Pennod 11 — Neges yr Ail Angel
GSAM 171.1“AC y dilynodd angel arall, gan ddweud, Y mae Babilon wedi cwympo, wedi cwympo, y ddinas fawr honno, am i hi wneud i'r holl genhedloedd yfed o win llid ei phuteindra.”1
GSAM 171.2“Yna, gan ddigio, dywedodd meistr y tŷ wrth ei was, Dos allan yn gyflym i strydoedd a lônau y ddinas, a dod â'r tlawd, a'r anafedig, a'r cloff, a'r dall yma i mewn.”2
GSAM 171.3Roedd yr Arglwydd, trwy ei weinidogion, wedi cynhyrfu'r byd gyda'r neges, “Daeth awr ei farn,”—neges y gallai ei holl bobl broffesedig fod wedi uno arni pe baent wedi dewis. Dyma oedd y galwad gyntaf i “swper” y briodas. Cafodd ei chyhoeddi “i'r rhai a wahoddwyd.”3 Gan i'r alwad hon gael ei hanwybyddu gyda gwahanol esgusodion, rhoddwyd ail alwad, yn cyfateb i neges yr ail angel.4 Trwy'r alwad hon, gwahanodd yr Arglwydd bobl i fynd allan i ddiwedd amser gyda golau cynyddol ei wirionedd.
GSAM 171Yr Ail Alwad i Swper y Briodas
GSAM 171.4Mae'r ail neges—yr un sy'n dilyn gweiddi awr y farn—yn dweud, “Wedi cwympo, wedi cwympo y mae Babilon, y ddinas fawr honno, am i hi wneud i'r holl genhedloedd yfed o win llid ei phuteindra.” Ac mae'r ail alwad i'r swper yn darllen, “Ewch allan yn gyflym i strydoedd a lônau'r ddinas, a dewch â'r tlawd, a'r analluog, a'r cloff, a'r deillion yma i mewn.” Ym mhob un o'r ysgrythurau hyn gelwir pobl honedig yr Arglwydd yn “ddinas.” Gyda'u credoau gwrthgyferbyniol, dryslyd, gelwir hwy'n “Babilon.” Trwy ysgrythur arall sy'n cyfeirio at y dyddiau diwethaf, gwelwn fod ei bobl yn cael eu galw allan o “Babilon” ychydig cyn dyfodiad yr Arglwydd: “Wedi cwympo y mae Babilon y fawr, wedi cwympo y mae, ac wedi dod yn anheddiad i gythreuliaid, a chartref i bob ysbryd aflan, a chawell i bob aderyn aflan a ffiaidd.... Dewch allan ohoni, fy mhobl, fel na fyddwch yn gyfranogwyr o'i pechodau, ac fel na dderbyniwch o'i phlâu.”5
GSAM 172“Cofia Sut Y Clywaist”
GSAM 172.1Yn yr anerchiad at eglwys Sardis darllenwn, “Cofia gan hynny fel y derbyniaist ac y clywaist, a dali'n dynn, a gwne edifeirwch. Os na wyli di gan hynny, fe ddeuaf arnat fel lleidr, ac ni wyddost pa awr y deuaf arnat.”6 Mae'n ymddangos i eglwys Sardis gael ei dwyn allan gan y Diwygiad, ar ôl cyfnod tywyll gwaith “Jezebel”—yr eglwys apostataidd. Dywedwyd wrth eglwys Sardis ei bod wedi bod yn eglwys fyw; ond pan glywodd a gwrthododd ddysgeidiaeth dyfodiad yr Arglwydd, fe'i gosododd ei hun lle'r oedd yn agored i gael ei dal gan y digwyddiad hwnnw fel “lleidr yn y nos.” Felly, fe'i datganir gan yr apostol Paul yn 1 Thesaloniaid 5:1-5, mai dyma fydd cyflwr y rhai sy'n gweiddi, “Tangnefedd a diogelwch,” pan fydd dyfodiad yr Arglwydd yn agos. Gelwir y rhai sy'n dilyn goleuni'r gwirionedd yn “plant y dydd,” ac ni ddaw'r Arglwydd arnynt fel lleidr.
GSAM 172.2Yn y disgrifiad proffwydol hwn o'r saith eglwys, gwelwn fod cwymp eglwys Sardis yn cael ei ddilyn ar unwaith gan eglwys Philadelphia, neu (fel y mae'r gair yn ei olygu) cariad brawdol. Y rhain, yn wir, oedd y 50,000 o gredinwyr a ddaethpwyd allan, trwy neges yr ail angel, o'r holl eglwysi amrywiol, ac a unwyd mewn un cwlwm o gariad brawdol ar wirionedd gardinal mawr dyfodiad uniongyrchol Crist.
GSAM 173Sut y Cyhoeddwyd yr Ail Neges
GSAM 173.1Mae'r Midnight Cry o 12 Medi, 1844, yn cynnwys datganiad a wnaed gan y Gweinidog J. V. Himes ynghylch neges yr ail angel, a'r amgylchiadau a arweiniodd at ei chyhoeddi. Mae ei lythyr wedi'i ddyddio, McConnelsville, Ohio, Awst 29, 1844, ac mae'n darllen:—
GSAM 173.2“Pan ddechreuon ni'r gwaith gyda'r Brawd Miller yn 1840, roedd ef wedi bod yn darlithio ers naw mlynedd. Yn ystod y cyfnod hwnnw, safodd bron ar ei ben ei hun. Ond bu ei lafur yn ddi-baid ac yn effeithiol wrth ddeffro proffeswyr crefydd i wir obaith pobl Dduw, a'r paratoad angenrheidiol ar gyfer dyfodiad yr Arglwydd; a hefyd wrth ddeffro pob dosbarth o'r anghredinwyr i ymwybyddiaeth o'u cyflwr colledig, a'r dyletswydd o edifeirwch a throedigaeth uniongyrchol i Dduw, fel paratoad i gwrdd â'r Priodfab mewn heddwch wrth iddo ddod. Dyna oedd prif amcan ei lafur. Ni wnaeth unrhyw ymgais i dröedigaethu dynion i sect neu blaid yn y grefydd.
GSAM 173.3“Pan cawsom ein perswadio o wirionedd y dyfodiad oedd ar y gorwel, a chroesawu'r ddysgeidiaeth yn gyhoeddus, roeddem yn dal yr un safbwyntiau, ac yn dilyn yr un cwrs ymhlith y gwahanol sectau, lle'r oeddem wedi ein galw, yn rhagluniaeth Duw, i lafurio. Dywedon ni wrth y gweinidogion a'r eglwysi nad oedd yn rhan o'n busnes i'w chwalu, na'u rhannu a'u drysu: Roedd gennym un amcan penodol, sef rhoi'r ‘gwaeddiad,’ y rhybudd am y farn ‘wrth y drws,’ a pherswadio ein cyd-ddynion i baratoi ar gyfer y digwyddiad.... Gwelodd y weinidogaeth a'r aelodaeth a fanteisiodd ar ein llafur, ond nad oeddent wedi cofleidio'r ddysgeidiaeth yn ddiffuant, y byddai'n rhaid iddynt naill ai mynd gyda'r ddysgeidiaeth, a'i phregethu a'i chynnal, neu yn yr argyfwng a oedd ar eu traws, y byddent yn cael anhawster gyda'r credinwyr penderfynol a dyfal. Penderfynasant felly yn erbyn y ddysgeidiaeth, a phenderfynu, rhai drwy un polisi a rhai drwy un arall, atal y pwnc. Rhoddodd hyn ein brodyr a'n chwiorydd yn eu plith mewn sefyllfa hynod o anodd. Roedd y rhan fwyaf ohonynt yn caru eu heglwysi, ac ni allent feddwl am adael. Ond pan wnaed hwyl am eu pen, a'u gormesu, a'u gwahardd mewn amryw ffyrdd rhag eu breintiau a'u mwynhadau blaenorol, a phan ataliwyd y ‘bwyd amserol’ rhagddynt, a seinid cân swynol ‘heddwch a diogelwch’ yn eu clustiau o Saboth i Saboth, buan y tynnwyd eu rhagfarnau pleidiol ymaith, a chodasant yng ngogoniant eu nerth, ysgubasant yr iau o'u cwmpas, a godasant y gweiddi, ‘Dewch allan ohoni, fy mhobl.’
GSAM 174Mewn Safle Anodd
GSAM 174.1“Rhoddodd y cyflwr hwn ni mewn sefyllfa anodd, (1) Oherwydd ein bod ni'n union ar ddiwedd ein cyfnod proffwydol, ynddo yr oeddem yn disgwyl y byddai'r Arglwydd yn casglu ei holl bobl yn un; ac (2) roeddem bob amser wedi pregethu athrawiaeth wahanol; a nawr bod yr amgylchiadau wedi newid, byddai'n cael ei ystyried yn anonestrwydd ar ein rhan pe baem yn ymuno yn y galw am wahanu a chwalu eglwysi a oedd wedi ein derbyn ni a'n neges. Felly, oedwyd, a pharhaom i weithredu yn unol â'n safbwynt cyntaf, nes i'r eglwys a'r weinidogaeth fynd â'r mater mor bell fel ein bod dan rwymedigaeth, yn ofn Duw, i sefyll dros y gwirionedd a phlant gwasgedig Duw.
GSAM 174Esiampl Apostolaidd dros Ein Cwrs
GSAM 174.2“‘Ac aeth i'r synagog, a llefarodd yn ddewr am dri mis, gan ddadlau a pherswadio y pethau ynghylch teyrnas Dduw. Ond pan galedodd rhai, ac ni chredasant, ond ymadroddasant yn ddrwg o'r ffordd honno gerbron y llu, ymadawodd oddi wrthynt, ac arwahanodd y disgyblion, gan ddadlau bob dydd yn ysgol un Tyrannus.’7 Nid tan i ‘amrywion galedu’ a ‘siarad yn ddrwg o'r ffordd honno [dyfodiad yr Arglwydd] gerbron y dorf,’ y symudwyd ein brodyr i ddod allan ac ymwahanu oddi wrth yr eglwysi. Ni allent oddef y ‘siarad drwg’ hwn gan y ‘gweision drwg,’ ac yr oedd yr eglwysi a allai ddilyn cwrs gormes a ‘siarad drwg’ tuag at y rhai oedd yn disgwyl yr ‘obaith bendithiol,’ yn eu golwg hwy yn ddim ond merched Babilon ddirgel. Fel hynny y'u cyhoeddasant, a daethant i ryddid yr efengyl. Ac er efallai nad ydym i gyd yn cytuno ynghylch beth sy'n ffurfio Babilon, rydym yn cytuno ar y gwahaniad ar unwaith a therfynol oddi wrth bawb sy'n gwrthwynebu athrawiaeth dyfodiad a theyrnas Duw sydd wrth law. Credwn ei fod yn fater o fywyd a marwolaeth. Mae marwolaeth i aros mewn cysylltiad â'r cyrff hynny sy'n siarad yn ysgafn am ddyfodiad yr Arglwydd neu sy'n ei wrthwynebu. Mae bywyd i ddod allan o'r holl draddodiad dynol, ac i sefyll ar air Duw, ac i edrych yn ddyddiol am ymddangosiad yr Arglwydd. Dywedwn felly yn awr wrth bawb sydd mewn unrhyw ffordd wedi'u maglu yn iau caethiwed, ‘Dewch allan o eu plith, a ymneilltuwch, medd yr Arglwydd, a pheidiwch â chyffwrdd â'r peth aflan; a mi a'ch derbyniaf, a byddaf yn Dad i chwi, a byddwch yn feibion a merched i mi, medd yr Arglwydd Hollalluog.’”8
GSAM 175Gwrthwynebiad Anesboniadwy
GSAM 175.1Fel hyn mae Wm. Miller yn siarad am y gwrthdaro a oedd yn bodoli ar y pryd rhwng yr eglwysi a'r Adfentyddion:—
GSAM 175.2“Mae'n gwbl annaturiol ac anesboniadwy y dylai'r eglwysi Cristnogol ddiarddel yr athrawiaeth hon a'u haelodau am y gobaith bendithiol hwn. Gwn fod rhai o eglwysi'r Bedyddwyr yn dweud nad ydynt yn eu diarddel am eu ffydd, ond am eu cymundeb â chredinwyr yr Adfent. Os nad yw hynny am eu ffydd mewn Iachawdwr sy'n dod, pam ydw i'n cael fy niarddel o'u pulpudau, a minnau heb erioed gymuno ag unrhyw eglwys ond un o eglwysi'r Bedyddwyr? Mae'n ddadl ffug. Ond ni all hyn fod yn esgus y Methodistiaid a'r Presbyteraid; oherwydd maent yn credu mewn cymun cymysg. Am beth maent yn eu heithrio? Clywais am rai yn cael eu heithrio am ‘hymnu’ alawon yr ail ddyfodiad; eraill am wallgofrwydd, a'r unig wallgofrwydd a brofwyd yn eu herbyn oedd eu bod yn gwylio am Grist. O Dduw, ‘maddeua iddynt, canys ni wyddant beth a wnânt.’”
GSAM 176Storrs ar Agwedd yr Eglwysi
GSAM 176.1Siaradodd George Storrs am agwedd yr eglwysi tuag at yr Adfentyddion, fel hyn:—
GSAM 176.2“Pa un ohonynt, ar hyn o bryd, nad yw'n dweud, ‘Rwy'n eistedd fel brenhines’? A pha un ohonynt nad yw'n plesio ei hun â'r syniad y byddant ryw ddydd yn gorchfygu'r byd, ac y bydd yn cael ei ddarostwng i'w ffydd? Pa un ohonynt a fydd yn caniatáu i enaid aros yn heddychlon yn eu plith, sy'n cyffesu ei ffydd yn agored a di-ofn yn y dyfodiad sydd wrth y drws? Onid yw amodau aros yn eu plith yn ddigyffwrdd, sef eich bod yn ‘ymatal yn llwyr’ rhag mynegi eich ffydd yn gyhoeddus yn nyfodiad yr Arglwydd eleni, beth bynnag fo'ch argyhoeddiadau ar y pwnc, a pha mor bwysig bynnag y teimlwch ydyw i weiddi, ‘Ofnwch Dduw, a rhowch ogoniant iddo, canys daeth awr ei farn’?”
GSAM 176Tystiolaeth Mansfield
GSAM 176.3Mae L. D. Mansfield, wrth ysgrifennu o Oneida, N.Y., ar Fawrth 21, 1844, yn tystio fel hyn:—
GSAM 176.4“Mae Duw yn gweithio ar feddyliau ei annwyl blant sy'n aros am yr Arglwydd o'r nef, ac yn eu harwain nid yn unig i wrando ar yr angel ‘a oedd yn meddu ar yr efengyl dragwyddol i'w phregethu, gan ddweud, Daeth awr ei farn ef,’ ond i ufuddhau i'r gorchymyn dilynol, ‘Dewch allan ohoni, fy mhobl i!’ Rwyf wedi fy argyhoeddi'n fwy nag erioed o'r blaen, nad yw sefydliadau crefyddol y dyddiau hyn yn gyfran fechan o'r Babilon honno a fydd yn cael ei thaflu i lawr â thrais, ac na cheir o'i hôl mwyach o gwbl.... Ymddengys i mi, fodd bynnag, mai mewn rhai o'r sefydliadau y mae'r debygrwydd i'r corn bach yn fwyaf trawiadol. Bydd rhai enghreifftiau yn egluro'r mater.
GSAM 176Ysbryd y Torf yn Amlwg
GSAM 176.5“Gwnaeth brawd a oedd wedi llafurio'n llwyddiannus iawn yn y rhanbarth hwn, wrth gyhoeddi dyfodiad yr Arglwydd, drefniant i draddodi darlith mewn lle penodol amser penodol. Trefnodd yr Arglwydd iddo fod yn un ar bymtheg milltir o'r man cyfarfod, ond roedd gweinidog _____ yn bresennol, ar flaen torf, gyda thar a plu, er mwyn eu rhoi ar was y Duw Goruchaf. Dechreuodd yr un gweinidog hwn gyfres o gyfarfodydd hirfaith yn fuan wedyn, ond roedd popeth mor oer a rhewllyd â rhewlif y Gogledd—dim eneidiau wedi'u deffro na'u tröi. Yn y diwedd, dywedodd y gweinidog ei fod yn credu y byddai'n ‘rhaid iddo fynd i'r sedd bryderus.’
GSAM 177.1“Dywedodd un o arweinwyr y dosbarth yn y pentref hwn wrth ei ddosbarth, ers i ni ddechrau cynnal cyfarfodydd yma, pe bai unrhyw ddyn yn dod i'w dŷ ac yn dweud ei fod yn credu y deuai Crist eleni, y byddai'n ei droi allan drwy'r drws.”
GSAM 177Dyletswydd i'r Eglwysi
GSAM 177.2Ar y pwynt hwn, byddwn yn cyflwyno tystiolaeth o anerchiad i gynhadledd y credinwyr ar y dyfodiad a gynullwyd yn Boston, Massachusetts, dyddiedig 31 Mai, 1844, ac a lofnodwyd gan Wm. Miller, Elon Galusha, N. N. Whiting, Apollos Hale, a J. V. Himes. Dywedant:—
GSAM 177.3“Ynghylch ein dyletswydd i'r eglwysi, gallwn hefyd ddweud gair. Y perygl yma, fel mewn y rhan fwyaf o achosion eraill, ymddengys i ni fod yn yr eithafion. Y ffurf gyntaf ar y perygl yw caniatáu i awdurdod yr eglwys yr ydym yn gysylltiedig â hi ein tawelu mewn cwestiwn o'r fath o ddyletswydd. Nid oes amheuaeth gennym fod miloedd wedi dod â'u hunain dan gondemniad gerbron Duw drwy ildio i hawliadau anysgrythurol eu heglwysi yn y mater hwn, a fyddai, pe baent wedi bod yn benderfynol ac yn ffyddlon, bellach mewn cyflwr llawer mwy diogel, a mwy defnyddiol, er y gallent hwythau hefyd gael eu galw i ddioddef.
GSAM 177.4“Yr ail ffurf ar berygl yw ildio i ysbryd dial yn erbyn yr eglwysi oherwydd eu hanghyfiawnder tuag atom, a chychwyn rhyfel diwahân yn erbyn pob sefydliad o'r fath. O ran dyletswydd yr Adfentyddion, mewn perthynas â'r eglwysi y gallent fod yn gysylltiedig â hwy, pe galwyd arnom i'w wneud, ni allem roi unrhyw gyfarwyddiadau a fyddai'n berthnasol yn gyffredinol. Rhaid iddynt weithredu yn ofn Duw, yn ôl gofyn amgylchiadau'r achos.
GSAM 178.1“Dylem, fodd bynnag, fod yn benderfynol wrth wneud ein dyletswydd, wrth dystiolaethu dros y gwirionedd ar bob achlysur priodol a theilwng. Ac os trwy gymryd y cwrs hwn y byddwn yn cythruddo'r eglwysi, a'u bod yn ein bygwth â'n diarddel oni bai ein bod yn aros yn ddistaw (er os bydd yn ein barn i ddiddymu ein cysylltiad â'r eglwys yn heddychlon, efallai mai dyna'r ffordd orau), gwnawn ein dyletswydd, a phan gawn ein diarddel, byddwn yn amyneddgar wrth ddioddef yr anghyfiawnder, a bod yn barod gyda'n Harglwydd i ‘fynd allan y tu allan i'r porth, gan ddwyn ei sarhad ef.’”
GSAM 178.2O'r dyfyniadau hyn sy'n ymwneud â gweithred yr eglwysi tuag at y rhai oedd yn rhoi neges yr ail angel, gellir gweld yn hawdd sut, fel canlyniad cyntaf i roi'r ail alwad hwn i'r “swper,” y sonnir am y rhai a oedd wedi'u casglu i un gorlan ysbrydol fel y “rhai anafedig,” “y rhai cloff,” a “y rhai dall,” sy'n awgrymu'n gryf y driniaeth wael a gawson nhw o gael eu “taro” gan eu “cyd-weision,” y cawsant eu gwahanu oddi wrthynt.
GSAM 178Pobl ar Wahân a Ddewiswyd i Dderbyn Gwirioneddau Newydd
GSAM 178.3Gellir gweld diben yr Arglwydd yn glir wrth ddod â phobl ar wahân allan dan gyhoeddiad neges yr ail angel—yr ail alwad i'r “swper”—a'r “llef hanner nos.” Roedd gwirioneddau gwerthfawr ar gyfer y dyddiau diwethaf i'w chwilio a'u datgan—gwaith na ellid ei wneud mewn eglwysi “caeth i gredoau” yn fwy nag y gallai eglwys yr apostolion gyhoeddi'r efengyl i'r byd wrth gadw cysylltiad â'r sectau Iddewig. Galwodd Duw am wahanu yno,9 a galwodd hefyd am wahanu credinwyr y dyfodiad oddi wrth y rhai a fyddai'n ceisio eu cadw o fewn cylch eu credoau.
GSAM 179“Six Sermons” Storrs
GSAM 179.1Yn fuan ar ôl y dyfod allan hwn, nodwn i'r goleuni ddod i'r cwmnïau adfent ar bwnc cosb y dyfodol, fel y'i nodir yn y pamffled, “Six Sermons,” gan George Storrs, yn cymryd y safbwynt bod dyn, yn ôl ei natur, yn farwol; bod y meirw yn anymwybodol rhwng marwolaeth a'r atgyfodiad; mai difa llwyr fydd cosb derfynol y rhai annuwiol; a bod anfarwoldeb yn rhodd gan Dduw, i'w dderbyn drwy ffydd yn ein Harglwydd Iesu Grist yn unig.
GSAM 179.2Derbyniodd miloedd o'r Adfentyddion y ddysgeidiaeth hon am natur dyn, ond nid pob un ohonynt. Ni achosodd ei gwrthod unrhyw ddryswch yn eu plith, gan ei fod yn cael ei ystyried yn fater o gred yn unig, a dim prawf o safle moesol; o ganlyniad, parhaodd y gwaith cydunol i rybuddio'r byd am agosrwydd Crist yn ddigyffwrdd. Fe gafodd, fodd bynnag, yr effaith o gythruddo'r eglwysi yn eu herbyn.
GSAM 179Analluog i Wrthbrofi'r “Six Sermons”
GSAM 179.3Derbyniodd gweinidog Methodist y dref lle'r oeddwn yn byw, a oedd wedi ymuno o'r blaen â phregethu athrawiaeth y dyfodiad yn 1843, y “Six Sermons,” a'i darllenodd, a chyfaddefodd i aelodau ei eglwys nad oedd yn gallu gwrthbrofi'r athrawiaeth; ond wrth ganfod bod llawer o aelodau ei eglwys yn ei dderbyn, cynghorodd eraill i beidio â darllen y llyfr, gan y “byddent yn credu'r athrawiaeth pe baent yn ei ddarllen.” Ym mis Medi, 1844, ar ôl i'r gweinidog hwn ddychwelyd o'r gynhadledd flynyddol, cododd yn ei bulpud a gwadu'n gyhoeddus athrawiaeth y dyfodiad, a gofynnodd yn ostyngedig am faddeuant yr eglwys am iddo erioed wahodd y darlithwyr i siarad yn y tŷ.
GSAM 179Eu Barnu am Heresi
GSAM 179.4Yn fuan ar ôl y weithred hon gan y gweinidog, dilynwyd hi gan ymdrech i ymdrin â'r credinwyr adfent am heresi; ond gan y cawsant ganiatâd i ddadlau eu hachosion o'r Beibl, ni chafodd yr eglwys fuddugoliaeth. Cafodd nifer eu heithrio o'r eglwys hon am nad oedd eu hymddygiad yn cyd-fynd â'r disgyblaeth, a thynnodd llawer o rai eraill yn ôl oherwydd yr eithriad hwn o aelodau na ellid dangos bod eu ffydd yn groes i'r Ysgrythurau. Felly, cafodd athrawiaeth y dyfodiad ei heithrio am byth o'r eglwys lle'r oedd cannoedd wedi dod o hyd i'r Iachawdwr a chael eu gwneud yn hapus yn Nuw.
GSAM 180.1Gwnaed yr hyn a wnaed yn fy nhref enedigol hefyd mewn cannoedd o eglwysi eraill ledled y wlad. Cafodd y rhai a gafodd eu trin fel hyn gan eu cyn-frodyr lawer o gysur yng ngeiriau'r proffwyd Eseia: “Clywch air yr Arglwydd, chwi sy'n crynu wrth ei air: Eich brodyr a'ch casâi, a'ch bwrw allan am fy enw i, a ddywedodd, Bydded yr Arglwydd wedi ei ogoneddu; ond ymddangos a wna i'ch llawenydd, a'u cywilydd hwy.”10
GSAM 180Llid y Rhai Annuwiol yn cael ei Ddangos
GSAM 180.2Wrth i'r dydd agosáu y disgwylid yr Arglwydd ynddo, daeth y credinwyr yn fwy difrifol yn eu gwaith, a chynddeiriogodd a gwatwarodd y rhai annuwiol yn fwy ffyrnig, fel y gwelir yn y datganiad canlynol a wnaed gan olygydd y Midnight Cry ar 31 Hydref, 1844:—
GSAM 180.3“Yr effaith a gafodd y mudiad hwn ar y rhai annuwiol hefyd a wasanaethodd yn fawr i'n cadarnhau yn ein cred bod Duw ynddo. Pan oedd plant Duw wedi ymgasglu ynghyd i ymostwng ac ymddarostwng ger ei fron, ac i baratoi am ei ymddangosiad, fel y dylai cwmni o bechaduriaid wneud, a allent gael eu hachub drwy ras yn unig, amlygodd y rhai annuwiol y ddrwgdeimlad mwyaf. Pan nad oeddem wedi rhoi unrhyw hysbysiad o'n cyfarfodydd heblaw yn ein papur ein hunain, ac heb wahodd y cyhoedd yno, gorymgasglodd meibion Belial iddynt, ac achosi llawer o aflonyddwch. Ar nos Sadwrn, y 12fed o'r mis [Hyd. 12, 1844], ni chawsom gyfarfod yn y tabernacl, er mwyn i'r clochydd [gofalwr] gael cyfle i lanhau'r tŷ ar gyfer y Saboth [Dydd Sul]. Ond torrodd y dorf i mewn i'r tŷ, a gwrthododd hyd yn oed y fraint honno. Fodd bynnag, ymyrrodd y maer, heb ei ofyn, yn brydlon, a'u gyrrodd allan.
GSAM 181.1“Yn ein cyfarfodydd ar y Saboth canlynol, ar ôl i'r tabernacl gael ei lenwi, roedd torf ddwys yn llenwi'r stryd o flaen yr adeilad, a llawer ohonynt yn gynddeiriog bod unrhyw un yn credu yn nyfodiad yr Arglwydd. Yn y noson, oherwydd cyffro'r bobl, ni chafodd unrhyw gyfarfod ei gynnal; ac eto roedd y stryd yn llawn torf yn gynnar; ond cliriodd ymyrraeth brydlon y maer a'i heddlu effeithlon y stryd, ar ôl anfon ychydig i'r orsaf wylio. Ni allem ond cymharu ymddygiad y dorf â'r hyn a amgylchynodd ddrws Lot, ar y noson cyn dinistr Sodom.... Roedd y symudiad hwn ar eu rhan mor sydyn, cydamserol, ac eang, nes i'w amlygiad ar ddiwrnod cyntaf seithfed mis yr Iddewon ein cryfhau yn ein barn mai hwn, o reidrwydd, oedd y mis.”
GSAM 181Gwatwarwyr yn Gwisgo Gwisgoedd Esgyniad
GSAM 181.2Ar y 22ain o Hydref, 1844, y diwrnod y daeth y ddwy fil a thri chant o ddyddiau i ben, ym Mharis, Maine, tra roedd y credinwyr wedi ymgasglu yn y tŷ addoli, yn ymroi i weddi ddifrifol i Dduw, yn y gobaith y byddai'r Arglwydd yn dod y diwrnod hwnnw, ymgasglodd y gwatwarwyr gwawdgar o amgylch y tŷ, gan ganu caneuon gwatwarus. Gwisgodd dau o'r terfysgwyr hyn ffrogiau gwynion hir a dringo i ben y tŷ, canu caneuon, a gwatwar y rhai yn y tŷ oedd yn gweddïo ac yn aros i'r Arglwydd ddod.
GSAM 181.3Mae'n debygol mai o'r amgylchiad hwn y tarddodd y celwyddau a lledwyd am Adfentyddion yn gwisgo gwisgoedd esgyniad; oherwydd er bod papurau'r Adfent wedi cynnig gwobrau mor uchel â $500 am un enghraifft ddilys lle gwisgodd Adfentydd wisg esgyniad ym 1844, a thrwy hynny aros i'r Arglwydd ddod, nid oes yr un achos erioed wedi'i gynhyrchu.
GSAM 182Gweledigaeth Hazen Foss, 1844
GSAM 182.1Tua'r adeg hon, roedd yn byw yn Poland, Maine, ddyn ifanc o'r enw Hazen Foss, a gredai'n gadarn y byddai'r Arglwydd yn dod ar y degfed dydd o'r seithfed mis. Roedd yn ddyn o ymddangosiad da, ag ymarweddiad dymunol, ac wedi'i addysgu'n eithaf da. Ychydig wythnosau cyn i'r “llef hanner nos” ddod i ben, daeth yr Arglwydd yn agos ato a rhoddodd weledigaeth iddo, lle dangoswyd iddo daith pobl yr Adfent i ddinas Duw, a'u peryglon. Rhoddwyd rhyw negeseuon rhybuddio iddo, yr oedd i'w danfon, a cafodd hefyd olwg o'r treialon a'r erledigaeth a fyddai'n dilyn o ganlyniad pe bai'n ffyddlon wrth adrodd yr hyn a ddangoswyd iddo. Iddo ef, fel Mr. Foy, dangoswyd y tri cham y byddai pobl Dduw i gyrraedd yn llawn ar y llwybr i'r ddinas sanctaidd. Gan ei fod yn gredwr cadarn yn nyfodiad yr Arglwydd “mewn ychydig ddyddiau arall” (fel yr arferent ganu bryd hynny), roedd y rhan o'r weledigaeth a oedd yn ymwneud â'r tri cham i fynd ar y llwybr yn anesboniadwy iddo; a chan ei fod yn naturiol yn berson balch, cilio a wnaeth oddi wrth y groes, a gwrthododd ei adrodd. Ailadroddwyd y weledigaeth yr ail waith, ac ar ben hynny dywedwyd wrtho, pe bai'n dal i wrthod adrodd yr hyn a ddangoswyd iddo, y byddai'r baich yn cael ei gymryd oddi arno, a'i roi i un o wannaf blant yr Arglwydd, un a fyddai'n ffyddlon yn adrodd yr hyn y byddai Duw yn ei ddatgelu. Gwrthododd eto. Yna rhoddwyd trydedd weledigaeth iddo, a dywedwyd wrtho ei fod wedi'i ryddhau, a bod y baich wedi'i osod ar un o'r gwannaf o'r gwan, a fyddai'n gwneud ewyllys yr Arglwydd.
GSAM 182Foss yn Methu â Dweud Ei Weledigaeth
GSAM 182.2Dychrynodd hyn y llanc, a phenderfynodd adrodd yr hyn a ddangoswyd iddo, ac yn unol â hynny cyhoeddodd ei apwyntiad. Ymgasglodd y bobl i weld a chlywed. Adroddodd ei brofiad yn ofalus, sut yr oedd wedi gwrthod adrodd yr hyn a ddangosodd yr Arglwydd iddo, a'r canlyniad a fyddai o'i wrthod. “Nawr,” meddai, “byddaf yn adrodd y weledigaeth.” Ond gwaetha'r modd! roedd hi'n rhy hwyr: safodd gerbron y bobl yn ddistaw fel cerflun, ac yn y diwedd dywedodd yn ei ddrylliad dyfnaf, “Ni allaf gofio gair o'r weledigaeth.” Gwasgodd ei ddwylo mewn poen, gan ddweud, “Mae Duw wedi cyflawni ei air. Mae wedi cymryd y weledigaeth oddi wrthyf,” ac mewn trallod mawr o feddwl dywedodd, “Dyn coll ydw i.” O'r adeg honno ymlaen, collodd ei obaith yng Nghrist, ac aeth i gyflwr o anobaith. Ni fynychodd gyfarfod Adfentyddol byth eto, ac nid oedd ganddo unrhyw ddiddordeb personol mewn crefydd. A dweud y lleiaf, roedd ei ymddygiad mewn sawl ffordd fel un a gollasai ddylanwad tyner Ysbryd y Meistr, fel un a “adewid i'w ffyrdd ei hun, i gael ei lenwi â'i weithredoedd ei hun.” Yn y cyflwr meddwl hwn y bu farw ym 1893.
GSAM 183Gweledigaeth Foss fel y'i Hadrodd Un arall
GSAM 183.1Tua thri mis ar ôl yr adeg y methodd ag adalw ei weledigaeth, clywodd o ystafell gyfagos weledigaeth yn cael ei hadrodd gan rywun arall. Cynhaliwyd y cyfarfod mewn tŷ preswyl lle'r oedd ef. Anogwyd ef i ddod i mewn i'r cyfarfod, ond gwrthododd wneud hynny. Dywedodd fod y weledigaeth mor debyg i'r hyn a ddangoswyd iddo ag y gallai dau berson adrodd yr un peth. Ac felly daeth yn hysbys yr hyn a welodd ond na allai gofio wrth geisio ei adrodd. Wedi iddo gael golwg ar y person wedyn, dywedodd, “Dyna'r offeryn y mae'r Arglwydd wedi gosod y baich arno.”
GSAM 183Wedi eu Siomi'n Drist
GSAM 183.2Daeth diwrnod y degfed o'r seithfed mis, amser yr Iddewon (22 Hydref, 1844), o'r diwedd. Daeth o hyd i filoedd ar filoedd a oedd yn edrych tuag at y pwynt hwnnw am gwblhad eu gobeithion. Roeddent wedi gwneud darpariaethau ar gyfer dim byd daearol y tu hwnt i'r dyddiad hwnnw. Nid oeddent hyd yn oed wedi meithrin y meddwl, “os na ddaw,” ond wedi trefnu eu materion bydol fel y byddent pe baent yn disgwyl i'r dydd hwnnw ddod â chyfnod eu bywydau naturiol i ben. Roeddent wedi rhybuddio ac annog y rhai annuwiol i ffoi rhag y digofaint a ddaw, ac roedd llawer o'r rhain yn ofni y gallai'r neges fod yn wir. Roeddent wedi cwnsela a gweddïo gyda'u perthnasau, ac wedi ffarwelio â'r rhai ohonynt nad oeddent wedi rhoi eu calonnau i Dduw. Yn fyr, roeddent wedi ffarwelio â phopeth daearol gyda holl ddifrifoldeb un sy'n ystyried ei hun ar fin ymddangos wyneb yn wyneb â Barnwr holl y ddaear. Felly, mewn gorbryder a oedd bron yn eu gadael yn ddi-anadl, y daethant ynghyd yn eu mannau addoli, gan ddisgwyl, o funud i funud, glywed “llais yr arch-angel a thrwmped Duw,” a gweld y nefoedd yn fflamio â gogoniant eu Brenin a oedd ar ddod.
GSAM 184.1Aeth yr oriau heibio'n araf, a phan suddodd yr haul o'r diwedd y tu hwnt i orwel y gorllewin, daeth diwedd ar ddegfed dydd Iddewig y seithfed mis. Unwaith eto, gwasgodd tywyllwch y nos ei orchudd prudd dros y byd; ond gyda'r tywyllwch hwnnw daeth poen tristwch i galonnau'r credinwyr adfent, un tebyg i'r un a geir yn unig yn nhristwch disgyblion ein Harglwydd, wrth iddynt yn ddifrifol wneud eu ffordd i'w cartrefi ar y noson yn dilyn croeshoelio a chladdu yr hwn yr oeddent, dim ond ychydig o amser ynghynt, wedi ei hebrwng yn fuddugol i Jerwsalem fel eu Brenin.