Pennod 10 — Y Llef Hanner Nos

GSAM 160.1“Ynghanol nos, gwaeddwyd, Wele, y priodfab yn dod; ewch allan i'w gyfarfod. Yna, cododd yr holl forwynion hynny, a thrwsio eu lampau.”¹

GSAM 160.2Rydym eisoes wedi siarad am yr amser oedi a ddangosir yn y ddameg hon o'r “deg forwyn,” a byddwn nawr yn rhoi sylw arbennig i'r rhan honno ohoni a gyflwynir yn y testun uchod, a alwir gan bobl yr Adfent yn “y llef hanner nos.” Dywed un o'r ysgrifenwyr amlwg ar y pwnc hwn, mewn cyfnodolyn o'r enw Midnight Cry, ar 3 Hydref, 1844, fel a ganlyn:—

GSAM 160.3“Ond sut y daethom i'r noson aros hon? Oherwydd i ni ddechrau'r weledigaeth [gweledigaeth y ddwy fil a thri chant o ddyddiau] yn y gwanwyn, yn lle'r hydref, 457 C.C. Methasom â chyrraedd y porthladd penodedig o chwe mis ac ychydig ddyddiau. Fe'n taflodd hyn i'r noson aros, chwe mis.”

GSAM 160.4Ysgrifennwr arall, S. S. Snow, yn y Cry o Awst 22, 1844, wrth sôn am y ddwy fil a thri chant o ddyddiau, meddai:—

GSAM 160.5“Dechreuon nhw pan aeth y gorchymyn allan i adfer ac adeiladu Jerwsalem. Gwnaed y gorchymyn yn gyntaf gan Cyrus, ei adnewyddu gan Darius, a'i gwblhau gan Artaxerxes Longimanus yn seithfed blwyddyn ei deyrnas. Fe'i cyhoeddwyd ac fe ddaeth i rym yn hydref y flwyddyn 457 C.C., pan adferodd Ezra, wedi cyrraedd Jerwsalem trwy law garedig yr Arglwydd, gymuned Iddewig, penododd ynadon a barnwyr, a dechreuodd adeiladu'r wal.”²

GSAM 160.6Gan fod amser y weledigaeth yn ddwy fil a thri chant o flynyddoedd cyflawn, byddai angen holl flwyddyn 457 a holl flwyddyn 1843 i wneud y ddwy fil a thri chant, ac os na aeth y gorchymyn allan tan seithfed mis 457 C.C., dysgid na fyddai'r cyfnod yn dod i ben tan seithfed mis 1844. Gan fod cadw degfed dydd y seithfed mis yn ymddangos i fod y digwyddiad a nodai ddechrau'r cyfnod, felly dangoswyd yn bendant y byddai ar y degfed dydd o'r seithfed mis (amser Iddewig), 22 Hydref 1844, y byddai'r ddwy fil a thri chant o ddyddiau yn dod i ben, a'r amser yn dod i lanhau'r cysegr. Roedd yr holl dystiolaeth a ddefnyddiwyd ar gyfer diwedd y cyfnod yn 1843 yn berthnasol gyda'r un grym i'r cyfrif ar gyfer 1844, a chyda hynny sicrwydd eu bod wedi darganfod yr hyn a oedd yn ymddangos yn ateb pendant i achos eu siom. Ni ellir dangos yn well y ffordd y cyhoeddodd yr Adfentyddion y “llef hanner nos wirioneddol,” fel y'i gelwid bryd hynny, na thrwy ddyfynnu o ysgrifau'r rhai a oedd yn amlwg ynghlwm â'r gwaith ar y pryd.

GSAM 161“Ewch Allan i Gyfarfod Ag Ef”

GSAM 161.1Yn y Cry ar gyfer 3 Hydref, 1844, roedd erthygl a ysgrifennwyd gan George Storrs, o dan y pennawd, “Ewch Allan i Gyfarfod Ag ef,” lle dywedodd:—

GSAM 161.2“Rwy'n codi fy ysgrifbin gyda theimladau nad wyf erioed wedi'u profi o'r blaen. Heb os, yn fy meddwl i, bydd y degfed dydd o'r seithfed mis yn dyst i ddatguddiad ein Harglwydd Iesu Grist yng nghymylau'r nefoedd. Rydym o fewn ychydig ddyddiau i'r digwyddiad hwnnw—moment ofnadwy i'r rhai anghyfarpar, ond gogoneddus i'r rhai sy'n barod.

GSAM 161.3“‘Wele, y Priodfab yn dod’ eleni; ‘cerwch allan i'w gyfarfod.’ Rydym wedi gorffen gyda'r eglwysi enwol a'r holl rai drygionus, ac eithrio i'r graddau y gall y gweiddi hwn effeithio arnynt. Ein gwaith bellach yw deffro'r ‘morwynion a gymerodd eu lampau ac a aeth allan i gyfarfod y priodfab.’ Ble'r ydym ni nawr? ‘Os bydd y weledigaeth yn oedi, arhoswch amdani.’ Onid dyna ein hateb ni ers mis Mawrth neu Ebrill diwethaf?—Ie. Beth ddigwyddodd tra bu'r Priodfab yn oedi?—Cwympodd y morwynion i gyd i gysgu a huno, onid e? Nid yw geiriau Crist wedi methu; ac ‘ni ellir torri'r Ysgrythurau.’ Does dim diben i ni esgus ein bod wedi bod yn effro; rydym wedi bod yn cysgu, nid ar ffaith dyfodiad Crist, ond ar yr amser. Daethom i'r cyfnod o oedi; nid oeddem yn gwybod ‘pa mor hir’ y byddai'n oedi, ac ar y pwynt hwnnw rydym wedi bod yn cysgu. Mae rhai ohonom wedi dweud yn ein cwsg, ‘Paid â gosod amser arall!’ felly cysgasom. Nawr y drafferth yw ein deffro. Arglwydd, helpa, oherwydd ofer yw cymorth dyn. Llefar dy hun, Arglwydd. O, na wnaiff y ‘Tad’ ‘hysbysu’ yr amser yn awr.

GSAM 162Hanner Nos y Neges

GSAM 162.1“Pa mor hir yw'r amser aros?—Hanner blwyddyn. Sut ydych chi'n gwybod?—Oherwydd dywed ein Harglwydd, ‘wrth ganol nos,’ tra bu'r Priodfab yn oedi. Y gweledigaeth oedd am ‘ddwy fil a thri chant o nosweithiau a boreau,’ neu ddyddiau. Mae ‘noson,’ neu nos, yn hanner un o'r dyddiau proffwydol hynny, ac felly, yn chwe mis. Dyna hyd cyfan yr amser aros. Dechreuodd gwaeddiad cryf presennol yr amser tua chanol mis Gorffennaf, ac mae wedi lledaenu'n gyflym iawn a chyda grym, ac mae ynghlwm wrth ddangosiad o'r Ysbryd, na welais i erioed pan oedd y gwaeddiad yn ‘1843.’ Nawr mae'n llythrennol, ‘Ewch allan i'w gyfarfod ef.’ Mae yna adael popeth na freuddwydiais erioed y gellid ei weld. Pan fydd y gweiddi hwn yn dal y galon, mae ffermwyr yn gadael eu ffermydd, a'u cnydau. Mae yna waeddiad cryf gyda dagrau, ac offrwm o bopeth i Dduw, fel na welais erioed o'r blaen. Mae yna hyder yn y gwirionedd hwn fel na theimlwyd erioed yn y gwaeddiad blaenorol, i'r un raddau, a gogoniant wylo neu doddi ynddo sy'n mynd heibio pob dealltwriaeth ac eithrio i'r rhai sydd wedi ei deimlo.

GSAM 162.2“Ar y gwirionedd presennol hwn, drwy ras, rwy'n meiddio mentro popeth, ac yn teimlo y byddai ymroi i amheuaeth yn ei gylch yn drosedd yn erbyn Duw ac yn dod â ‘dinistr sydyn’ arnaf fy hun. Rwy'n fodlon nawr y bydd ‘pwy bynnag a geisio achub ei fywyd,’ lle y gwnaed y gwaeddiad hwn yn deg, drwy ymroi i ‘os na ddaw,’ neu drwy ofn mentro ar y gwirionedd hwn, ‘yn colli ei fywyd.’ Mae'n gofyn am yr un ffydd a arweiniodd Abraham i offrymu Isaac, neu Noa i adeiladu'r arch, neu Lot i adael Sodom, neu blant Israel i sefyll drwy'r nos yn aros i adael yr Aifft, neu Daniel i fynd i ffau'r llewod, neu'r tri Hebrëwr i'r ffwrnais danllyd. Rydym wedi ffansïo ein bod yn mynd i'r deyrnas heb brawf ffydd o'r fath, ond rwy'n fodlon nad ydym. Mae'r gwirionedd olaf hwn yn dod â phrawf o'r fath, ac ni fydd neb yn mentro arno ond y rhai sy'n meiddio cael eu hystyried yn ffyliaid, yn wallgofiaid, neu'n unrhyw beth arall y mae Sodomiaid cyn-ddiluwiaidd, eglwys glaear, neu forwynion sy'n cysgu yn barod i'w bentyrru arnynt. Unwaith eto, byddwn yn gweiddi, ‘Dihangwch am eich bywyd;’ ‘Peidiwch ag edrych ar eich ôl;’ ‘Cofiwch wraig Lot.’”

GSAM 163Craig Fflat Storrs

GSAM 163.1Yn y Midnight Cry o Hydref 10, 1844, ymddangosodd y canlynol, o law George Storrs, o dan y pennawd, “Y Diweddglo,” ond a alwyd gan yr Adfentyddion, “Craig Fflat Storrs”:—

GSAM 163.2“Sut y byddwn yn barod am y dydd hwnnw?—Credwch wirionedd Duw, ac mentrwch allan arno, trwy ffydd gref sy'n rhoi gogoniant i Dduw. Rhaid i ni gael yr un cyflwr meddwl ag y byddai gennym pe baem yn gwybod y byddai arnom farw ar y dydd hwnnw, yr un cysegriad llwyr i Dduw a marwolaeth i'r byd.

GSAM 163.3“Ni allaf ddangos yn well yr hyn a olygaf na thrwy ddychmygu craig fflat fawr yng nghanol y môr. Gwneir addewid gan dywysog gogoneddus a nerthol y bydd, ar amser penodol, yn anfon llong ager ysblennydd i gludo pawb y bydd yn eu cael yno, gyda'r dystiolaeth eu bod wedi credu ei air yn llwyr, i wlad ogoneddus. Mae llawer yn mentro allan i'r graig. Mae rhai, pan fyddant yn ddiogel ar y graig, yn torri'r rhaff, ac mae eu cwch a ddaethant yno ag ef yn hwylio i ffwrdd, ac nid ydynt yn edrych ar ei ôl mwyach, ond yn gwylio am ddyfodiad y llong ager. Nid oes ganddynt unrhyw amheuaeth ynghylch gwirionedd yr addewid, ac maent yn mentro popeth arni. Mae eraill sy'n dod yno yn meddwl ei bod yn ddigon eu bod ar y graig. Ond byddent yn ‘ddoeth’ ac yn peidio â mentro gormod.

GSAM 164.1“‘Yn ôl dy ffydd y bydd i ti’ a oedd wedi'i seinio cyn yr amser yr oedd y llong ager yn cael ei disgwyl. Daw'r dydd. Mae'n bosibl bod y rhai doeth yn bwriadu datod eu cychod a gadael iddynt arnofio i ffwrdd, os gwelant y llong ager yn dod. Mae'n dod i'r golwg; ond erbyn hyn mae'n rhy hwyr i ollwng eu cychod heb gael eu darganfod; ac ar ben hynny, byddai'r un doethineb yn awgrymu nawr na ddylai nhw adael i'w cychod arnofio i ffwrdd nes eu bod yn sicr nad ydynt yn camgymryd ynglŷn â'r llong sy'n agosáu. Nawr mae'n dod mor agos fel na allant o bosibl ddatod eu cychod heb gael eu darganfod.

GSAM 164.2“Mae'r llong ager yn cyrraedd y graig. ‘Beth yw'r dystiolaeth bod gennych chi ymddiriedaeth llwyr yn yr addewid y byddai'r llong ager yn cyrraedd?’—‘Mae ein cychod wedi'u datgysylltu, ac wedi arnofio i ffwrdd oddi wrthym, fel na allem o bosibl gyrraedd y lan, a byddai'n rhaid i ni farw oni bai bod y llong ager wedi cyrraedd, oherwydd mae'n graig lle nad yw unrhyw long arall byth yn mynd heibio.’ ‘Mae hynny'n ddigon,’ ebychodd cadlywydd y llong ager; ‘dewch ar fwrdd; ni fydd hyder mor llwyr yn cael ei siomi.’

GSAM 164.3“Mae'r rhai a oedd wedi cadw eu cychod wedi'u clymu wrth y graig bellach yn heidio o gwmpas ac yn ymdrechu i fynd ar fwrdd y llong ager. Mae'r cadlywydd yn gofyn, ‘Beth yw ystyr y cychod hynny a welaf wedi'u clymu wrth y creigiau draw, neu y mae eu rhaffau newydd gael eu torri ers i mi gyrraedd i'r golwg?’ Maent yn ateb, ‘Roeddem yn meddwl y byddai'n ddoeth, fel pe na bai'r llong ager yn cyrraedd, y byddai gennym rywbeth i ddod yn ôl i'r lan.’ ‘Yna fe wnaethoch chi ddarpariaeth i'r cnawd,’ gwaedda'r cadlywydd, ‘fe wnaethoch chi hynny, ac felly amheuoch fy ngeiriau? Yn ôl dy ffydd, felly y gwneir i ti. Mae'r dystiolaeth yn eich erbyn. Gwnaethoch ddarpariaeth i ddychwelyd, ac yn awr rhaid i chi fedi ffrwyth eich anghredin.’ ‘Felly ni allent ddyfod i mewn oherwydd anghredin.’ O, cyflwr ofnadwy o anobaith!

GSAM 164.4“Toriwch eich rhaffau nawr, frodyr; gadewch i'ch cychod arnofio o'r golwg; ie, brysiwch cyn i ‘arwydd Mab y dyn ymddangos.’ Yna bydd hi'n rhy hwyr. Mentrowch nawr, a mentrowch bopeth. O, mae fy nghalon yn brifo drosoch; peidiwch â hoedlu; gwthio'r cwch hwnnw i ffwrdd, neu byddwch ar goll; oherwydd ‘pwy bynnag a geisio achub ei fywyd a'i cyll,’ felly meddai Iesu Grist, ein Harglwydd a'n Barnwr. Brysiwch, felly, unwaith eto yr wyf yn eich erfyn, O brysiwch! Gollwch bob cwch yr ydych yn awr yn cyfrif arno i ddianc i'r lan ‘os na ddylai ddod.’ Bydd yr ‘os’ hwnnw yn eich difetha. Dyma bellach y prawf a'r demtasiwn olaf. Gwnewch fel y gwnaeth ein Harglwydd ni gyda demtasiwn olaf y diafol—‘Dos ymaith, Satan,’ meddai ef. Yna gadawodd y diafol ef, ac ‘wele, daeth angylion a gweinyddu iddo.’ Fel hynny y bydd gyda chithau pan gewch y fuddugoliaeth hon.”

GSAM 165Gwaith Cyflym y Llef Hanner Nos

GSAM 165.1O ran cyflymder, pŵer, ac effaith neges “llef hanner nos,” cawn syniad cywir o eiriau N. Southard, golygydd y papur yr ydym wedi dyfynnu ohono o'r blaen—y Midnight Cry. Yn y copi a ddyddwyd ar 31 Hydref, 1844, meddai:—

GSAM 165.2“I ddechrau, gwrthwynebwyd yr amser penodol gan y cyffredinolrwydd; ond ymddangosai fod nerth anorchfygol yn cyd-fynd â'i gyhoeddiad, a oedd yn llethu pawb o'i flaen. Chwythodd dros y wlad â chyflymder tornado, a chyrhaeddodd galonnau mewn gwahanol leoedd pell bron ar yr un pryd, ac mewn modd na ellir ei esbonio ond ar y dybiaeth bod Duw ynddo. Achosodd ym mhobman y chwilota dyfnaf o'r galon a'r iselhau dwysaf o'r enaid gerbron Uchel Nefoedd. Achosodd ymatal anwyldebau oddi wrth bethau'r byd hwn, iachâd anghydfodau a chasineb, cyfaddefiad o anghyfiawnderau, ymgrymu gerbron Duw, a gweddïau edifeiriol, toredig-galon iddo am faddeuant a derbyniad. Achosodd hunan-iselhad a gor-ymgrymiad yr enaid, o'r fath na welwyd erioed o'r blaen. Fel y gorchmynnodd Duw, trwy Joel, pan fyddai diwrnod mawr Duw ar y gorwel, fe achosodd rwygo calonnau ac nid dillad, a throi at yr Arglwydd gydag ymprydio a wylo a galaru. Fel y dywedodd Duw trwy Sechareia, tywalltwyd ysbryd gras a gweddi ar ei blant; edrychasant ar yr hwn a drywanasant, a bu galar mawr yn y wlad, pob teulu ar wahân, a'u gwragedd ar wahân; a'r rhai oedd yn disgwyl yr Arglwydd a gystuddiodd eu heneidiau ger ei fron.”

GSAM 166Y Bobl wedi'u Symud gan Bŵer Goruwchnaturiol

GSAM 166.1Eto, am y datganiad cyffrous hwn, meddai:—

GSAM 166.2“Ymddangosodd i ni ei fod mor annibynnol ar asiant dynol fel na allem ond ei ystyried yn gyflawniad o'r ‘llef hanner nos,’ ar ôl oedi'r Priodfab, a syrthni a chysgu'r morwynion, pan oeddent i gyd i godi a thrwsio eu lampau. Ac ymddengys i'r gwaith olaf gael ei wneud; oherwydd nid oes erioed wedi bod adeg o'r blaen pan oedd y gwahanol fandiau Adfent yn y cyflwr gorau o baratoi ar gyfer dyfodiad yr Arglwydd.”

GSAM 166Eiddo Bydol wedi'i Waredu

GSAM 166.3O dan gyhoeddiad ysgubol athrawiaeth y dyfodiad, bu llawer yn rhoi'r gorau i'w meddiant bydol, gan ddefnyddio eu cyfoeth i gynnal y siaradwyr cyhoeddus yn eu gwaith, neu i ledaenu'r papurau a'r tractau printiedig, neu i ddiwallu anghenion y tlawd, a thrwy hynny rhoi i'r byd y dystiolaeth orau o'u diffuant a'u difrifoldeb; tra bod y rhai a ludiodd wrth eu meddiant daearol, ac na wnaethant aberth arbennig ar gyfer y gwaith, yn cael eu nodi gan y bydwyr fel rhai nad oeddent yn wir gredu'r hyn a gyhoeddent. I egluro, rhoddaf ddwy enghraifft, un ar bob ochr i'r cwestiwn.

GSAM 166Maes Tatws

GSAM 166.4Yr enghraifft gyntaf yw un credadun o'r enw Hastings, a oedd yn byw yn New Ipswich, N.H., a chanddo faes mawr o datws gwych y gadawodd heb ei gloddio. Roedd ei gymdogion yn bryderus amdanynt, a daethant ato yn cynnig eu cloddio a'u rhoi yn y seler ar ei gyfer yn rhad ac am ddim, pe bai'n gadael iddynt, “oherwydd,” medden nhw, “efallai y bydd eu hangen arnoch.” “Na!” meddai Mr. Hastings, “rwy'n mynd i adael i'r maes tatws hwnnw bregethu fy ffydd yn ymddangosiad buan yr Arglwydd.”

GSAM 167.1Yr hydref hwnnw, fel y gellir ei ddysgu o'r Claremont (N.H.) Eagle, y New York True Sun, a chylchgronau cyhoeddus amrywiol eraill, collwyd y cnwd tatws bron yn gyfan gwbl oherwydd y “pydredd tatws.” Fel y mynegwyd yn y Sun, “Mor boenus yw dysgu bod cnydau cyfan o'r llysieuyn gwerthfawr hwn wedi cael eu dinistrio gan y pydredd. Dywed gohebydd o bapur Philadelphia fod cnwd y tatws yn y Dalaith honno wedi'i ddifetha. Yr unig ran o'r wlad lle nad oes llawer o gŵyn i'w chlywed yw Maine, ond hyd yn oed yno nid yw'r cnwd wedi dianc rhag y clefyd.”

GSAM 167.2Gan fod yr hydref yn dyner, a bod tatws Mr. Hastings wedi'u gadael yn y ddaear tan fis Tachwedd, ni phydrodd yr un ohonynt. O ganlyniad, roedd ganddo gyflenwad helaeth ar gyfer ei hun a'i gymdogion anffodus a oedd wedi bod mor bryderus am ei les fis Hydref flaenorol, ac a oedd, yn y gwanwyn, wedi'u gorfodi i brynu tatws had ganddo, ac yn falch o dalu pris da amdanynt. Yr hyn a ddyfaliasant a fyddai'n drychineb mor fawr i Mr. Hastings, fe'i trodd Duw yn fendith faterol, ac nid iddo ef yn unig, ond i'w gymdogion hefyd.

GSAM 167Gwrthod ei Ffydd

GSAM 167.3Digwyddodd yr ail achos yn fy man preswyl fy hun. Hwn oedd achos aelod o'r eglwys a oedd â llawer i'w ddweud yng nghyfarfod am ddyfodiad yr Arglwydd yn hydref 1844. Gŵr o berchnogaeth sylweddol oedd ef, ac ymhlith pethau eraill, roedd ganddo lu o foch yn yr oedran perffaith i'w cadw ar gyfer marchnad y gwanwyn. Aeth ewythr i mi, nad oedd yn honni unrhyw grefydd, a'i fusnes oedd prynu a gwerthu da byw, at yr Adfentydd honedig hwn i brynu ei foch, ond clywodd ganddo nad oedd am eu gwerthu, gan ei fod yn mynd i'w cadw tan y gwanwyn nesaf fel “moch stôr.” Daeth yr ewythr at fy nhaid, a oedd yn gredwr Adfentyddol, a dweud, “Dydy'r dyn yna ddim yn credu'r hyn mae'n ei gyffesu.” “Pam?” gofynnodd y taid. “Oherwydd,” meddai'r ewythr, “mae'n dweud bod yr Arglwydd yn dod, a bod y byd yn dod i ben yr hydref hwn, ond mae eisiau cadw ei foch tan y gwanwyn nesaf. Does dim angen iddo siarad â mi; dydy e ddim yn credu gair o'r peth.”

GSAM 168Arian a Gynigir Rhy Hwyr

GSAM 168.1Roedd yna ddynion a ddalient eu harian yn dynn, yn brwydro drwy'r amser o dan yr argyhoeddiad y dylent ei ddefnyddio i hyrwyddo'r gwaith, nes ei bod hi'n rhy hwyr i'w fuddsoddi. Daeth y rhai hyn at y rhai a oedd yn brintio'r neges, gan eu hannog â dagrau i dderbyn eu harian, ond yr ateb oedd, “Rydych chi'n rhy hwyr! Rydym wedi talu am yr holl ddeunydd printio y gallwn o bosibl ei ddosbarthu cyn y diwedd. Rydym wedi llogi sawl gwasg bŵer i weithio ddydd a nos; nid ydym eisiau unrhyw arian arall.” Tystiodd llygad-dyst i mi ei fod wedi gweld dynion yn gosod miloedd o ddoleri ar y ddesg o flaen cyhoeddwr Voice of Truth, ac yn ymbil arno mewn poen enaid i'w gymryd a'i ddefnyddio. Yr ateb oedd, “Rydych chi'n rhy hwyr! Nid ydym eisiau eich arian nawr! Ni allwn ei ddefnyddio!” Yna gofynasant, “Oni ellir ei roi i'r tlodion?” Yr un oedd yr ateb, “Rydym wedi darparu ar gyfer anghenion uniongyrchol pawb y gallwn eu cyrraedd.” Mewn trallod meddwl, cymerodd y dynion eu harian yn ôl, gan ddatgan bod gwg Duw arnynt am eu diffyg ffydd, ac am y trachwant a'u harweiniodd i atal adnoddau oddi wrth achos Duw pan oedd eu hangen a byddent wedi cael eu defnyddio'n llawen.

GSAM 168Penodi Gwarcheidwaid

GSAM 168.2Roedd cymeriad ac egwyddorion y rhai a adawodd eu cnydau i sefyll heb eu cynaeafu a'u siopau yn anghyfannedd, i wasgaru'r dudalen brintiedig neu i siarad a gweddïo gyda'r bobl o dŷ i dŷ, y tu hwnt i feirniadaeth. Nid oedd y bobl yn cwestiynu bod dynion a merched o'r fath yn credu pob gair a ddywedent, ac ar ben hynny, roedd grym mor fawr gyda hwy fel na allai'r rhai gonest eu gwrthwynebu na gwrthsefyll eu geiriau. Trwy hyn, arweiniwyd miloedd i gredu'r gwirionedd, a cheisiasant a chanfod trugaredd Duw.

GSAM 169.1Penderfynodd y pechadur gwawdlyd a'r proffeswr bydlyd, fodd bynnag, fod yn rhaid rhoi terfyn ar y gwaith hwn o wasgaru cyhoeddiadau am y Dyfodiad. Rhaid bod y dynion hyn, a oedd yn mynd o dŷ i dŷ gyda'r ddysgeidiaeth hon am y Dyfodiad, gan gymryd tref neu sir gyfan a hepgor eu busnes a'u teuluoedd, yn wallgof, medden nhw, ac felly rhaid gosod gwarcheidwaid drostynt. Roedd y dystiolaeth honedig o feddwl afiach a ddangoswyd gan y credinwyr (sef yn syml gweithio dros iachawdwriaeth eu cyd-ddynion, heb dystiolaeth bod y teuluoedd yn dioddef oherwydd eu bod wedi gadael eu busnes), yn dystiolaeth annigonol o wallgofrwydd; o ganlyniad, prin oedd y rhai a osodwyd dan warcheidwad. Gan farnu wrth y rhwyddineb y mae gwrthwynebwyr heddiw yn siarad am y ffaith, byddai rhywun yn meddwl bod yna lawer o achosion; ac eto, yn fy holl lafur fel gweinidog Adfentyddol, dros gyfnod o fwy na phum deg chwech o flynyddoedd, dim ond dau achos o “Milleriaid” a osodwyd dan warcheidwad y deuthum ar eu traws. Efallai na fyddai nodyn byr am y rhain yn amhriodol.

GSAM 169Ei Warcheidwad Ei Hun

GSAM 169.2Digwyddodd yr achos cyntaf yn Nhalaith Efrog Newydd, lai na thri deg milltir o'r man lle'r oeddwn yn byw. Derbyniodd dyn a oedd werth tua $100,000 y ddysgeidiaeth am y dyfodiad. Rhoddodd tua hanner y swm hwn i'w wraig a'i blant, nad oeddent yn rhannu ei ffydd. Roedd y gweddill, yn ei farn ef, yn eiddo iddo i'w ddefnyddio fel y mynnai; a chan i rywfaint ohono fynd tuag at achos yr Adfent, cododd ei blant wrthwynebiadau, ac ymgynghorwyd â barnwr, gan bleidio y dylid penodi gwarcheidwad dros eu tad. Ar ôl i'r barnwr egluro iddynt ddyletswyddau a grym gwarcheidwad wrth reoli'r eiddo, gofynnodd iddynt enwebu pwy yr oeddent yn dymuno iddo ei benodi. Ar ôl ymgynghori â'i gilydd am gyfnod, penderfynon nhw nad oeddent yn adnabod un dyn y gallent ymddiried yr eiddo ynddo, a dywedon nhw wrth y barnwr eu bod wedi dewis eu tad yn warcheidwad arno'i hun. Trodd y barnwr at y gŵr a dweud, “Mr. _____, mae eich plant wedi eich dewis chi fel y person priodol i reoli eich eiddo eich hun. Mae eich materion yn yr un sefyllfa ag o'r blaen i chi gael eich dwyn i'r llys.”³

GSAM 170Sefyllfa Chwerthinllyd

GSAM 170.1Yr achos arall oedd achos Stockbridge Howland, o Topsham, Me. Roedd yn un o'r peirianwyr gorau yn yr holl ran honno o'r wlad, yn feistr-weithiwr ar adeiladu melinau a phontydd. Yn y mudiad “llef hanner nos” hwn, aeth Mr. Howland ar gefn ceffyl dros sawl plwyf, gan wasgaru papurau a thractau'r Adfent o dŷ i dŷ, er mawr boen i'w wrthwynebwyr a'i wawdwyr, a gwynent, wrth wneud hyn o wasgaru tractau, ei fod yn esgeuluso ei fusnes. Felly, yn ddi-oed, sicrhaon nhw benodiad gwarcheidwad, a gafodd fwy o waith i'w wneud nag yr oedd wedi'i ddisgwyl, gan i Mr. Howland anfon ato'r holl gasglwyr treth, ac, yn wir, pawb a ddaeth â chyfrifon i'w talu; “oherwydd,” meddai, “nid wyf yn cael fy ystyried yn gymwys i wneud unrhyw fusnes.” Yn fuan wedyn, dymunodd y sir adeiladu pont dros Afon Kennebec,—pont a fyddai'n gallu gwrthsefyll llifogydd gwyllt a rhew arnofiol adeg llifogydd y gwanwyn. Penderfynodd comisiynwyr y sir a swyddogion etholedig y dref mai Stockbridge Howland oedd y dyn ar gyfer y gwaith. Pan ddaethant â manylebau a chontract iddo i adeiladu'r bont, meddai, yn eironig, “Boneddigion, bydd yn rhaid i chi fynd at fy ngwarcheidwad. Wyddoch chi nad wyf i'n cael fy ystyried yn gymwys i ofalu am fy ngwaith fy hun, ac yna rydych chi'n dod ataf i adeiladu pont!” Roedd y sefyllfa ychydig yn rhy chwerthinllyd i ddynion synhwyrol, a daeth y warcheidiaeth i ben yn sydyn. Digon yw dweud i'w erlidwyr wedyn wneud y cyfaddefiadau mwyaf gostyngedig am y cwrs anghyfiawn a di-sail a gymerent.