1992 Kum Suahmi Hrangih Thuhmaihruai
GSAM -[CD-ROM cangan tu ih cinkenak: 1992 suahnak ah Loughborough ih hlanah suah lomi cangan pawl (Bung betmi A) an tel ruangah, hi caan ih hnuai ih thuhla thar le a thawn pehzommi thuanthu le ruahnak pawl bet hi a rem tiah kan ruat.]
GSAM 5Nunnak Simfiangnak
GSAM 5.1John Norton Loughborough cu Ni sarihnak Adventist kawhhran thuhramthoknak hmuhtu a si. A nunnak le a rawngbawlnak thuhla amah ih tongkam roriin a tawi zetih simmi (Bung betmi A ihsin lakmi) in hi cabu suah salmi thar hrangah hram a pe ding.
GSAM 5.2Jan. 26, 1832 ni ah Victor, Ontario County, N.Y. ah ka suak. Hi khua ah mi 200 asilole a tam sawn an um ih, hla zet tiang lo ram lo nei pawl ih khawte in an kulh. Albany ihsin Buffalo tiang cangan thawn kalnak lamzin hlun parah a um. 1848 ih thal lai tiang hi khua ah Zarh ih ni khatnak sikul le mi zapi biaknak ah ka kal, cule Rochester khawpi, N.Y. cu ka hmunpi a si. Ka pa le ka pu pahnih in Methodist kawhhran ih hmun khat pastor an si, asinain anmah rori in an nuntlunnak an hawl....
GSAM 5.3... December 1843 ih zarh netnak ah Advent thuthang phuangnak thuhla ka thu sim hmaisabik ka thei. Unaupa James Barry in, “A Thuṭhen Caan A Ra Zo,” timi thu parah a sim. Pathian ih thiltitheinak ropi in amah ih a phuangmi thutak cu thinlungah a ret. Pathian ih thuṭhennak hmaiah kan ding vekin a lang. Pastor ih thazang peknak hnuah mi tampi thawn hmaiah va kalin thlacamnak kan ngen. Cutawk ah Pathian hnenih thlacam le hawl dingih ka hnaṭuan hmaisabik a thok....
GSAM 5.41852 ih khawtin lai ah, vancungmi pathumnak ih thucah ka phuang hlanah, hi thucah hi ka phuang ding maw, asilole kut hnatuan in ka nunnak le ka nupi nunnak ka hum ding maw tiah ka zir lai ah, Rochester ah Sabat ni khawmpi kan tuah tikah Unau nunau White hnenah langnak pek a si. Ka hrangah theihpinak fiang zet pek in, rei nawn hngah hlah, va kal ih thucah phuang aw, Bawipa in na nunnak a hum dingin lamzin a awnter ding tiah a ti....
GSAM 6.1Caan hmaisabik pawl ah hnaṭuan sungah ka lut ṭha tikah, ka hrangah mangbangza pakhat a um. Peng dangdang ah Unaupa le Unau nunau White an telmi khawmpi pawl hmuahhmuah ah anmah thawn kal dingin an ko. Ka thinlungah, “Ziangah mi rawngbawltu dang pawl hi an ko lo ih, ka hnenah lawng an ko?” tiah ka ti.
GSAM 6.2Cule 1853 ihsin 1865 tiang dokalh awknak pathum an suak, anmah pawlkom tin hrangah cangan pakhat an suah. Ziangah saw kei cu cutawk ih um ih, dokalh awknak tin thoknak ka hmuh? Cule ziangah saw Pi White cu a harh lai ih langnak ah vei 40 hnak tam ka hmuh, doctor pawl in an hniksaknak ka hmuh, a ra dingmi thil—ngaitu pawl hrangah rin tlak lo vekih langmi—thuhla simcia ka theih, cule an thlengfamkim ngaingai? Ka dik zetih ka sim, hi caan pawl cu ka sunlawinak caan an si lo, mangbangza an si. Ka thinlungah, “Ziangah hi thil hmuahhmuah hi hitin a si?” tiah ka ti.
GSAM 6.3... 1890 ah Leitlun huap kawhhran pawlkom in Rocky Mountains ih nisuah lamah hnaṭuan dingin in ko. Cule Upa O. A. Olsen hnenih nganmi theihpinak a ra, a cah pakhat cu ka hnenah khal an thlah: “Upa Loughborough in kawhhran pawl sungah tuah a ṭulmi hnaṭuan tuah seh ka duh. Bawipa in John ih aw vekin a aw theihter ding; Vancungmi pathumnak ih thucah hramthoknak le thansohnak ah amah rori ih a tonmi thil pawl a sim ding. Upa Loughborough cu Caleb vekin a dikmi hmunah ding seh, zum lonak, lunghrinnak le zum fukfi lonak hmaiah theihpinak fiang a keng seh, ‘Ram ṭha cu kan va luah thei ngaingai,’ ti seh. Upa Loughborough cu hmun pakhat ah khar hlah. Peng sung kawhhran pawlkom pakhat lawngah pe awter hlah. Hitawk le cutawk, hmun kipah kal seh; Vancungmi pathumnak ih thucah hramthoknak le thansohnak ah a hmuhmi, a theihmi le a kut ih a phurmi pawl hmuahhmuah a sim seh.”
GSAM 6.4(Loughborough ih nunnak caan thupi pawl hrangah Bung betmi B zoh aw.)
GSAM 7Loughborough ih Cabu Darhsuahnak dingih Kawhnak Hleice
GSAM 7.1Kum zabi thar a thok tikah, Unaupa Loughborough in Vancungmi Pathumnak ih Thucah Hramthoknak le Thansohnak a ngan hnuah, cumi cu Khrih Ratsalnak Cangvaihnak Ropi hmaisa a si, Ellen White in hi thu pawl a ngan:
GSAM 7.2Kan tu dinhmun thuhla ka thinlung a khawng zet. Rei hlanah tuah dingmi hnaṭuan cu atu ah tuah ding kan si. Israel fa pawl in ramṭhing an kan hnuah Jordan ramri ah riah an khiam lai caanah Bawipa in Moses hnenah a simmi vekin kan tuah ding. Ramṭhing sungih an feh lai caanah Bawipa in an hrangah a tuahmi thil hmuahhmuah cu an hnenah relsal dingin Moses cu thu pek a si. Hi relsalnak thuanthu cu Daan Peksalnak cabu ah a um.
GSAM 7.3Kan hnaṭuan ih thuanthu hramthoknak ah Pathian minung pawl ih an tontehnak thuanthu cu suah sal a tul. Tu san ah thutak hnenah a ra mi tampi in Bawipa in ziangtin hna a tuan timi an thei lo. William Miller le a rualpi pawl, Captain Joseph Bates le Advent thucah ih hramthoktu dang pawl ih tontehnak cu kan minung pawl hmaiah ret ringring a tul. Upa Loughborough ih cabu cu ruat ding a si. Kan hruaitu pawl in hi cabu darhsuahnak dingah ziang tuah theih a um timi an zoh ding a tul.
GSAM 7.4Kawhhran pawl thawn kan thenawknak ihsin, Pathian in in pekmi tleunak sungah hna hmai zawh vivo in kan hnaṭuan hramthoknak ihsin kan tontehnak pawl zohsal dingin lamzin ṭha bik hawl ding kan zir. Caan kha ah Baibal le Baibal lawng hi kan hruaitu ding tiah kan ding; hi dinhmun hi kan suahsan ding dah lo. Pathian ih thiltitheinak langternak ropi pawl kan dong. Thilmak pawl tuah an si. Voi tampi harsatnak hmunah kan lut tikah, kan hrangah Pathian ih thiltitheinak a lang.—Cakuat 105, 1903 (CWE145) (thupi zetih pekmi).
GSAM 7Ziangah Suah Sal?
GSAM 7.5A tlun ih theihpinak pawl ih tleunak sungah, Unaupa Loughborough cu kan thuanthu relsal dingin ziangah thu pek a si, le a nganmi thuanthu cu ziangah kan darhsuah sal ding ih kan kaihhruai tiah kan ruat, cuti cun ruat uh.
GSAM 8—Hngilh Lomi Dingih Kawhnak
GSAM 8.1A hleice bik in, thuanthu ih thil thleng pawl zohsalnak in Pathian ih kut a hnatuanmi kan zoh thei ih, A duhdawtnak ih kilkhawina theihtertu pawl kan hmu thei. Himi in zumnak a cawisang ih, liamcia ih zirlai, a ṭha le a ṭha lomi, in zirh. Kan kawhhran ih Ca Thianghlim thuhram pawl a zohsal ih, kan hramthoktu pawl ih raithawinak thinlung a langter. Kan thlarau ih hram pawl a hngilhter lo. Unaupa Loughborough in phu 33 ah a sim vekin, “Israel pawl hrangah Bawipa in an hnenih a kaihhruai dan pawl hngilh lo dingih ko hi a ṭha ahcun kan hrang khalah a ṭha lo maw? Sam phuangtu in lungawi zetin, ‘Ka thlarau, Bawipa cu thangṭhat aw, a thiltha pawl hmuahhmuah cu hngilh hlah.’ tiah a ti sal.”
GSAM 8—Thuanthu ah Caan Hleice
GSAM 8.2Ni sarihnak Adventist hnaṭuan thuhramthoknak kum pawl cu thuanthu ih caan hleice pakhat an si. Himi caan hleice ih hminsinnak pathum tal ka ruat thei.
GSAM 8.3(1) Simcianak ropi a thlengfamkim caan. Cuvek thil thleng cu a caan ah mi zapi in fiang zetin an hmu lo. Curuangah hnu ih zohnak ihsin zohsal in, leitlun thuanthu caan cu Bawipa in tu caan thutak ah a ruatmi thucah pawl thawn simcianak ih a kau zia theihthiam hi a thupit ih a bawm zet.
GSAM 8.4(2) Bawipa in tuah dingih a ruatmi hnaṭuan hleice hrangah thuhram pawl an ret caan. Hivek caan theihthiamnak ah, tung pawl an ret dan, Ca Thianghlim ih theihpinak le Pathian ih kaihhruainak thil thleng pawl, hmai zawh tin in hramthoktu pawl—caan cuvek hrangih ko mi inn sak tu pawl—Pathian ih a pekmi thucah le rawngbawlnak thuhla ruahnak nei, thu rem zetih an pawmnak tiang in an hruai dan zoh hi thupit zet.
GSAM 8.5(3) Hmun thianghlim ngaingai ih hnatuan ah hlanlai hminsinnak thawn pehpar awmi thlengawknak ropi pawl an thleng caan. Pathian lamzin cu “hmun thianghlim sungah a um” (Sam 77:13) ruangah, sual harsatnak relfel dingah Pathian in ziang a tuah timi zumnak thawngin theihthiam le thlun hi a thupit. Himi ah a bawm bikmi cu a hlan ih thlengawknak ropi le Advent harhthawknak sungih thlengawknak karlak tahṭhimnak a si. Calvary ihsin vancung kahnak tiang, innṭang ihsin hmun thianghlim tiang thlengawknak ah ziang a thleng, cutawk caan ih Pathian minung pawl in a thlengmi an theih lomi ruangih harsatnak nasa an ton dan, cule netnak ah Pathian ih khawkhannak sungah an hmun an hmuh dan pawl zohsal dingin Bawipa in in duh. An tontehnak in 1844 le a hnu ih zumtu pawl, hmun thianghlim ihsin hmun thianghlim bik tiang thlengawknak, Palai hnaṭuan ihsin Palai Thuṭhen tiang, ih an tontehnak a tleuter.
GSAM 9.1A tlun ih hminsinnak pathum hmuahhmuah cu Unaupa Loughborough ih thuanthu sungih thuhramthoknak caan ah kan hmu. “Thil thuhmi hlawh ding vekin” thutak hawltu, a hmumi, cule cui thutak phuang dingah an neihmi hmuahhmuah a ap awtu pawl ih thlarau vek cu kan laksuah ih tel duh kan si.
GSAM 9—Simcianak Thlarau Feknak
GSAM 9.2Loughborough ih theihpinak suah salnak dingah san dang pakhat cu, tu san ah Ellen White ih rawngbawlnak, cangan tu, thu simtu le Thlarau ih laksawng hleice dongtu si in a thuanthu le Baibal ih a dinhmun hi kan fekter sal duh ruangah a si; amah in a thuhmaihruai ah cui thu a sim.
GSAM 9—Thuhramthoknak Thutak Pawl Hmuhtu
GSAM 9.3Ellen White in kum 90 vel hlanah hi cabu mi tampi hnenah pe dingih, hnaṭuan ih thuhram retu pawl ih tongkam le thuanthu pawl zohsal ih suah sal dingih thu a peknak ding san pathum tal theih a si. (1) Hi thil hmuhtu pawl cu thi rero an si, curuangah an mah le mah ih tongkam theihpinak pawl cu aw nei lo an si. (2) Thuhramthoknak thil thleng asilole thuhramthoknak minung pawl thuhla theihnak nei lomi kawhhran sungtel thawng tampi an tel sinsin ruangah, Pathian ih pekmi hram pawl thei lo kawhhran a um ding. (3) zumdan dik lo pawl ih hnaṭuannak in kawhhran a hniksak ding, a hleice in Minneapolis thil thleng ih a langmi le cui thil thleng ruangih a mitcawmi dinhmun ah. Curuangah Bawipa in hi cangvaihnak ah in kaihhruai dah timi parah mi tampi ih rinnak cu lamzin phun dangdang le thuhmi in hniksak a si ding. A kut ih a hnatuanmi theihtertu pawl cu fiang zet le thazang nei zetih simsal hi a thupit ding.
GSAM 9Bung Betmi A Thuhla Cinkenak
GSAM 9.4Mit ih a hmu lomi pawl ih thu sutnak, rinhlelhnak le theih lonak cu Loughborough ih nunnak lai rori ah a lang. Hivek thil pakhat in hi hmunah Bung betmi tiih pekmi hi ngan dingin a sawm. Hi suah salmi ah a letnak telter ding cu hamṭhatnak le hnaṭuan a si tiah kan ruat; hi cangan hi suah hmaisabik a si. L. E. Froom ih Simcianak Hmuhtu Hloralmi Hawl timi ca fate ah cui cangan thuhla a um timi kan thei. Bung betmi A a phunmi ca thuanthu thuhla Froom ih simfiangnak cu kan ngan:
GSAM 10.1Cabu dang lakah laksawng ṭha zet pakhat cu J. N. Loughborough in Blick thuthang thawn kaltertu ca nganmitu hlun hmangin ca hmai parah nganmi cangan kau zet pakhat a si; a hmuahhmuah cu cafang tum lawngin nganmi an si. 1918 ah, a thih hlan rei loah, Khrih ratsalnak cangvaihnak hramthoknak thuhla a hlan cabu pawl parih thudik lo, thil dik lo le a thuanthu a merh thleng tiih soisel tu hrekkhat pawl ih puhmi thu letnak dingah a timlammi a si. Kan cabu suahnak inn pakhat hnenah suah dingin an pek tikah, mi zapi hrangih thupitnak a nei lo ruangah suah ding tlak a si lo ti fiang zet. Curuangah cangan tu hnenah an thawn kir sal.
GSAM 10.2A kum a upa sinsin tikah Upa Loughborough in cui cangan cu Pacific Union College ih thuanthu zirtu H. A. Washburn hnenah a pe; amah in a thupi tiin a kilkhawi. Ni khat ah zirtu inn cu meisa in a kang thluh ih, a cabu ṭha tampi khal a kang thluh. A cabu malte a tangmi cu zirnak inn ih a cabuai parah an um. An lakah “Tontehnak Hrekkhat” timi cangan hi a um. Pacific Union College ah Baibal Zirnak Sangbik Sikul hramthoknak ah Miller dungthluntu cangvaihnak thuhla ca zirhnak hmaisabik pawl ka pe ṭheh tikah, Zirtu Upa Washburn in hi cangan cu ka kutah a ret ih, “Tu ah ka theihthiam, ziangah saw hi cangan hi ka cabu hmuahhmuah lakah zirnak inn ih ka cabuai parih a um ruangih kilkhawimi malte lakih pakhat a si. Pathian in hi hnaṭuan hrangah kilkhawi seh a duh. Advent Source Collection sungah ret aw.”—phu 48, 49
GSAM 10Bawipa in Minung Pawl thawn Hnaṭuannak
GSAM 10.3Kan thinlung rori ih minung sinak langternak pawl ruangah minung cu leivut bel vek an si ih Bawipa in hna a tuanpi rero timi kan thei. Bawipa in ziangtin a hna a tuan timi zumnak cawisang dingin hi cabu kan pe; A duhmi tuah dingin A hmangmi minung pawl ih tlanṭlaksiatnak ah rinnak dik lo sak dingin si lo. Himi tu san ah thutak hmuhtu rinum zetin hi cabu asilole thil thleng pawl thuanthu dang an siar tikah Pathian minung mipa le nunau pawl ih minung sinak a langmi dan zianghman hrangah kan phatsan lo. Pathian in minung pawl thawn pehzom aw in hna a tuan ringring, minung sinak le Pathian sinak pumkhat in (Efesa 2:20). Midang pawl in ṭonghak ih an simmi tongkam hmangin khal A aw ngai ringring uh. “Simcianak cu hmuhsuam hlah uh; thil hmuahhmuah hniksak uh; a ṭhami cu kaihnget uh.” (1 Thesalon 5:20, 21). (Hrilmi Thucah Pawl 3:342-347 zoh aw)
GSAM 11Thuhramthok Caan Parah Thupitnak
GSAM 11.1Hi cabu ih bawmnak ropi bik cu kan thuhramthoknak le kum hmaisabik pawl thuhla thu sut tampi (mi in sut lo hmanah) letnak a si timi kan hmu. Kum zabi 19 netnak ihsin tu tiang kawhhran tontehnak thuhla sut dang pawl cu hmun dangah simfiang ṭha sawn an si. Bawipa ih thucah kengtu in caan kha ih kawhhran dinhmun, 1888 ah Bawipa in a pek duhmi tleunak, le cui thucah an hnongnak ih rahsuahmi, cui caan le tu san tiang thuhla theihpinak pawl sungah a simfiang zo.
GSAM 11.2Caan hmuahhmuah Pathian minung pawl ih tonmi ruahsannak hngahnak, Bawipa ratsalnak an nai tiah an beisei ih an caan a si lo timi theihpinak an dongmi le, Bawipa ih tumtahnak hngahnak, Israel hlun vekin Canaan ramri tiang minung kan si in in hruai ih “Lut uh” tiah in ti, asinain zum lonak ruangah kan lut lo, hi pahnih karlak danglamnak zoh hi thupit zet. Kan umnak hmun le ziangah hitawk ih kan um timi kan hmu uh. Kan pupi pawl ih zirlai zir uh, Bawipa ih thlawsuahnak le tuarhlelh lonak sim uh, cule kum 100 hlanah A tuah thei lo mi thil cu kan sung le kan hmangin tuah seh.
GSAM 11.3(Bung betmi C zoh aw)
GSAM 11Tu San Kawhhran Hnenih Harsatnak
GSAM 11.4Unaupa Loughborough ih thuhmaihruai ah, kawhhran ih telmi Ni sarihnak Adventist 100,000 pawl in thazang le taima zia an langter ruangah 2 million vekin an lang tiah a ti. Cuvek tahfung hmangin, tu ah kan 6 million pawl hi 120 million vekin an lang tiah kan ti thei maw? Kum hmaisabik pawl relsalnak in tu san kawhhran hrangah harsatnak ziang a keng?
GSAM 12.1Hi suah salmi in a suah ding tiah kan thlacammi, let lomi thu sut malte nan hnenah kan tanta:
GSAM 12.2(1) “Cangvaihnak” cu khuitawk ah saw a feh?
GSAM 12.3(2) A thuhram pawl hnenah a rinum maw?
GSAM 12.4(3) Loughborough ih caan ihsin kawhhran sungah kan hmuhmi thlengawknak cu mi pawl nunphung thlengnak in asilole kan lakah Bawipa ih hnatuan in ziangtiang simfiang theih a si?
GSAM 12.5(4) Cangvaihnak in Khrih ratsalnak cu a nai tiah phuang hram a thok ihsin kum 150 vel hnuah ziangah saw tu tiang hitawk ah kan um?
GSAM 12.6Kan liamcia thuanthu zohsal in, kan tu dinhmun tiang hmai zawh dingih lamzin tin ka feh zo hnuah, “Pathian cu thangṭhat si seh!” tiah ka ti thei. Bawipa ih a tuahmi ka hmuh tikah, Mangbangnak le hruaitu Khrih parih rinnak in ka khat. Hmailam hrangah tih ding zianghman kan nei lo; Bawipa in in kaihhruai dan le kan liamcia thuanthu ih A zirhnak kan hngilh lo ahcun.—Ellen G. White ih Nunnak Simfiangnak Pawl, phu 196
GSAM 12.7Na pupi pawl ih an retmi hmun cinken hlun cu siat hlah.—Thufim 22:28. Adventist Pioneer Library Committee, Loma Linda, California, March 1, 1992