Pennod 7 — Yr Ymlediad Cyflym o'r Neges

GSAM 126.1“A GWELAIS angel nerthol arall yn disgyn o'r nef, wedi ei amgáu â chwmwl: ac enfys oedd ar ei ben, a'i wyneb fel yr haul, a'i draed fel colofnau tân; ac yn ei law yr oedd llyfr bach agored: a rhoddodd ei droed dde ar y môr, a'i droed aswy ar y ddaear, a gwaeddodd â llais uchel, fel y rhua llew: a phan oedd wedi gweiddi, llefarodd saith taran eu llef.... A'r angel a welais yn sefyll ar y môr ac ar y ddaear a gododd ei law i'r nefoedd, ac a dyngodd ar yr hwn sy'n byw am byth bythoedd, yr hwn a greodd y nefoedd, a'r pethau sydd ynddi, a'r ddaear, a'r pethau sydd ynddi, a'r môr, a'r pethau sydd ynddo, na fyddai amser mwyach: ond yn nyddiau llais y seithfed angel, pan ddechreua hwnnw seinio, gorffennir dirgelwch Duw, fel y datgelodd i'w weision y proffwydi.”¹

GSAM 126Angel yn Arwyddlun o Negeswyr Dynol

GSAM 126.2Fel y dangoswyd yn barod, ymddiriedwyd gwaith pregethu'r efengyl i ddyn, ac mae'r Arglwydd wedi addo ei fendith ar yr offeryniaeth honno hyd “ddiwedd y byd.”² Felly, rhaid bod yr angel sy'n dwyn y neges hon yn symbol o neges ynglŷn ag amser a fydd i'w phregethu i drigolion y ddaear. Cyhoeddir y neges o lyfr sy'n “agored,” sy'n awgrymu'n glir ei fod ar un adeg wedi'i gau. Mae'r negeswyr hyn yn annwyl gan Dduw; oherwydd mae'r “bwa,” arwydd o gyfamod Duw, drostynt, ac maent yn sefyll wedi'u gwisgo â goleuni gogoniant Duw, ac yn datgan y neges ar awdurdod Creawdwr pob peth. Mae'r hyn a ddatganir yma yn neges amser, a oedd unwaith wedi'i “selio,” ond sydd bellach yn cael ei chyhoeddi o lyfr “agored.”

GSAM 127.1Yn y penodau blaenorol profwyd fod yr Arglwydd wedi nodi'r amser y rhoddir y goleuni ynghylch diwedd y cyfnod proffwydol mawr—dwy fil a thri chant o ddyddiau—sy'n arwain at y farn ymchwiliol; bod y rhagfynegiad y byddai gwybodaeth yn cynyddu wedi'i gyflawni'n gywir drwy godi llawer y datgelodd y goleuni hwnnw iddynt; a'i fod hefyd wedi nodi'r amser pan ddylid dysgu “dameg y ffigysbren”, drwy godi ei athrawon bryd hynny a'r fan honno i fynd allan a heraldio'r ddameg honno i'r byd. Yr un mor gywir y mae wedi nodi'r man pan ddylai'r neges amser chwyddo i'w gweiddi uchel, ac yr un mor gywir y cyflawnwyd hynny.

GSAM 127Y Gweiddi Uchel o'r Neges Gyntaf

GSAM 127.2Mae'r union adeg y byddai'r gweiddi uchel o'r datganiad hwn i'w wneud yn gwestiwn o ddiddordeb. Fe'i gosodir yma rhwng seinio chweched a seithfed utgorn, a gellir gweld hyn nid yn unig o'i safle yng nghofnod yr Ysgrythur, ond hefyd yn y neges ei hun, sy'n dweud: “Yn nyddiau llais y seithfed angel, pan ddechreua hwnnw seinio, gorffennir dirgelwch Duw, fel y datgelodd i'w weision y proffwydi.” Mae hwn yn dystiolaeth bendant bod yr amser a gyhoeddir yn y neges hon yn ymestyn hyd at seinio seithfed utgorn.

GSAM 127Amser y Gweiddi Uchel

GSAM 127.3Pan fydd y seithfed angel yn seinio, darllenwn fod “teml Duw wedi'i hagor yn y nef, a gwelwyd arch ei gyfamod yn ei deml.”³ Yng ngwasanaeth y cysegr daearol, agorwyd yr ystafell oedd yn cynnwys yr arch—y lle sancteiddiaf—unwaith y flwyddyn yn unig; hynny oedd ar ddydd y cymod, a hynny at ddiben dileu pechodau—glanhau'r cysegr. Yr amser y soniodd y proffwydi amdano, pan ddaw'r gwaith glanhau hwn, fel y'i cyflawnwyd gan Grist, i fod, yw ar ddiwedd y ddwy fil a thri chant o ddyddiau.⁴ Nodir hefyd, pan fydd y seithfed angel yn seinio, bod lleisiau yn y nefoedd yn dweud bod yr amser wedi dod i farnu'r meirw.⁵

GSAM 128.1Mae'r symbol proffwydol hwn o Datguddiad 10 yn cyflwyno'r amser pan fydd y neges hon i fynd allan “gyda llais uchel,” ac yn olaf, “fel llew yn rhuo.” Yr amser pan, yn ôl y broffwydoliaeth hon, yr oedd y neges i gynyddu i'w “gweiddi uchel” yw o ddiwedd chweched utgorn i ddiwedd y cyfnod proffwydol hwnnw sy'n arwain at lanhau'r cysegr, mewn geiriau eraill, i ddiwedd y ddwy fil a thri chant o ddyddiau. Cafodd y pedwar utgorn cyntaf eu cyflawniad yn rhyfeloedd y Gotiaid, y Fandaliaid, y Hyniaid, ac ati, a rannodd Rhufain y Gorllewin yn ddeg rhan neu deyrnasoedd.

GSAM 128Y Pumed Utgorn

GSAM 128.2Mae'r pumed utgorn yn cyflwyno codiad Mwslemiaeth gyda'i chymylau o gamgymeriadau, ond yn enwedig y cyfnod o “bum mis,” neu gant a hanner o flynyddoedd llythrennol o'r adeg y “cawsant frenin drostynt.” Ar Orffennaf 27, 1299, goresgynnodd Othman, sylfaenydd ymerodraeth yr Otomaniaid, diriogaeth Nicomedia. O'r amser hwnnw, fe wnaeth yr Otomaniaid aflonyddu a “phoenydio” ymerodraeth Dwyreiniol Rhufain hyd at Orffennaf 27, 1449, sef y cant a hanner o flynyddoedd ers canu'r pumed utgorn. Ar yr adeg honno daeth y Tyrciaid â'u lluoedd yn erbyn dinas Constantinople ei hun, gan ddefnyddio powdwr gwn yn eu rhyfelgyrch; ac o ganon drwm, y dywed yr hanesydd Gibbon fod angen chwe deg ych i'w dynnu, taniasant greigiau mawr yn erbyn muriau Constantinople.

GSAM 128Diwedd y Chweched Utgorn

GSAM 128.3Tua'r adeg hon, bu farw John Palleologus, a ystyrir gan haneswyr fel ymerawdwr Groegaidd olaf. Constantine Decozes oedd etifedd cyfreithlon y goron, ond dywedir i'w ofnau o Amurath, sultan Twrci, a oedd yn ymladd y rhyfel hwn yn ei erbyn, ei arwain i ofyn am ganiatâd Amurath i esgyn i'r orsedd. Byddai gweithred o'r fath bron yn ymddangos fel ildio'r orsedd i'r Twrciaid. Yn wir, yn fuan iawn roedd y Twrciaid Otomanaidd yn berchen ar ddinas Constantinople ac ar ymerodraeth Dwyreiniol Rhufain. Felly, wnaethant hwy (yn wleidyddol) “ladd” yr ymerodraeth honno yr oeddent wedi ei “boenydio” o'r blaen. Roeddent i'w “ladd” am “awr, a dydd, a mis, a blwyddyn.”

GSAM 129.1Gan gymryd hyn fel amser proffwydol, diwrnod am flwyddyn, pa mor hir fyddai'r amser? Mae'r broblem yn un syml: blwyddyn, 360 diwrnod, neu flynyddoedd; mis, 30 diwrnod, neu flynyddoedd; ac un diwrnod, un flwyddyn,—i gyd, 391 diwrnod, neu, yn llythrennol, 391 mlynedd. Gan fod awr yn bedair a ugainfed rhan o ddiwrnod, fel symbol, byddai'n hanner mis, neu bymtheg diwrnod. Byddai cyfanswm amser rheolaeth annibynnol Fwslimaidd ar diriogaeth Rhufeinig y Dwyrain felly yn 391 mlynedd a 15 diwrnod. Mae hyn, wedi'i ychwanegu at Orffennaf 27, 1449, yn dod â ni i Awst 11, 1840, ar gyfer diwedd cyfnod annibyniaeth Twrci, fel y nodir o dan y chweched utgorn.

GSAM 129Dr. Josiah Litch yn Rhagfynegi Cwymp Ymerodraeth yr Otomaniaid

GSAM 129.2Yn 1838, ar ôl i'r Dr. Josiah Litch o Philadelphia, Pa., gofleidio'r gwirionedd a nodwyd gan William Miller, ymunodd yn y gwaith o roi mwy o gyhoeddusrwydd i'r neges. Paratôdd erthyglau i'w hargraffu ar bwnc saith utgorn y Datguddiad. Cymerodd y safbwynt di-eithriad y byddai'r chweched utgorn yn peidio â seinio a bod grym yr Otomaniaid yn cwympo ar 11eg diwrnod mis Awst, 1840, a bod hynny'n dangos i'r byd bod diwrnod mewn proffwydoliaeth symbolaidd yn cynrychioli blwyddyn o amser llythrennol.

GSAM 129.3Roedd rhai o'r brodyr, hyd yn oed y rhai a gredai gydag ef ar y pwynt hwn, yn crynu rhag ofn am y canlyniad “os na ddigwyddai” fel y dywedodd. Ni wnaeth hyn, fodd bynnag, ei ddychryn, ond aeth ymlaen i wneud popeth o fewn ei allu i roi cyhoeddusrwydd i'w farn ar y cwestiwn Twrcaidd. Lledodd cyfnodolion cyhoeddus y honiad a wnaeth ar y pwnc. Trafododd clybiau anffyddiol y cwestiwn yn eu cyfarfodydd, a dywedasant, “Dyma ddyn sy'n mentro rhywbeth, ac os daw'r mater hwn allan fel y dywed, bydd yn sefydlu ei honiad heb os mai diwrnod mewn proffwydoliaeth yn symbol o flwyddyn, a bod dwy fil a thri chant o ddyddiau yn gymaint o flynyddoedd, a'u bod yn dod i ben ym 1844.”

GSAM 130.1Aeth cyhoeddiad darlith Dr. Litch yn destun cyffro cyffredinol, ac felly galwyd miloedd lawer i gadw golwg am ddiwedd yr anawsterau a oedd wedi codi rhwng Mehemet Ali, pasha yr Aifft, a sultan Twrci. Dywedodd cannoedd, “Os daw'r mater hwn i ben fel y mae'r doctor wedi honni, bydd yn sefydlu egwyddor y ‘flwyddyn-ddydd’ o ddehongli amser symbolaidd, a byddwn ni'n Adfentyddion.”

GSAM 130Sultan Twrci mewn Rhyfel â Phasha'r Aifft

GSAM 130.2Am sawl blwyddyn cyn 1840, roedd y sultan wedi'i ymwneud mewn rhyfel gyda Mehemet Ali, pasha yr Aifft. Yn 1838, cafodd y trwbwl rhwng y sultan a'i ddeiliad o'r Aifft ei atal am y tro gan ddylanwad y llysgenhadon tramor. Yn 1839, fodd bynnag, dechreuwyd y gelyniaeth eto, a pharhawyd â hi nes, mewn brwydr gyffredinol rhwng byddinoedd y sultan a Mehemet, cafodd byddin y sultan ei chwalu a'i dinistrio'n llwyr, a chafodd ei longau eu cymryd gan Mehemet a'u cludo i'r Aifft. Roedd y sultan wedi'i leihau mor llwyr, fel mai dim ond dwy long-radd gyntaf a thair llong-frigad oedd ganddo pan ddechreuodd y rhyfel eto ym mis Awst, sef gweddillion trist y fflyd Twrcaidd a fu unwaith mor bwerus. Gwrthododd Mehemet yn llwyr ildio'r fflyd hon a'i dychwelyd i'r sultan, a datganodd, pe bai'r pwerau'n ceisio ei chymryd ganddo, y byddai'n ei llosgi. Yn y sefyllfa hon yr oedd pethau, pan ymyrrodd Lloegr, Rwsia, Awstria a Phrwsia yn 1840, a phenderfynu ar setliad o'r anhawster; oherwydd roedd yn amlwg, pe bai'n cael ei adael ar ei ben ei hun, y byddai Mehemet cyn bo hir yn feistr ar orsedd y sultan.

GSAM 131Ymyriad y Pwerau Cynghreiriol

GSAM 131.1“Derbyniodd y sultan yr ymyriad hwn gan y pwerau cynghreiriol, ac felly gwnaeth ildiad gwirfoddol o'r mater i'w dwylo. Cynhaliwyd cynhadledd o'r pwerau hyn yn Llundain, a'r sheikh, Effendi Bey Likgis, yn bresennol fel plenipotentiari Otomanaidd. Paratowyd ultimatwm i'w gyflwyno i basha yr Aifft, lle'r oedd y sultan i gynnig iddo lywodraeth etifeddol yr Aifft, a'r holl ran honno o Syria yn ymestyn o Wlff Suez i Lyn Tiberias, ynghyd â thalaith Acre, am oes; a'r pasha, o'i ran ef, i wacáu pob rhan arall o ddominion y sultan yr oedd yn eu meddiannu ar y pryd, ac i ddychwelyd y fflyd Otomanaidd. Pe bai'n gwrthod y cynnig hwn gan y sultan, roedd y pedair pŵer i gymryd y mater i'w dwylo eu hunain, a defnyddio dulliau eraill i'w orfodi i ymostwng fel y gwelent yn dda.

GSAM 131.2“Roedd yn amlwg, cyn gynted ag y byddai'r ultimatwm hwn yn cael ei roi yn nwylo Mehemet Ali, y byddai'r mater am byth y tu hwnt i reolaeth y cyntaf [y sultan], a byddai'r penderfyniad ar ei faterion, o'r foment honno ymlaen, yn nwylo'r pwerau tramor.

GSAM 131Y Broffwydoliaeth wedi ei Chyflawni—Diwedd Annibyniaeth Twrci

GSAM 131.3“Anfonodd y sultan Rifat Bey ar stêm-long lywodraethol i Alexandria, i gyfleu'r ultimatwm i'r pasha. Rhoddwyd ef yn ei ddwylo, a chymerwyd ef dan ei ofal ganddo, ar unfed dydd ar ddeg o Awst, 1840! Ar yr un diwrnod, anfonodd y sultan nodyn at lysgenhadon y pedair pŵer, yn holi pa gynllun a ddylid ei fabwysiadu pe bai'r pasha yn gwrthod cydymffurfio â thelerau'r ultimatwm; ac atebasant hwy fod darpariaeth wedi'i gwneud, ac nad oedd angen iddo boeni am unrhyw ddigwyddiad a allai godi. Y diwrnod hwn daeth i ben y cyfnod o dri chant naw deg un o flynyddoedd a phymtheg diwrnod a neilltuwyd i barhad pŵer yr Otomaniaid; a ble roedd annibyniaeth y sultan?—Wedi diflannu!”⁶

GSAM 132.1O'r diwrnod hwnnw hyd heddiw, mae'r sultan wedi gorfod gweithredu o dan ddictad y pwerau, a gwylio datodiad ei deyrnas, wrth i ddarn ar ôl darn gael ei briodoli i'w defnydd eu hunain.

GSAM 132Diddordeb Cyhoeddus mewn Proffwydoliaeth wedi ei Ysgogi

GSAM 132.2Cafodd y cyflawniad trawiadol hwn o'r proffwydoliaeth effaith aruthrol ar feddwl y cyhoedd. Fe wnaeth dwysáu diddordeb y bobl mewn clywed am bwnc proffwydoliaeth a gyflawnwyd ac a oedd yn cael ei chyflawni. Dywedodd Dr. Litch, o fewn ychydig fisoedd ar ôl Awst 11, 1840, ei fod wedi derbyn llythyrau gan fwy na mil o anffyddwyr amlwg, rhai ohonynt yn arweinwyr clybiau anffyddiol, lle nodent eu bod wedi rhoi'r gorau i'r frwydr yn erbyn y Beibl, a'i dderbyn fel datguddiad Duw i ddyn. Cafodd rhai o'r rhain eu tröedigaeth yn llwyr i Dduw, a daeth nifer ohonynt yn siaradwyr medrus yn y mudiad mawr am yr ail ddyfodiad. Mynegodd rhai eu hunain wrth Dr. Litch fel hyn: “Rydym wedi dweud bod dehonglwyr proffwydoliaeth yn dyfynnu o dudalennau llwydniog hanes i gadarnhau eu honiadau o gyflawniadau proffwydol; ond yn yr achos hwn, mae gennym y ffeithiau byw o'n blaenau.”

GSAM 132.3I ddangos sut, ar ddiwedd union y chweched utgorn, y dechreuodd y neges am ddyfodiad yr Arglwydd fynd “gyda llais uchel,” nodaf achos a adroddwyd i mi gan un o'r rhai a gymerodd ran yn y neges hon.

GSAM 132.4Yn y flwyddyn 1840, derbyniodd E. C. Williams, gwneuthurwr pabellau a hwyliau helaeth o Rochester, N.Y., y neges, a gwahoddodd y Gweinidogion Miller a Himes i ddod i Rochester i siarad â miloedd y ddinas honno. Atebasant nad oedd ganddynt yr arian angenrheidiol i sicrhau neuadd o faint digonol i ddal y bobl. Atebodd yntau, “Mae gen i babell gylchol 120 troedfedd mewn diamedr. Fe'i codaf, gosodaf seddau ynddi, a gofalaf amdani, yn rhad ac am ddim. Dewch ymlaen i gyhoeddi'r neges.” “Daethant,” meddai wrthyf, “ac nid oedd y babell yn dal hanner y rhai a ddaeth i wrando, felly ychwanegais sblis pedwar deg troedfedd, gan wneud pabell 160 x 120 troedfedd o faint. Llenwyd y babell hon â phobl bob dydd, a gwasgai cannoedd yn agos y tu allan, a'r cyfan yn awyddus i glywed y gair.”

GSAM 133Cannoedd yn Datgan y Neges

GSAM 133.1Er mwyn diwallu'r diddordeb cynyddol, defnyddiwyd pebyll mawr, a chynhelid cyfarfodydd mewn coedwigoedd yn ystod tymor yr haf. Defnyddiwyd rhai o'r adeiladau eglwysig a'r neuaddau cyhoeddus mwyaf yn y gaeaf, ac roedd pob un yn llawn dop o wrandawyr diddordebus. Yn lle'r Gweinidog Miller yn sefyll bellach, fel y gwnaethai cyn 1840, “bron ar ei ben ei hun” wrth ddatgan y neges, ymunodd tua thri chant ag ef i gyhoeddi'n gyhoeddus ddiwedd y cyfnod o ddwy fil a thri chant o ddyddiau, ac i weiddi, “Ni bydd amser mwyach,” ac, “Daeth awr ei farn.” Felly gwelwn sut, pan ddaeth amser yr Arglwydd i'r neges wneud ei datblygiad byd-eang, y cyflawnwyd ei air, ac y symudwyd y miliynau gan awydd i glywed y galwad.

GSAM 133.2Roedd yr hyn a oedd yn wir am y mudiad yn America yn wir mewn gwledydd eraill. O'r flwyddyn 1840, yn lle ychydig o unigolion yn gwasgaru eu cyhoeddiadau, daeth dwsinau, fel petai, i'r amlwg i gyhoeddi'r galwad. Yn Lloegr, roedd saith cant o weinidogion Eglwys Loegr yn unig yn datgan y neges, heb sôn am y degau o rai eraill a oedd yn ymwneud â'r un gwaith. Mewn mwy na dau ddeg o wledydd amrywiol blaenllaw'r ddaear, roedd neges yn mynd rhagddi gyda'r sêl hwnnw a wnaeth i'r gwyliwr ddweud, “Mae'r bobl hyn o ddifrif ofnadwy.”