Bung 1 — Thuhramthoknak
GSAM 21.1Khrih ratsalnak thu kan rel tikah, kan nu le pa hmaisabik pawl Eden hmuan ihsin an dawi suah an si ihsin Pathian minung pawl ih ruahsannak a rak si ringring mi thu kan rel a si. Nunau ih cithlah in rul ih lu a sukkuai ding tiih rul hnenih a simmi tongkam ahcun, a netnak ah thil remthat saltu a ra ding, Setan ih thuneihnak laksakmi pawl a sungter ding ih, leitlun ah Pathian ih tumtahmi a famkimter ding timi tiamkamnak a um. Adam le Evi cun hi hna cu rei hlanah tuah a si ding ih, anmah ihsin a suak hngalmi an cithlah pakhat cu nehtu a si ding tiah an ruat men thei. Asinan Pathian ih khawkhannak ahcun, siatralnak vekih a langmi ihsin rundam dingih Rundamtu thutiamnak cun, cuih hnu ihsin a mah ih tumtahnak le zangfahnak, leitlun a um hlanah Khrih Jesuh ah kan hnenih pekmi hlen suahnak ah a langsuak mi hmuahhmuah a huap thluh.1
GSAM 21.2Leitlun siatralnak le remthat salnak karlak kum reipi sungah leitlun a luahkhat dingmi harsatnak le mangbangnak pawl cu Adam le Evi hnenah a tir ihsin hmuhter an si hngal bang sehla, an riahsiatnak cu an tuar thei lo ding. Vancung Pathian cun a zaangfahnak nem le a lainatnak in, cuih thil pawl an hmuh lo dingin a thup ih, Pathian fate ih ropitnak tel zalennak sungah rei hlanah runsuah an si ding timi ruahsannak duhnung cu an thinlung ah a umter. Tlennak cu a nai zo tiih an ruahnak cun cuih thil thleng dingmi ton dingih timlam awknak ah taima sinsin dingin an thinlung a cangter ding a si.
GSAM 22.1Adam ih san ihsin cithlah tin ih Pathian minung pawl khal hivek an si. Hmailam caan pakhat ah thil ropi le thupi zet a thleng ding, Khrih cu a netnak ah a ra ding ih a ram a din ding ti an fiang zet. Anmah khal Adam le Evi vekin cuih thil cu a nai zo tiah an zum ih, anmah vekin an san le cuih thil thlengnak karlak ih thil thleng dingmi pawl an thei lo. An thei bang sehla, laksawng ngahnak hmuitin lam ih an feh rero laiah an thinlung a derthawng men thei.
GSAM 22.2Hi ruahnak cu thil thar ropi zet hmuhsuahnak lam ih a thleng zo mi thil pawl hmangin tahṭhim theih a si. Cuih thil hmuhsuahnak a thoktu pawl cun an theih lo na cing khalin Pathian ih tumtahmi an hlen suak rero a si. Asinan an thinlung thatho tertu ruahnak pawl cu, anmah cangvai ter ih hnaṭuantertu an ruahdan pawl thawn a hmuahhmuah ih a milmi an si lo ti a langsuak.
GSAM 22Columbus ih Hmuhsuahnak Pawl ih Hlatpi Tiang A Thlengmi Rah Pawl
GSAM 22.3Montgomery cun a cabu Amerika Thuanthu,2 1902 kum suahmi, cahmai 8, 9 ah, Columbus cu tipi lamzin a thoktertu ruahdan le nitlak lam ih lawng to in Nisuak Indies a thleng dingih a khawkhannak hlen suah thu a rel laiah hitin a ti:—
GSAM 22.4“Columbus cun Portugal siangpahrang ih khawkhannak cu a ṭha deuh ih a tuah thei ding tiah a ruat. Diaz ih hminsinnak a tuahmi lamzin hnakih a tawi deuh ih a ṭha deuh mi Indies thlennak lamzin a um ti a fiang zet. Genoa khua mi lawng hnaṭuantu [Columbus] ih khawkhannak cu a thar zet vekin a raltha zet khal a si. Nisuak lam, asilole thlanglam le nisuak lam ih feh loin, nitlak lam ngaingai ah feh dingin a ruat. A zumdan ahcun, hivek hna tuan dingah san ṭha le fekzet pathum a nei: Pakhatnak ah, a san lai ih leilung thu zirnak cabu ṭhabik pawl vekin, Columbus cun leitlun cu mi tamzet ih an ruah vekin pheng a si lo ih, a pum a si ti a zum nghet. Pahnihnak ah, hi leipumpi cu a taktak hnakih a fate deuh ding ih, a tam deuh cu tidai si loin leilung a si ding tiah a ruat. Pathumnak ah, Amerika leilungpi le Pacific Tifinriat an um ti a theih lo ih a ruah khal ruat lo ruangah, Asia asilole Indies tipi kap cu Spain le Europe nitlak tipi kap thawn an awkhawng ngaingai ding tiah a ruat. Cipango, asilole Japan thleng lamzin hmuahhmuah cu peng thawng li hrawng hnak a tam lo men ding tiah a siar.
GSAM 23.1“A khawkhannak cu hitin a si: Europe ihsin a suak ding; a lawng cu Japan lam pan ih nitlak lam ah a hruai ding ih, a hawlmi a thlen hlanlo leipumpi ih a kualmi a thlun ding. A ruahnak ahcun, thothe in epal rah pakhat a kual ih a feh vek lawngin a fiang ih a olsam.
GSAM 23.2“Hi a khualtlawnnak ah hlawhtling bang sehla, hivek ṭhatnak nasa zet a nei ding: Portugal mi pawl ih an feh a ṭul vekin lamzin kual le a sir lam ih luhnak hmang loin, hmailam sangka ihsin Indies ah a lut hngal ding.
GSAM 23.3“Hi pa cu a san lai ih mi dang zo vek khalin siar thiamnak hmannak, leilung thu le lawng hruainak a theithiam zet. Asinan pakhatnak, leitlun ih pianzia thu ah a dik ih, a dang pahnih ahcun a palh thluh ti kan hmu.
GSAM 23Vanneihnak A Thlentu Palhnak Pakhat
GSAM 23.4“Asinan mangbangza takin, a palhnak pawl cun lam pakhat ah amah an bawm. Lamzin hlatnak thu ih a palhmi cu vanneihnak a thlentu a si. Columbus in leipumpi ih tumdan le hivek tipi khualtlawnnak ih hlatnak taktak cu dikzetin siar bang sehla, lawng in a suak lo men ding, ziangahtile Portugal mi pawl ih ruahmi lamzin cu a tawi sawn ih man a mal sawn ti a thei hngal ding. Cuih tlunah, Amerika leilungpi cu a lamzin ngaingai a khamtu a si ding ti a ruat asilole lam ziangkhal in a thei cia thei bang sehla, cuih thu hrimhrim cun thil thar hmuh dingih khualtlawnnak thok dingin a thinlung a cangter lo men ding. Ziangahtile a tumtahmi cu ram thar hawl hmuh ding a si lo ih, ram hlun ah fehnak lamzin thar hawl hmuh ding a si.”
GSAM 23San Tin ih Ruahsannak Ropi
GSAM 23.5Cuvek in san a liam rero ihsin Pathian minung pawl cun Khrih a ratnak ruahsannak cu nunnak ih lawng colhnak vek, rinsan tlak le hngetkhoh zet in an hmaiah an ret.3 Riahsiatnak le harsatnak lakah lungngai zetin, “Aw Bawipa, runsuahnak a rat hlan ziangtluk rei saw a rauh lai ding?” tiah an au ṭheu na cing khalin, hmailam ah an feh peh ih, Paul vekin hitin an rak ti ih an ti rero lai, “Kan ruahsannak, kan lungawinak, asilole kan hlimnak lallukhum cu ziangsaw a si? Kan Bawipa Jesuh Khrih a rat tikah a hmaiah kan ruahsannak, kan lungawinak, asilole kan hlimnak lallukhum cu nanmah nan si lo saw?”4
GSAM 24Ruahsannak in Paul A Thazang Pek
GSAM 24.1Hi thu thawn pehpar in, hi ruahsannak ih thazang pek theinak tahṭhimnak malte cu a tawk ding. Paul cu Felix hmaiah thuṭhen dingih hruai a si ih, amai hrang thu simnak ding siang a si tikah hitin a ti, “Anmah in zumnak dik lo tiih an kawhmi Lamzin cu ka thlun ih, ka pi le pa pawl ih Pathian ka biak. Daan le profet pawl ih canganmi hmuahhmuah ka zum; cun mithi pawl, mifel le midingfel lo pawl, an tho sal ding timi anmah hrimhrim khal in an pawmmi ruahsannak cu Pathian ah ka nei.”5
GSAM 24.2Agrippa hmaiah hruai a si tikih a thu a rel fiang zetnak ah Paul cun hitin a ti, “Tu ah kan pi le pa pawl hnenah Pathian in a pekmi thutiamnak ka ruahsan ruangah hitawk ah ka ding ih thuṭhen ka si. Cuih thutiammi ngah ding cu kan hnam hleihnih in sun le zan taima zetih Pathian rawng an bawl ih an ruahsanmi a si. Aw siangpahrang Agrippa, cuih ruahsannak ruangah Judah mi pawl in thil an ka puh a si. Pathian in mithi a kai tho sal ding ti cu ziangruangah zum theih lo mi thu ah nan ruat?”6 A netnak ah Rom khua ah Sizar hmaiah a lang dingih a um tikah, Judah mi pawl hnenah hitin a ti, “Israel ih ruahsannak ruangah hi cikcin in ka phuar a si.”7
GSAM 24.3Paul cun Titas hnenih a cakuat ah cuih ruahsannak thu fiang zetin a sim: “Ziangahtile rundamnak a thlentu Pathian ih zangfahnak cu mi hmuahhmuah hnenah a lang zo. Cuih zangfahnak cun Pathian ngaihsak lonak le leitlun hiarnak pawl kan hnong ih, tu san ah mah le mah uk aw in, dingfelzet le Pathian ngaihsak in nung dingin in zirh. Cuih thlawsuah ngahmi ruahsannak le Pathian ropi le kan Rundamtu Jesuh Khrih ih ropitnak thawn a langnak cu kan hngak rero.”8
GSAM 24Ruahsannak ah Piter A Lungawi
GSAM 24.4Piter cun cuih ruahsannak thotho thu hitin a rel: “Kan Bawipa Jesuh Khrih ih Pathian le Pa cu thangṭhat in um seh. A zangfahnak tamzet vekin, Jesuh Khrih mithi lak ihsin a thawhsalnak thawngin, nungmi ruahsannak le a siat thei lo, a bal lo, a vuai thei lo mi ro co ding kan neihnak dingah in hring sal. Cuih ro cu nan hrangah vancung ah retsak a si. Nanmah cu zumnak thawngin Pathian ih huham in kilhim nan si ih, caan netnak ah phuang dingih a mancia mi rundamnak ngah dingin nan um. Cuih thu ah nan lungawi nasa zet, tu ah caan tawite sungah a ṭul a si ahcun fiahhniknak phunphun ruangih nan riahsia a si hmanah. Nan zumnak fiahhniknak cu, meisa in fiah a si na cing khalih a siat theimi sui hnakih a mankhung sawnmi a si. Cutiih fiahmi nan zumnak cu Jesuh Khrih a lang tikah thangṭhatnak, upatnak le ropitnak ngahnak ah hmuh a si ding.”9
GSAM 25Sersiamnak ih Pathian Tumtahmi
GSAM 25.1Ca Thianghlim cun leitlun a sersiamnak ih Pathian tumtahmi a phuang; cun simcianak tongkam ihsin hmailam thu ih a khawkhannak khal kan zir thei: “Van pawl a sersiamtu Bawipa, leilung a tuah ih a sersiamtu Pathian amah rori in hitin a ti; amah in a din, zianghman lo hrangah a sersiam lo, umnak dingah a tuah a si.”10 A sersiam theh tikah minung hnenah a pe. Sam ngan tu cun hitin a ti, “Van, van pawl hmuahhmuah cu Bawipa ih ta an si; asinan leilung cu minung fate hnenah a pe zo.”11 Asinan minung hnenah a pek tikah, minung cu a dingfel, mifim ih a rel vekin, “Hi thu pakhat lawng ka hmu: Pathian cun minung cu dingfel in a sersiam; asinan anmah cun khawkhannak phun tampi an hawl.”12
GSAM 25.2Bawipa in minung hnam pawl a tawlrel dan thu kan siar, “Adam ih fate a ṭhen tikah, Israel fate ih zat vekin miphun pawl ih ramri a khiah.”13 Cumi cu, a hmailam ram ih a rammi si dingin a netnak ah leitlun ih khawm an si dingmi Israel taktak zat vekin a si. Paul cun hi tongkam pawl in a simfiang: “Pathian cun ... leitlun hmuahhmuah ih um dingin miphun tin minung pawl cu thisen pakhat ihsin a sersiam ih, an hrangih ruat cia mi caan pawl le an umnak ramri pawl khal a khiah. Cutiih a tuahnak cu Bawipa an hawl ding ih, an dawp rero ahcun an hawl hmu men dingin a si, amah cu kan zate ihsin hlat lo na cing khalin; ziangahtile amah ah kan nung, kan cangvai, kan um a si.”14 Leilung thu ih hi a tir ih tumtahmi cu hlen suah a si tikah, “na minung pawl khal an zatein midingfel an si ding.”15 Cuih dinhmun ih an umdan thu ah hitin sim a si hrih, “Cuta ih khuasami cun, Ka dam lo, tiah a ti lo ding; cutawk ih ummi minung pawl cu an sualnak ngaidam an si ding.”16 Cumi cu, “mi thuhnuai pawl in leilung an ro co ding ih, daihnak tamzet ah an lungawi ding” timi caan a si ding.17
GSAM 26Khrih Ratsalnak Cu Tuanthu Phuahcop A Si Lo
GSAM 26.1Piter ih cakuat pahnihnak ah hitin sim a si, “Kan Bawipa Jesuh Khrih ih huham le a ratnak thu nan hnenah kan theihter tikah, thiam zetih phuahcopmi tuanthu pawl kan thlun lo, a ropitnak cu kanmai mit in kan hmu sawn a si. Ziangahtile ropitnak sunglawi zet ihsin, Hi pa cu ka Fapa duhdawt mi, a parah ka lungawi zet, timi aw a hnenah a rat tikah, Pa Pathian hnen ihsin upatnak le ropitnak a ngah. Cuih vancung ihsin a ra mi aw cu tlang thianghlim parah a hnenih kan um lai ah kan thei. Cuih tlunah a fiang deuhmi simcianak tongkam kan nei. Khua a var ih nan thinlung ah zing arsi a suah hlanlo, hmun thim ih a engmi meifar vekin cuih thu nan ngaihsak ahcun ṭha nan tuah a si.”18
GSAM 26.2Hi Ca Thianghlim ahcun tirhthlah cun tlang par ih a hmel danglamnak cu Khrih ratsalnak ih theihpitu a si tiah a rel. Hi thil a thlen hlanah kan Rundamtu cun a tirhthlah pawl hnenah, “Hitawk ih a dingmi hrekkhat cu Milai Fapa a ram thawn a rat an hmuh hlanlo thihnak an tep lo ding” tiah a rak ti.19—Luka ih a ciamciam dan ahcun, “Hitawk ih a dingmi hrekkhat cu Pathian ram an hmuh hlanlo thihnak an tep lo ding.”20
GSAM 26.3Hi thutiamnak cu hmel danglamnak ah a ngankhum vek roriin a thleng famkim. Tlang parih hi “langnak” ahcun, Jesuh cu a ram thawn a rat tikih a lang ding vekin ropitnak thawn an hmu. Thihnak tep loin vancung ih laksohmi Elias (Elijah) cu an hmu; amah cun Bawipa a rat tikah, “mit ṭhuh caan, caan tawite sungah,” thithei ihsin thithei lo ah thleng ih laksoh an si dingmi pawl a aiawh.21 Cuta ah Moses khal a um; amah cu a rak thi zo mi a si ih, Bawipa tong dingih mithi lak ihsin kaihthawh an si dingmi pawl a aiawh. Cuticun hi “langnak” ah, Khrih cu an hnenih a tiam vekin a ram thawn a ratdan an hmu a si.
GSAM 27Simcianak Cu A Fiang Deuhmi Tongkam
GSAM 27.1Tirhthlah pawl cun hmel danglamnak tlang parah hi ropi zetmi an hmu ih, Pathian ih lungawi thu aw khal an thei na cing khalin, tirhthlah Piter cun, “A fiang deuhmi simcianak tongkam kan nei,” tiah a nemhnget. Hitin a relnak in an hngilh theih lo mi cuih caan ih an hmuhmi le an theihmi cu man nei lo ah a ruat lo. Cuta ah Pathian aw cu voikhat an thei; asinan Khrih ratsalnak tiang a thlengmi simcianak thu sang ropi pawl ahcun, voipi sim salmi Pathian aw kan nei. A ngaingai ahcun, famkim zo mi asilole thuanthu ah ciamciammi simcianak ih a fiangmi simlawknak tin cu kan hnenih Pathian aw a si. Hi a sullam ah simcianak tongkam cu “a fiang deuh” timi a si tengteng ding. Remthat Salmi Ca Thianghlim cun “nemhngetmi” tiah a let. Simcianak ih a kimmi thu fate tin le a zate in simcianak cu an nemhnget. Simcia mi thil pakhat cio a thlen famkim tikah, a tang lai simcia mi thil pawl cu an thleng tengteng ding timi rinsannak a pe a si.
GSAM 27Simcianak ih Sizia
GSAM 27.2Simcianak ih sizia thu ah Ca Thianghlim zirtu hminthang pawl ih a hnuai ih theihpinak pawl cu an cak zet:—
GSAM 27.3Thomas Newton cun hitin a nemhnget, “Simcianak cu a thlen hlan ih simcia ih tawifelmi thuanthu a si; thuanthu cu a famkim ih kau zetih simfiangmi simcianak a si. Leitlun ah simlawk bumnak pawl an rak um; asinan minung le khawsia pawl ih thiamnak le siatnak duh ruahnak hmuahhmuah in Ca Thianghlim ih ciamciammi vek simcianak pawl cu an suahter thei lo.”
GSAM 27.4Pu Isaac Newton cun hitin a theihpi, “Profet pawl ih thu ngaihsak cu kawhhran taktak ih hram bul sinak a si.”
GSAM 27.5Doktor A. Keith cun hitin a ti, “Simcianak cu mangbangza ziangvek khal thawn a bang aw ih, amah rori khal mangbangza a si.... Huham hmuahhmuah neitu ih aw lawngin mithi cu thlan ihsin a ko suak thei,—ziangkim theitu ih aw lawngin hmailam thim sungih thupmi hmuahhmuah a sim thei, minung hrangah hmailam cu mithi pawl ih umnak vekin luh tlang theih lo a si,—cuih pahnih in Pathian ih aw an si veve.”
GSAM 28.1Matthew Henry cun hitin a ti, “A ṭhabik caan a simi Pathian ih caan ah, a ṭhabik lamzin a simi Pathian ih lamzin in, simcianak cu a kim tengteng ding. Khrih ih tongkam tin cu a thianghlim zet ih, curuangah a fiang zet khal a si.”
GSAM 28Simcianak ih Tumtahmi
GSAM 28.2Khrih in a tirhthlah pawl hnenih a simmi tongkam pawl ihsin, Bawipa in simcianak a peknak ih a tumtahmi pakhat kan zir thei. Judas ih nun ah a thleng dingmi thil pawl thu simcia in, “Cuih thil a thlen tikah, keimah cu amah ka si ti nan zum theinak dingah, a thlen hlanah nan hnenah ka sim.” tiah a ti.22
GSAM 28.3Bawipa cun profet Isaiah hmangin hitin khal a ti, “Keimah cu Pathian ka si ih, keimah vek zohman an um lo. A netnak cu a tir ihsin, tuah hrih lo mi thil pawl cu hlanlai ihsin ka phuang ih, Ka khawkhannak cu a ding hnget ding ih, ka duhzawng hmuahhmuah ka tuah ding, tiah ka ti.”23
GSAM 28.4Cun, “Hlan ih thil pawl cu a tir ihsin ka phuang zo; ka kaa ihsin an suak ih, ka theihter zo. Rin lo piin ka tuah ih, an thleng famkim.... A tir ihsin na hnenah ka sim zo; a thlen hlanah ka lo theihter zo. Cuti lole, Ka milem in a tuah, ka salhmi milem le ka bur ih tuahmi milem in a thu an pe, na ti sual ding. Na thei zo, hi thil hmuahhmuah zoh aw; nan phuang lo ding maw? Tu ihsin thil thar pawl, thupmi thil pawl rori, na theih lo mi cu ka lo theihter zo. Cuih thil pawl cu tu ah sersiam an si, a tir ihsin an si lo; tuni hlanah na thei lo, Zoh hnik, ka rak thei zo, na ti sual ding.”24
GSAM 28.5Hi tongkam pawl ihsin simcianak ih thlennak pawl cun simcianak cu Pathian hnen ihsin a rami a si ti an nemhnget theinak a cakzia kan hmu, cuih tlunah Bawipa ih huham cu Pathian thei lo mi pawl ih pathian hmuahhmuah hnakih a sang sawn ti an langter. Hi tongkam pawl ihsin, thutak Ca Thianghlim ah simcianak cun hmun thupi zet a luah ti khal kan thei. Hi thudik pawl hi an dik a si ruangah, mi tampi in Ca Thianghlim sungih simcianak ṭhen pawl zirnak ah an ngaihsak malte lawng, asilole an ngaihsak hrimhrim lo cu mangbangza a si.
GSAM 29Tacik khen ih khar lomi simcianak
GSAM 29.1Thutheihnak a nei lomi pawl cun ca an thiam lo ruangah simcianak pawl an theithiam thei lo tiah an ti. Asinain cazirnak a nei mi tampi le rawngbawltu lakih a ṭhen pawl khal cun: “Simcianak pawl cu tacik khen ih kharmi a si ruangah theihthiam theih a si lo. Thuphuan cabu cu tacik khen ih kharmi cabu a si ti kan zatein kan thei,” an ti.
GSAM 29.2Thuphuan cabu sungah duhdawtmi Johan cu cabu tacik khen ih khar lo dingin thupek hleice pek a si.25 Hi cabu sungah, “hi simcianak ih thupawl a ngaitu le a sungih nganmi pawl a thluntu” pawl cu thlawsuah an ngah ding thu khal sim a si.26 Tacik khen ih kharmi cabu sungih ummi pawl cu theihthiam an si lo ih theihthiam theih khal an si lo a si ahcun ziangtinso thlun theih an si ding? Bawipa in Moses hmangin, “Thuthup pawl cu Bawipa kan Pathian ta an si; asinain phuangsuahmi pawl cu hi thukham ih thupawl hmuahhmuah kan thlun theinak dingah kanmah le kan fale ta kumkhua an si,” a ti.27
GSAM 29.3Bawipa in Daniel ih simcianak pawl cu theihthiam dingih a tum thu cu cuih thupawl thuhla a dungthluntu pawl hnenih a simmi in a lang fiang. Hitiin kan siar: “Curuangah profet Daniel ih simmi siatsuahnak a thlenpitu fihnungza cu hmun thianghlim ah a din nan hmuh tikah (a siartu cun theithiam seh),”28 ti cu profet Daniel ih thu theithiam uh ti a si ngaingai.
GSAM 29.4Simcianak cu theihthiam theih a si lo timi thu ih dik lonak cu Bawipa in hi ṭongkam pawl in a pholang: “Langnak hmuahhmuah cu nan hrangah tacik khen ih kharmi cabu ih thu vek a si; cuih cabu cu minung pawl in ca a thiamtu hnenah an pe ih, Hi ca hi siar hram aw, an ti; anih cun, Tacik khen ih kharmi a si ruangah ka siar thei lo, a ti. Cule ca a thiam lotu hnenah cabu cu an pe ih, Hi ca hi siar hram aw, an ti; anih cun, Ca ka thiam lo, a ti. Curuangah Bawipa in, Hi miphun in an kaa in ka hnen an pan ih an hmur in i cawimawi na cingin an thinlung cu ka hnen ihsin hlatzetah an ret, cule keimah ṭihzah dingih an zirhmi cu minung ih thupek lawng a si ruangah, zoh uh, hi miphun lakah mangbangza hnaṭuannak, mangbangza le makza hnaṭuannak cu ka tuah bet hrih ding; an mifim pawl ih fimnak cu a hloral ding ih an mithiam pawl ih theihthiamnak cu thuh a si ding, a ti.”29 Hitawkih profet in a relmi miphun pawl khan hngetkhohmi simcianak thu cu rak thlun sehla, Pathian ih thukham ihsin an pial ih a thupek pawl aiah minung ih thupek pawl an ret a ṭul lo ding.
GSAM 30Simcianak cu pumpak ih sullam phorhsuahmi a si lo
GSAM 30.1Mi tampi in simcianak an theihthiam lonak cu a sungah thukzet, thup le thuthup sullam pakhatkhat a um ruangah a si lo. Tirhthlah Piter in cuih thu cu, “Himi hi a hmaisabikah thei uh: Ca Thianghlim sungih simcianak zianghman pumpak ih sullam phorhsuahmi a si lo. Ziangahtile hlanlai ah simcianak cu minung duhnak in a ra lo; Pathian ih mi thianghlim pawl cu Thlarau Thianghlim ih cawkthawh an si vekin an ṭong a si,” a ti.30 Hi ṭongkam in a langtermi cu simcianak theihthiamnak hrangih a ṭulmi cu profet pawl hmangih a ṭongtu Thlarau cohlan hi a si. Amah a hawltu hmuahhmuah hnenah pek dingih tiammi cuih Thlarau thuhla, “Anih in thutak hmuahhmuah sungah a lo hruai ding,” tiah ngan a si.31
GSAM 30A famkimmi simcianak
GSAM 30.2Simcianak zirnak ah thinlung sungih kan cinken ringring dingmi thudik hrekkhat a um: ziangtik hmanih a palh dah lotu Pathian cu simcianak ih petu a si ih simcianak pakhat a famkim ding caan a thlen tikah sim cia a simi thil cu a cang ngaingai ding. Cule minung in ziang an tuah ding ti a hmuh cia theitu Bawipa in thil pakhat a cang ding caan a khiah tikah cuih caan a thlen ah simcianak cu a dik ngaingaiin a famkim a si. Ṭongkam dangin sim sehla, simcianak a dik ih famkim ding caan khiahmi ah a dik lomi famkimnak a um cu a cang thei lo. Hi thudik thawn a milin, Bawipa ih thutak Thucah leitlun hnenih pek ding caan a thlen tikah cuih Thucah cu a lang ringring a si tiah kan ti thei.
GSAM 30.3Voikhat ah hi cabu ngantu in simcianak famkimnak thu a sim hnuah, a ngai ve mi Pathian a zum lotu pakhat cu a ra ih, “Simcianak sullam a phorhsuahtu nanmah pawl cu nan vanṭha ngaingai ruangah ka lo lawmter a ṭul. Thuanthu nan zir tikah simcianak thawn a mil ciahmi thil cu olzetin nan hmu thei a bang,” a ti. “A si,” tiah kan sawn, “a mil cu mil dingih tuahmi a si ruangah a si. Kuthruk dawr ah kuthruk khuahkhat lei dingin na feh a si ahcun na kut thawn a milmi na hmuh ding na ruahsan lo ding maw?” Anih cun, “Ka ruahsan hrimhrim ding; ziangahtile kut thawn mil dingih tuahmi an si,” a ti. Cule cabu ngantu in, “Cuvek ciah in minung in an tuah dingmi a thei ciatu Pathian cun an thuhla a sim cia ih an hnaṭuan ding caan a ra thlen tikah a sim ciami thil pawl cu an tuah ngaingai. Thuanthu ngantu rinum in an thiltuahmi cu a ngan ih simcianak thawn tahṭhim tikah a mil ciah a si,” a ti.
GSAM 31Simcianak cu thim lakih eng a si
GSAM 31.1Tirhthlah Piter cun hmun thimih a engmi vekin simcianak cu kan ngaihven ding a si a ti. Simcianak meifar tel lo ahcun hmailam cu a thim ṭheh ding. Eng ih tumtahmi cu thim cemter a si; hmun thim sungih feh tikah lamzin hmuhter ding le khualtlawngtu in ke kar khat hnu khat lamzin a hmuh ih a hril theinak dingah fiangzetih hmuhter ding a si. Saam hlaphuahtu in, “Na thu cu,” a ti ih, “ka ke hrangih meifar le ka lamzin hrangih eng a si,” a ti.32 Mifim pa in, “Miding pawl ih lamzin cu sunkim a thlen tiang eng sinsinih a engmi vek a si,” a ti.33 Cuticun caan a liam vivo lai ah Pathian thu cu, a hleicein a simcianak pawl an famkimnak ah, a on sinsin ding ih Ca Thianghlim zirtu cu kumkhaw eng le kumkhaw sun ah a hruaitu lamzin parah a um ngaingai ti a theihnak a fiang sinsin ding a si.
GSAM 31Eden ihsin netnak tiangih a langsar hleicemi thilcang pathum
GSAM 31.2Ca Thianghlim ih eng ah Eden ihsin netnak tiang Bawipa ih mipi ih lamzin kan ruah tikah, a langsar hleicemi thilcang pathum a um. A pakhatnak cu Khrih a voikhatnak ratnak, minung taksa a putnak, Emmanuel a ratnak, Pathian cu taksa ah a langnak a si. A pahnihnak cu san thim hnu ih Kawhhran Remthatnak ropi a si; cuih san thim cu kum 1260 sung hremnak san, Bawipa ih thu mipi hnenih pek a si lo deuh ṭhehnak san a si. Hi remthatnak cu kawhhran in nelrawn dinhmun a suahsan ih mikip in Ca Thianghlim an siar thei ih a duhzawng an theih theinak dingah ret a sinak a si. A pathumnak cu leitlun semtir ihsin a profet thianghlim pawl hmuahhmuah ih kaa in sim cia a simi thil hmuahhmuah remsalnak caan thlen dingah kan Bawipa a ratsalnak a si. Himi cun “san pawl ih doawknak,” sualnak le dingfelnak karlakih doawknak cu a cemter ding ih san pawl hmuahhmuah ih an hawi rero mi sunlawinak san cu a thlen ding a si.
GSAM 32Simcianak in netnak tiang lamzin hminsinnak a pe
GSAM 32.1Kan ke a hruaitu ding le thim lakah lamzin dik in hmuhtertu eng vekih hngetkhohmi simcianak thu kan ngaihven tikah, Khrih ratsalnak a thlen tiang caan liam vivo sung hmuahhmuah ah simcianak thu in lamzin fiangzetih a hminsinnak kan hmu hrimhrim ding. Curuangah simcianak eng ulukzetih a thluntu pawl cun cuih ni ropi a nai zo timi hminsinnak le theihtertu pawl lawng an thei ding a si lo; a rat tikah hnangamteih a hmuaktu ding mipi timlamtu thutak thucah pawl hmangih catbang loin hmailam ih a feh rero mi Bawipa ih hnaṭuannak khal an thei ding.
GSAM 32.2Ca Thianghlim in Bawipa ih ni cu mipi hnenah “zanah mifir a rat vekin” a thleng ding tiah a phuang lai ah,34 Bawipa ih thurawn sungih a dingmi pawl thuhla, “Asinain unau pawl, nannih cu cuih ni in mifir vekih a lo nawr theinak dingah thim sungih a ummi nan si lo. Nan zatein eng ih fale le sun ih fale nan si,” tiah a ti fawn.35
GSAM 32Bawipa ih kaihhruainak pawl ciing uh
GSAM 32.3Khrih ratsalnak cangvaihnak sungih Bawipa ih kaihhruainak pawl kan ruahsal tikah, Pathian ih tumtahmi cu a mipi pawl in an hrangih a kilkhawinak le a huham a langternak pawl an cing ringring ding hi a si ti kan hminsin a ṭha. Israel mipi in Pathian an dungtunnak ih san pawl a sim tikah saam hlaphuahtu in, “Anmah Runtu Pathian, Izipt ah thil ropi pawl a tuahtu, Ham ramah mangbangza hnaṭuannak pawl le Tipi Sen kiangah ṭihnungza thil pawl a tuahtu cu an hngilh,” a ti.36 Israel hrangah anmah hnenih Bawipa ih kaihhruainak pawl ruahsal cu a ṭha a si ahcun kanmah hrang khalah a ṭha ve lo maw? Saam hlaphuahtu in lungawi aipuangzetin, “Maw ka nunnak, Bawipa cu thangṭhat awla a ṭhatnak hmuahhmuah cu hngilh hlah aw,” tiah a ti sal.37
GSAM 33.1San tinkimah Bawipa cun a zaangfahnak in mipi cu sualnak sal sinak ihsin hruaisuak ih van Kanaan lut dingih timlam dingah thutak thupi pawl a nei ringring; cule hi thutak pawl a phuangtu pawl hnenih Bawipa ih a thiltuah daan ruah cu a ṭhathnem a si.
GSAM 33A mal bikmi thilri in rahsuah ropi—D’Aubigné ih theihpinak
GSAM 33.2D’Aubigné in a Kawhhran Remthatnak Thuanthu cabu sungah, “San tampi sung a hnaṭuannak a timlamtu Pathian cun a caan a thlen tikah a der bikmi hmanrua pawl in a famkimter. A mal bikmi thilri hmangih rahsuah ropi ngahter hi Pathian ih daan a si. Sersiammi leilung hmun kipih a awptu hi daan cu thuanthu sungah khal hmuh a si,” a ti.38
GSAM 33.3Hlanlai ah Pathian in amah hrangah miphun hleice ih din dingin mipi hleice a hril thok tikah, Pathian a zum lomi pawl lak, Khaldea mi pawl ih Ur khua ah a ummi mi pakhat—Abraham—a kawhnak in a thok a si. Anih ihsin cithlah tampi an hung suak; asinain annih cu miphun pakhat sinak upatnak ah kaihsoh an si tikah van Pathian in, “Bawipa in a duhdawtnak nan parah a ret ih a lo hrilnak cu miphun dang hmuahhmuah hnakih nan tam sawn ruangah a si lo; ziangahtile miphun hmuahhmuah lakah a mal bik nan si,” tiah an thuhla a sim.39
GSAM 33.4Cule Izipt ram ih sal sinak ihsin a mipi pawl a luatter duh tikah, naute a si lai ih a nu inn sungah thla thum sung thuhmi, cuih hnuah ṭhang ih tuahmi, kattaya ih hnawhmi lawng fate men sungih ret ih Nail tiva kutih apmi cu an hruaitu dingah a hril. Asinain cuih Moses thotho cu theihthiamnak neih kum a thlen tikah, “caan tawite sung sualnak ih nuamnak” ah lungawinak ngah hnakah, Pathian ih mipi thawn tuarnak lam niam sawn a hril a si.40
GSAM 34Gideon ih nehnak
GSAM 34.1Cuih hnuah Midian mi le Amalek mi pawl cu an ram parah an ra thleng ih “an tamnak cu khau vek a si.” Annih in lei rahsuah pawl an siatsuah ih “Israel hrangah ei ding zianghman, tuu siseh, caw siseh, laak siseh, zianghman tan loin” an tuah. Bawipa in cuih ral pawl hnen ihsin Israel mipi a luatter duh tikah vancungmi pakhat Gideon hnenah a thlah. Hi Joash ih fapa cu a dinhmun a harsa tuk ruangah fangvui malte a vuak ih a ral pawl hmuh lo dingin a thuh a ṭul. Vancungmi in Israel mipi a luatter ding thu a theihter tikah Gideon in mangbangzetin, “Ziang in so Israel cu ka rundam ding? Zoh aw, ka sungkua cu Manasseh sungah a farah ih ka pa inn sungah ka niam bik a si,” tiah a sut.41 Hi mi niam le farah pa thotho cu a minung zathum thawn an meifar le beel men pawl kengin an suak ih (minung ih neihmi theihthiamnak in thuṭhen ahcun aa-hna vekih lang dingmi a si) Pathian cu an thazaang ah an hmang ih nehnak ropi an ngah. Cuih luatternak a um hlanah Gideon cun profet Amos ih, “Zo in so Jakob cu a tho thei ding? Ziangahtile a fate a si,” tiih a sutnak vek ṭahnak thu cu a sim thei ding.42
GSAM 34Rang rawlkuang sungih naute
GSAM 34.2Bawipa ih caan khiahmi a thlen tikah minung Runtu cu a suak ih tuukhal pawl in rang rawlkuang sungah a ihmi cu an hmu. Hi leitlunih a sungkhat pawl cu niam na cingih upat tlakmi pumcawmnak hna pawl a ṭuantu an si. Hi leitlunih a farahnak thuhla Runtu in, “Cinghnia pawl in khur an nei ih van ih vate pawl in bu an nei; asinain Minung Fapa cun a lu thum ding hmun hman a nei lo,” a ti.43 A tirhthlah pawl cu “a niam bik lakah an tel lo na cingin a laifangmi dinhmun tiang a pha lomi mi niam pawl lak ihsin” a hril. “Hnaṭuan cu minung ta a si lo, Pathian ta sawn a si ti leitlun hnenah langter dingah hi thil hmuahhmuah hi tumtah a si.”
GSAM 35Mifim tampi kawh an si lo
GSAM 35.1Hmaisabik kawhhran san lai ih hnaṭuannak thuhla Paul in, “Pathian ih aatnak cu minung hnakah a fim sawn ih Pathian ih dernak cu minung hnakah a cak sawn. Ziangahtile unau pawl, nan kawh sinak kha nan hmu: taksa lamih mifim tampi, huham nei tampi, mi upat tampi kawh an si lo. Asinain Pathian in mifim pawl zahthlak ih tuah dingah leitlun ih thil aa pawl a hril; cule Pathian in a cakmi pawl zahthlak ih tuah dingah leitlun ih a der mi pawl a hril. Cule leitlun ih a niammi pawl le hmuhsuammi pawl, a si mi pawl cemter dingah a si lomi pawl hman Pathian in a hril; cuticun minung zohman a hmaiah an porh aw lo ding a si,” a ti.44
GSAM 35Kawhhran Remthatnak sungih mi niam pawl
GSAM 35.2Kum zabi hleiruknak ih Remthatu ropi pawl ih nunnak ah khal hi daan thotho hi a langmi kan hmu. Thuanthu ngantu in: “Remthatu Zwingle cu Alps tlangih tuukhal ih thlam fate ihsin a hung suak; Kawhhran Remthatnak ih Pathian thu zirtu Melanchthon cu ral thuam tuahnak dawr ihsin a hung suak; cule Luther cu leilung sungih thil mankhung laitu mi farah ih inn fate ihsin a hung suak,” a ti. Luther cun amah thuhla: “Ka nu le ka pa cu an farah ngaingai. Ka pa cu thingtantu mi farah a si (a hnuah leilung sungih thil mankhung laitu ah a cang), cule ka nu in a fale cawmnak ding a hawlnak ah a zaang parah thing a phur ṭheu. Kanmah ruangah a harsa bikmi hnaṭuannak an tuar,” a ti.
GSAM 35.3Tirhthlah James cun minung pawl Bawipa ih rawngbawl hna ah kawh an si thu a sim tikah, “Ka duhdawtmi unau pawl, ngai uh: Pathian in hi leitlun ih mi farah pawl cu zumnak ah lian ding le amah a duhdawttu pawl hnenih a tiammi ram rocotu pawl si dingin a hril lo maw?” a ti.45
GSAM 35Hramthok lai ih Methodist pawl
GSAM 35.4Remthatu pawl ih hmailam pan vivo daan cu Methodist zumnak hramthok lai tiang kan zoh tikah, lakih pekmi zaangfahnak thuzirh cu taima zetih phuang a si laiah Pathian ih huham thawn a um kan hmu. Khrih ih duhdawtnak nem thawn mipi hmaiah rinumzetih phuang a si ih zumnak nung in an kaihhnget tikah, zumtu pawl cun a liamcia mi sualnak pawl ngaihthiamnak lawng an hmu a si lo; thianghlimzetih nun an nun theinak dingah anmah a tithianghlimtu huham khal an ngah a si. Methodist zumnak cu a niamzetih a thokmi a si ih rawngbawltu le kawhhran mi pawl ih zumnak le lungthin tluangte ih an rinsannak vekin thlawsuah pek a si.
GSAM 36.1Khrih ratsalnak cangvaihnak thawn pehparmi thilcang pawl le tonnun pawl kan zohsal tikah, minung in a famkimternak ah hmanrua a si ve mi Bawipa ih hnaṭuan kip vekin a hramthoknak cu mi farah le mi hminthang lo pawl lakah a si ti kan hmu. Asinain hi hnaṭuan ropi ih a hram a bunmi thuhla nemhngetnak pawl ulukzetih hliakhlai hlanah, hi ruangah zohman in a parah elnak thu ṭhen hlah seh; cuti lo ahcun Bawipa ih, “Thil fate pawl ih ni cu zo in a hmuhsuam?” tiih a sutmi pawl ih dinhmun ah hmuh an si pang ding.46
GSAM 36Luther hnenih Eck ih sawnkirnak
GSAM 36.2Thuzirh pakhat a dik maw dik lo ti cu a pomtu mi an mal maw tam ti zoh ih thuṭhen a duhmi pawl ṭhathnemnak dingah, Luther le Eck ih thu el awknak sungih a ṭhen kan la suak. Luther cu Ca Thianghlim parah a din ih minung in an ruahnak pawl Pathian thu tlun ih ret dingih an covo a el ngam tikah, Eck cun hi hmuhsuamnak ṭongkam pawl in a sawnkir: “Upat tlak Doktor in amah lawngin hminthang pu tamzet do ding a tum ih Rom kawhhran thuneitu lubik pawl, khawmpi pawl, mithiam pawl le phunsang cazirnak tlawng pawl hnakah ka thei sawn ti aw ih a niamawknak le a hngal lonak cu ka mangbang hle! ... Upat tlak Pu a rat tiang Pathian in mi thianghlim le zumnak ruangih nun a liamtu tamzet hnenah thutak a thuh a si ahcun mangbangza a si hrimhrim ding.”
GSAM 36.3Hi sawnkirnak cu Zurich ih John Faber hnenah Zwingle ih a sawnmi in ṭhateih sawn theih a si. John Faber cun “kum zabi hleihnih sung a hmunmi hlanlai daan pawl an bansan ih Khrihfa pawl cu kum thongkhat le zali sung an rak palh ti fiangzetih thuṭhen a sinak dinhmun a thleng ta hi a mak ka ti” tiah a sim. Zwingle cun “palhnak cu kum thongkhat le zali sung zum a si ruangah a palh lonak ah a cang cuang lo, cule Pathian biaknak ah hmanmi daan cu a tar hmanah Ca Thianghlim sungah a hram bun ding asilole a nemhngetnak a um lo ahcun zianghman a si lo” tiah a sawn hngal.47
GSAM 37Bawipa ih thu le minung ih fimnak karlakih kalh awknak
GSAM 37.1Bawipa ih thu hmangih “Thutak cu ziangso a si?” timi sutnak sawn hnakah minung ih ruahnak pawl rinsannak ih ṭihnungnak cu profet Hosea in fiangzetin a sim. Anih cun, “Nan ṭhat lonak cu nan lai ih sualnak nan khawm; thuphan ih rah nan ei zo; ziangahtile na lamzin le na mi cak pawl ih tamnak cu na rinsan a si,” a ti.48 Minung thinlung ih a hawi ringringmi cu minung rinsannak a si; asinain Bawipa in “a tho ih leitlun cu ṭihnungzetih a hnin dingmi” caan kan nai vivo lai ah profet Isaiah in, “A hnar sungih thaw a nei mi minung cu rinsan nawn hlah uh; ziangah so anih cu siar tlak a si ding?” tiah in forh a si.49
GSAM 37.2Hi lamah kan ton theimi ṭihnungnak thuhla Ca Thianghlim in cutiih in ralrinnak pek zo ruangah, Khrih ratsalnak cangvaihnak cu a niamzetih a thok ruangah siseh, leitlun mithmuh ah mi ropi tiih kawhmi pawl in an pom lo ruangah siseh, ruah tlak lo vekih zohman in manhlapzetih mawhthluk hlah seh. Mi hmuahhmuah in a simmi pawl kha ulukzetin an tahṭhim sawn seh. Thutak cu a man tah theih lomi a si ih cuih thawn tahṭhim ah minung ih ruahnak men pawl cu man nei lo fanghawng men an si.
Notes
- 2 Timote 1:9 ↩
- David H. Montgomery, Amerika Thuanthu ih Thudik Thupi Pawl, 1902 kum suahmi, cahmai 8, 9. ↩
- Hebru 6:19. ↩
- 1 Thessalonika 2:19. ↩
- Tirhthlah 24:14, 15. ↩
- Tirhthlah 26:6-8. ↩
- Tirhthlah 28:20. ↩
- Titas 2:11-13. ↩
- 1 Piter 1:3-7. ↩
- Isaiah 45:18. ↩
- Sam 115:16. ↩
- Thusimtu 7:29. ↩
- Daanpeksalnak 32:8. ↩
- Tirhthlah 17:26-28. ↩
- Isaiah 60:21. ↩
- Isaiah 33:24. ↩
- Sam 37:11. ↩
- 2 Piter 1:16-19. ↩
- Mathai 16:28. ↩
- Luka 9:27. ↩
- 1 Korin 15:51, 52 ↩
- Johan 13:19 ↩
- Isaiah 46:9, 10 ↩
- Isaiah 48:3-7 ↩
- Thuphuan 22:10 ↩
- Thuphuan 1:3 ↩
- Daanpeksalnak 29:29 ↩
- Mathai 24:15 ↩
- Isaiah 29:11-14 ↩
- 2 Piter 1:20, 21 ↩
- Johan 16:13 ↩
- Saam 119:105 ↩
- Thufim 4:18 ↩
- 1 Thesalon 5:2; 2 Piter 3:10 ↩
- 1 Thesalon 5:4, 5 ↩
- Saam 106:21, 22 ↩
- Saam 103:2 ↩
- Kawhhran Remthatnak Thuanthu, cabu 2, bung 1, cang 1 ↩
- Daanpeksalnak 7:7 ↩
- Hebru 11:25 ↩
- Thuṭhentu 6:4, 5, 15 ↩
- Amos 7:2 ↩
- Mathai 8:20 ↩
- 1 Korin 1:25-29 ↩
- James 2:5 ↩
- Zekhariah 4:10 ↩
- Wylie ih Protestant Zumnak Thuanthu, bung 12, cang 16, 17; Cassel suahmi, cahmai 458 ↩
- Hosea 10:13 ↩
- Isaiah 2:22 ↩