Pennod 8 — Swper Priodas yr Oen

GSAM 134.1“Gwnaeth un dyn wledd fawr, a gwahoddodd lawer; ac anfonodd ei was am amser y wledd i ddweud wrth y rhai a wahoddwyd, Dewch; canys parod yw'r holl bethau yn awr.”¹

GSAM 134.2“Gwynfydedig yw'r rhai a alwyd i swper priodas yr Oen.”²

GSAM 134.3Y swper yw pryd olaf y dydd. Yn y ddameg hon, ceir tri galwad i swper. Ni ddylid cymysgu'r ddameg hon â'r galwadau i “ginio” y sonnir amdanynt yn Mathew 22:1-7. Y “cinio” yw pryd bwyd canol dydd. Yn y ddameg ynglŷn â'r galwadau i ginio, dysgwn fod y rhai a wnaeth y galwad wedi'u “trin yn gas” a'u lladd, a bod hyd yn oed mab y brenin wedi'i ladd. Y brenin a anfonodd y galwad “a ddinistriodd y llofruddion hynny, ac a losgodd eu dinas.”

GSAM 134.4Mae'r ddameg hon am yr alwadau i “ginio,” sy'n dangos tynged y rhai a wrthododd yr alwad honno'n gyntaf, yn cynrychioli'n briodol yr hyn a ddigwyddodd mewn gwirionedd i'r rhai a wrthododd efengyl Crist, ac a laddodd ef a'i apostolion. Anfonodd yr Arglwydd fyddinoedd yn erbyn y genedl honno, a “ddinistriodd y llofruddion hynny, ac a losgodd eu dinas”—Jerwsalem.

GSAM 134Y Galwad i Swper

GSAM 134.5Mae'r galwad hon i swper yn y ddameg, heb os, yn cyfeirio at “swper priodas yr Oen.” Dyfernir bendith ar y rhai a alwyd i'r “swper priodas” hwnnw. Mae swper priodas yn dilyn y briodas. Mae priodas yr Oen yn digwydd cyn iddo ddod; oherwydd, fel y gwelsom eisoes, pan ddaw Crist o'r diwedd, bydd yn “dychwelyd o'r briodas.”³

GSAM 135.1Rhaid, felly, fod y galwad hon i swper y briodas yr un peth â neges yr angel cyntaf yn Datguddiad 14, a chyhoeddiad amser y degfed bennod, y soniwyd amdano eisoes. Fel y'i cofnodir gan Luc, mae'r galwad gyntaf hon i swper yn mynd at “y rhai a wahoddwyd.” Pwy oedd y rhai a wahoddwyd?—Y rhai a oedd wedi clywed ac wedi derbyn efengyl Crist. Maent yn honni eu bod yn caru Crist, ac yn caru ei ymddangosiad eilwaith fel ffrwyth llawn eu gobaith. Pam na ddylai'r galwad fynd atynt hwy yn gyntaf? Fel y bu'n angenrheidiol i'r efengyl gael ei chyhoeddi'n gyntaf i'r Iddewon a oedd â'r Ysgrythurau, ac yn honni eu bod yn disgwyl dyfodiad y Meseia,⁴ felly cyflwynwyd neges ail ddyfodiad Crist yn gyntaf i'r rhai a honnai eu bod yn ddilynwyr iddo, ac yn caru ei ymddangosiad.

GSAM 135Y Galwad i'r Rhai a Wahoddwyd

GSAM 135.2Gan mai i'r rhai a wahoddwyd yr aeth y galwad gyntaf i'r swper, rhaid i'r galwad fynd at yr eglwysi. Nawr, o ran ffaith, gwnaed y datganiad am ddyfodiad agos Crist o'r flwyddyn 1833 hyd at wanwyn 1844 yn yr eglwysi, ac i raddau helaeth cafodd ei gefnogi gan weinidogion yr eglwysi hynny. Cyhoeddwyd gwaith cyntaf William Miller ar ei farn ynghylch dyfodiad agos Crist mewn papur y Bedyddwyr o Brandon, Vt. Ei lafur ef a'i gydweithwyr hyd at fis Ebrill, 1844, a wnaed yn bennaf mewn adeiladau eglwysig neu neuaddau a sicrhawyd gan eglwysi'r dydd.

GSAM 135.3Dyma ddywed y Gweinidog Himes am lafur y Gweinidog Miller hyd at y gwanwyn 1844:

GSAM 135.3“Gweithiodd ymysg pob plaid a sect, heb ymyrryd â'u sefydliadau na'u disgyblaeth, gan gredu y gallai aelodau'r gwahanol gymunedau gadw eu safle, ac ar yr un pryd baratoi ar gyfer dyfodiad eu Brenin.”

GSAM 135.4Wrth siarad am ei lafur cydunol ei hun a Gweinidog Miller, mae Gweinidog Himes yn datgan ymhellach: “Cydweithiodd y rhan fwyaf o'r gweinidogion ac eglwysi a agorodd eu drysau i ni a'n brodyr oedd yn datgan dysgeidiaeth y dyfodiad, gyda ni hyd at y flwyddyn olaf”—y flwyddyn 1844.

GSAM 136Drysau Agored i'r Neges

GSAM 136.1Ynglŷn â'i waith a natur hwnnw, dywedodd Wm. Miller:

GSAM 136.1“Mae drysau wedi agor i mi i gyhoeddi'r ddysgeidiaeth hon am ail ddyfodiad Crist ymhlith bron bob enwad, fel mai dim ond ychydig o'r galwadau y bûm yn gallu cydymffurfio â hwy.... Ym mhob lle yr wyf wedi bod, mae aelodau mwyaf duwiol, ymroddedig, a byw'r eglwysi yn cofleidio'r safbwyntiau a gyhoeddwyd fel hyn yn fwyaf rhwydd; tra bod y proffeswr bydol, y Pharisead, y bigot, y balch, y ffroenuchel, a'r hunanol, yn gwatwar ac yn gwneud gwatwar o ddysgeidiaeth ail ddyfodiad Crist.”

GSAM 136.2Ynglŷn â natur neges yr Adfent, gellir dweud yr un peth amdani ag a ddywedodd D'Aubigné am y Diwygiad Mawr,—“Cyflawnwyd ef yn enw egwyddor ysbrydol. Roedd wedi datgan am ei athro, gair Duw; am iachawdwriaeth, ffydd; am arfau, yr Ysbryd Glân: ac wedi gwrthod, drwy'r union ddulliau hyn, bob elfen fydol.”

GSAM 136Ton Grymus o Adfywiadau

GSAM 136.3Disgrifir natur yr adfywiadau a ddilynodd gyhoeddiad neges y dyfodiad fel hyn gan L. D. Fleming, gweinidog Eglwys Gristnogol Casco Street, Portland, Maine:—

GSAM 136.4“Mae'r diddordeb a ddeffrodd ei ddarlithoedd ef [Wm. Miller] o'r math mwyaf bwriadol a di-gyffro, ac er mai dyma'r adfywiad mwyaf a welais i erioed, eto dyma'r cyffro mwyaf di-gyffro. Ymddengys ei fod yn cael y gafael fwyaf ar ddynion y gymuned. Yr hyn sy'n cynhyrchu'r effaith yw hyn: mae'r Brawd Miller yn syml yn cymryd cleddyf yr Ysbryd, heb y wain a noeth, ac yn gosod ei ymyl finiog ar y galon noeth, ac mae'n torri! dyna'r cyfan. Ger ymyl yr arf nerthol hwn, mae anghrediniaeth yn cwympo, ac mae cyffredinoliaeth yn gwywo. Mae gwaelodion ffug yn diflannu, ac mae masnachwyr Babel yn rhyfeddu. Ymddengys i mi mai hwn yw'r peth agosaf o bell ffordd at adfywiadau apostolaidd o unrhyw beth y mae'r oes fodern wedi ei weld.”

GSAM 137Profiad yn Richmond, Me.

GSAM 137.1Fel enghraifft o waith yr adfywiad a aeth gyda phregethu athrawiaeth y dyfodiad, byddwn yn dyfynnu o adroddiad un a oedd yn cymryd rhan weithredol yn y mudiad hwnnw. Wrth sôn am gyfarfod chwarterol a gynhaliwyd yn Richmond, Me., yn cynrychioli tri deg o eglwysi Bedyddwyr Ewyllys Rhydd, meddai:—

GSAM 137.2“Wrth i mi ddod i mewn i'r lle addoli, cododd y Gweinidog Rollins, a oedd yn eistedd wrth ochr y pulpud ym mhen pellaf y tŷ, a dweud, ‘Brawd White, fe welwch chi sedd yma wrth fy ochr i.’ Ar ôl y bregeth, rhoddwyd rhyddid i wneud sylwadau, a siaradais yn rhydd am y bywyd Cristnogol, a buddugoliaethau'r rhai cyfiawn wrth ail ddyfodiad Crist. Galwodd llawer o leisiau, ‘Amen! amen!’ ac roedd y rhan fwyaf yn y gynulleidfa fawr honno mewn dagrau.... Tua diwedd y cyfarfod hwnnw, ar ôl cael fy nghytundeb, cododd y Gweinidog Rollins a dweud: ‘Bydd y Brawd White, sy'n eistedd ar fy ochr dde, yn siarad yng nghapel Reed heno, am ail ddyfodiad ein Harglwydd Iesu Grist. Dewch i fyny, frodyr, a chlywch drosoch eich hunain. Mae gennym ddigon o le i'ch croesawu chi i gyd. Dewch i fyny, frodyr, ni fydd yn niweidio'r un ohonoch i wrando ar y pwnc hwn.... Gwyddai'n iawn y byddai'r rhan fwyaf o'i frodyr yn gadael eu cyfarfod yn y pentref, ac yn mynd tair milltir i'm clywed i, ac y byddai eu sesiwn fusnes a drefnwyd yn cael ei thorri i fyny. Ac felly y bu. Gadawodd tri chwarter y weinidogion a bron bob dirprwy, ac roedd tŷ-cyfarfod Reed yn orlawn yn gynnar. Fy mhwnc oedd Mathew 24. Rhoddodd Ysbryd Duw imi ryddid mawr. Roedd y diddordeb yn rhyfeddol.

GSAM 137.3“Wrth i mi gloi gyda galwad i Gristnogion gysegru eu hunain yn llwyr a bod yn barod, ac i bechaduriaid geisio Crist a pharatoi am ddyfodiad Mab y Dyn, daeth nerth Duw arnaf i'r graddau bod yn rhaid i mi ddal fy hun â'm dwylo ar y pulpud. Roedd yn awr o ddifrif. Wrth i mi ystyried cyflwr pechaduriaid, ar goll heb Grist, galwais arnynt gan grio, gan ailadrodd sawl gwaith, ‘Dewch at Grist, bechadur, a chewch eich achub pan ymddengys yn ei ogoniant. Dewch, bechadur tlawd, cyn y bydd hi'n rhy hwyr. Dewch, bechadur, bechadur tlawd, dewch.’

GSAM 138.1“Roedd y lle'n ofnadwy o ddifrifol. Roedd y gweinidogion a'r bobl yn wylo, rhai yn uchel. Ar ddiwedd pob galwad i'r pechadur, clywyd ocheneidiau cyffredinol drwy'r gynulleidfa gyfan. Roeddwn wedi sefyll ar fy nhraed yn esbonio'r bennod ac yn anogaethu am fwy na dwy awr, ac roeddwn yn dechrau mynd yn gryg. Rhoddais y gorau i siarad, ac wylais yn uchel dros y bobl annwyl hynny gydag ymdeimlad dwfn fel y gŵyr ef yn unig, yr hwn y mae Duw wedi ei alw i bregethu ei wirionedd i bechaduriaid. Roedd hi'n naw o'r gloch, a byddai rhoi rhyddid i eraill siarad yn golygu parhau â'r cyfarfod tan hanner nos. Y peth gorau oedd cau gyda'r teimlad dwfn a oedd yn bresennol, ond nid cyn i bawb gael cyfle i bleidleisio o blaid yr Arglwydd. Yna galwais ar bawb yn y gynulleidfa a fyddai'n ymuno â mi mewn gweddi, a'r rhai a oedd yn dymuno cael eu cyflwyno i orsedd y trugaredd, fel y byddent yn barod i gyfarfod yr Iachawdwr â llawenydd wrth iddo ddod eto, i godi ar eu traed. Safodd pob enaid yn y tŷ mawr hwnnw, fel y clywais i wedyn gan bobl mewn gwahanol rannau ohono. Ar ôl cyfnod byr o weddi, daeth y cyfarfod i ben.

GSAM 138.2“Y bore wedyn, dychwelais i'r pentref, yng nghwmni o leiaf saith o wyth o'r gyfarfod chwarterol Bedyddwyr Rhydd-ewyllys hwnnw. Roedd pawb yn adrodd am ba mor ysblennydd oedd y cyfarfod y maent wedi mynychu'r noson gynt.

GSAM 138Galwadau am y Neges mewn Lleoedd Eraill

GSAM 138.3“Yn ystod yr egwyl, gwahoddodd y cynrychiolwyr a'r gweinidogion fi i ymuno â nhw i drefnu amser y gallwn i ddarlithio i'r gwahanol gynulleidfaoedd yn y gyfarfod chwarterol hwnnw a oedd â thai addoli eang. Roedd hi'n ganol mis Chwefror bryd hynny, a phenderfynwyd nad oedd mwy na chwe wythnos o amodau da ar gyfer teithio mewn slediau ar ôl, gan roi cyfle da i'r bobl fynychu cyfarfodydd. Dewiswyd deuddeg o'r lleoedd pwysicaf ar gyfer fy ngwaith mewn chwe wythnos. Roeddwn i i draddodi deg darlith, a fyddai'n gofyn i mi siarad ugain gwaith yr wythnos. Dim ond hanner diwrnod yr wythnos oedd gennyf, a byddwn yn ei ystyried yn angenrheidiol iawn i deithio pymtheg neu ugain milltir i'r man cyfarfod nesaf.”⁵

GSAM 139Cannoedd wedi eu Tröedigaeth

GSAM 139.1Dilynodd adfywiadau a thröedigaeth cannoedd ym mhobman ar ôl pregethu athrawiaeth y dyfodiad, ac yn enwedig felly wrth iddynt agosáu at ddiwedd blwyddyn y Iddewon 1843 (21 Mawrth, 1844). Yn ystod y gaeaf hwnnw y clywodd yr awdur am y pwnc am y tro cyntaf yn ei bentref genedigol—Victor, N.Y.—ac er mai dim ond deuddeg oed oedd ef, derbyniodd, hyd y deallwyd, ffydd yr ail ddyfodiad. Yn wir, roedd yr argraff ar y bobl yn un ddifrifol, nid yn unig yn y cyfarfodydd, ond ym mhobman. Ar y pryd hwnnw, dim ond pentref o ryw ddau gant o drigolion oedd Victor, ond roedd y wlad o'i amgylch wedi'i phoblogi'n drwchus. O ganlyniad i'r gyfres honno o gyfarfodydd a gynhaliwyd yn y pentref bach hwnnw, adroddwyd am bum can o dröedigaethau.

GSAM 139Tystiolaeth Year Book y Methodistiaid

GSAM 139.2O ran y don nerthol o adfywiadau a ddilynodd ar ôl cyhoeddiad yr ail ddyfodiad, cawn yn Year Book y Methodistiaid fod “yn ystod y pedair blynedd o 1840 i 1844, 256,000 o dröedigaethau wedi digwydd yn America.” Roedd yr hyn a oedd yn wir yn America yr un mor wir yn y gwledydd eraill lle gwnaed y galwad. “Aeth nerth mawr gyda'r pregethu, a chafodd eneidiau eu tröedigaeth ym mhobman.” Wrth i'r alwad gyntaf i swper y briodas fynd i'r eglwysi,—“y rhai a wahoddwyd,”—trwyddynt hwy y estynnwyd yr alwad i bawb a ddymunai ddod a chymryd rhan yn y iachawdwriaeth oedd yn aros am bobl Dduw. P'un ai drwy bregethu, gweddïo, neu ganu “melodïau'r Adfent” y daeth y neges, roedd symudiad nerthol Ysbryd Duw yn cyd-fynd â'r gwaith.

GSAM 140Plant yn Pregethu yn Sweden

GSAM 140.1Yn y cyswllt hwn, byddwn yn sylwi sut y gweithiodd yr Arglwydd i gyflwyno'r datganiad yn y gwledydd hynny lle'r oedd y gyfraith yn gwahardd pregethu unrhyw beth yn groes i'r “eglwys sefydledig.” Roedd Sweden yn un o'r gwledydd hynny. Yno, defnyddiodd yr Arglwydd blant bach i gyflwyno'r gwaith. Y cyntaf o'r amlygiad hwn oedd yn haf 1843, yn Eksjö, de Sweden. Un diwrnod, fe ganodd merch fach, dim ond pum mlwydd oed, nad oedd erioed wedi dysgu darllen na chanu, emyn Lutheraidd hir yn gywir ac mewn modd mwyaf difrifol, ac yna, gyda grym mawr, cyhoeddodd “daeth awr ei farn,” ac anogodd y teulu i baratoi i gyfarfod yr Arglwydd; oherwydd ei fod yn dod yn fuan. Galwodd y rhai heb eu tröedigaeth yn y teulu ar Dduw am drugaredd, a chanfod maddeuant. Lledaenodd y mudiad hwn o dref i dref, gyda phlant eraill yn cyhoeddi'r neges. Ymddangosodd yr un mudiad ymhlith plant i ryw raddau yn Norwy a'r Almaen.

GSAM 140“Ie! Roedd Rhaid i Mi Bregethu”

GSAM 140.2Yn 1896, wrth gynnal cyfarfodydd mewn dwy ran ar bymtheg o wahanol rannau o Sweden, pasiais drwy sawl lle lle bu'r plant yn pregethu ym 1843, a chefais gyfle i sgwrsio â'r rhai a oedd wedi clywed y bregethu, ac â dynion a oedd wedi pregethu pan oeddent yn blant. Dywedais wrth un ohonynt, “Wnaethoch chi bregethu neges y dyfodiad pan oeddech chi'n fachgen?” Atebodd, “Pregethu! Ie, roedd yn rhaid i mi bregethu. Nid oedd gennyf unrhyw gynllunio yn y mater. Daeth nerth arnaf, a lleferais yr hyn yr oeddwn yn cael fy ngorfodi gan y nerth hwnnw i'w lefaru.”

GSAM 140Boquist a Walbom yn Örebro, Sweden

GSAM 140.3Ym Örebro Län (sir) lledaenodd y gwaith hwn nes i bobl hŷn gael eu hysgogi i gyhoeddi'r neges. Yna, wedi'u cymell gan offeiriaid yr “eglwys sefydledig,” arestiodd yr awdurdodau sifil ddau fachgen ifanc, Walbom, yn ddeunaw oed, ac Ole Boquist, yn bymtheg oed, gan ddweud y byddent yn gwneud enghraifft gyhoeddus ohonynt. Chwipiasant eu cefnau noeth â ffyn bedw, a'u gosod hwy, â'u clwyfau gwaedlyd, yng ngharchar Örebro. Pan wellaodd y clwyfau hyn, cymerasant hwy allan o'r carchar, gan fynnu arnynt, “A wnewch chi beidio â phregethu'r ddysgeidiaeth hon?” Er iddynt eu curo â ffyn yr ail waith, gan agor eu clwyfau o'r newydd, yr unig ateb a allent ei gael oedd, “Fe bregethwn ni'r bregeth y mae'r Arglwydd yn ein gorchymyn i ni.” Trwy ymyriad gwraig amlwg o blwyfolion Örebro, dywedodd y Brenin Oscar I wrth yr awdurdodau am adael i'r bechgyn hynny fynd allan o'r carchar, ac am adael y bobl hynny mewn hedd. Felly, enillwyd y fuddugoliaeth o blaid y gwirionedd yn Sweden.

GSAM 141Tystiolaeth Boquist

GSAM 141.1Yn y Review and Herald, 7 Hydref 1890, ceir naratif hynod ddiddorol ynglŷn â phregethu'r plant, a ysgrifennwyd gan O. Boquist ei hun. Dywed ef:—

GSAM 141.2“Yn y flwyddyn 1843, digwyddodd mudiad crefyddol ymhlith y bobl ym Mhlwyf Karlskoga, yn Örebro Län. Y rhai a arweiniodd y mudiad hwn oedd plant a dynion ifanc, a alwyd yn ‘rapare.’ Pregethodd y rhain â grym dwyfol, a chyhoeddasant gerbron y bobl, gyda phenderfyniad mawr, fod awr barnedigaeth Duw wedi dod.

GSAM 141.3“Yn hydref yr un flwyddyn, daethum i, O. Boquist, a oeddwn yn bum ar ddeg oed bryd hynny, gyda dyn ifanc arall, Erik Walbom, a oedd yn wyth ar ddeg oed, dan ddylanwad mor gryf gan y nerth anweledig hwn fel na allem ei wrthsefyll mewn unrhyw ffordd. Cyn gynted ag y cawsom ein gafael gan y nerth nefol hwn, dechreuasom siarad â'r bobl, a chyhoeddi â llais uchel fod awr y farn wedi dod, gan gyfeirio at Joel 2:28-32 a Datguddiad 14:6, 7.”

GSAM 141Plant mewn Gweledigaeth

GSAM 141.4Hysbysodd y bobl i mi fod y rhai a ddylanwadwyd felly gan y nerth nefol hwn wedi colli ymwybyddiaeth o bopeth o'u cwmpas. Roeddent mewn gweledigaeth oddi wrth Dduw, a siaradent â nerth a oedd yn cario dylanwad argyhoeddiadol nerthol. Dywedent fod y plant bach hyn, tra o dan y dylanwad hwnnw, yn siarad â grym ac urddas dynion a merched aeddfed. Felly, cafodd y rhai a'i gwelodd eu harwain i gasglu mai'r Arglwydd oedd yn eu defnyddio'n broffwydol i lefaru'r gwirioneddau difrifol hyn. Mae'r awdur yn parhau:—

GSAM 142.1“Ymgasglodd y bobl mewn niferoedd mawr i wrando arnom, a pharhaodd ein cyfarfodydd ddydd a nos, ac effaith hyn oedd deffroad crefyddol mawr. Cyffyrddwyd yr ifanc a'r hen gan Ysbryd Duw, a gweiddi ar yr Arglwydd am drugaredd, gan gyffesu eu pechodau gerbron Duw a dyn.

GSAM 142.2“Ond pan y cafodd y offeiriad yn yr eglwys wybod am hyn, gwnaed ymdrechion niferus i'n tawelu, ac felly i atal y cyffro crefyddol a oedd yn llywodraethu; ond bu pob ymdrech yn ddi-fudd. Yna gofynnwyd i'r siryf ein harestio, ac am chwe wythnos, gwnaed chwiliad di-ffrwyth amdanom yn y goedwig, i ba le y ffoesom am loches.

GSAM 142.3“Yn olaf, fodd bynnag, cawsom ein galw i ymddangos gerbron pastor yr eglwys. Roedd ein nifer wedi cynyddu fel bod pedwar deg o ddynion a merched ifanc wedi ymddangos yn y plwyfdy, lle cawsom ein rhoi ar brawf hir. Caniatawyd i bawb heblaw fi a Walbom ddychwelyd i'w cartrefi; ond fe'n harestiwyd, ac ar y diwrnod canlynol fe'n rhoddwyd dan gadwad yng ngharchar Örebro, lle cawsom ein gosod gyda lladron yng nghell 14, fel pe baem wedi cyflawni rhyw drosedd fawr.”

GSAM 142Tystiolaeth Chwaer Boquist

GSAM 142.4Ar Fedi 22, 1896, daeth chwaer Boquist, yn saith deg dwy oed, i'n cyfarfod yn Örebro, a dywedodd wrthym am brofiad ei brawd; oherwydd bu'n dyst i'w chwipio, ei garcharu, a'i ryddhau. Canodd i ni'r emyn a ganodd Boquist a Walbom wrth iddynt gerdded allan o'r carchar ar y bont dros y ffos o amgylch y castell hwnnw o'r unfed ganrif ar bymtheg, a ddefnyddiwyd fel carchar ym 1843. Aeth pŵer mudiad 1843 gyda'r dystiolaeth a chanu'r emyn. Wedi'i gyfieithu i'r Saesneg, dyma'r emyn fel a ganlyn:—

GSAM 143Emyn a Ganwyd gan Boquist a Walbom

GSAM 144Y Pregethwr Bach yn Karlskoga

GSAM 144.4Adroddodd gŵr bonheddig yn Örebro wrtha i am ddigwyddiad yn Karlskoga, lle'r oedd yn byw ym 1843. Meddai:—

GSAM 144.5“Dechreuodd bachgen bach wyth mlwydd oed, nad oedd erioed wedi dysgu darllen ei lythrennau, bregethu'r neges, gan ddyfynnu llawer o ysgrythurau. Dywedodd y bobl, ‘Mae'r bachgen yna'n llawn o'r Beibl.’ Digwyddodd hyn ar ôl i'r Brenin Oscar siarad o blaid y rhai a oedd yn cael eu herlid, felly ni allai offeiriad y lle hwnnw gael y bachgen gerbron y llys i atal y gwaith; ond dywedodd wrth y bobl am ddod â'r bachgen ger ei fron, a byddai'n ei ddatgelu, ac yn dangos ei anwybodaeth o'r Beibl iddynt.

GSAM 144.6“Gerbron torf o bobl, agorodd y offeiriad ei lyfr emynau, a gofynnodd i'r bachgen ddarllen iddo. Atebodd y bachgen, ‘Ni allaf ddarllen;’ ond gan droi ei gefn i'r offeiriad, canodd yr emyn yn gywir o'r dechrau i'r diwedd, a'r offeiriad yn syllu ar y llyfr mewn rhyfeddod. Dywedodd y offeiriad wrth y llanc, ‘Mae'n ymddangos eich bod yn gwybod popeth.’ Atebodd y llanc, ‘Na. Nid ydym bob amser yn cael dweud popeth a wyddom.’

GSAM 145.1“Yna agorodd y offeiriad y Testament Newydd a dweud wrth y bachgen, ‘Darllen i mi o hwn.’ Atebodd y bachgen, ‘Ni allaf ddarllen.’ Holodd yr offeiriad, ‘Beth wyt ti'n ei wybod am y Beibl beth bynnag?’ Atebodd ef, ‘Gwn i am destun lle mae'r gair a yn ymddangos bedair gwaith ar ddeg.’ Meddai'r offeiriad, ‘Na! does dim testun o'r fath yn y Beibl.’ Meddai'r llanc, ‘A fyddech cystal â darllen Datguddiad 18:13 i mi?’ ‘Ie,’ meddai'r offeiriad. Wrth iddo ddarllen, bu i'r bobl gyfrif, ac yn wir, roedd y gair a yno bedwar gwaith ar ddeg, ac ymhlith y pedwar gwaith ar ddeg hynny roedd ‘rhwymo eneidiau dynion.’ Gwaeddodd y bobl, ‘Dyna! dyna! mae mwy o wybodaeth gan y bachgen am y Beibl na'r offeiriad!’ Wedi'i frifo'n fawr, gadawodd yr offeiriad y pwnc, ac ar ôl hynny gadawodd y bobl yn llonydd.”

GSAM 145.2Felly, o enau plant y mae'r Arglwydd yn cadarnhau ei air, ac yn y ffordd ryfeddol hon, daeth â'i wirionedd i glustiau'r bobl y rhai yr oedd eu deddfau yn gwahardd pregethu unrhyw ddysgeidiaeth heblaw am ddysgeidiaeth y “grefydd sefydledig.”

GSAM 145Rhoddion yr Ysbryd yn Gysylltiedig â'r Neges

GSAM 145.3Nid yn Sweden yn unig y siaradodd yr Arglwydd, mewn cysylltiad â'r mudiad dyfodiad, â'i bobl drwy roddiau ei Ysbryd. Yn yr Alban, yn Lloegr, a hefyd yn America mae'r Arglwydd wedi cyfarwyddo ei bobl drwy ddatguddiadau arbennig.

GSAM 145Gweledigaethau William Foy

GSAM 145.4Yn y flwyddyn 1842, roedd yn byw yn Boston, Massachusetts, dyn addysgedig o'r enw William Foy, a oedd yn siaradwr huawdl. Roedd yn Fedyddiwr, ond roedd yn paratoi i gymryd urddau sanctaidd fel gweinidog Esgobol. Rhoddodd yr Arglwydd iddo, yn raslon, ddwy weledigaeth yn y flwyddyn 1842, un ar y 18fed o Ionawr, a'r llall ar y 4ydd o Chwefror. Roedd y weledigaethau hyn yn dystiolaeth glir o fod yn amlygiadau dilys Ysbryd Duw. Cafodd ei wahodd o le i le i bregethu yn y pulpudau, nid gan yr Episgopiaid yn unig, ond gan y Bedyddwyr a enwadau eraill. Pan bregethai, byddai bob amser yn gwisgo gwisg y clerigwr, tebyg i'r hyn y mae gweinidogion yr Eglwys Esgobol yn ei wisgo yn eu gwasanaethau.

GSAM 146.1Roedd gweledigaethau Mr. Foy yn ymwneud â dyfodiad agos Crist, teithiau pobl Dduw i'r ddinas nefol, y ddaear newydd, a gogoniant y cyflwr gwaredig. Gan ei fod yn meistroli'r iaith yn dda, a chanddo bwerau disgrifiadol rhagorol, creodd gyffro ym mhobman yr âi. Ar wahoddiad, aeth o ddinas i ddinas i adrodd am y pethau rhyfeddol a welodd; ac er mwyn darparu ar gyfer y tyrfaoedd enfawr a gasglodd i'w glywed, sicrhawyd neuaddau mawr, lle adroddodd wrth filoedd am yr hyn a ddangoswyd iddo o'r byd nefol, prydferthwch Jerwsalem Newydd, a'r lluoedd angylaidd. Wrth fyfyrio ar gariad tyner, tosturiol Crist at bechaduriaid tlawd, anogodd y rhai heb eu tröedigaeth i geisio Duw, ac ymatebodd llu o bobl i'w ymbiliau tyner.

GSAM 146Gweledigaeth o'r Tri Cham

GSAM 146.2Parhaodd ei waith tan y flwyddyn 1844, ger diwedd y ddwy fil a thri chant o ddyddiau. Yna cafodd amlygiad arall o'r Ysbryd Glân,—trydedd weledigaeth, un na ddeallodd. Yn hon, dangoswyd iddo lwybr pobl Dduw drwodd i'r ddinas nefol. Gwelodd lwyfan mawr, neu ris, lle y casglodd tyrfaoedd o bobl. O dro i dro, byddai un yn syrthio drwy'r llwyfan hwn o'r golwg, ac am un o'r fath ddywedwyd wrtho, “Wedi apostasi.” Yna gwelodd y bobl yn codi i ail gam, neu lwyfan, ac yno hefyd, syrthiodd rhai drwy'r llwyfan o'r golwg. Yn olaf ymddangosodd trydydd llwyfan, a oedd yn ymestyn i byrth y ddinas sanctaidd. Ymgasglodd criw mawr gyda'r rhai a oedd wedi symud ymlaen i'r llwyfan hwn. Gan ei fod yn disgwyl i'r Arglwydd Iesu ddod o fewn amser byr iawn, methodd â sylweddoli bod trydedd neges i ddilyn negeseuon cyntaf ac ail Datguddiad 14. O ganlyniad, roedd y weledigaeth yn anesboniadwy iddo, ac fe beidiodd â siarad yn gyhoeddus. Ar ôl diwedd y cyfnod proffwydol, yn y flwyddyn 1845, clywodd un arall yn adrodd yr un weledigaeth, gyda'r esboniad bod “y neges gyntaf a'r ail neges wedi'u rhoi, a bod trydedd i ddilyn.” Ychydig ar ôl hyn, aeth Mr. Foy yn sâl a bu farw.

GSAM 147.1Gyda mynegiadau o'r fath o nerth Duw mewn cysylltiad â phregethu ei ddyfodiad “ger y drysau,” a chyda llawenydd miloedd a oedd yn troi oddi wrth bechod i wasanaethu'r Arglwydd, ac i aros am ei ddyfodiad, cafodd y bobl sicrwydd dwbl mai neges yr Arglwydd i'r byd oedd hon yn wir.

GSAM 147.2Ond daeth Mawrth 21, 1844, ac aeth heibio, a ni ddaeth yr Arglwydd. Fodd bynnag, argyhoeddiad y rhai ymroddedig a meddylgar oedd eu bod wedi gweithredu yn unol â meddwl yr Arglwydd, ac y byddai popeth yn cael ei egluro yn ei amser.