Bung 27 — Nemhngetmi Theihpinak Dang Pawl
GSAM 442.1“Jehoshafat cu a ding ih, Judah mi pawl le Jerusalem ih umtu pawl, ka thu ngai uh; nan Pathian Bawipa cu rinsan uh, cuticun nan ding hnghet ding; a profet pawl cu zum uh, cuticun nan hna a hlawhtling ding, tiah a ti.”1
GSAM 442.2A liamcia kum pawl ah Simcianak laksawng hmangin Theihpinak pek a si ih, netnak a thlen hlanah himi thutak nammi catlap pawl cu “favang ih thinghnah pawl vekin darh” an si ding tiah a ti. Thutak zumtu pawl cu himi hna tuan dingah lamzin pakhatkhat in pawlkom ih din le tawlrel an si lo ahcun ziangtin saw cumi cu a thlen thei ding timi thusuhnak cu mi tampi ih thinlung ah a suak. Pathian ih kilkhawinak ah thil fatebik ihsin thil ropi zet a suak ṭheu; kan lakah a suakmi hnaṭuandan daan nei ih thansohnak khal cuvek a si.
GSAM 442Catlap le Ramthar Hnaṭuan Pawlkom
GSAM 442.31870 kum hrawngah South Lancaster, Mass. ih Bawipa hnenah a pumpek-awmi unau nunau malte pawl ih tuahdan ihsin Catlap le Ramthar Hnaṭuan Pawlkom din ding ruahnak cu a hmaisabik in a suak. Himi unau nunau pawl cun kan zumnak ih a tel ve lomi minung dangdang hnenah kan kawhhran ih thuthang ca le catlap pawl cu cakuatnak in kuat ih, cuih hnuah an hnenah ca ngan ding daan cu caan reilote sung an hniksak. Himi ruangah minung hrekkhat in thutak an pawm ih, Upa S. N. Haskell ih thinlung ah, “Unau nunau malte ih an tuahmi hi kan minung hmuahhmuah in ziangah kan tuan ve thei lo ding?” timi thusuhnak a suak. A hleice in 1871 kum sungah Zohsalnak le Thuthang Phuangtu ih catlar pawl hmangin himi thuhla cu malte a si zongin rel a si rero. Thla 12 ni 29, 1871 ih tuahmi Leitlun huap kawhhran pawlkom ih hleice khawmpi ah Upa Haskell a tel ih, himi cangvaihnak ih a taktak ih tangkainak a simfiang ruangah, catlap pawlkom pawl din dingih forhfialnak thurelnak cu pawm a si. Hivek pawlkom pawl din ding khawkhannak famkimter dingah Upa S. N. Haskell, W. H. Littlejohn, J. N. Andrews, J. H. Waggoner le I. D. Van Horn pawl cu tawlreltu pawlkom ah hril an si.
GSAM 443.1Himi cangvaihnak cun Thucah hnaṭuannak ah san thar a thokter. Cuih hlanah thutak zirhnak cu thu simtu pawl rori ih zuamnak sungah lawng a ti theih zik. Kum ziangzat sung Upa Haskell cun Catlap le Ramthar Hnaṭuan Pawlkom hlawhtlingter ding khawkhannak pawl zir le hmang dingin teimak zetin hna a ṭuan. Cui lamah amah cu hramthoktu ngaingai a si tiah sim cu a parah dingfel ih thu relnak a si. Peng sung Catlap le Ramthar Hnaṭuan Pawlkom pawl thuhla lawngah a dik a si lo; 1878 kumah Battle Creek ih a pumkhawmmi Leitlun huap kawhhran pawlkom hnenah ram huap Catlap Pawlkom pakhat din ding khawkhannak cu amah in a suahpi a si. Cuih pawlkom cu cuih hnuah Miphun Tin Huap tiah kawh a si ih, a hnaṭuannak hmun cu America ah lawng si loin ramdang pawl khalah, kan kawhhran pawlkom pawl ih huap lomi hmun pawl an si.
GSAM 443Hnaṭuan Thiam Cazi Pawl—Maria Huntley
GSAM 443.2Bawipa cun a kilkhawinak in hnaṭuan thiam cazi pawl a suahter ih, himi cangvaihnak ah Upa Haskell hrangah bomnak ropi zet an si. Unau nunau Maria Huntley cu a hnu kum pawl ah taksa natnak nasa zet a tuar hmanah dungkir loin hna a ṭuantu pakhat a si ih, kum hleili hrawng liamcia ah a hnaṭuannak hmunah a thi. A zuamnak pawl hmangin tuisan ramdang hnaṭuannak hmun ih lamzin ongmi tampi cu a hmaisabik in hmuh an si. Cazi dang pawl khal himi hnaṭuannak ah an tel ve ih, hnaṭuannak hmun a kau deuhdeuh ruangah ṭong dangdang thiam cazi pawl a tulnak a suak.
GSAM 444Tualsung Kawhhran Pawl Parah A Hnatuanmi
GSAM 444.1Asinain kan lakah catlap pawlkom hnaṭuannak din ih a ra suakmi lakih a thupibik cu tualsung kawhhran pawlkom pawl lakah ramthar hnaṭuan duhnak thinlung a suahter ih a punnak ding lamih a hnatuannak hi a si. Cakuat-awk le siar ding ca zemnak hmangin pakhat ciar in thil ziangmaw tuah theinak caan ṭha a pe ih, thlarau pawl rundamnak hrang rori ih hnaṭuannak ihsin a ra suakmi tha thohnak cu an thei ve thei a si.
GSAM 444Catlap Hnaṭuannak Thuhla Theihpinak
GSAM 444.2Catlap le ramthar hnaṭuannak thuhla ah Simcianak Thlarau hmangin pekmi zirhnak ih sinak langter dingah Kawhhran Hrangih Theihpinak Pawl nambat 29 le 30 ihsin kan la suak:—
GSAM 444.3“Hna pakhat cu a dang hnakin a thupi sawn a um ahcun, cumi cu kan suahmi cabu le catlap pawl mipi hmaiah ret ih, cuticun Cathianghlim hawl dingih hruainak hi a si. Kan suahmi ca pawl innsang pawl hnenih thlen, anmah thawn biak-awk, anmah thawn le an hrangih thlacamnak ramthar hnaṭuannak cu hna ṭha a si ih, tuukhal rawngbawlnak tuan dingah mipa le nunau pawl a zirhtu a si.
GSAM 444.4“Himi hnaṭuannak hrangah mi hmuahhmuah an tling lo. Laksawng le thiamnak ṭhabik a neimi, theihthiamnak le daan nei ih hna a thok dingmi le beidawng loin thazang thawn hmalamih a kalpitu dingmi pawl cu hril dingmi an si. Felbik ih tawlrelmi khawkhannak a um ding a si ih, cumi cu rinum zetin tuahsuak a si ding a si. Hmun tin ih kawhhran pawl cun catlap le ramthar hnaṭuannak ah thinlung sungbik in an lung a lut ding a si.”
GSAM 444.5“Catlap le ramthar hnaṭuannak cu hna ṭha a si. Pathian ih hna a si. Ziangti lam hmanin hmuhsuam a si ding a si lo; asinain a tumtahnak dik ihsin pialter ding ṭihnungnak cu a um ringring. Ramthar hnaṭuannak hmun ih hnaṭuan dingah Inn tin cabu zuartu pawl a tul. Nunphung a mawi lomi pawl cu himi hna hrangah an tling lo. Minung thawn pehtlaih-awk thiamnak, ṭawng thiamnak, hmailam hmu thiamnak le thil ṭhen thiam thinlung a neimi, thlarau pawl ih mankhungnak a theimi mipa le nunau pawl cu a hlawhtling theitu pawl an si.”
GSAM 445.1Kum hleihnih sungah kan kawhhran pawl le Inn tin cabu zuartu pawl in $8,000,000 hnakih a man tammi cabu, cabu fate le catlap pawl an zuar suaknak cun Catlap le Ramthar Hnaṭuan Pawlkom hnaṭuannak ih a taktak ih tangkainak cu fiang zetin a nemhnget.
GSAM 445Simcianak le Leitlun Fimnak
GSAM 445.2Europe hnaṭuannak hmun thawn pehpar in simcianak ṭongkam pekmi pakhat a um ih, a simmi vek rori in a thleng rero ruangah hitawkah rel ding a tlak. Hnaṭuantu pawl le mipi pawl cun America ih an tuan vekin cutawkah, a hleice in Scandinavia ah, hna cu tuan theih a si lo tiah an nemhnget. An mangbangnak ah Pi White cun hlawhtling zetih tuan theih lawng si loin, America ih an tuahdan vekin a tulmi sumpai khal ngah theih a si tiah a ti. An ngahmi hlawh malte hman ihsin Ṭhenhra ṭhenkhat pek dingah an thok a si ahcun, an ruahsanmi hnakih a tam sawnin Pathian in a thlawsuah ding ti Bawipa in a hmuh ti a sim hai. Scandinavia ah Inn tin cabu zuartu pawl in cabu ngah duh pawl ih hmin khumter hmasa in cabu an zuar thei ding ih a hlawhtling ding ti khal a sim hai. Cuih ram pawl ih Cabu suahnak inn tawlreltu pawl cun, “Tuah theih a si lo,” an ti; “cuvek daan in cabu an zuar dah lo,” an ti. Cuih hnu thil a thlengmi cun himi thuhla ah Bawipa ih vancungmi in a hmuhmi cu leitlun cabu zuartu pawl le cabu suahtu pawl ih fimnak hnakih a sang sawnzia a langter. Cutawk ih inn tin cabu zuar hnaṭuannak cu a hramthok ihsin a hlawhtling. An sumpai hmuhmi malte ihsin ṭhenhra ṭhenkhat hnaṭuannak hrangih pe dingih a thoktu hrekkhat cu Inn tin cabu zuartu ah an cang. Anmah le anmah cawm thei lawng si loin, a hlan zawng hnakin sumpai tam sawn an ngah ih, curuangah Ṭhenhra ṭhenkhat khal tam sawnin an pe thei.
GSAM 445.3Norway ram Christiana ih kan Cabu suahnak inn ih nammi cabu pawl cu 1895 kum sungah Inn tin cabu zuartu pawl in $40,000 hnakih a man tam an zuar. Himi cu a kimmi simcianak dang pakhat ah hminsin uh; kawhhran sung le a leng, kap tin ihsin tuah theih a si lo tiah nasa zetin an el cingih a kimmi khal a si.
GSAM 445.41871 kum le cuih hnu ih dinmi catlap pawlkom pawl ih hnaṭuannak thuhla ah, cuvek hnaṭuantu pawl ih zuamnak hmangin thutak ih hruaimi minung cu rawngbawltu pawl rori ih zuamnak hmangih hruaimi thawn an zat a bang zik tiah rin ngamzetin sim theih a si. Himi lamzin hmangin Thucah cu leitlun miphun le ṭong hmuahhmuah hnenah phuansuah a si rero.
GSAM 446Lungmankhung Rangkachak le Catlap Hnaṭuannak
GSAM 446.1California ih Catlap le Ramthar Hnaṭuan Pawlkom cun 1873 kum thla 4 ah ngaihnomza thuhla pakhat a than. Cumi cu cuih ni tiang cuih peng sungah thutak a pawmmi pawl in pawlkom hnenih an thawhmi lungmankhung rangkachak pawl cu tiiter a si ih, a sungih sui le ngun a thiangmi zat hniksak ih, a taktak ih sui le ngun man vekin $200 in zuar a si ti a si. Cuih sumpai hmuahhmuah cu catlap pawl, cabu fate pawl le a caan caanih suahmi ca pawl lei dingah hman a si ih, cumi pawl cu zem an si. Lungmankhung rangkachak zuarnak sumpai ihsin leimi ca pawl hmangin minung kul in thutak an pawm zo ti khal pawlkom cun fiang zetin a thei zo. Ca siarnak hmangin thutak theihnak ih a hruaimi pawl lakah Oakland, Cal. ih John I. Tay khal a tel.
GSAM 446San Francisco Cu Ramthar Hnaṭuannak Hmun A Si
GSAM 446.21875 kumah San Francisco kawhhran hnenah a thupimi Theihpinak pakhat pek a si. Mangbangza zetin a kim ruangah tu ah cuih thuhla ngai dingin kan kawh a si. Himi kawhhran cu a hramthok ihsin Pathian biaknak hrangah innkhaan kau pawl hlan a tul ih, sumpai khal tam zet a cem ih, harsatnak khal malte a um. Cuih innkhaan pawl cu caan tamzet ah thil dang hrangih hman a tul ruangah an sungah khawmnak pehzom ih tuah theih a si lo.
GSAM 446.31875 kum thla 4 ni 14 le 20 ih tlailam ah San Francisco kawhhran hruaitu sungtel pawl cu Market Street kiang Fifth Street ih Pi J. L. James ih innah kokhawm an si. Cutawkah Pi White cun dinhmun thuhla Langnak ih a hmuhmi cu kan hnenah a sim. Cumi cu San Francisco cu hna tuan theinak ramthar hnaṭuannak hmun a si ringring ding ih, himi thuhla cu fimkhur zetin tawlrel a si ahcun minung pawl in thutak an pawm peh ding timi a si. Mipi sawm theinak le hna tuan theinak biakinn sak a si ahcun, an zat ah minung bet a si ding. Cuih minung pawl cun anmah khal khawmnak inn timtuahnak ih a tulmi sum cemmi le leiba rulhnak ah an bawm ve ding.
GSAM 447.1Pi White cun hitiin a sim peh: biakinn saknak ih thupitnak cu San Francisco kawhhran hnenah a forhfial tikah, cuih a retheimi kawhhran hrangah cu thim sungih kal suahnak vek a lang ding ti a hmu. Asinain an thok ih an kal tikah Pathian ih kilkhawinak in an hmaiah kar khat hnu kar khat lamzin a ong rero ding ih, a netnak ah leiba hmuahhmuah rulh ṭheh a si tiang a fehnak lam hmuahhmuah ah rualpi bomtu pawl suahter an si ding ti sim dingin thupek a si.
GSAM 447.2A tlun ih kan relmi khawmnak ah a telmi minung malte lakih pakhat ka si ruangah, cuih pawlkom ih minung pawl cu an zate zik in himi leitlun mi rethei pawl an si ti ka sim thei. 35 x 80 pi a si mi khawmnak inn sak ding an tum ih, cumi khal innhmun pakhat hrangih a tlemnak man cu $6,000 tal a tul dingih a langnak khawpi ah a si ruangah “thim sungih kal suahnak” vekin a lang ngaingai. Pi White in an hnenih a kengmi Theihpinak cu Bawipa hnen ihsin a si ih, a kim rori ding ti an rinsan famkimnak lawngin cuvek kal suak dingin a cangvaihter hai.
GSAM 447.3Himi hnaṭuannak a hramthok ihsin tu tiang malte a si zongin ka pehtlaih ve ringring ruangah, a tlunih Theihpinak cu a kim ṭheh ti hitawkah sim ka duh. Innhmun hawl dingah kan thok tikah $6,000 a manmi innhmun cu $4,000 in kan lei thei. Unau nunau pakhat cun a innhmun a zuar thei ahcun $1,000 a pe ding tiah a ti. Zamrang zetin a innhmun cu innhmun zuar saktu hnenah a ap ih, cupa cun a man cu a tlawm tuk tiah a sim. Zarh hnih sungah a hmaisabik ih a man a ruahmi hnakih $1,000 in tam sawnin a innhmun cu zuar a si ih, a tiammi sumpai khal a pe. A dang unau mipa rethei pakhat cun biakinn cu ziangtin sak theih a si ding ti a hmu thiam lo, asinain “Bawipa in tuah a tul a ti ahcun, ziangti zawng khalin lamzin a ong ding,” tiah a ti. A sungkhat pakhat ih ro thu cu relfel a si ih, cumi ruangah $20,000 a neitu ah a cang ti mangbang zetin a hmu. Inn saknak hrangah $1,000 a pe ih, amah umnak inn sak dingah biakinn hmun ih ṭhenthumnak ṭhenkhat a lei; cuticun lamzin pahnih in pawlkom a zangkhaiter.
GSAM 448San Francisco Hnenih Pekmi Thlawsuah Thupi Pakhat
GSAM 448.1Cuticun inn saknak an peh rero lai ah tawlreltu pawl in an tonmi thawhhlawm le bomnak tampi kan rel thei. Biakinn cu innhmun man thawn $14,000 hrawng cemnak in sak a si ih, inn sak ṭheh a si hlanah a man hrek hnakih tam sawn cu thawhhlawm ihsin hmuh a si ti sim hi a tawk pei. Biakinn saknak Laguna Street cu sikul inn a tlemnak khawpi sungih hmun pakhat a si ruangah, inn luang an khuh hlanah sikul tawlreltu pawl cu a hnuailam innkhaan pawl sikul tuahnak hrangih hlan dingah an ra. Thla tin ih hlan man $75 cu kum hnih zik sung hmuh a si ih, cumi in a pung le nitin hman tulmi pawl a pe thei. Curuangah pawlkom cun a khawl theimi hmuahhmuah cu a tangmi leiba rulhnak ah a hmang thei.
GSAM 448Tidai Hmang Damternak Sizung Fate
GSAM 448.2Atu ah cun cutih lai ih an tuahmi leiba malte a tang hrih. Biakinn ih a hnuai khan ah thilri kimzet ih thuammi tidai hmang damternak sizung fate a um ih, sumpai buainak zianghman a nei lo. Cuih sizung fate cu a tangmi leiba hnakih tam sawn a man ih, leiba khal reilote ah a liamcia thil ah a cang ding.
GSAM 448.3Minung pawl in thutak an pawm ding timi Theihpinak ih a ṭhen cu mangbangza zetin a kim. Cuih khawpi ah sawm tel lawng si loin za tel minung in thutak eng an dong ih, tu ah leitlun hmun dangdang ah an darh zo. San Francisco ka tlawn caan tin ah, a netabik ih anmah ka ton hnu ihsin thutak a pawmmi minung pahnih ihsin pahra tiang ka hmu ṭheu; netnak khal a thleng hrih lo.
GSAM 449Upa White Ih Thihnak
GSAM 449.11880 kum hrawngah Pi White cu Simcianak Thlarau hmangin zirh a si ih, a pasal Upa James White hnenah a rak phurmi ruahharnak le tuanvo tampi cu ret ih, a dang, a hnakin a no sawnmi kut sungah ap dingin sim a tul. Amah cu “na thlengawknak netabik hrang timlam aw” tiah sim ding a si; cumi ih sullam cu a leilung nun tlan zuamnak cu reilote ah a cem ding ti a si. Himi zirhnak cu a ngai ih a thlun hram a thok; a tuan tuk a si hrimhrim lo, ziangahtile 1881 kumah a hnaṭuannak a cem ih, Jesuh ah a itthat. Thla 7 ni 31 ah khawsik natnak in a tlakbuak. Thla 8 ni 3 ah a inn ihsin Battle Creek Harhdamnak Sizung ah ṭhawn a si. Cutawkah tuah theihmi hmuahhmuah thawn zoh le enkawl a si, asinain a ṭhatnak a um lo. A natnak cu a nasat deuhdeuh. A nat hramthok ihsin a “thlengawknak netabik” a thleng zo ti a thei cia.
GSAM 449Upa Smith Ih Thusimmi
GSAM 449.2Himi thil thlengmi thuhla ah Upa Uriah Smith cun hitiin a ti: “A thihnak ih dinhmun cu himi hnakih a ṭha sawn ding hi a cang thei zik lo. A natnak ih ni netabik ni thum sungah a fim sung hmuahhmuah ah natnak a tuar lo ti a theihpi. Cuih nuamzetmi Sabat tlailam ah a nunnak a malte ihsin a malte a cem rero lai ah, thinlung tak le mitthli thawn rualpi pawl tampi cu inn sung le a kimvel ah an ding. Daih zetih itthatnak sungih a tla vekin thihnak sungah a lut; ziangkim a cem tikah a hmel sinak tinah daihnak duhnung cu a tang ringring vekin a lang. Himi thlacamnak cu let a si vek a si:
GSAM 449.4A thih tikah kum sawmruk le ni hnih a upa. Battle Creek ih a parah upatnak an neihzia cu thla 8 ni 13 ih a ruang vui ah minung 2,500 tal an tel ih a lang. Oak Hill Thlanmual ih a netabik colhnak hmun tiang rangleng sawmkua le panga le ke ih a fehmi minung tampi ih thlun-aw rero pawl in an thlah.
GSAM 450.1A thih hnu ih pekmi le Zohsalnak le Thuthang Phuangtu ih suahmi theihpinak tampi lakih, Upa S. N. Haskell ih a nganmi ihsin a hnuai ih thu cu kan la suak:—
GSAM 450.2“Harsatnak rang zetih a suakmi zik hmuahhmuah ah a thu ṭhen theihnak ṭha, an sualsirnak ih hminsinnak a hmuh tikah a sualtu pawl, amah parih ṭha loih a cangvaihtu pawl hman hnenih a langtermi thinlung nemnak le thinlung sunglawi, le a dik tiah a zummi parih a duhdawtnak pawl ka ruah tikah, Israel ih pa pakhat a tlu zo tiah dik zetin ka sim thei. A colh lai ah hnaṭuannak le minung tampi khal in hmailam a hmuh thiamnak le pa vekih a kilkhawinak cu an sam ti an thei ding.”
GSAM 450.3A thih tikah kan doral pawl cun tu ah Thucah cu a cem tengteng ding tiah an ti. Cuvek a si lo; Pathian ih kut hnuai ah amah ih a rak dinmi hnaṭuannak hmun pawl cu a tum sawn deuh dingin Pathian in a ruatcat cia a si. Cumi pawl cu “Bawipa ih a phunmi thingkung pawl” vek an si ding ih, anmah ihsin a tammi, rah a rahmi thinghnge pawl cu an pharh suak ding.
GSAM 450Biaknak Thawn Pehparmi Daan Suah Ding Thu Simcianak
GSAM 450.4Vancungmi pathumnak ih thucah a petu pawl in Thuphuan 13 ih simcianak vekin, Pathian ih thukham pawl an thlun ruangah United States le hmun dangdang ih minung pawl hrem an sinak caan a ra thleng ding tiah an sim ihsin kum sawmnga le riat a liam zo. Himi zirhnak thuhla ah Pi White ih nganmi Hmaisa Canganmi Pawl timi cabu sungah a hnuai ih thu kan siar:—
GSAM 450.5“Vancungmi cun, ‘Zoh uh!’ tiah a ti. Ka ruahnak cu misual pawl, asilole zum lotu pawl lamah hruai a si. An zatein an cangvai nasa. Pathian ih minung pawl hnenih teimaknak le huham cun anmah a cangvaihter ih a thinhengter. Kap tinah buainak, buainak a um. Pathian ih eng le huham a neimi pawl dodalnak ih tuahmi pawl ka hmu. An kimvel ah thim a sah deuhdeuh; asinain Pathian ih pawmmi le amah a rinsanmi an si ih, an ding hnghet. An mang a bang ka hmu; cuih hnuah thinlung takin Pathian hnenah an au ka thei. Sun le zan an aunak a cat lo: ‘Aw Pathian, na duhnak vek si seh! Na hmin sunlawih theinak a si ahcun, na minung pawl hrangah luatnak lamzin tuah aw! Kan kimvel ih Pathian a thei lomi pawl hnen ihsin in runsuak aw. Annih cun thah dingah in ruatcat zo; asinain na ban in rundamnak a thlenter thei.’”2
GSAM 451.1“Cuih hnuah leitlun hruaitu pawl cu an ruatkhawm ka hmu ih, Setan le a vancungmi pawl cu an kimvel ah hna an ṭuan rero. Canganmi pakhat ka hmu ih, cuih ca ih a bangawmi pawl cu ram sung hmun dangdang ah zem an si. Cuih ca cun mithianghlim pawl in an zumnak danglam hlon ding, Sabat bansan ding le Zarh ih ni khatnak thlun dingih thupek an thlun lo ahcun, caan bikhiah hnuah mipi pawl in anmah thah theinak zalennak an nei tiah thu a pe.”3
GSAM 451America ih hremnak
GSAM 451.2Kanmah a dotu pawl in hi ramah hremnak a thleng thei dah lo ding tiah an rak ti, ziangahtile America ramṭhen pawlkom ih ram uknak daanhram ah, “Hluttaw in biaknak pakhat din ding thu ah siseh, zalen zetih biaknak neihnak kham ding thu ah siseh, daan zianghman a suah lo ding” tiah a phuang. Cuih lengah, peng tamzet ih “Covo Pawl Daan” in biaknak lam daan suahnak a kham. Hivekih an elnak pawl um khal sehla, kan mipi pawl cun ralrin peknak thucah le a ra dingmi doawknak hmachhawn dingih a ṭulmi timlamnak cu an phuang peh vivo.
GSAM 451.31863 ah America ramṭhen pawlkom ih ram uknak daanhram le ram sung daan pawl thleng ding, cutiin biaknak cu hranhram ih thlunter theihnak dingah hman theiih tuah ding a tumtahmi pawlkom pakhat an din. Hi ruahnak pawl a pomtu an pun dan le, a hleice in Zarh ih ni khatnak ulh thu ah, mi pawl cu a dikmi tuah dingih hranhram ih fialnak ruahdan a darh dan cu a rang zet ruangah, peng tampi ah hremnak nasa ngaingai cu a thok zo. An sia le ṭha theihnak ruangih ni dang a ulhtu pawl hrang siangnak a pekmi Zarh ih ni khatnak daan a neimi peng pawl khalah cutiin a si ih, Zarh ih ni khatnak an ulh lo ruangah mi pawl cu thawng an tla zo.
GSAM 452Vei 116 kaihnak
GSAM 452.11878 kum ihsin 1896 kum thla pathumnak tiang America ih Ni sarihnak Adventist pawl vei 116 an kaihnak cazin cu ka hmaiah a um. Cuih lakah mi 109 cu thiam lo an co. Anmah lakah tampi cu ni 20 ihsin ni 60 tiang thawng an tla ih, mi 12 hrawng cu mithattu, rukru le sualnak a nasa bikih tuahtu pawl thawn “thir cikcin ih an bunmi hnaṭuan pawl” sungah hranhram ih hnaṭuanter an si. Thubuai tinah, an parih hremnak thu a ṭhentu pawl in rammi ṭha bik an si tiah an pawm ṭheh.
GSAM 452Biaknak Zalennak Pawlkom
GSAM 452.21889 kum thla sarihnak ni 21 ah Battle Creek, Michigan ah Ram Huap Biaknak Zalennak Pawlkom tiih kawhmi pawlkom pakhat an din. Cuih pawlkom ih tumtahnak cu biaknak lam daan suahnak el ding, biaknak le ram uktu pawl ih an pehtlaihawknak dik thuhla mipi hnenih theihter ding, le an sia le ṭha theihnak ruangih hremnak a tuartu pawl bawm ding a si. Hi pawlkom in ca le cabu darhter ding le kanmai ram sungih kan tikcu caan ih tuanvo le tihnung pawl mipi hnenih theihter dingah hna tampi a ṭuan. A ngaingai te cun Thuphuan 14:9-12 ih thucah sungih ralrin peknak pawl darhter dingah hna ropi zet a ṭuan a si.
GSAM 452Biaknak lam a si lomi thuthangca pawl ih bomnak
GSAM 452.3Cuih caan ih Ni sarihnak Adventist pawl parih a nasa zetmi hremnak pawl cu New York Sun, New York World, Chicago Inter Ocean le a dangdang thuthangca pawl ih a hotu pawl nganmi thu sungah an tarlang. America ramṭhen pawlkom rammi pakhat cu amai sia le ṭha theihnak thu a thlun ruangah le thukham sungih khiahmi ni rori a ulh ruangah a parih dik lo zetih tuahnak thuhla ngam zetih nganmi ca pawl an suak. Hivek thuthangca ih nganmi pawl thawngin hi thu cu mi siartu nuai hra tampi hnenah a thleng. Thla khat sungah Vancungmi pathumnak ih thucah sungih thutak laimu cu kum 20 leng sung kan va thlenpi theimi hnakih tam sawn mi pawl hnenah theihter a si.
GSAM 453Minung ih thinhengnak cu Bawipa thangṭhatnak ah a cang
GSAM 453.1Cutiin Pathian ih hnaṭuannak dawn ding le thukham palinak ih fialmi Sabat thawn a zuamawmi Sabat dang pakhat ṭanpi dingih daan ngah tumtu minung pawl ih zuamnak cu thutak rang deuhih thansohnak ding lam onnak ah a cang ti a lang.
GSAM 453.2Hivek lamzin pawl thawngin thla malte sungih a cangsuakmi pawl kan ruah tikah Cathianghlim thu pahnih cu nasa zetin thinlung ah a lang. Pakhat ah, “Thutak dokalh dingah zianghman kan tuah thei lo, thutak ṭan dingah lawng kan tuah thei;” tiah a ti.4 A dang pakhat cu, “Minung ih thinhengnak in nangmah a lo thangṭhat ngaingai ding; a tangmi thinhengnak cu na kham ding.”5
GSAM 453Zarh ih ni khatnak daan pawl thuhla simcianak
GSAM 453.31885 ah nammi Theihpinak Nambat 32 sungah America ramṭhen pawlkom ih Zarh ih ni khatnak daan pawl ziangtin an pom ding timi thu a um. Cumi cu, “Mipi ih duhnak le ṭanpinak ngah duh ah daan suahtu pawl cun Zarh ih ni khatnak daan neih an dilnak cu an lungkimpi ding” tiah a ti.6 Himi cu ziangtin a thleng zo timi cu malte kan ruat ding.
GSAM 453Leitlun Huap Thilpholang Puai hrang daan suahnak
GSAM 453.41892 ah cuih kum thla nganak ihsin thla hranak tiang Chicago, Illinois ih tuah dingmi Leitlun Huap Thilpholang Puai cu Zarh ih ni khatnak ih on lo dingin kham dingah hluttaw hnenah an dil. Cuih daan cu a tlunih simciami bangtuk namnak hnuaiah 1892 kum thla sarihnak ni 19 ah an pom. Himi cu Sahlam America ramṭhen pawlkom hluttaw in Sabat thu ah daan a suah hmaisabiknak a si ti hi hngilh hlah uh.
GSAM 453.5Kawhhran pawl in hmin cazin saupi pawl, dilnak ca pawl le thirhri thucah pawl an kuat. Hluttaw hnenih dilnak lawng a si lo ih, hluttaw zungtel pawl cu zaangfah takin (?) hitin an theihter: “Hi thutluknak pawl ih tarlangmi thu pawl thlun dingih si lo cun, Leitlun Huap Thilpholang Puai hrangih ziangvek bomnak belh ding khal a ṭan ih me a petu hluttaw zungtel, hluttaw sang zungtel siseh, mipi aiawhtu siseh, ziangvek hna hmun maw zum tluk dinhmun maw hrang khalah, tu ihsin thokin me peknak le ṭanpinak kan hnong ding ti hi kanmah le pakhat le pakhat kan thutiamnak a si.” An khiahmi thu cu Zarh ih ni khatnak ah puai cu khar ding a si.
GSAM 4541892 ih hluttaw sungih relmi thu pawl
GSAM 454.1Daan cu an pom laiih hluttaw sungih relmi thu zohṭhim dingah a hnuaiih thu hi siar uh:
GSAM 454.1“Elhnak thu cu ca in a fiang zetih nganin America ramṭhen pawlkom hluttaw in thu suah dingih an thlenmi cu ka hmu duh. Ngan uh. Ziangtin nan ngan ding? ... Nan ngam ahcun thu in phuah uh; nan ngam ahcun rak ṭanpi uh; cumi a ṭan ih me a petu lakah mi paziat so hitawkah an ra sal leh ding? Pakhat hman an ra lo ding tiah ka ruahsan. Cumi nan elnak in nanmah ten tihnung ah nan ret aw a si.”
GSAM 454Kawhhran ih porhawknak
GSAM 454.2Hluttaw in hi daan a pom dingih a dil ih an ngah ngeitu pawl in cumi cu biaknak lam daan suah an khawkhannak ih nehnak thupi zet ah an ruat ti cu, daan an pom hnu rori ah an rawngbawltu hminthang pakhat in Pittsburg, Pennsylvania ih thuthangṭha a simnak ih a simmi hnuai thu ahhin a fiang:—
GSAM 454.3“Kawhhran in ramkhelnak asilole ram uknak pawlkom tum pawl parah thu a neihzia cu a liam zomi Leitlun Huap Thilpholang Puai thu ah fiang zetin a lang. Ram sungih a sang bikmi America ramṭhen pawlkom hluttaw sang cun biaknak ih aw a ngai ih, puai ropi ih sangka pawl Zarh ih ni khatnak ah on lo ding tiih kawhhran in a khiahmi thu telin, Leitlun Huap Thilpholang Puai hrang $5,000,000 hman dingih daan cu a pom. Hi thil ṭha ropi in Khristian ih thinlung ah, himi a tuah theih ahcun a ṭul ve zetmi thil dang pawl khal tuah theih a si ding timi ruahnak a pe. Kawhhran cu thuneihnak a ngah vivo ih, hmailam ah a liamcia caan hnakih a let tampi a aw cu ngai a si ding.”
GSAM 454.3Cutiin 1885 ih pekmi Theihpinak cu a famkim zo ih, a famkim vivo dan kan hmu a si.
GSAM 455Katholik le Protestant pumkhatnak
GSAM 455.1Hi thu thawn pehparin, 1885 ih simmi le Theihpinak Nambat 32 sungih hmuh ve theihmi simcianak dang pakhat cu kan tarlang ding:—
GSAM 455.2“Protestant biaknak in khuarpi ral khatin a kut a ban ih Rom thuneihnak ih kut a kai tikah; khur thukpi ral khatin mithi thlarau pawl thawn biakawknak ih kut a kai tikah; hi pawl pathum pumkhatnak ih huham hnuaiah kan ram in Protestant le mipi ih hrilmi uknak a si vekih a ram uknak daanhram ih thuhram hmuahhmuah a hnong ih, Rom puithiam hotu ih thu dik lo pawl le bumawknak pawl darhter dingah a timlam tikah, Satan ih mangbangza hnaṭuannak caan a thleng zo ih, netnak a nai zo ti kan thei thei ding.”7
GSAM 455.3Hi simcianak ih a hmaisa ṭhen cu a famkim rero zo ti langter dingah kan kiangkap ih a cang rero pawl hi kan zohter men a ṭul. Protestant pawl, rawngbawltu le mipi pawl in Katholik pawl ih duhsaknak ngah an tum ih, an pawlkom khawmpi pawl ah tel dingin an sawm le a dangdang pawl hi zoh uh. A tlunih Theihpinak pek a si lai 1885 ah, tu ih hi lam thuhla ih kan hmuhmi pawl cu hminsinnak malte hman a lang lo ti cu hngilh hlah uh.
GSAM 455.4Protestant pawl in Rom puithiam hotu dungthluntu pawl ih kut le bomnak an dil rero dan langter dingah, 1896 kum thla pathumnak ni 18 ih Kansas City (Missouri) Star thuthangca sung ihsin ka la suak.
GSAM 455Methodist pawl le Mi Thianghlim Patrick Ni
GSAM 455.51896 kum thla pathumnak ni 17, Mi Thianghlim Patrick Ni ah, Kansas City ih a hruaitu bik Methodist kawhhran ih kawhhran kilkhawitu Doktor Mitchell in Kansas City, Missouri ih Coates Opera House ah thu a sim. Star thuthangca in cuih thurel ih ṭhenkhat cu “thuanthu cawnnak bangtuk hmuhnak fate” tiah a ti. Doktor Mitchell in a hnuaiih thu a sim tikah nasa zetin kut an bengsak:—
GSAM 455.6“Mah lam lawng ṭanin mi dang hnongnak cu theih lonak ih fa a si. Kan innhnen pawl kan thei famkim lo ruangah mah lam lawng kan ṭan. Kannih Protestant pawl cu Katholik pawl thuhla ih sim ngam lo tluk thu pawl zum dingin zirh kan rak si. Katholik pawl khal cu Protestant pawl thuhla ih sim ngam lo tluk thu pawl zum dingin zirh an rak si. Tu ahcun pakhat le pakhat mit zohawknak le kut kaihawknak tiang kan naihawk tikah pakhat le pakhat parih kan ruahnak a dik lozia kan hmu suak; pakhat le pakhat kan thei deuh lawnglawng ahcun pakhat le pakhat kan duhdawt deuh ding. Kan ṭhen aw ih, pakhat le pakhat kan soisel. Thlawsuakmi Khrih dungthluntu pawl hrangah ningzakza a si. Khristian hmuahhmuah cu a sunglawi mi thisen pakhat thawn tlensuak kan si; Pathian zangfahnak pakhat in in cawm ih, vanram pakhat ah thlen kan beisei. Unau mipa pawl, hitawk leilung parah pakhat le pakhat theihawk hi kan thok a ṭha sawn ding.”
GSAM 456.1Star thuthangca in hitin a peh:—
GSAM 456.2“Cule Doktor Mitchell cu a dung lawngih a ṭhu mi Pu Dalton [Katholik puithiam] lamah a her ih, a kut banin, ‘Unau mipa Dalton, ka kut hi na hnenah ka ban’ tiah a ti. Pu Dalton cu a tho ih a banmi kut cu a kai. Doktor Mitchell in a kut a kaih thawn a hnin tikah, ‘Leitlun ih khawpi pakhat sungah caan saupi kan rak um hnuah, vanram ah pakhat le pakhat in theihter dingah vancungmi kan mamawh a si ahcun ningzakza nasa zet a si ding. Hitawk leilung parah pakhat le pakhat theihawk uhsi’ tiah a ti. A ngaithlatu pawl in kut an beng ih, Pu Dalton a ṭhut sal hnuah Doktor Mitchell in a thu cu a sim peh.”
GSAM 456Thil ropi le thu a nemhngettu
GSAM 456.3Melbourne, Australia ihsin 1892 kum thla pahnihnak ni 18 tin ni khiahmi thucah dang pakhat sung ihsin kan la suak:
GSAM 456.3“Vanram hmuahhmuah in thil thleng pawl a langsuak vivo dan an zoh rero cu ka hnenah langter a si. Leitlun parih Pathian uknak thuhla ih sau zet a rak daihmi doawknak ropi sungah harsatnak nasa zet a langsuak ding. Thil ropi le thu a nemhngettu pakhat a thleng ding ih, cumi cu a rang zet ding.”
GSAM 456Thuṭhentu Brewer ih “Khristian ram”
GSAM 456.4Hi ca ngan a si hnu ni 11 ah, America ramṭhen pawlkom a thlen hlanah, Protestant le Katholik pawl in hi ram ih hmailam ding thuhla ah thu a nemhngettu an timi thil pakhat a thleng. Ka relmi cu thla pahnihnak ni 29 ah thuṭhentu hotu Brewer in a pekmi America ramṭhen pawlkom ih Thuṭhennak Zung Sangbik ih, “Hi ram cu Khristian ram a si” timi thutluknak a si. A hmaisa ih kan langter zo bangin, cuih kum thla sarihnak ni 19 ah Leitlun Huap Thilpholang Puai cu Zarh ih ni khatnak ah khar dingih daan cu an pom. Cuih daan an pom dingih nasa zetin a dilmi rawngbawltu pawl cun Thuṭhennak Zung Sangbik in hi ram cu Khristian ram a si tiah a phuang zo ruangah, a si ding vekin Khristian Sabat cu a thianghlimnak bawrhhlawh a si lo dingah kilhim ding a si tiah nasa zetin an dil. Ram Huap Remthatnak Pawl ih ruahdan khal cu cutivek a si. Hi ram cu Khristian ram a si ruangah, Pathian le a daan pawl cu ram uknak ih bulhram ah a pawm ding, tiih an relmi pawl a si. A ngaingai te cun hi netnak doawknak sungah thil ropi le thu a nemhngettu cu a thleng ngaingai, “cumi cu a rang zetin” a si.
GSAM 457Hlanlai profet pawl
GSAM 457.1Pathian ih siahhlawh, profet pawl hnenih pekmi Langnak pawl cu phun hnih a um bangin a lang. Phun khat cu “Harh lai ih langnak” tiih kawhmi, langnak a hmuh laiih a hmutu minung cu zoh theih a si laiah pekmi a si ih, a dang cu “zan ih langnak” tiih kawhmi a si. A hmaisa phun langnak thu cu 1 Samuel 3:1 ah tarlang a si ih, naute Samuel ih tonmi cu hi thu pawl in a ngan: “Cuih ni pawl ah Bawipa ih thu cu a sunglawi; Harh lai ih langnak a um lo.”
GSAM 457Harh lai ih langnak pawl
GSAM 457.2Profet Ezekiel parah Bawipa ih kut a um laiih langnak cu hi phun langnak (Harh lai ih langnak) a si. Judah upa pawl a hmaiah an ṭhut laiah, Harh lai ih langnak a hmuh rero cu an hmu.8 Caan dang pakhat ah Kaldea uktu pawl lakah profet Daniel cu langnak hmuh dingih lak a si. An um peh ahcun langnak a hmuh lai cu an hmu thei ding, sikhalsehla cumi hnakin, “nasa zetin an khur ih, anmah thuh dingin an tlan hlo.”9
GSAM 457Pi White ih zan ih langnak pawl
GSAM 457.3Pi White ih a hlan deuh Langnak pawl cu Harh lai ih langnak an si ṭheh. 1884 ihsin hi lamah Langnak pawl ih sinak a thleng, ziangahtile tu ahcun Cathianghlim sungih “zan ih langnak” tiih kawhmi vek an si. Mang men an si lo ih, hlan kum pawl ih Harh lai ih langnak ah a ra lang ṭhinmi a engmi vancungmi kha a ra lang ih, cuih bangtukin amah cu thu a zirh. Cathianghlim sungah “zan ih langnak” hmuhnak tampi ngan a si ti cu Semtirnak 46:2; Daniel 2:19; 7:13; Tirhthlah 16:9; 18:9; 23:11; 27:23-25 siar tikah olten hmuh theih a si.
GSAM 458.1Hi Pi White ih zan ih Langnak pawl ah simcianak thupi tampi pek a si ih, a hmaisa ih tarlang zo bangin, an famkim dan cu a dik zet. A hnu deuhih Langnak ṭhenkhat cu tu ah ka tarlang ding.
GSAM 458Washington ah ṭhawnnak
GSAM 458.21893 ah Pi White in hitin a ti:
GSAM 458.2“Tu ah Battle Creek ah hnaṭuan lam thil pawl tam tuk finkhawm a si rero. Cuih hna pawl cu ṭhenin khawpi dang pawl ah ret a si ih, eng le theihnak in hmun dang pawl thlawsuah a thlenpi thei ahcun, cumi cu Pathian ih remruatnak vek a si ding. Bawipa in Battle Creek ah Jerusalem pahnihnak a duh lo. Pathian ih duhnak tuah a si ding ahcun, remthatnak le thlengawknak nasa zet pawl le hnaṭuannak thilri le hnaṭuan hmun pawl ṭhawnnak a um a ṭul ding.”
GSAM 458.31903 kum thla pathumnak ah Oakland, California ih Leitlun huap kawhhran pawlkom khawmpi ah hitin a ti:
GSAM 458.3“Kum tampi sung kan mipi pawl hnenah, Battle Creek ihsin suak uh, tiih ralrin pek an si zo. Sikhalsehla cutawkah hnaṭuannak tampi din a si ruangah, um peh cu a remcang ih, ziangruangah an ṭhawn a ṭul timi mi pawl in an hmu thei lo.”
GSAM 458.4“Hmun dang ih va um ding thu ih thusuhnak ka sawnnak cu, A si, timi a si. Leitlun huap kawhhran pawlkom zung pawl le cabu suah hnaṭuannak cu Battle Creek ihsin ṭhawn si seh. Cuih hmun cu Atlantic tipi kapah a si ding maw, hmun dangah a si ding maw ti ka thei lo. Sikhalsehla himi cu ka sim ding: cutawkah Zohsalnak le Thuthang Phuangtu zung sak sal dingah Battle Creek ah lungto pakhat maw tlakrawh pakhat hman maw ret hlah uh. Pathian in cumi hrang hmun ṭha sawn a nei.”
GSAM 458.5Hi zirhnak an theih hnuah zumtu pawl khawmpi cun, “Leitlun huap kawhhran pawlkom zung pawl cu Battle Creek, Michigan ihsin Atlantic tipi kap ih hmun pakhat ah ṭhawn si seh” tiah me an pe ih an pom.
GSAM 459.1Leitlun huap kawhhran pawlkom khawmpi a cem hnuah Battle Creek ih tuahmi Leitlun huap kawhhran pawlkom thurel khawmnak ah, “Leitlun huap kawhhran pawlkom zungpi cu New York khawpi kiangkap ih ret ding kan duh” tiah me an pe ih an pom. Curuangah hman tlak hmun pakhat hawl dingah komiti tum pakhat hril a si. Komiti in an khawkhannak cu Pi White hnenah an theihter ih, an hrangah eng dang a nei bet maw tiah an sut. A sawnnak ah hitin a ti:—
GSAM 459.2“Theihthiamnak le thlacamnak thawn kan ṭhawn theinak dingah Bawipa in in bawm seh. Kan Cabu suahnak inn ret ding hmun cu kan theih ding, a rang zetih kan theih ding khal a duh a si ti ka fiang. Kan hrangih himmi lamzin umsun cu mero a ṭhawn tik roriih ṭhawn dingih kan timlamcia ding hi a si ti ka fiang. In hruai dingah thlacam uhsi. A kilkhawinak in Battle Creek kan suahsan ding a duhzia a langter zo....
GSAM 459.3“New York ah hnaṭuan a ṭul, sikhalsehla kan Cabu suahnak inn cu cutawkah din ding a si maw ti ka sim thei lo. Hi ṭhawnnak ṭanpi dingah ka ngahmi eng cu a fiang tawk zo tiah ka ruat thei lo.”
GSAM 459.4New York khawpi le a kiangkap khaw pawl ah zarh hnih zik an hawl hnuah, komiti cun Cabu suahnak inn hrang hmun tlak a hmu thei lo. Cuih caan ah thla nganak ni 30 tin ni khiahmi cakuat a ra ih, cuih sungah Pi White in hitin a ti:—
GSAM 459.5“Kan unau pawl in Zohsalnak le Thuthang Phuangtu Cabu suahnak inn hrang hmun an hawl laiah Bawipa cu thinlung takin an hawl ding a si. Ralringnak nasa, fimkhurnak le thlacamnak thawn, anmah ih derthawnnak cu an thei ringring phah in an ṭhawn ding a si. Minung ih ruahnak ah kan thum aw ding a si lo. Pathian ih pekmi fimnak cu kan hawl a ṭul....
GSAM 459.6“New York ih hi hnaṭuan hmun din ding thu ah, Ralring uh, tiah ka sim a ṭul. New York kiang nai ah a um ding cu ka lungkim lo. A san pawl hmuahhmuah cu tu ah ka sim thei lo, sikhalsehla cuih khawpi ihsin mel 30 sungih ziangvek hmun khal a nai tuk ding ti ka fiang. Hmun dang pawl ih kiangkap cu zoh ṭha uh. Washington, D.C., ih hlawknak pawl cu fimkhur zetih zohfel a ṭul ti ka fiang.
GSAM 460.1“Hi hnaṭuan hmun cu khawpi sungah siseh, khawpi kiangih hmun pawl ah siseh, kan din ding a si lo. A kiangkapah leilung nei thei dingin khawte bialah din a si ding.”
GSAM 460Remcang zetih zuar dingih peknak thuhla simcianak
GSAM 460.2Hi thu thawn komiti cun thlacam phah in Washington kiangkap an hawl thok. Cuih caan ah a pathumnak cakuat cu a ra ih, hi zirhnak a tel:
GSAM 460.2“Nisuahnak lamih kan hnaṭuannak hmun thuhla eng ngah dingah kan thlacam rero ih, eng cu fiang zetin kan hnenah a ra. Paisa duh tawk hman thei pawl ih paisa tampi an seng zo mi hmun pawl cu leinak dingah kan hnenah pek a si ding tiih eng fiang cu ka hnenah pek a si. Hi inn ropi pawl ih a neitu pawl cu an thi, asilole an thinlung cu tumtahnak dang lamah a her ih, inn le lo cu man niam zetin zuar dingah an ret....
GSAM 460.3“Ka hnenih pekmi eng ihsin, tu caan hrangah Zohsalnak le Thuthang Phuangtu zungpi cu Washington kiangah a um ding a si ti ka thei.”
GSAM 460Simciami hmun cu hmuh a si
GSAM 460.4Hi thucah an ngah hnuah komiti cun Columbia bialah hmun pakhat an hawl thok, sikhalsehla ekar khat hrang dolar 1,000 hnakih niam sawn leilung an hmu thei lo. A netnak ah Takoma Park cu zoh dingin theihter an si. A hnuaiih thu cu komiti ih thuthannak a si:—
GSAM 460.5“Columbia bial ih a leng lawngah, sikhalsehla Takoma Park khawpi ramri sungah, ekar 50 hrawng a si mi leilung pakhat kan hmu ih, dolar 6,000, asilole ekar khat hrang dolar 120 in kan lei thei. Hi hmun cu famkim zetin kan zohfel. Kum ṭhenkhat a si hlanah Boston siavu pakhat in harhdamnak kilkhawinak damdawi inn hmun dingah a rak hril ti kan thei. A lei man le hramhnok, thingkham le nin pawl hmuahhmuah thianfai nakah dolar 60,000 hrawng a seng tiah an ti. Paisa lam harsatnak ruangah a khawkhannak cu a ṭuansuak thei lo ih, cuih leilung cu aamahkhan ih lain paisa a rak cawihtu pa pakhat ih kutah a lut. Cuih pa hrangah a sengmi cu dolar 15,000 a si.
GSAM 461.1“Takoma Park khawmi pawl ih aiawhtu khawpi hotu le hruaitu ṭhenkhat pawl cun cuih hmunah kanmah cu lom zetin in rak hmuak ih, kan khawkhannak pawl tuahsuahnak ah rualrem zetih kan ṭuan tlang ding tiah in tiam.
GSAM 461.2“Kan khualtlawnnak le hawlnak hmuahhmuah ah, Theihpinak pawl ih khiahmi thu pawl cu hi hmun tlukih famkim zetin a milmi hmun dang kan hmu lo. Pathian ih kilkhawinak in amah in kan umnak ding a duhmi hmunah in hruai a si tiah kan zum.”
GSAM 461.3Hi bung le a hmaisa bung pawl sungih tarlangmi Theihpinak tampi a famkim dan kan hmuh ruangah, hmailam ih a ra dingmi thil thleng pawl hrangih kan timlam theinak ding le ruat lo piih kan ton lo dingah, “Bawipa kan Pathian cu zum uhsi, cuticun kan din a fek ding; a profet khal zum uhsi, cuticun kan hlawhtling ding.”