Pennod 21 — Y Llaw Dywysol yn y Gwaith

GSAM 322.1“Mi a wnaf i ti ddeall a dysgu y ffordd yr aeli.”¹

GSAM 322.2I'r hwn sy'n gwneud yr Arglwydd yn ei ymddiriedaeth, mae ei ofal yn amlwg yn barhaus. Mae yna adegau, fodd bynnag, pan fo'r gofal hwn yn fwy arbennig o amlwg, megis rhyddhad arbennig rhag drygau a pheryglon, gweledig ac anweledig, a chyfleoedd rhagluniaethol uniongyrchol ar gyfer ehangu ei wirionedd. Y mae'r bennod hon yn ymdrin â'r themâu hyn.

GSAM 322Y Weledigaeth Gyntaf ym Michigan

GSAM 322.3Ym mis Mai, 1853, ymwelodd y Gweinidog White a'i wraig â Michigan. Dyma'r tro cyntaf iddynt fod i'r gorllewin o Buffalo, N.Y. Ar y Saboth olaf mis Mai roeddent yn Tyrone, ac yn y lle hwnnw dangoswyd i Mrs. White mewn gweledigaeth y gwahanol gwmnïau o gadwyr y Saboth yn y Dalaith, gyda rhybuddion ynglŷn â'r dylanwadau a oedd yn debygol o weithio yn eu herbyn. Ar Fehefin 2, yn Jackson, ysgrifennodd hi wyth tudalen o bapur foolscap, gan nodi rhai o'r pethau a ddangoswyd iddi. Rhoddodd hi i mi gopi pensil o'r weledigaeth, ar yr amod y byddwn i'n darparu copi plaen iddi wedi'i ysgrifennu ag ysgrifbin ac inc.

GSAM 322Gwraig a Honnodd Sancteiddrwydd

GSAM 322.4Ymhlith pethau eraill a ddangoswyd, disgrifiwyd achos menyw a oedd yn ceisio ymwthio ymysg ein pobl. Dywedodd fod y wraig hon yn honni sancteiddrwydd mawr. Nid oedd Mrs. White erioed wedi cwrdd â hi, ac nid oedd ganddi unrhyw wybodaeth amdani heblaw am yr hyn a ddatgelwyd iddi yn y weledigaeth hon. Dywedodd nid yn unig am ffordd weithredu'r wraig, ond hefyd, pan fyddai'n cael ei cheryddu, y byddai'n rhoi golwg sancteiddig arni, ac yn dweud, “Mae'r—Arglwydd—yn—gwybod—fy—nghalon.” Dywedodd fod y wraig hon yn teithio o amgylch y wlad gyda dyn ifanc, tra bod ei gŵr, hen ddyn, gartref yn gweithio i'w cynnal yn eu ffordd ddrwg. Dywedodd Mrs. White fod yr Arglwydd wedi dangos iddi “er gwaethaf honiadau'r wraig i sancteiddrwydd, roedd hi a'r dyn ifanc yn euog o dorri'r seithfed gorchymyn.” Gyda'r disgrifiad ysgrifenedig o'r achos hwn yn fy mhoced, arhosais gyda rhywfaint o bryder i weld sut y byddai pethau'n troi.

GSAM 323Y Cyfarfod yn Vergennes, Mich.

GSAM 323.1Cawsom gyfarfodydd yn Jackson, Battle Creek, Bedford, a Hastings, ac yna daethom i Vergennes, Sir Kent, a phrofodd i fod y lle yr oedd y wraig yn byw. Cyrhaeddon ni'r lle lle'r oeddem i aros dros nos ar Fehefin 11, ychydig cyn y Saboth. Ein man aros oedd cartref rhyw Weinidog White, a fu'n weinidog yn yr enwad Cristnogol gynt. Gan mai gwlad newydd ei setlo oedd hon, roedd paratoadau wedi'u gwneud ar gyfer ein cyfarfodydd mewn ysgubor fawr, newydd ei hadeiladu, dair milltir ymhellach ymlaen, ac roedd y wraig a welwyd mewn gweledigaeth, fel y profwyd, yn byw ddwy filltir ymhellach y tu hwnt i le'r cyfarfod.

GSAM 323Tystiolaeth i'r Ffanatig

GSAM 323.2Mehefin 12, am 10:30 y bore, ymgynullasom yn yr ysgubor ar gyfer y cyfarfod. Eisteddai Mrs. White ar ben chwith y rostrwm, eisteddwn i wrth ei hochr hi, y Gweinidog Cornell wrth fy ochr i, ac roedd y Gweinidog White ar dde'r rostrwm, yn siarad. Ar ôl iddo fod yn siarad am ryw bymtheg munud, daeth hen ddyn a dyn ifanc i mewn gyda'i gilydd, ac eisteddasant ar y sedd flaenaf wrth ymyl y rostrwm. Cawsant eu hebrwng gan fenyw dal, main, â chroen tywyll, a gymerodd ei sedd ger y drws. Ar ôl araith fer gan y Gweinidog White, cododd Mrs. White a chyflwynodd ei sylwadau drwy sôn am y gofal y dylai fod gan weinidogion rhag iddynt ddifetha'r gwaith a ymddiriedwyd iddynt, gan ddefnyddio'r testun, “Ymlanwch, chwi sy'n cario llestri'r Arglwydd.” Dywedodd nad trefn Duw oedd galw menyw i deithio o amgylch y wlad gydag unrhyw ddyn arall heblaw ei gŵr. Yn olaf, dywedodd yn glir,

GSAM 323.2“Mae'r wraig honno a eisteddodd i lawr beth amser yn ôl ger y drws yn honni bod Duw wedi ei galw i bregethu. Mae hi'n teithio gyda'r dyn ifanc hwn sydd newydd eistedd i lawr o flaen y ddesg, tra bod yr hen ddyn hwn, ei gŵr—trugarhaed Duw wrtho!—yn llafurio gartref i ennill yr arian y maent yn ei ddefnyddio i gynnal eu drygioni. Mae hi'n honni ei bod yn sanctaidd iawn,—ei bod wedi ei sancteiddio,—ond, er gwaethaf ei holl ragrith am sancteiddrwydd, mae Duw wedi dangos i mi ei bod hi a'r dyn ifanc hwn yn euog o dorri'r seithfed gorchymyn.”

GSAM 324.1Gwyddai pawb a oedd yn bresennol nad oedd Mrs. White erioed wedi gweld yr unigolion hyn nes iddynt ddod i mewn i'r ysgubor. Roedd ei gallu i'w dewis a disgrifio eu cymeriad yn y modd hwn yn cael effaith ar feddyliau'r rhai a oedd yn bresennol, gan gynyddu eu hyder a chadarnhau eu ffydd yn y gweledigaethau.

GSAM 324Y Geiriau a Lefarwyd fel y Rhagfynegwyd

GSAM 324.2Wrth i Mrs. White gyflwyno ei thystiolaeth, roedd pawb yn edrych yn bryderus ar Mrs. Alcott, y wraig a geryddwyd, i weld sut y derbyniodd yr hyn a ddywedwyd, a beth yr oedd ar fin ei wneud a'i ddweud. Pe bai'n ddiniwed o'r cyhuddiad a wnaed yn ei herbyn, byddai'n naturiol disgwyl iddi godi a gwadu'r holl beth. Pe bai'n euog, ac yn llwgr dros ben, efallai na fyddai'n rhy dda i wadu'r cyfan, hyd yn oed pe bai'n gwybod ei fod yn wir. Yn lle hyn, gwnaeth hi'n union yr hyn a ddywedodd y dystiolaeth y byddai'n ei wneud pan gaiff ei cheryddu. Cododd yn araf i'w thraed, a phob llygad wedi'i osod arni, a chan roi golwg sancteiddig arni, dywedodd yn araf, “Mae'r—Arglwydd—yn—gwybod—fy—nghalon,” ac eisteddodd i lawr heb ddweud gair arall. Roedd hi wedi dweud yn union yr hyn a ddywedodd y dystiolaeth y byddai'n ei ddweud, ac wedi'i ddweud yn yr un ffordd.

GSAM 325Cyfaddef Euogrwydd

GSAM 325.1Yn wir, roedd Duw yn adnabod eu calonnau, ac roedden nhw'n gwybod eu hunain yn euog o'r cyhuddiad; oherwydd wedyn dywedodd y dyn ifanc wrth Mr. Gardner, un o drigolion yr un lle, a'i holi'n fanwl am y mater, “Mr. Gardner, roedd yr hyn a ddywedodd Mrs. White amdanom ni'n or-wir;” a'r wraig, ar ôl dweud wrth Mrs. Wilson, yn Greenville, ym 1862, na fyddai hi “yn meiddio dweud gair yn erbyn Chwaer White rhag ofn y canfyddid hi'n ymladd yn erbyn Duw,” cyfaddefodd fod yr hyn a ddangoswyd amdani hi a'r dyn ifanc yn wir.

GSAM 325Plaid y Negesydd

GSAM 325.2Yn ystod hydref 1853, ymunodd ychydig o rai anfodlon ym Michigan a dechrau cyhoeddi taflen o'r enw Messenger of Truth. Ymddangosai mai cenhadaeth y daflen hon a'i harweinwyr oedd dymchwel a difetha enw yn hytrach nag adeiladu. Cynhwyswyd llawer o gelwyddau yn ei dudalennau, a oedd yn ein poeni yn ein gwaith yn y neges; a chan mai dyma oedd ein profiad cyntaf o ymosodiad mor agored, gwnaethom feddwl mai ein dyletswydd oedd gwrthbrofi eu datganiadau enllib. Roedd gwneud hyn yn cymryd amser a ddylai fod wedi'i dreulio yn hyrwyddo'r gwirionedd a ymddiriedwyd i'n gofal, ac roedd yn gweddu'n dda i ddibenion Satan, a oedd yn ddiau yn ysgogydd y gwrthwynebiad hwn. Ac felly parhaodd y sefyllfa hyd noson Mehefin 20, 1855, pan oedd y Gweinidog White a'i wraig, y Gweinidog Cottrell, a minnau newydd ddod â chyfarfod i ben yn Oswego, N.Y. Roeddem wedi ein poeni yn ein cyfarfod gan un Lillis, a ddaeth i mewn a lledaenu'r dogfennau enllib hynny ymysg y bobl. Unwaith eto cododd y cwestiwn ynghylch ein dyletswydd yn y mater hwn. Nid oedd pob ymdrech flaenorol i ateb eu celwyddau wedi arwain ond at fwy ohonynt yn cael eu cynhyrchu.

GSAM 325Cyngor a Rhagfynegiad

GSAM 325.3Mewn cyfarfod gweddi a gynhaliwyd y noson honno yn nhŷ John Place, yn ninas Oswego, cafodd Mrs. White weledigaeth lle dangoswyd iddi, pe byddem yn parhau â'n gwaith, yn pregethu'r gwirionedd, gan anwybyddu pobl fel “plaid y Negesydd,” y byddent yn mynd i ryfel yn eu plith eu hunain ac y byddai eu papur yn methu, a phan fyddai hynny'n digwydd byddem yn gweld bod ein rhengoedd wedi dyblu. Gan gredu bod y dystiolaeth hon yn dod oddi wrth yr Arglwydd, dechreuasom weithredu yn unol â hi ar unwaith.

GSAM 326Cwymp Plaid y Negesydd a'r Papur

GSAM 326.1Aeth achos y gwirionedd yn ei flaen yn gyflym, tra aeth “plaid y Negesydd” i drafferthion yn eu plith eu hunain. Mewn cyfnod byr o amser, gwasgarwyd y blaid, a bu i lawer o'u harweinwyr roi'r gorau i'r Saboth. Buan y daeth eu papur i ben oherwydd diffyg cefnogaeth, a'r sawl a oedd wedi gweithredu, am gyfnod, fel golygydd, trodd ei sylw at addysgu ysgol; ond gan nad oedd wedi dysgu yn gyntaf i reoli ei hunan, methodd yn llwyr â rheoli ei ddisgyblion. Wrth geisio cywiro un o'r bechgyn yn ei ysgol, tynnodd lawddryll, a thrawodd y sbardun, ond methodd â thanio. Er mwyn dianc rhag cael ei lynsio, bu'n rhaid iddo ffoi yn y nos i Ganada.

GSAM 326Effaith ar Achos yr Adfent

GSAM 326.2Ar yr adeg hon, roedd mwy o undod a chytgord ymhlith ein pobl nag erioed o'r blaen; a phan wnaed ymdrechion i hyrwyddo'r neges, agorodd y ffordd ym mhob cyfeiriad.

GSAM 326.3Yn Rhifyn 10, Cyfrol 11, o'r Review, 14 Ionawr 1858, dywedodd y golygydd, wrth sôn am ganlyniad gwaith y Messenger: “Adeg yr anghydfod, pan wnaed yr ymdrech i chwalu'r Review, prisiwyd eiddo'r eglwys yn y swyddfa ar ddim ond $700. Ers hynny mae wedi cynyddu i $5,000. Bryd hynny roedd tua mil o danysgrifwyr taledig, bellach mae dau fil, heblaw am restr ‘rhad ac am ddim’ eithaf helaeth.”

GSAM 326.4Gan ein bod bellach wedi cyrraedd yr amser (1858) pan holltodd a gwasgarodd “plaid y Negesydd”, a phan daeth y Messenger i ben, mae'r ffigurau uchod yn arwyddocaol. Fel yr oedd nifer y tanysgrifwyr taledig i'r Review wedi dyblu'n union, felly hefyd yr oedd nifer y credinwyr wedi mwy na dyblu. Felly, cyflawnwyd y rhagfynegiad a wnaed drwy Mrs. White ym mis Mehefin, 1855.

GSAM 327Awgrymu Cyfarfodydd Pabell am y Tro Cyntaf

GSAM 327.1Yn y dyddiau cynnar o'r neges, ein harfer oedd cynnal cyfarfodydd mewn tai ysgol pan na ellid cael lle gwell. Mewn adeilad o'r math hwn, ar un achlysur, daeth torf mor fawr o bobl ynghyd fel na fyddai dau dŷ ysgol o'r maint hwnnw wedi gallu eu dal. Er mwyn cael ei glywed gan bawb, safodd y siaradwr mewn ffenestr agored a siaradodd â'r rhai yn y tŷ ac â chynulleidfa fwy a oedd yn eistedd yn eu cerbydau ac ar y glaswellt. Golygfa'r gynulleidfa fawr hon a arweiniodd at ystyried cynnal cyfarfodydd pabell.

GSAM 327Y Cyfarfod Pabell Cyntaf yn Battle Creek, Mich.

GSAM 327.2Felly ar 22 Mai 1854, penderfynwyd gan y Gweinidog James White ac eraill mewn cyngor, y byddai'n gynllun ymarferol i ddefnyddio pebyll ar gyfer cyfarfodydd. Bryd hynny, prin iawn oedd defnyddio pebyll mawr at ddibenion eraill heblaw syrcasau, manegeri a sioeau o wahanol fathau. Michigan oedd y Dalaith gyntaf lle gwnaeth Adfentyddion y Seithfed Dydd y fenter honno. Agorodd y cyfarfod cyntaf dan babell yn Battle Creek, ar Fehefin 10, 1854. Ar hyn o bryd, mae'r dull hwn o gynnal cyfarfodydd yn ystod tymor yr haf wedi tyfu i raddau helaeth.

GSAM 327Awgrymwyd Cyfarfodydd Gwersyll

GSAM 327.3Yn y flwyddyn 1868, cymerwyd cam ymosodol arall. Ystyriwyd yn briodol pa un ai doeth oedd cynnal cyfarfodydd gwersyll, a daethpwyd i'r penderfyniad y byddai hwn yn ffordd ardderchog o ddarparu ar gyfer y cynulliadau mawr o'n pobl mewn cyfarfodydd cyffredinol. Gyda phabell fawr ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus a phebyll teulu llai, byddai'r bobl yn cael eu gwneud yn gyfforddus, ac felly gellid treulio nifer o ddyddiau'n broffidiol mewn cyngor ac addoliad.

GSAM 328Y Cyfarfod Gwersyll Cyntaf yn Wright, Mich.

GSAM 328.1Cynhaliwyd y cyfarfod gwersyll cyntaf yn Wright, Mich., Medi 1-7, 1868. Mae'r cynulliadau cyffredinol pwysig hyn o'n pobl wedi tyfu i'r fath raddau fel bod dros hanner cant o wersyll-gyfarfodydd yn cael eu cynnal bob blwyddyn mewn gwahanol rannau o'r maes. Nid yn America yn unig y cynhelir y cyfarfodydd gwersyll hyn, ond hefyd yn Ewrop, Awstralia, Seland Newydd, a De Affrica.

GSAM 328.2Cynhaliwyd y cynulliad mwyaf o'r math hwn erioed gan ein pobl yn y flwyddyn 1893, yn Lansing, Mich. Yn y cynulliad mawr hwnnw roedd 3,400 yn byw mewn dros 500 o bebyll teuluol. Roedd dros 150,000 llath o gynfas i'w weld wrth adeiladu pebyll amrywiol y gwersyll.

GSAM 328Rhyddhad o Drychineb Rheilffordd

GSAM 328.3Y diwrnod ar ôl i'r penderfyniad gael ei wneud i brynu ein pabell 60 troedfedd gyntaf (Mai 23, 1854), roedd y Gweinidog White a'i wraig, gan eu bod yn Jackson, Mich. ar y pryd, i gychwyn ar eu taith i Wisconsin, lle'r oeddent i lafurio am gyfnod. Treulion ni'r prynhawn yn nhŷ D. R. Palmer, dim ond pellter byr o'r orsaf. Sawl gwaith yn y prynhawn siaradodd y Gweinidog White, gan ddweud, “Rwy'n teimlo'n rhyfedd ynglŷn â chychwyn ar y daith hon; ond, Ellen, mae gennym apwyntiad, ac rhaid i ni fynd. Pe na bai gennyf apwyntiad, ni fyddwn yn mynd heno.”

GSAM 328.4Wrth i'r nos ddyfod, yn agos at amser cyrraedd y trên, cawsom gyfnod o weddi. Ymddangosai pawb wedi eu harwain i weddïo am ddiogelwch y Gweinidog White a'i wraig ar y daith hon. Wrth i ni godi, mynegodd y Gweinidog White ei ffydd y byddai'r Arglwydd yn gofalu amdanynt ac yn eu cadw.

GSAM 328.5Am wyth o'r gloch, es i gyda nhw i'r trên i helpu i sicrhau seddi a threfnu eu parseli. Aethom i mewn i un cerbyd â seddi cefn uchel, a elwid yn y dyddiau hynny'n “gerbyd cysgu.” Meddai Mrs. White, “James, alla i ddim aros yn y cerbyd hwn, rhaid i mi fynd allan o'r fan hon.” Fe wnes i eu helpu i gael sedd yng nghanol y cerbyd nesaf. Eisteddodd Mrs. White i lawr gyda'i phecynnau yn ei glin, ond meddai, “Dydw i ddim yn teimlo'n gartrefol ar y trên hwn.” Canodd y gloch, ac ar ôl dweud “ffarwel” prysur wrthynt, gadawais yn fuan am dŷ Cyrenius Smith, i aros dros nos.

GSAM 329.1Tua deg o'r gloch, cawsom i gyd ein synnu'n fawr o glywed y Gweinidog White, a dybiem oedd ar ei ffordd yn dda tuag at Chicago, yn curo am gael dod i mewn. Dywedodd fod y trên wedi mynd oddi ar y trac dair milltir i'r gorllewin o Jackson; bod y rhan fwyaf o'r trên, gyda'r injan, wedi ei ddinistrio'n llwyr; ond er i nifer gael eu lladd, roedd ef a Mrs. White wedi dianc yn ddianaf. Yn fuan, sicrhaodd geffyl a char, ac yng nghwmni Abram Dodge, aeth am Mrs. White, yr oedd y Gweinidog wedi ei chludo rhyw bellter yn ei freichiau, dros dir gwlyb, corsenog a thros nant fach o ddŵr, i le diogel, i ffwrdd o leoliad y trychineb.

GSAM 329.2Yn gynnar y bore wedyn, es i gyda Mr. Dodge i weld y malurion. Mewn man lle mae'r ffordd yn croesi'r trac ar letraws, roedd ych wedi gorwedd i lawr i orffwys yn union ar y trac. Nid oedd gan yr injan ddalwr-gwartheg, ac felly wrth daro'r anifail cafodd ei thaflu oddi ar y trac i'r chwith. Wrth y sioc cyntaf o'r injan yn taro'r ddaear, neidiodd y cerbyd bagiau, a oedd yn cynnwys trônc llyfrau'r Gweinidog White, yn gwbl glir o'r trac ac ni chafodd ei anafu; ar yr un pryd, datgysylltodd y cerbyd teithwyr yng nghefn y trên oddi wrth weddill y trên heb gymorth dynol, ac arosodd yn dawel ar y trac. Rhedodd yr injan a'r tendr ar y tir oddi ar y trac am rhyw chwech neu wyth rhoden, pan darodd yr injan foncyff derw tua thri throedfedd mewn diamedr. Roedd grym y trên mor fawr nes i'r injan droi wyneb i waered, a chwipiodd cefn y tendr o amgylch ar draws y trac. Tarodd prif gorff y trên, gan fynd ar ei lawn rym, y llongddrylliad hwn o'r injan, gan greu ail sioc. Y cerbyd cyntaf a drawodd yr injan oedd cerbyd cludo parseli, a gafodd ei wasgu'n goed tanio. Roedd hwnnw, a'i gynnwys, yn fàs o sbwriel wedi'i bentyrru ar a o amgylch y tendr. Y nesaf oedd car ail ddosbarth, yn cynnwys deunaw o deithwyr, a laddwyd un ohonynt ac anafwyd y gweddill i gyd fwy neu lai. Holltwyd y car hwn yn ddau gan y car cysgu a redodd drwyddo. Torrodd rhan flaen y car cysgu yn ddarnau, a chafodd y sedd lle nad oedd Mrs. White yn teimlo'n rhydd i aros ei malu'n llwyr.

GSAM 330Tystiolaeth o Ryddhad Dwyfol

GSAM 330.1Wrth i ni edrych ar y malurion, ac yna ar y cerbyd yr oedd y Gweinidog White a'i wraig yn teithio ynddo adeg y ddamwain, yn sefyll yn dawel ar ei ben ei hun, rhyw bymtheg rhoden i ffwrdd o'r malurion, teimlem i ddweud yn ein calonnau fod Duw yn clywed gweddi, a phwy a ŵyr ond iddo anfon ei angel i ddatgysylltu'r cerbyd hwnnw, fel y gallai ei weision ddianc yn ddianaf? Creodd y meddwl hwn argraff arbennig ar ein meddyliau pan ddywedodd y brêcmon nad ef a'i datgysylltodd, a hefyd, nad oedd neb ar y platfform pan ddigwyddodd, a bod yn ddirgelwch iddo ef a holl weithwyr y trên sut y gwnaed hynny; ac yr hyn oedd hyd yn oed yn fwy dirgel iddynt, roedd y cyswllt a'r bollt ill dau heb eu torri, ac roedd y bollt gyda'i gadwyn yn gorwedd ar blatfform y cerbyd a ddinistriwyd fel pe bai wedi'i osod yno gan law ofalus.

GSAM 330.2Erbyn nos y 24ain, roedd y trac wedi'i glirio o'r sbwriel i'r fath raddau fel bod y trenau'n rhedeg fel arfer, ac aeth y Gweinidog a Mrs. White eto i'r cerbydau a gwnaethant daith ddiogel i'w cyfarfod yn Wisconsin.

GSAM 330Gwrthwynebwyr wedi eu Ceryddu

GSAM 330.3Nid oedd popeth yn “hwylio llyfn” i Israel yr henfyd. Roedd ganddynt elynion y tu allan a oedd yn ceisio llesteirio eu cynnydd ar bob cam. Roedd y “llu cymysg” a'r rhai anghysegriedig o fewn y gwersyll yn offerynnau parod, drwyddynt y ceisiodd Satan ennyn anfodlonrwydd, gwrthdaro, grwgnach, a gwrthryfel. Y ffaith bod llaw ffafriol Duw gyda'r rhai ymddiriedol, a bod buddugoliaeth yn dilyn eu hymdrechion, oedd prawf bod y bobl hyn wedi cael gras yn ei olwg ef—bod llaw yr Arglwydd yn eu harwain.

GSAM 331.1Felly, yng nghodiad a chynnydd neges y trydydd angel, nid yw ei hyrwyddiad wedi bod oherwydd bod y gwirioneddau a gyflwynwyd yn rhywbeth sy'n cyd-fynd â natur ddynol y dyn. I'r gwrthwyneb, mae gwirionedd canolog y neges—Saboth yr Arglwydd—yn gwrthdaro â buddiannau hunanol, bydol, gan wahanu'r rhai sy'n ei ufuddhau oddi wrth fusnes y byd am ddau ddiwrnod yr wythnos. Mae achos gwirionedd presennol wedi cael ei elynion allanol, yn benderfynol ac yn ddyfal yn eu hymdrechion i ddymchwel y gwaith. Amdanynt y gellir dweud, yng ngeiriau'r salmydd, “Oni bai fod yr Arglwydd ar ein hochr ni, dyweded Israel yn awr; oni bai fod yr Arglwydd ar ein hochr ni, pan gyfododd dynion i'n herbyn; yna y llyncasent ni'n fyw, pan daniodd eu llid yn ein herbyn.”²

GSAM 331.2Mae unigolion hunanol ac anfodlon wedi codi o bryd i'w gilydd yn ein plith, gan ddatgan pa bethau mawr a wneid pan gyflawnid eu dibenion; ond fel tân ellyll, mae eu goleuadau wedi diffodd ers talwm. Yn y cyfamser, roedd achos gwirionedd presennol yn sicr a chyson yn gwneud ei ffordd o amgylch y byd, gan ennill sefydlogrwydd a chryfder gyda phob symudiad ymlaen.

GSAM 331Gweinidogion Stephenson a Hall

GSAM 331.3Yn ystod haf 1855, ceisiodd y Gweinidogion Stephenson a Hall greu gwrthryfel yn Nhalaith Wisconsin. Roedd yn hysbys iawn i'r brodyr blaenllaw eu bod wedi dymuno profi holl bwyntiau eraill ein ffydd drwy eu dysgeidiaeth “Oes i Ddod”, ac roeddent yn eithaf bryderus y dylid dysgu Adfentyddion y Seithfed Dydd am ddysgeidiaeth prawf ar ôl ail ddyfodiad Crist.

GSAM 331Rhagfynegiad Ynghylch Nhw

GSAM 331.4Tach. 20, 1855, rhoddwyd gweledigaeth i Mrs. White o'u cwrs, gyda rhagfynegiad ynglŷn â'i ganlyniad terfynol yn y geiriau hyn: “Ydych chi'n meddwl, ddyn gwan, y gallwch chi atal gwaith Duw? Dyn gwan, un cyffyrddiad â'i fys a all dy osod yn y llwch. Dim ond am ychydig y bydd yn eich goddef.”

GSAM 332.1Mae ein gwrthwynebwyr wedi dweud bod yma weledigaeth a ddatganai y byddai'r dynion hyn yn marw'n fuan, a chan eu bod wedi byw am sawl blwyddyn, nad oedd y weledigaeth wedi'i chyflawni. Nid oes dim yn y weledigaeth am eu marwolaeth. Dangoswyd hwy fel dynion yn ceisio atal gwaith neges y trydydd angel. Er iddynt gael gwybod pa mor hawdd fyddai i Dduw eu hatal, ychwanegir, “Dim ond am ychydig y bydd yn dy oddef.” Beth wnaethon nhw?—Yn lle llwyddo yn eu rhyfel, fel yr oeddent wedi disgwyl, roedd yn ymddangos eu bod wedi'u gadael i ymbalfalu yn y tywyllwch. Mewn ychydig wythnosau, rhoddasant y gorau llwyr i'r Saboth, a throi i'w wrthwynebu. Roeddent wedi gobeithio ffurfio plaid “Oes i Ddod”, gyda nhw eu hunain fel arweinwyr. Yn lle llwyddo yn hyn, drwy roi'r gorau i'r Saboth, collasant eu gafael yn llwyr ar ein pobl. Felly, drwy eu cwrs eu hunain, trechasant yn llwyr yr hyn yr oeddent yn gyntaf yn bwriadu ei wneud. Dywedodd ein pobl, “Yn wir, mae Duw wedi ‘oddef iddynt am ennyd fer.’”

GSAM 332Diwedd Trist i Fywyd

GSAM 332.2O ran canlyniad y ddau ddyn hyn, efallai y byddai'n dda rhoi rhai datganiadau ynghylch eu tynged drist, a wnaed gan eu brodyr eu hunain, credinwyr “Oes i Ddod”, y buont yn gysylltiedig â hwy ar ôl gadael y Saboth. Tri deg saith mlynedd yn ôl, daeth Mr. Hall yn braidd yn ddementaidd (oherwydd meddalu'r ymennydd), a'r achos am y cyflwr hwn oedd colli cryn dipyn o eiddo trwy dwyll gan eraill. Roedd o dan y rhith y byddai, pe bai'n mynd allan o'r tŷ, yn wasgu'n fflat, neu'n wasgu i lawr i'r ddaear. Mae'n ddiniwed, ond, wrth gwrs, am y blynyddoedd hir hyn mae wedi bod yn gwbl amhriodol ar gyfer gwaith gweinidogaethol mewn unrhyw swyddogaeth.³

GSAM 332.3Mae'r Gweinidog Stephenson wedi bod yn farw ers tua un mlynedd ar bymtheg. Am sawl blwyddyn cyn ei farwolaeth, roedd o feddwl ansefydlog (yn wallgof), er nad oedd yn beryglus i eraill. Cyn iddo droi fel hyn, a dan y rhyddid yr oedd yn ei dybio a oedd ganddo o dan y ddamcaniaeth dim-cyfraith yr oedd wedi ei chefnogi, gadawodd ei wraig ei hun, menyw na hawliwyd unrhyw staen ar ei rhinwedd yn ei herbyn (dim ond drwy gyflogi cyfreithiwr anonest y gallai gael ysgariad), a phriodi menyw arall lawer yn iau na'i wraig flaenorol. Roedd y weithred hon yn gymaint o doriad amlwg o foesoldeb nes i'w frodyr ei hun o'r “Oes i Ddod” gondemnio ei ymddygiad, a gwrthodasant ganiatáu iddo bregethu iddynt mwyach.

GSAM 333.1Mae datganiadau eu brodyr eu hunain ynglŷn â dyddiau olaf y dynion hyn yn mynegi trueni dyfnaf; ac eto, dyma'r ffeithiau heb eu gwisgo, a roddir heb falais na rhagfarn. Gyda hyn, gadewir ein darllenwyr i dynnu eu casgliad eu hunain ynghylch y cymhwysiad corfforol o'r dystiolaeth.

GSAM 333Y Gweinidog J. H. Waggoner yn Derbyn y Neges

GSAM 333.2Yn y flwyddyn 1852, derbyniodd y Gweinidog J. H. Waggoner, a oedd wedi bod yn rhedeg papur sirol yn Wisconsin, y gwirionedd presennol, ac yn y flwyddyn ganlynol rhoddodd ei hun yn llwyr i waith y weinidogaeth. Yn 1857 ysgrifennodd ddau bamffled pwysig iawn o tua dau gant o dudalennau yr un. Teitl y cyntaf oedd, The Nature and Tendency of Modern Spiritualism, a'r ail, A Refutation of the Age-to-Come. Mae'r cyntaf nid yn unig wedi bod yn gyfrwng i achub llawer rhag syrthio i fagl Satan, ond, gyda bendith Duw, mae wedi agor llygaid llawer nad oeddent yn gwybod beth i'w wneud o'r amlygiadau modern hyn.

GSAM 333.3Mae ei Refutation of the Age-to-Come yn ddatguddiad cyflawn iawn o ddamcaniaethau ffug am brawf i bechaduriaid ar ôl ail ddyfodiad ein Harglwydd. Mae'n wrth-ddadl mor gyflawn o'r ddysgeidiaeth honno fel nad yn unig na chafodd ateb, ond ni ddaeth unrhyw ymgais i ateb hyd yma i'n sylw. Mae'r llyfr yn cyflwyno, mewn modd clir a chryno iawn, safle Crist fel offeiriad ar orsedd ei Dad (ei offeiriadaeth Felchisedec) yn ystod y drefn bresennol, a'r safle y bydd yn ei feddiannu ar ei orsedd ei hun, yn ei deyrnas dragwyddol i ddod,—gorsedd na fydd unrhyw offeiriadaeth gyfryngol yn gysylltiedig â hi.

GSAM 334.1Yn ddiweddarach fyth, ysgrifennodd y Gweinidog Waggoner drydydd pamffled o tua'r un maint, o'r enw The Atonement in the Light of Reason and Revelation. Tua'r flwyddyn 1884, adolygwyd a helaethwyd hwn i gyfrol o ryw 400 o dudalennau. Mae'n draethawd clir a chryno ar y pwnc a nodir yn ei deitl.

GSAM 334.2O'r adeg hon ymlaen, roedd yn gysylltiedig yn agos â'r gwaith cyhoeddi, fel awdur a golygydd. Parhaodd hefyd â'i lafur gweinidogaethol, a threuliodd ei flynyddoedd olaf yn Ewrop.

GSAM 334.3Ar 17 Ebrill, 1889, bu farw'n sydyn ym Masel, y Swistir, yn fuan ar ôl cwblhau ei lyfr olaf, From Eden to Eden. Ar y 16eg, gwnaeth ddiwrnod llawn o waith ysgrifennu, a gwnaeth y cofnod hwn yn ei ddyddiadur, “Gwnaethum waith caled am ddiwrnod.” O'r adroddiad am ei achos a wnaed gan frodyr Ewropeaidd, caiff y manylion canlynol eu cael:—

GSAM 334.4“Ar fore'r 17eg, tua hanner awr wedi pump, syrthiodd yn farw yn ei gegin, heb eiliad o rybudd, o baralysis y galon. Roedd wedi bod yn gweithio'n galed iawn i orffen argraffiad Saesneg ei lyfr newydd, ac roedd yn disgwyl cychwyn am Lundain ar y Sul canlynol, i lafurio mewn cysylltiad â'r gwaith yno, cyn dychwelyd i America yn yr haf nesaf.”

GSAM 334.5O 1854 roedd y Gweinidog Waggoner wedi bod yn gyson ac yn amlwg gerbron y cyhoedd yn amddiffyn y gwirionedd, yn y pulpud ac yn y wasg. Ar adeg ei farwolaeth roedd bron yn chwe deg naw mlwydd oed. Fe'i claddwyd ym Masel, ar Ebrill 20. Felly syrthiodd ar ei bost dyletswydd un arall o weithwyr cynnar yr achos.

GSAM 334Iacháu trwy Ffydd

GSAM 334.6Yn gynnar yn y gwanwyn 1858, roedd Mrs. White wedi dioddef yn fawr am nifer o ddyddiau, wedi'i chyfyngu i'w gwely mewn cyflwr o bron yn analluog. Un noson, tua hanner nos, fe lewygodd hi; ceisiodd y teulu bob modd a oedd o fewn eu gwybodaeth i'w hadfer i ymwybyddiaeth, ond fe fethon nhw yn eu hymdrech. Arhosodd yn y cyflwr hwn am dros hanner awr, pan gafodd y Gweinidog Andrews a minnau ein galw ar frys gan y Gweinidog White i ymuno mewn cyfnod o weddi. Mewn ateb i weddi diffuant a offrymwyd wrth ei gwely, fe wnaeth yr Arglwydd yn drugarog ei hadfer i ymwybyddiaeth, a'i hadfer i'w hiechyd arferol. Wrth offrymu canmoliaeth i Dduw, cafodd weledigaeth, a hithau yn gorwedd yn ei gwely. Gellir darllen rhai o'r pethau a ddangoswyd iddi yn y weledigaeth hon yn “Testimony for the Church,” No. 5.

GSAM 335Ymddangosiad Corfforol Nodedig

GSAM 335.1Roedd amlygiad corfforol rhyfedd yn gysylltiedig â'r weledigaeth hon, ac rydym yn tynnu sylw arbennig ato. Roedd y Gweinidog White a minnau'n eistedd ar un ochr i'r gwely, a'r Gweinidog Andrews ar yr ochr arall. Roedd ei dwylo'n cael eu plethu dros ei brest bob yn ail neu'n cael eu symud gyda'i breichiau yn ei ffordd arferol, rydd a graslon tuag at y gwahanol olygfeydd yr oedd yn eu gweld. Codwyd rhan uchaf ei chorff oddi ar y gwely, fel bod bwlch o ryw wyth neu naw modfedd rhwng ei hysgwyddau a'r gobennydd. Mewn geiriau eraill, roedd y corff o'r cluniau i fyny wedi'i blygu ar ongl o tua thri deg gradd. Ac yn y safle hwnnw y parhaodd tra parhaodd y weledigaeth, sef am dri deg munud. Ni allai neb yn naturiol gymryd yr ystum hwnnw, heb gefnogaeth ei ddwylo a'i freichiau, a llawer llai fyth aros yno am y fath gyfnod o amser. Dyma unwaith eto brawf bod rhyw nerth, nad oedd ganddi reolaeth drosto, yn gysylltiedig â'r weledigaeth.

GSAM 335Rhagfynegiad Arall

GSAM 335.2Ar y cyntaf o Hydref, 1858, cynhaliwyd cyfarfod cyffredinol gan y Gweinidog a Mrs. White a'r ysgrifennwr, yn Rochester, N.Y. O'r cyfarfod hwn, aeth yr ysgrifennwr gyda nhw ar daith drwy Dalaith Efrog Newydd a Thaleithiau New England. Un Saboth, rhoddwyd gweledigaeth i Mrs. White y dangoswyd iddi, ymysg pethau eraill, y byddai Satan, mewn rhyw le ar ein taith a gynlluniwyd, yn gwneud ymosodiad nerthol arni, a bod yn rhaid i'r Gweinidog White a minnau ddal ati drosti trwy ffydd, a byddai'r Arglwydd yn ei gwaredu.

GSAM 336Cystudd Mrs. White

GSAM 336.1Dyma eto broffwydoliaeth o'r hyn a fyddai'n digwydd. Bydd y parhad yn dangos pa mor gywir y'i cyflawnwyd. Ar y Saboth cyntaf ar ôl cyfarfod Rochester, roeddem yn Roosevelt, a'r Saboth wedyn yn Brookfield, Sir Madison. Yr wythnos ganlynol, cynhaliwyd cyfarfodydd gennym yng nghegin eang Mr. Ballou, ym Mannsville, Sir Jefferson. Wrth deithio ar y trên o Brookfield i Mannsville, aeth wyneb Mrs. White yn llidus yn union o dan y llygaid. Roedd hyn mor boenus nes, erbyn i ni gyrraedd Mannsville, ei bod wedi'i gorfodi i fynd i'w gwely. Cynyddodd y llid am ddau ddiwrnod, gan ei hamddifadu o gwsg, a hefyd gan ei hatal rhag cymryd unrhyw ran yn y cyfarfodydd. Roedd ei phen wedi chwyddo fel bod ei dau lygad ar gau, ac roedd ei hwyneb wedi'i anffurfio cymaint nes nad oedd yn edrych fel wyneb bod dynol mwyach. Ynghanol yr holl boen poenus hwn, a'r gorbryder eithafol a achoswyd gan golli cwsg, roedd y gelyn yn ymdrechu'n galed i'w hysgogi i grwgnach yn erbyn Duw. Aeth pethau ymlaen fel hyn hyd at ddiwedd y cyfarfodydd a drefnwyd.

GSAM 336.2Ar ôl i'r cyfarfodydd ddod i ben, dywedodd y Gweinidog White wrthyf,

GSAM 336.2“Frawd John, dyma'r union ymosodiad gan Satan ar fy ngwraig y cawsom ein rhybuddio amdano yn Rochester. Rydych yn cofio y gwnaed yr addewid yno, pe byddem yn cyd-ddal ac yn ei chynnal â ffydd, heb gilio am eiliad pan ddaeth y frwydr, y byddai grym y gelyn yn cael ei dorri, ac y byddai hi'n cael ei rhyddhau. Gadewch i ni fynd i mewn ar unwaith a chael amser gweddi.”

GSAM 336Rhyddhad fel y Rhagfynegwyd

GSAM 336.3Aethom ar unwaith i'r ystafell lle'r oedd Mrs. White yn gaeth i'w gwely, a gweddïo'n daer drosti, tra arhosodd y brodyr yn yr ystafell lle'r oeddem wedi bod yn cynnal cyfarfodydd mewn gweddi ddistaw. Tua deg munud ar ôl i ni ddechrau gweddïo, daeth nerth yr Arglwydd i lawr a llenwi'r ystafell. Cafodd Mrs. White ryddhad ar unwaith o'r holl boen, ac yn syth galwodd am fwyd. Roedd hyn tua phump o'r prynhawn. Erbyn saith o'r gloch roedd yr holl chwyddo wedi diflannu oddi ar ei hwyneb, ac aeth i'r cyfarfod y noson honno, ac i bob golwg roedd cystal ag erioed.

GSAM 337.1Ar gais dinasyddion, traddodwyd araith yn y nos ar “Etifeddiaeth y Seintiau,” ac ar ei diwedd rhoddodd Mrs. White anerchiad. Tra roedd y Gweinidog White y tu allan gyda'i fachgen bach, W. C., aeth hithau i weledigaeth gerbron y dorf fawr honno. Gellir darllen rhai o'r pethau a ddangoswyd iddi ar yr adeg honno yn erthygl olaf Testimony Number 5, dyddiedig Mannsville, N.Y., Hydref 21, 1858.

GSAM 337.2Roedd y rhyddhad a gafodd Mrs. White ar yr achlysur uchod mor effeithiol ag a ragfynegwyd yn y weledigaeth a roddwyd yn Rochester. Ni ddigwyddodd unrhyw anhawster o'r fath eto ar y daith honno, a chawsom fuddugoliaeth ogoneddus i'r gwirionedd ym mhob man.

GSAM 337Rhagfynegiad o Ryfel Cartref America

GSAM 337.3Ar y Saboth, 12fed o Ionawr, 1861, dim ond tri mis i'r diwrnod cyn i'r gwn cyntaf gael ei danio ar Fort Sumter (a oedd mewn gwirionedd yn ddechrau'r rhyfel a arweiniodd at ryddhau 4,000,000 o gaethweision Affricanaidd yn America), cysegrwyd tŷ-cynulliad Adfentyddion y Seithfed Dydd yn Parkville, Mich. Mynychwyd y gwasanaeth gan y Gweinidog White a'i wraig, y Gweinidogion Waggoner, Smith, a'r ysgrifennwr. Ar ddiwedd y pregeth gan y Gweinidog White, rhoddodd Mrs. White anerchiad bywiog, ac ar ôl hynny aeth i eistedd mewn cadair. Yn y safle hwn, cafodd weledigaeth. Roedd y tŷ yn orlawn o bobl, ac yn wir, roedd yn lle difrifol. Ar ôl dod allan o'r weledigaeth, cododd, ac wrth edrych o amgylch y tŷ, dywedodd:—

GSAM 338.1“Nid oes un person yn y tŷ hwn sydd wedi breuddwydio hyd yn oed am y trallod sy'n dod ar y wlad hon. Mae pobl yn gwneud hwyl am ordinhad ymwahanu De Carolina, ond mae newydd gael ei ddangos i mi fod nifer fawr o Daleithiau yn mynd i ymuno â'r Dalaith honno, a bydd rhyfel ofnadwy iawn. Yn y weledigaeth hon gwelais luoedd mawr o'r ddwy ochr wedi ymgasglu ar faes y gad. Clywais guriad y canonau, a gwelais y meirw a'r rhai oedd yn marw ar bob llaw. Yna gwelais hwy'n rhuthro i fyny'n ymladd llaw-i-law [yn tyllio'i gilydd â bidogau]. Yna gwelais faes y gad ar ôl y frwydr, a'r cyfan wedi'i orchuddio â'r meirw a'r rhai oedd yn marw. Yna cefais fy ngludo i garchardai, a gwelais dioddefaint y rhai mewn angen, a oedd yn gwywo i ffwrdd. Yna, cefais fy nghymryd i gartrefi'r rhai a gollasai wŷr, meibion, neu frodyr yn y rhyfel. Gwelais eu trallod a'u poenyd.”

GSAM 338.2Yna, gan edrych yn araf o amgylch y tŷ, dywedodd, “Mae yna rai yn y tŷ hwn a fydd yn colli meibion yn y rhyfel hwnnw.”

GSAM 338Tystiolaeth Mrs. Ensign Ynghylch y Gweledigaethau

GSAM 338.3Fel cadarnhad o'r ffaith uchod, ac fel prawf i'r rhagfynegiad gael ei wneud ar y diwrnod a nodwyd, ac fel enghraifft o sut y deallodd a'i ledaenu'r gynulleidfa, rhoddir y dystiolaeth ganlynol:—

GSAM 338.4“Mae hwn yn ardystio fy mod yn byw yn Sir St. Joseph, Michigan, ym mis Ionawr, 1861, tua chwe milltir o Parkville. Nid oeddwn yn Adfentydd. Ar y 12fed dydd o'r mis hwnnw aeth nifer o'm cymdogion i Parkville i fynychu cyfarfodydd. Pan ddaethant adref, dywedasant wrthyf fod yna fenyw yn y cyfarfod a oedd mewn trance, a ddywedodd fod rhyfel ofnadwy yn dod i'r Unol Daleithiau; y byddai byddinoedd mawr yn cael eu codi ar y ddwy ochr, yn y De yn ogystal ag yn y Gogledd, a byddai llawer yn dioddef mewn carchardai; a byddai eisiau poenydus yn cael ei deimlo mewn llawer o deuluoedd o ganlyniad i golli gwŷr, meibion, a brodyr yn y rhyfel; ac y byddai dynion yn y tŷ yn colli meibion yn y rhyfel hwnnw.” Llofnodwyd, “Martha V. Ensign, Wild Flower, Fresno County, Califfornia, Ion. 30, 1891.”

GSAM 339.1Mewn cysylltiad â rhagfynegiad y rhyfel ofnadwy hwnnw, dywedodd Mrs. White ymhellach y byddai Adfentyddion y Seithfed Dydd “yn cael eu dwyn i leoedd cyfyng oherwydd y rhyfel, a bod yn ddyletswydd ar bawb weddïo'n daer y rhoddid doethineb iddynt i wybod beth i'w wneud yn yr amseroedd profi o'u blaenau.”

GSAM 339Maint y Rhyfel Cartref

GSAM 339.2Adeg rhoi'r weledigaeth, prin, os o gwbl, oedd y ddealltwriaeth a oedd gan bobl y Gogledd yn gyffredinol am y rhyfel a oedd ar ddod. Hyd yn oed y Llywydd Lincoln, dri mis yn ddiweddarach (12 Ebrill, 1861), pan oedd nifer o Daleithiau wedi ymuno â De Carolina yn ei harchddyfarniad ymwahanu, a'r gwn cyntaf wedi'i danio ar Fort Sumter, galwodd am ddim ond 75,000 o ddynion, a hynny am y cyfnod byr o dri mis.

GSAM 339.3Y nifer cyflawn o filwyr a gofrestrwyd ar ochr yr Undeb yn ystod y rhyfel oedd 2,859,132. Dywed yr Encyclopedia Britannica fod “byddin y Cydffederalwyr yn rhifo, ar ddechrau 1863, tua 700,000 o ddynion,” ond ei bod yn anodd canfod yn union faint a gofrestrwyd ganddynt i gyd. Mae'n amcangyfrif eu rhestr farwolaethau yn “tua 300,000 o ddynion.” Mae rhai o'r gwyddoniaduron diweddarach yn rhoi'r golled ar ochr yr Undeb (o'r rhai a laddwyd mewn brwydr, neu a fu farw o'u clwyfau neu o afiechydon a ddaliwyd ar y maes neu mewn carchardai) yn 359,528. O ran y ddyled ar ochr yr Undeb, dywed y Britannica:—

GSAM 339.4“Cyrhaeddodd y ddyled ei huchafswm ar 31 Awst, 1865, gan gyrraedd $2,845,907,626.56. Roedd tua $800,000,000 o refeniw hefyd wedi'i wario, yn bennaf ar y rhyfel; roedd Taleithiau, dinasoedd, siroedd, a threfi wedi gwario eu trethi eu hunain ac wedi cronni eu dyledion eu hunain at ddibenion rhyfel; mae'n debyg y bydd y taliadau ar gyfer pensiynau yn cyrraedd $1,500,000,000 yn y diwedd. Ni ellir byth wybod cost y Gynghrair, prin y gellir amcangyfrif yr eiddo a ddinistriwyd gan fyddinoedd y Ffederalwyr a byddinoedd y Gynghrair; a chafodd gwerth ariannol ($2,000,000,000) y caethweision yn y De ei ddileu gan y rhyfel. At ei gilydd, er na ellir cyfrifo cost y rhyfel yn union, mae $8,000,000,000 yn amcangyfrif cymedrol.”⁴

GSAM 340Cadarnhad Arall o'r Weledigaeth

GSAM 340.1O ran y rhagfynegiad ynglŷn â'r dynion yn nhŷ-cyfarfod Parkville yn colli meibion yn y rhyfel, dywedaf yn syml, ym mlwyddyn 1883 yn yr hydref, cyfarfûm â henuriad eglwys Parkville, a oedd hefyd yn henuriad ym mis Ionawr, 1861, pan roddwyd y weledigaeth; a gofynnais iddo a oedd yn cofio'r ymadrodd a ddefnyddiwyd gan Mrs. White wrth adrodd y weledigaeth ynglŷn â'r rhyfel. “Ie,” meddai ef, “rwy'n cofio.” “A ddywedwch wrthyf faint o bobl a adwaenoch a oedd yn y tŷ y diwrnod hwnnw a gollodd feibion yn y rhyfel?” Cofiodd enwau pump ar unwaith, a dywedodd, “Gwn fod y rhain yno, a'u bod wedi colli meibion yn y rhyfel; a phe bawn i gartref, lle gallwn siarad â'm pobl, gallwn roi mwy o enwau i chi. Rwy'n credu,” parhaodd, “roedd pump arall, heblaw am y rhai hyn yr wyf wedi sôn amdanynt.”

GSAM 340.2Mae pedair blynedd a mwy o ymladd parhaus ar ran y De, nes colli bron i hanner yr holl luoedd a gofrestrwyd drwy farwolaeth mewn brwydr neu o salwch, yn dangos cyflawniad trawiadol o'r rhagfynegiad uchod.

GSAM 340Caethwasanaeth a'r Rhyfel

GSAM 340.3Wrth adrodd am weledigaeth a roddwyd iddi Ion. 4, 1862, dywedodd Mrs. White:—

GSAM 340.4“Mae miloedd wedi cael eu hudo i ymrestru ar y ddealltwriaeth bod y rhyfel hwn i ddileu caethwasanaeth; ond nawr eu bod wedi ymrwymo, maent yn canfod eu bod wedi cael eu twyllo, nad amcan y rhyfel hwn yw diddymu caethwasanaeth, ond ei gadw fel y mae.”

GSAM 341.1Rhoddwyd y uchod ar adeg pan oedd gofyn i'r milwyr helpu i ddychwelyd i'w meistri'r holl gaethweision a oedd wedi dianc i linellau'r Undeb, a dywedir i'r milwyr ddweud, “Os llwyddwn i dawelu'r gwrthryfel hwn, beth a enillwyd?” Maent yn ateb yn ddigalon, “Dim. Nid yw'r hyn a achosodd y gwrthryfel wedi'i ddileu. Mae system caethwasanaeth, sydd wedi dinistrio ein cenedl, yn cael ei gadael i fyw ac i ysgogi gwrthryfel arall.” Nid yw'r geiriau hyn, a gymerwyd o Testimony No. 7, lle rhoddir hanes cyffrous o'r rhyfel yn llawn, o dan y pennawd “Caethwasanaeth a'r Rhyfel,” yn datgan na fyddai caethwasanaeth byth yn cael ei ddiddymu, ond maent yn cyflwyno'r sefyllfa fel yr oedd y milwyr yn ei gweld ar y pryd. Ychydig ymhellach ymlaen yn yr un dystiolaeth ceir rhagfynegiad fel a ganlyn:—

GSAM 341Rhagfynegiad o Lwyddiant i'r Gogledd

GSAM 341.2“Ac eto cyhoeddir ympryd cenedlaethol! Medd yr Arglwydd, ‘Onid hwn yw'r ympryd a ddewisais i, i ddatod clymau drygioni, i ddatgymalu'r beichiau trwm, ac i anfon y gorthrymedig yn rhydd, a'ch bod yn torri pob iau?’ Pan fydd ein cenedl yn cadw'r ympryd a ddewisodd Duw, yna bydd yn derbyn eu gweddïau cyn belled â'r rhyfel; ond nawr nid yw'n clywed eu lleisiau.”

GSAM 341.3Mae'r rhai sy'n gyfarwydd â hanes y rhyfel yn ymwybodol o'r gorchfygiadau, y trychinebau, yr oediadau, ac ati, a oedd yn gysylltiedig ag ymdrechion y Gogledd i drechu lluoedd y De hyd at yr amser y gwnaed y datganiad rhyddhad—1 Ionawr 1863. Yna, mor gyflym oedd y concwestau o'r adeg honno hyd at ddiwedd y rhyfel! Mor amlwg, i'r rhai oedd yn gwylio cynnydd y gwaith, oedd cyflawniad y rhagfynegiad hwnnw o Ionawr 4, 1862. Ar ôl i'r beichiau gael eu codi, cafodd y caethiwed ei lacio a thorrwyd yr iau oddi ar y caethwas! Mor amlwg fod Duw wedi clywed gweddïau ei bobl, ac wedi ffafrio'r ymdrech i ddod â'r rhyfel i ben pan ddewison nhw'r ympryd a oedd yn bleserus iddo!

GSAM 342Tystiolaeth y Cyn-Lywodraethwr St. John

GSAM 342.1Mewn araith gan y Cyn-Lywodraethwr John P. St. John, o Kansas, yn Ottawa, Illinois, y gwrandewais arni ar brynhawn Mehefin 29, 1891, gwnaeth y datganiad canlynol:—

GSAM 342.2“Ni chefais erioed gymaint o siom ag a gefais pan gurodd y [Cydffederalwyr] ni yn Bull Run. Ond roedd y cyfan yn rhan o gynllun Duw. Pe baem wedi curo'r [Cydffederalwyr], byddai'r gwleidyddion wedi trefnu heddwch, a byddai'r Undeb wedi parhau â chaethwasanaeth, a byddai gennym ef heddiw. Am ddwy flynedd roedd y [Cydffederalwyr] ar y blaen; ond ar ôl i Lincoln gyhoeddi'r datganiad rhyddhad enwog, roeddem wedi troi at ochr Duw, ac ni allai fod colled arnom.”