak thawn pawlkom an din. Hi pawlkom in anmah ih ca namnak inn le hi hnam pawl hrang America ram sungih kawhhran pawlkom ih ca namnak hnaṭuan hmuahhmuah cu an nei. Hnaṭuan cu zirlai pawl in a tam sawn an ṭuan. Ca namnak hnaṭuan an zir ih, cutawk ah ramthar hnaṭuan taktak an ṭuannak ihsin hmuhton khal an nei.

GSAM 398.4Hi phunsang tlawng thawn pehtlai in sibawi hnaṭuan khal a um. Khaan pawl felte ih hman thiamnak ruangah sikul cu a ihnak inn tum pawl lakih pakhat tel loin a um thei ti an hmu. Curuangah tangka malte hman in harhdamnak kilkhawinak inn pakhat an kalter ih, a ṭha zetmi hna a ṭuan rero.

GSAM 399Walla Walla Phunsang Tlawng

GSAM 399.1Hi sikul cu Washington peng, Walla Walla kiangah a um ih, 1892 kum, thla 12, ni 8 ah an hlan. Cumi hlan ni khat ah zirlai 101 thawn sikul an ong. Kum sungah hi zat cu 185 tiang a pung. Hi sikul thawn loram fate le thilri tuahnak hnaṭuan dang pawl an peh aw. A ṭhangso ih, hnaṭuan ṭha a ṭuan rero. Tu ih zirhtu pawl hotu cu Saza J. L. Kay a si.

GSAM 399Australia Sikul

GSAM 399.21892 kum, thla 8, ni 24 ah Australia, Melbourne ih hlanmi inn sungah zirhtu panga thawn sikul pakhat an ong. Battle Creek, Michigan ih Phunsang Tlawng ihsin a rami L. J. Rousseau cu sikul hotu hmaisabik a si. 1894 kum ah hi sikul ih hmin khummi zirlai cu 89 an si.

GSAM 399Avondale ah Ṭhawnnak

GSAM 399.3Sikul dintu pawl in hnaṭuannak le cazirnak pehtlai ter an duh ruangah hmun thleng dingcu a ṭha ding tiah an ruat. Curuangah Melbourne khuapi tum ihsin New South Wales, Cooranbong, Avondale lo hmun lam ah an ṭhawn; cutawk ah loram an nei ih, a remcangmi inn pawl an sak. Tu ah sikul cu kut hnaṭuan tel ih zirnak daan in hlawhtling zetin an kalpi.

GSAM 399Avondale Thuhla Ih Simcianak A Kim

GSAM 399.4Sikul an din le an tawlrel tikah komiti ih tumtahnak cu kut hnaṭuan tel ih zirnak sikul pawl thuhla ih pekmi zirhnak pawl thawn a cang thei tawpin mil aw ih sikul kalpi ding a si. Himi cu “zohṭhim dingmi sikul” a si ding ih, ṭhate ih tawlrel a si ahcun sikul a hlawhtling ding lawng hman si loin, a man nei lo tiah an ruatmi leiram hman a rah ṭha ding tiah a tu le tu rinngamnak thu pek a si. Caan a liam vivo tikah Bawipa ih thlawsuahnak thawn cui simcianak a dik zia a lang. Kum ziangmaw zat pehpeh khawkheng nasa zet in an kiangkap ih lo hnaṭuan a siatsuah ih thlai thar a hlawhsam ter khalah, Avondale loram cu a hring ih rah a suah. Himi cu mangbangza thil a si zet ruangah cozah upa pawl cu cuvek mangbangza hlawhtlinnak a suahtermi lo hnaṭuan daan pawl suh dingah an ra.

GSAM 400.11903 kum hrang sikul hnaṭuan thuhla thanmi cun zirlai kai zat cu 50% a pun thu a langter. Tangka lam khal a ṭha—hman ṭulmi hmuahhmuah pek a si ih, sikul ṭhahnemnak hrangih hman dingah tangka bawm sungah $1,500 a tang. Saza C. W. Irwin cu kum li zik sikul tawlreltu le sikul hotu a si zo.

GSAM 400Mt. Vernon Phunhra Sikul

GSAM 400.21893 kum ih Leitlun huap kawhhran pawlkom khawmpi ah Ohio, Mt. Vernon ih phunhra sikul pakhat ong dingih thuruahmi cu an pom. Hi sikul thawn kut hnaṭuan lam hnaṭuan ṭhenkhat an peh aw ih, hnaṭuan ṭha a ṭuan thu an thanh. 1894 kum ih hmin khummi cu 140 an si. Saza J. W. Loughhead cu Washington, D.C. ah kawh a si hlan tiang hi sikul hotu ah kum ziangmaw zat a ṭuan zo. Sikul ih umnak hmun cu Academia, Ohio a si.

GSAM 400Keene Kut Hnaṭuan Sikul

GSAM 400.31893 kum ih Leitlun huap kawhhran pawlkom khawmpi ah Texas, Keene ih kut hnaṭuan sikul ong ding cu an pom. Ekar 130 hnakih tammi loram an nei, inn pawl an sak ih, Saza C. B. Hughes le a bawmtu pawl ih kaihhruainak tangah sikul an ong. Hnaṭuannak le cazirnak pehkhawm dingih khawkhannak thawn mil aw in an kalpi. 1894 kum ih hmin khummi zirlai cu 160 an si. Hi sikul khal a fiang zetmi hlawhtlinnak a nei.

GSAM 400Claremont Pumkhawm Phunsang Tlawng

GSAM 400.4Hi sikul cu South Africa, Cape Town kiang Kenilworth ah a um. A zirhtu tam sawn cu Battle Creek Phunsang Tlawng ihsin thlanmi an si. 1894 kum ah zirlai 90 hmin khummi thawn an ong. Cazirkum khatnak a cem tikah zirlai zat cu a pung tuk zo ruangah hmun tam deuh neih dingin sikul inn kauhter a ṭul. Tu ah phunsang tlawng cu Saza C. H. Hayton ih zohkhenhnak tangah a um.

GSAM 401.1Ni sarihnak Adventist pawl in Claremont ah zirlai 70 thawn khawte sikul (hramthok zirnak) khal an kalpi ih, Beaconsfield ah kawhhran sikul pakhat an nei; cumi ah 1894 kum sungih hmin khummi zirlai cu 30 an si.

GSAM 401Fimzirnak Hnaṭuan Thutawi, 1895

GSAM 401.21895 kum, thla 2 ah fimzirnak sungṭuan in a hnuai ih ummi hnaṭuan thuhla hi Leitlun huap kawhhran pawlkom hnenah a thanh:—

GSAM 401.3“Kawhhran pawlkom ih fimzirnak hrang ruahmanmi pawl cu hitin a tawi zawngin tarlang theih a si: A hnuai ih ummi hmun pawl ah phunsang tlawng panga an um: Battle Creek, Michigan; College View, Nebraska; Healdsburg, California; College Place, Washington; le Kenilworth, South Africa. Hi ram sungah phunhra sikul, asilole phunhra cazirnak hnaṭuan a kalpimi sikul pali an um, cu pawl cu South Lancaster, Massachusetts; Mt. Vernon, Ohio; Keene, Texas; le Graysville, Tennessee ah an um.... Hi pawl hlei ah Australia Baibal Sikul; Mexico ah sibawi ramthar hnaṭuan thawn a peh awmi sikul; Pitcairn Tikir ih rammi nauhak pawl hrang sikul; thlanglam Pacific Tipi sungih Society tikir pawlkom ih Raiatea ah sikul; Caribbean Tipi sungih Bay Tikir pawl ih Bonacca ah sikul; hi ram sung le ramdang ih kawhhran sikul 15 hrawng; Leitlun huap kawhhran pawlkom ih Baibal sikul pahnih; le daan vekih din a si lomi Inn tin cabu zuartu pawl hrang sikul le tualsung kawhhran pawlkom ih sikul tampi an um.”

GSAM 401.4Kawhhran pawlkom ih a pengkel ih ummi phunsang tlawng le sikul pawl ih zirlai kai zat a tawi zawngin a tarlang tikah sungṭuan cun hitin a ti: “A luarkai lo dingin kan tah ah tu ah Ni sarihnak Adventist sikul pawl ih hmin khummi cu kum upat daan phunphun zirlai 3,000 hnakih tam an um.”

GSAM 402Fimzirnak Hnaṭuan Hmun Pawl Thutawi, 1903

GSAM 402.1Ni sarihnak Adventist pawl lakih fimzirnak hnaṭuan le hnaṭuan hmun pawl cu Thucah ih hnaṭuan peng dang pawl vekin an ṭhangso. Leitlun huap kawhhran pawlkom ih 1904 Kum Cabu in a langter vekin tu ah America ram ah phunsang tlawng le phunhra sikul pakua, ramdang pawl ah panga an um. Ramdang ih ummi pawl cu hi hmun pawl ah an um: Avondale, New South Wales; Kenilworth, Claremont, Cape Town kiang, South Africa; Holloway, London saklam, England; Nyhyttan, Järnboås, Sweden; Friedensau, Magdeburg kiang, Germany.

GSAM 402.2America ram ah phunlai sikul 14 an um ih, ramdang pawl ah panga an um. Ramdang ih ummi pawl cu Copenhagen, Denmark; Honolulu, Hawaii ramṭhen; Diamante, Entre Rios, Argentina Mipi Uk Ram, thlanglam America; Curityba, Brazil, thlanglam America; Brusque, Brazil, thlanglam America ah an um.

GSAM 402.3A tlun ih kan tarlangmi fimzirnak hnaṭuan hmun pawl hlei ah kawhhran pawlkom ih kalpimi tualsung kawhhran sikul 357 an um. Hi pawl lakah 317 cu United States ah an um ih, 40 cu ramdang pawl ah an um. Tu ni tiang a dikmi siarnak kan nei ahcun hi zat pawl hi nasa zetin an pung deuh ding. 1902 kum a cem hnu ihsin sikul tampi ong an si zo. Tahṭhimnak ah Nebraska Peng sung kawhhran pawlkom in kawhhran sikul 10 an neih thu an rak thanh. 1904 kum, thla 2, ni 1 ih an thuhla thanmi cun “kawhhran sikul 24” a langter; pawlkom pakhat sungah 14 a pun mi a si.

GSAM 402.4A ngaingai te in Bawipa ih kaihhruaitu kut cun hi mipi lakih fimzirnak hnaṭuan cu mangbangza in a hruai ih lamzin a ong zo. A hnaṭuan peng hi tawlrel dingih kawhmi pawl hnenah fimnak pe hram seh, cuticun sikul hranghrang cu a tarlangmi khawkhannak thawn mil aw in kalpi an si thei ding. Cutin Bawipa hrangah a thiam le lam hmuahhmuah ah a ṭhangsomi hnaṭuantu tampi an um ding ih, fimzirnak le nunphung ah “lam khat lawng ih a ṭhangmi” mipa le nunau pawl an si lo ding. Saam ngantu cun “Bawipa in thu a pe,” a ti ih, “cui thu a phuangtu mibur [ralkap bur, cahmai sir ih nganmi] cu a tam zet” a ti.

Notes

  1. Thufim 4:5-7. ↩
  2. Kawhhran Hrangih Theihpinak Pawl, cabu 3, cahmai 152, 153. ↩

Note

Back