Wase 11 — Na itukutuku ni ikarua ni agilosi
GSAM 171.1“A sa muri koya e dua tale na agilosi, ka kaya, Sa bale ko Papiloni, sa bale, na koro levu ko ya, ni sa vagunuvi ira na veimatanitu kecega ena waini ni cudru ni nona veidauci.”1
GSAM 171.2“Ni sa cudru na turaga ni vale, sa kaya vua na nona tamata, Mo lako kusarawa ki na veisala kei na veibasoga ni koro, ka kauti ira mai eke na dravudravua, kei ira na lokiloki, kei ira na lokiloki ni yava, kei ira na mataboko.”2
GSAM 171.3A sa vakayavalata na vuravura na Turaga ena nona italatala ena itukutuku, “Sa yaco mai na gauna ni nona veilewai,” — na itukutuku ka rawa ni ra duavata kina na nona tamata kece era kaya ni nona tamata, kevaka era via duavata. Oqo na imatai ni kacikaci ki na “kana magiti ni vakawati.” Sa kacivaki “vei ira era sa sureti.”3 Ni sa biu tani na kacikaci oqo ena veiulubale duidui, sa qai soli e dua na kacikaci ni ikarua, ka salavata kei na itukutuku ni ikarua ni agilosi.4 Ena kacikaci oqo sa wasea tani na Turaga e dua na ilawalawa tamata me lako yani me yacova na gauna ni otioti ena rarama sa toso cake ni nona dina.
GSAM 171Na Kacikaci ni Ikarua ki na Kana Magiti ni Vakawati
GSAM 171.4Na itukutuku ni ikarua — ka muri na kacikaci ni gauna ni veilewai — e kaya, “Sa bale ko Papiloni, sa bale, na koro levu ko ya, ni sa vagunuvi ira na veimatanitu kecega ena waini ni cudru ni nona veidauci.” Ia na kacikaci ni ikarua ki na kana magiti e kaya, “Dou lako kusarawa yani ki na veisala kei na veibasoga ni koro, ka kauti ira mai eke na dravudravua, kei ira na lokiloki, kei ira na lokiloki ni yava, kei ira na mataboko.” Ena veitikina vakaivolatabu oqo, sa vakatokai na tamata era kaya ni nona tamata na Turaga me “koro.” Ena nodra ivakavuvuli veibasai ka veilecayaki, sa vakatokai kina me “Papiloni.” Ena dua tale na tikina vakaivolatabu e vakamacalataka na gauna ni otioti, eda raica ni voleka sara ki na nona lako mai na Turaga era kacivi tani na nona tamata mai “Papiloni:” “Sa bale ko Papiloni levu, sa bale, ka sa yaco me nodra itikotiko na tevoro, kei na nodra vale na yalo velavela kecega, kei na nodra qara na manumanuvuka kecega e sega ni savasava ka cata.... Dou lako tani mai vua, noqu tamata, mo dou kakua ni veitokani kei na nona ivalavala ca, mo dou kakua talega ni tauvi e na nona mate ca.”5
GSAM 172“Nanuma na sala ko sa Rogoca kina”
GSAM 172.1Ena itukutuku vua na soqosoqo lotu e Sariti eda wilika, “Mo nanuma kina na sala ko sa ciqoma kina ka rogoca, ka vakataudeitaka, ka veivutuni. Kevaka ko sega ni yadra, au na lako yani vei iko me vaka na daubutako, ia ko na sega ni kila na gauna au na lako yani kina vei iko.”6 E vaka me a tubu mai na soqosoqo lotu e Sariti ena Veisau ni Lotu, ni oti na gauna butobuto ni cakacaka i “Jesipeli” — na soqosoqo lotu sa vuki tani. Sa tukuni vua na soqosoqo lotu e Sariti ni a dua na soqosoqo lotu bula; ia ni rogoca ka cata na ivakavuvuli ni nona lako mai na Turaga, sa vakatikora kina na nona bula ena vanua e rawa ni yacovi koya kina na ka o ya me vaka na “daubutako ena bogi.” Sa tukuni talega ena nona ivola na apositolo Paula ena 1 Cesalonaika 5:1-5, ni na vakakina na nodra ituvaki era kacikaci, “Sautu kei na veitaqomaki,” ni sa voleka na nona lako mai na Turaga. O ira era muria na rarama ni dina era vakatokai me “luve ni siga,” ia ena sega ni lako vei ira na Turaga me vaka na daubutako.
GSAM 172.2Ena ivakamacala vakaparofisai oqo ni veisoqosoqo lotu e vitu, eda raica ni tarava sara na bale ni soqosoqo lotu e Sariti na soqosoqo lotu e Filatelifia, se, me vaka na ibalebale ni vosa, na soqosoqo lotu ni loloma vakaveitacini. E dina sara, sa vakakina o ira na 50,000 na tamata vakabauta era, ena itukutuku ni ikarua ni agilosi, a kacivi tani mai na veisoqosoqo lotu duidui kece ka vauci vata ena dua na ivau ni loloma vakaveitacini ena dina levu ni lesu vakarua mai i Karisito e voleka.
GSAM 173Sala e Kacivaki Kina na Itukutuku ni Ikarua
GSAM 173.1Na Kacikaci e Lomaloma ni Bogi ni 12 ni Seviteba, 1844, e tiko kina e dua na ivakamacala nei Talatala J. V. Himes me baleta na itukutuku ni ikarua ni agilosi kei na veika a liutaka na kena kacivaki. Na nona ivola e vola mai McConnelsville, Ohio, ena 29 ni Okosita, 1844, ka kaya:—
GSAM 173.2“Ni keitou tekivu cakacaka kei Taciqu Miller ena 1840, sa yabaki ciwa na nona vunau. Ena gauna o ya e tu voleka ni dua ga. Ia na nona cakacaka e sega ni cegu ka vuavua me vakayadrati ira na tamata era kaya ni ra lotu ki na inuinui dina ni tamata ni Kalou, kei na vakarautaki e gadrevi me baleta na nona lako mai na Turaga; me vaka talega na nodra vakayadrati na veimata tamata kecega era se sega ni veivutuni, mera kila na nodra ituvaki ni yali, kei na itavi ni veivutuni totolo ka saumaki vua na Kalou, me vakarautaki ira mera sotava na Tagane ni Vakawati ena vakacegu ni sa lako mai. Oqo na inaki levu ni nona cakacaka. E sega ni bau saga me saumaki ira na tamata ki na dua na matalotu se ilawalawa vakalotu.
GSAM 173.3“Ni keitou sa vakadeitaki ena dina ni sa voleka na lesu mai, ka ciqoma e matanalevu na ivakavuvuli, keitou a taukena na rai vata ga ka muria na sala vata ga ena kedra maliwa na veimatalotu duidui, ena veivanua keitou kacivi kina, ena veivakarautaki ni Kalou, me keitou cakacaka. Keitou tukuna vei ira na italatala kei na soqosoqo lotu ni sega ni tiki ni neitou cakacaka me basuraki ira se wasei ira ka veilecayaki: keitou a dua ga na inaki matata, o ya me soli na ‘kacikaci,’ na ivakasala ni veilewai sa ‘voleka ena katuba,’ ka vakamasuti ira na tamata keitou tiko vata mera vakarautaki ira ki na ka e yaco.... O ira na italatala kei na lewe ni soqosoqo lotu era vakayagataka na neitou cakacaka, ia era sega ni ciqoma dina na ivakavuvuli, era raica ni dodonu mera muria na ivakavuvuli ka vunautaka ka taqomaka, se ena gauna ni leqa sa voleka sara era na sotava na dredre kei ira na vakabauta dei ka dei. Era mani digitaka me ra saqata na ivakavuvuli, ka nakita, eso ena dua na iwalewale ka eso ena dua tale, me ra tabonaka na ulutaga. Oqo e biuti ira na tacida tagane kei na gane era tiko vata kei ira ena dua na ituvaki veivakatovolei sara. E levu vei ira era lomana na nodra soqosoqo lotu, ka sega ni rawa ni ra nanuma mera biuta. Ia ni ra vakalialiai, vakasaurarataki, ka tarovi ena veisala eso mai na nodra galala kei na nodra marau taumada, ka ni sa bureti vei ira na ‘kakana ena kena gauna dodonu,’ ka rogo tiko e daligadra ena Siga ni Vakacecegu yadua na sere ni veivakacalai ni ‘sautu kei na veitaqomaki,’ era sa qai vagalalataki totolo mai na nodra dau domoni na ilawalawa, ka ra tucake ena lagilagi ni nodra kaukauwa, luvata na ivau, ka tabaka cake na kacikaci, ‘Dou lako tani mai vua, noqu tamata.’”
GSAM 174Ena Dua na Ituvaki Veivakatovolei
GSAM 174.1“Na ituvaki oqo e biuti keitou ena dua na vanua veivakatovolei, (1) baleta ni keitou sa tu sara ena icavacava ni neitou gauna vakaparofisai, ka keitou namaka ni na soqona vata na Turaga na nona tamata kecega me ra dua; kei (2) ni keitou a dau vunautaka tu ga e dua na ivakavuvuli tani; ia ni sa veisau na ituvaki, ena nanumi ni sega ni dina na neitou cakacaka kevaka keitou duavata ena kacikaci ni wasei kei na basuraki ni veisoqosoqo lotu era a ciqomi keitou kei na neitou itukutuku. Keitou mani lomaloma rua, ka tomana tiko na neitou itutu taumada, me yacova ni ra sa kauta yani na ka na soqosoqo lotu kei na italatala, ka sa dodonu kina vei keitou, ena rerevaki Kalou, me keitou taura e dua na itutu ni taqomaki ni dina kei ira na luve ni Kalou era vakararawataki.
GSAM 174Na iVakaraitaki ni Apositolo me Baleta na Noda iSala
GSAM 174.2“A curu ko koya ki na valenilotu, ka vosa doudou me tolu na vula, ka veivosakitaka ka vakamasuti ira ena veika e baleta na matanitu ni Kalou. Ia ni ra sa vakalomaqataki na so, ka sega ni vakabauta, ka ra vosa ca ena matadra na lewe vuqa me baleta na sala o ya, sa lako tani vei ira, ka wasei ira tani na tisaipeli, ka veivosaki ena veisiga ena koronivuli i Tirano.”7 Sa sega ni yacova na gauna era sa “vakalomaqataki” kina na so ka “vosa ca ena matadra na lewe vuqa me baleta na sala o ya [na nona lako mai na Turaga],” era qai uqeti kina na tacida mera lako tani ka wasei ira mai na veisoqosoqo lotu. Era sega ni vosota rawa na “vosa ca” ni “italai ca,” kei ira na soqosoqo lotu era rawa ni muria na sala ni veivakasaurarataki kei na “vosa ca” vei ira era vakararai tiko ki na “inuinui kalougata,” era sega ni dua tale na ka vei ira me vakavo ga na luvena yalewa na Papiloni vuni. Era kacivaki ira vakakina, ka curu mai ki na galala ni kosipeli. Ke sega ni duavata kece ena ka e buli kina na Papiloni, eda duavata ga ena wasei totolo ka otioti mai vei ira kece era saqata na ivakavuvuli ni nona lako mai kei na matanitu ni Kalou sa voleka. Keitou vakabauta ni oqo e dua na ka ni bula kei na mate. Sa mate na tiko vata kei na veisoqosoqo era vosa vakalailai kina se saqata na nona lako mai na Turaga. Sa bula na lako tani mai na ivakavuvuli kece ni tamata, ka tu ena vosa ni Kalou, ka waraka e veisiga na nona rairai na Turaga. O koya gona keitou kaya oqo vei ira kece era vesuki ena ivau ni veivakabobulataki ena sala cava ga, “Dou lako tani mai na kedra maliwa, ka dou wasei kemudou tani, sa kaya na Turaga, ka kakua ni tara na ka e sega ni savasava; ia au na ciqomi kemudou, ka au na Tamamudou, ia dou na luvequ tagane kei na luvequ yalewa, sa kaya na Turaga Kaukauwa.”8
GSAM 175Veisaqati e Sega ni Vakamacalataki Rawa
GSAM 175.1E vosa vakaoqo ko William Miller me baleta na veisaqati a tu ena gauna o ya ena kedra maliwa na veisoqosoqo lotu kei ira na tamata vakabauta na lesu tale mai i Karisito:—
GSAM 175.2“E sega ni kena ivakarau ka sega ni vakamacalataki rawa ni ra vakasevi na ivakavuvuli oqo kei ira na lewe ni nodra soqosoqo lotu na veisoqosoqo lotu vakarisito baleta na inuinui kalougata oqo. Au kila ni so na soqosoqo lotu ni Papitaiso era kaya ni ra sega ni vakasevi ira ena vuku ni nodra vakabauta, ia ena vuku ni nodra veitokani kei ira na vakabauta ni lesu mai. Kevaka e sega ni vuku ni nodra vakabauta e dua na iVakabula sa lako mai, na cava au vakasevi kina mai na nodra vatavata ni vunau, niu sega ni bau vakaitavi ena Vakayakavi ni Turaga vata kei na dua tale na soqosoqo lotu vakavo ga na soqosoqo lotu ni Papitaiso? Sa dua na iulubale lasu. Ia oqo e sega ni rawa ni nodra iulubale na Metotisi kei na Peresiperiana; ni ra vakatara mera vakaitavi vata ena Vakayakavi ni Turaga na lewe ni veimatalotu duidui. Era vakasevi ira ena vuku ni cava? Au rogoca ni so era vakasevi baleta na nodra ‘lagata na sere’ ni lesu vakarua mai; eso tale baleta na lialia, ni ka e vakadinadinataki me nodra lialia o ya ni ra vakaraici Karisito tiko. Kemuni na Kalou, “vosoti ira, ni ra sega ni kila na ka era cakava.”
GSAM 176Na iTuvaki ni Veisoqosoqo Lotu me vaka e Raica ko Storrs
GSAM 176.1A vosa ko George Storrs me baleta na nodra ituvaki na veisoqosoqo lotu vei ira na tamata vakabauta na lesu tale mai, ena sala oqo:—
GSAM 176.2“O cei vei ira, ena gauna oqo, e sega ni kaya, ‘Au tiko me vaka na ranadi’? O cei vei ira e sega ni vakamarautaki koya ena vakasama ni dua na siga era na rawata na qaqa ni vuravura, ka na vakamalumalumutaki ki na nodra vakabauta? O cei vei ira ena vakatara e dua na tamata me tiko vakacegu ena kedra maliwa, ka vakatusa vakadodonu ka sega ni rere na nona vakabauta ni sa voleka na lesu mai? E sega li ni ivakarau ni tiko ga ena kedra maliwa, ni ‘tarovi vakadua’ na kena tukuni e matanalevu na vakabauta ni nona lako mai na Turaga ena yabaki oqo, se cava ga na nomu vakabauta ena ulutaga, ka vakacava na nomu nanuma ni bibi mo kacivaka, ‘Dou rerevaka na Kalou, ka solia vua na lagilagi, ni sa yaco mai na gauna ni nona veilewai’?”
GSAM 176Na iVakadinadina nei Mansfield
GSAM 176.3Ko L. D. Mansfield, ni vola mai Oneida, N.Y., ena 21 ni Maji, 1844, e vakadinadinataka vakaoqo:—
GSAM 176.4“Sa cakacaka na Kalou ena nodra vakasama na luvena lomani era waraka tiko na Turaga mai lomalagi, ka tuberi ira sega walega mera rogoca na agilosi ‘e kauta tiko na kosipeli tawamudu me vunautaka, ka kaya, Sa yaco mai na gauna ni nona veilewai,’ ia mera talairawarawa talega ki na ivakaro e muri, ‘Dou lako tani mai vua, noqu tamata!’ Au sa vakabauta vakalevu cake mai na veigauna kece sa oti, ni veisoqosoqo vakalotu ni gauna oqo era tiki levu ni Papiloni ka na vakarusai ena kaukauwa ka na sega tale ni kune.... E vaka vei au ni so na veisoqosoqo lotu e tautauvata vakasakiti kei na ileu lailai. Eso na ivakaraitaki ena vakamacalataka na ka oqo.
GSAM 176Sa Vakavotui na Yalo ni iLawalawa Veivakacacani
GSAM 176.5“E dua na tacida tagane ka a cakacaka vakavinaka sara ena yasayasa oqo, ena nona kacivaka na nona lako mai na Turaga, sa lesia e dua na gauna me vunau kina ena dua na vanua. Sa vakarautaka na Turaga me tu yani vakayawa ni tinikaono na maile mai na vanua ni soqoni, ia sa tiko e dua na italatala _____ e liutaka e dua na ilawalawa veivakacacani, ka kauta tiko na drega kei na vuti ni manumanu, me vakayagataka vua na tamata ni Kalou Cecere o ya. E tekivutaka tale na italatala oqo e dua na soqoni balavu ni oti yani, ia sa batabata ka dravia kece me vaka na waicevata levu e drodro vakamalua ena Vualiku — sa sega ni dua na yalo e vakayadrati se saumaki. Sa qai kaya na italatala ni vakabauta ni dodonu me ‘dabe ena idabedabe ni lomaleqa.’”
GSAM 177.1“E dua na iliuliu ni kalasi ena koro oqo sa kaya vei ira na nona kalasi ni gauna keitou vakayacora tiko kina na soqoni eke, kevaka e dua na tamata e curu mai na nona vale ka kaya ni vakabauta ni na lako mai o Karisito ena yabaki oqo, ena vakasevi koya tani mai na katuba.”
GSAM 177iTavi vei ira na Soqosoqo Lotu
GSAM 177.2Eda na kauta mai eke e dua na ivakadinadina mai na vosa a cavuti ena koniferedi ni soqosoqo lotu ni ira na vakabauta na lesu tale mai, era soqoni mai Boston, Massachusetts, ena 31 ni Me, 1844, ka sainitaka o Wm. Miller, Elon Galusha, N. N. Whiting, Apollos Hale, kei J. V. Himes. Era kaya:
GSAM 177.3“Me baleta na noda itavi vei ira na soqosoqo lotu, eda rawa ni kaya talega e dua na vosa. Na rerevaki eke, me vaka ena vuqa tale na ka, e vaka me tiko ena rua na yasana ni cala. Na i matai ni kena dau yaco na rerevaki sai koya na noda vakatarai ira na veiliutaki ni soqosoqo lotu eda semati kina me ra vagalui keda ena dua na taro vakaitavi oqo. E sega ni vakatitiqataki vei keda ni udolu vakaudolu era sa kauti ira kina ki na veilewai ni Kalou ena nodra soli ira ki na veika e sega ni salavata kei na iVolatabu era kerea na nodra soqosoqo lotu ena ka oqo; ia kevaka era dau tudei ka yalodina, era na tiko ena gauna oqo ena ituvaki ni bula e vinaka cake, ka yaga vakalevu cake, dina ga era na rairai kacivi mera vosota.
GSAM 177.4“Na i karua ni kena dau yaco na rerevaki sai koya na noda soli keda ki na yalo ni sausaumi vei ira na soqosoqo lotu ena vuku ni nodra caka ca vei keda, ka qai vala vakaveitalia kei ira na mataqali vakayavutaki kece oqori. Me baleta na nodra itavi na tamata vakabauta na lesu tale mai i Karisito, ena nodra veimaliwai kei ira na soqosoqo lotu era semati kina, kevaka eda kerei me da vakamacalataka, eda sega ni rawa ni solia e dua na ivakasala me ra muri kece. E dodonu mera cakacaka ena rerevaka na Kalou, me vaka na ka e gadreva na ituvaki ni veika.
GSAM 178.1“Ia, e dodonu meda tudei ena noda cakava na noda itavi, ka vakadinadinataka na dina ena gauna kece e dodonu ka veiganiti. Kevaka ena noda muria na sala oqo eda vakararawataki ira na soqosoqo lotu, ka ra vakarerei keda ena vakasevi kevaka eda sega ni vagagalu (ia kevaka eda raica ni vinaka meda sereka vakayalovinaka na noda veiwekani kei na soqosoqo lotu, e rairai vinaka cake na sala oya), meda cakava ga na noda itavi; ia ni da sa vakasevi, meda vosota na veika ca sa caka vei keda, ka lomada vata kei na noda Turaga meda ‘lako tani mai na matamata, ka colata na nona veivakacacani.’”
GSAM 178.2Mai na veika oqo e cavuti me baleta na nodra cakacaka na soqosoqo lotu vei ira era solia tiko na itukutuku ni ikarua ni agilosi, e rawa ni laurai vakamatata ni kena i matai ni kena revurevu na kacivi ni ikarua oqo ki na “kana magiti,” o ira era soqoni vata ena dua na qele vakayalo era vakatokai me ra “gera,” “lokiloki,” kei na “mataboko”; e dusia vakaukauwa oqo na veivakacacani era sotava ena nodra “mokuti” mai vei ira na nodra “veiqaravi vakatautauvata,” era sa tawasei mai kina.
GSAM 178Era Digitaki e dua na Mataqali Tamata Tani me Ciqoma na Dina Vou
GSAM 178.3E rawa ni kilai vakamatata na inaki ni Turaga ena nona kauti mai e dua na tamata duidui ena rairai ni itukutuku ni ikarua ni agilosi—na ikarua ni kacivi ki na “kana magiti”—kei na “kacikaci e lomaloma ni bogi.” Na dina talei me baleta na i otioti ni veisiga e dodonu me vakadikevi ka kacivaki—na cakacaka ka sega ni rawa ni vakayacori ena soqosoqo lotu e vesuki ena “ivakabauta vakataki ira,” me vaka ga ni sega ni rawa ni kacivaki na kosipeli ki vuravura mai na soqosoqo lotu ni apositolo ni se tiko ga na kena sema kei na nodra veitikina na Jiu. E kacivaka na Kalou na tawasei e kea,9 ka kacivaka talega na tawasei ni tamata vakabauta na lesu tale mai i Karisito mai vei ira era na via tauri ira tiko ena loma ni nodra ivakabauta.
GSAM 179Na “Vunau Edaono” nei Storrs
GSAM 179.1Ni oti vakalailai na nodra lako mai oqo, eda raica ni sa yaco yani na rarama vei ira na soqosoqo ni tamata vakabauta na lesu tale mai i Karisito me baleta na veivakararawataki ena gauna mai muri, me vaka e vakaraitaki ena ivola lailai “Vunau Edaono,” nei George Storrs. E vakabauta ni tamata e mate rawa ena nona bula vakatamata; ni o ira na mate era sega ni kila e dua na ka ena maliwa ni mate kei na tucake tale; ni na iotioti ni nodra itotogi na tamata ivalavala ca sai koya na nodra rusa vakadua; ka ni bula tawamudu sai koya na isolisoli ni Kalou, me ciqomi walega ena vakabauta vua na noda Turaga o Jisu Karisito.
GSAM 179.2Era ciqoma na udolu vakaudolu ni tamata vakabauta na lesu tale mai i Karisito na ivakavuvuli oqo me baleta na bula ni tamata, ia era sega ni ciqoma kece. Na kena cati e sega ni kauta mai na veilecayaki vei ira, ni ra raica ni ka ni vakabauta walega, ka sega ni ivakatakilakila ni tu vakayalo; o koya gona e sega ni mudu na nodra cakacaka vata me vakasalataki vuravura ena voleka ni nona lako mai o Karisito. Ia, e vakavuna me tubu na cudru ni soqosoqo lotu vei ira.
GSAM 179Sega ni Rawa ni Vakalasuya na “Vunau Edaono”
GSAM 179.3Na italatala ni lotu Methodist ena koro au a tiko kina, ka a dau vakaitavi taumada ena vunautaki ni ivakavuvuli ni lesu tale mai ena 1843, a ciqoma na “Vunau Edaono,” wilika, ka vakadinadinataka vei ira na lewe ni nona soqosoqo lotu ni sega ni rawa vua me vakalasuya na ivakavuvuli; ia ni sa kunea ni vuqa vei ira na lewe ni nona soqosoqo lotu era sa ciqoma, sa vakasalataki ira na kena vo mera kakua ni wilika na ivola, ni ra “na vakabauta na ivakavuvuli kevaka era wilika.” Ena vula o Seviteba, 1844, ni sa lesu mai na italatala oqo mai na koniferedi ni yabaki, sa tucake ena nona vanua ni vunau ka biuta vakavosa levu na ivakavuvuli ni lesu tale mai, ka kerea ena yalomalumalumu na veivosoti ni soqosoqo lotu ena nona a sureti ira tiko ga na dauvunau mera vosa ena vale ni lotu.
GSAM 179Beitaki ena Vakabauta E Vakatani
GSAM 179.4E muri vakalailai na cakacaka oqo ni italatala sa muri mai kina e dua na sasaga me ra lewai na tamata vakabauta na lesu tale mai i Karisito ena vuku ni vakabauta vakatani; ia ni ra vakatarai me ra tukuna na nodra kisi mai na iVolatabu, e sega ni rawata na qaqa na soqosoqo lotu. Era vakasevi e vica mai na soqosoqo lotu oqo ni a sega ni salavata na nodra i tovo kei na lawa ni soqosoqo lotu, ka ra biubiu e lewe vuqa tale ena vuku ni nodra vakasevi na lewe ni soqosoqo lotu era sega ni vakatakilai rawa ni veisaqasaqa na nodra vakabauta kei na iVolatabu. Sa qai sogoti vakadua mai na soqosoqo lotu na ivakavuvuli ni lesu tale mai ena vanua era a kunea kina na iVakabula e drau vakacaca ka marau ena Kalou.
GSAM 180.1Na ka a caka ena noqu koro ni sucu a caka talega ena drau vakacaca na soqosoqo lotu e veiyasana kece ni vanua. O ira era vakayacori vakaoqo vei ira na wekadra makawa era kunea na veivakacegui levu ena vosa ni parofita o Aisea: “Dou rogoca na vosa i Jiova, koi kemudou sa rerevaka na nona vosa: Era kaya na wekamudou, era cati kemudou, ka vakasevi kemudou ena vuku ni yacaqu, Me vakarokorokotaki mada ko Jiova: ia ena rairai mai ko koya me nomudou marau, ka ra na madua ko ira.”10
GSAM 180Vakavotui na Cudru ni Tamata Ca
GSAM 180.2Ni sa voleka na siga era namaka kina na Turaga, era sa gugumatua cake na tamata vakabauta ena nodra cakacaka, ka ra sa katakata cake na tamata ca ena nodra cudru kei na veivakasewasewani, me vaka ena laurai ena itukutuku oqo a vola na edita ni Kacikaci e Lomaloma ni Bogi ena 31 ni Okotova, 1844:
GSAM 180.3“Na revurevu ni veitosoyaki oqo vei ira na tamata ca a vakadeitaka vakalevu talega na noda vakabauta ni tiko kina na Kalou. Ni ra soqoni vata na luve ni Kalou me ra cuva ka vakamalumalumutaki ira e matana, ka vakavakarau ki na nona rairai mai, me vaka e dodonu vei ira na tamata ivalavala ca mera cakava, ni ra na vakabulai walega ena loloma soli wale, era vakaraitaka na tamata ca na veivakacacani levu duadua. Ni keimami sega ni kacivaka na neimami soqoni ena dua tale na vanua, na neimami pepa ga, ka sega ni sureta kina na lewenivanua, era qiqo yani kina na luve i Belial, ka vakavuna na veilecayaki levu. Ena yakavi ni Vakarauwai, na ika12 ni vula oqo [12 ni Okotova, 1844], keimami sega ni soqoni ena vale ni soro, me rawa vua na dauqarava na vale [dauqarava] me samaka na vale me baleta na siga ni vakacecegu [imatai ni siga ni macawa]. Ia era curu vakaukauwa na ilala ca ki na vale, ka ra sega ni via vakatara mada ga na galala oya. Ia na Meya, e sega ni kerei, a curu vakatotolo ka vakasavi ira tani.”
GSAM 181.1“Ena neimami soqoni ena siga ni vakacecegu e muri, ni sa sinai na vale ni soro, era vakasinaita na gaunisala e matana e dua na ilala levu, ka vuqa vei ira era sa cudru ni dua e vakabauta na lesu tale mai ni Turaga. Ena yakavi, ena vuku ni nodra yavalavala na lewenivanua, e sega ni caka na soqoni; ia sa sinai tu na gaunisala ena ilala ca ni se qai tekivu ga na bogi. Ia na curu vakatotolo ni Meya kei ira na ovisa gugumatua e vakasavasavataka na gaunisala, ni ra sa tala eso ki na vale ni veivesu. Keimami rawa ni vakatauvatana walega na nodra i tovo na ilala ca kei na ilala a wavolita na katuba i Loti ena yakavi ni bera ni vakarusai ko Sotoma. . . . Na veitosoyaki oqo mai vei ira a yaco vakasauri, ena gauna vata, ka vakalevu, ka ni kena rairai ena imatai ni siga ni vula ikavitu ni Jiu e vakaukauwataki keimami ena neimami nanuma ni sai koya dina oqo na vula.”
GSAM 181Era Dara na Sulu ni Lako Cake na Dauveivakasewasewani
GSAM 181.2Ena 22 ni Okotova, 1844, na siga e oti kina na 2300 na siga, mai Paris, Maine, ni ra soqoni tiko na tamata vakabauta ena vale ni lotu ka masulaka vakadomobula na Kalou, ena nodra namaka ni na lako mai na Turaga ena siga oya, era soqoni wavoki na dauveivakasewasewani ka lagata na sere ni veivakasewasewani. Era dara e rua vei ira na tamata vakaveitalia na sulu balavu vulavula ka cabe ki dela ni vale, lagata na sere, ka vakasewasewani ira e loma ni vale era masulaka tiko ka waraka na nona lako mai na Turaga.
GSAM 181.3E rawa ni vu mai na ka oqo na lasu a vakatetei me baleti ira na tamata vakabauta na lesu tale mai i Karisito ni ra dara na sulu ni lako cake; ni dina ga ni sa solia na pepa ni nodra itukutuku na tamata vakabauta na lesu tale mai i Karisito na iloloma me yacova sara na $500 me baleta e dua na ivakaraitaki dina ni dua na tamata vakabauta na lesu tale mai i Karisito e dara na sulu ni lako cake ena 1844 ka waraka kina na nona lako mai na Turaga, e se sega ga ni bau vakaraitaki e dua na kisi.
GSAM 182Na Raivotu nei Hazen Foss, 1844
GSAM 182.1Ena gauna oqo a tiko mai Poland, Maine, e dua na cauravou na yacana o Hazen Foss, ka vakabauta matua ni na lako mai na Turaga ena ikatini ni siga ni vula ikavitu. E dua na tamata totoka na kena irairai, vosa vinaka, ka vuli vinaka. Ena macawa vica ni bera ni cava na “kacikaci e lomaloma ni bogi,” a toro voleka mai na Turaga ka solia vua e dua na raivotu, ka vakaraitaki vua na ilakolako ni tamata vakabauta na lesu tale mai i Karisito ki na koro ni Kalou, kei na nodra rerevaki. A soli vua eso na itukutuku ni veivakasalataki me vakadewataka, ka raica talega na veivakatovolei kei na veivakacacani ena muri mai kevaka e yalodina ena nona tukuna na ka a vakaraitaki vua. Me vaka ga nei Turaga Foy, a vakaraitaki vua na ikalawa e tolu era na lako curuma na tamata ni Kalou me ra curu vakaoti kina ena sala ki na koro tabu. Ni vakabauta matua ni na lako mai na Turaga “ena vica tale na siga” (me vaka era dau lagata ena gauna ko ya), a sega ni rawa vua me vakamacalataka na iwase ni raivotu me baleta na ikalawa e tolu ki na sala; ni tamata viavialevu vakataki koya, a dro tani mai na kauveilatai ka sega ni via tukuna. A tokaruataki na raivotu, ka tukuni talega vua ni kevaka e cata tiko ga me tukuna na ka a vakaraitaki vua, ena kau tani mai vua na icolacola ka soli vua e dua vei ira na luve ni Turaga e malumalumu duadua, o koya ena tukuna vakadodonu na ka ena vakatakila na Kalou. A cata tale. Sa qai soli vua na ikatolu ni raivotu, ka tukuni vua ni sa sereki, ka sa colati na icolacola vei koya e dua vei ira na malumalumu duadua, o koya ena cakava na ka e kerea na Turaga.
GSAM 182Sega ni Tukuna rawa o Foss na Nona Raivotu
GSAM 182.2Na ka oqo a kidacalataka na cauravou, ka mani vakatulewa me tukuna na ka a vakaraitaki vua, ka vakarautaka kina na nona gauna ni vosa. Era soqoni vakalevu na tamata mera raica ka rogoca. A tukuna vakavinaka na nona veika a sotava, na nona a sega ni via tukuna na ka a vakaraitaka vua na Turaga, kei na ka ena yaco ena nona cata. “Ia qo,” a kaya, “au na tukuna na raivotu.” Ia rarawa, sa bera: a tu e matadra na tamata ni vagagalu me vaka na ivakatakarakara, ka qai kaya ena rarawa levu duadua, “Au sega ni nanuma rawa e dua na vosa ni raivotu.” A tabaka na ligana ena rarawa, ka kaya, “Sa vakayacora na Kalou na nona vosa. Sa kauta tani vei au na raivotu,” ka kaya ena rarawa ni vakasama levu, “Au sa tamata yali.” Mai na gauna oya sa yali kina na nona inuinui vei Karisito, ka curu ki na ituvaki ni yalolailai. A sega tale ni bau tiko ena dua na soqoni ni tamata vakabauta na lesu tale mai i Karisito, ka sega ni dua na nona taleitaka vakataki koya na lotu. Na nona ivakarau ena vuqa na kena sala, me dua mada ga na vosa, sa vaka na tamata sa kaliraki mai vua na veivakayarayarataki malumu ni Yalo ni Turaga, na tamata sa “biuti me muria na nona sala, me vakasinaiti ena nona cakacaka.” Ena ituvaki ni vakasama oqo a mate kina ena 1893.
GSAM 183Tukuni na Raivotu nei Foss mai vua e dua tale
GSAM 183.1Ni oti e tolu na vula mai na gauna a sega ni nanuma rawa kina na nona raivotu, a rogoca mai na rumu e toka voleka e dua na raivotu e tukuna tiko e dua tale. A caka na soqoni ena vale ni tiko voli kina. Era kerei koya me curu mai ki na soqoni, ia a sega ni via cakava. A kaya ni sa voleka sara ni tautauvata na raivotu oqo kei na ka a vakaraitaki vua, me vaka ga ni rau tukuna tiko e dua na ka e rua na tamata. Sa qai kilai kina na ka a raica ia a sega ni rawa ni nanuma ena gauna e via tukuna kina. Ni oti na nona raica na tamata oya, a kaya, “Oqo na iyaya sa vakacolati vua na Turaga na icolacola.”
GSAM 183Yalolailai Levu
GSAM 183.2Sa qai yaco mai na ikatini ni siga ni vula ikavitu, ena gauna ni Jiu (22 ni Okotova, 1844). Era udolu vakacaca era waraka na gauna oya me vakayacori kina na nodra inuinui. Era sega ni vakarautaka e dua na ka vakavuravura me baleta na gauna ni oti na siga oya. Era sega mada ga ni dau vakasamataka, “kevaka ena sega ni yaco,” ia era vakarautaka na nodra veika vakavuravura me vaka kevaka era namaka me cava ena siga oya na gauna ni nodra bula vakatamata. Era sa vakasalataki ira ka vakamasuti ira na tamata ca mera dro tani mai na cudru sa voleka mai, ka ra rere e vuqa vei ira ni na dina beka na itukutuku. Era a vakasalataki ira ka masu vata kei ira na weka, ka tukuna oti na veivakamoce vei ira era se sega ni solia na lomadra vua na Kalou. Me vakalekaleka, era sa tukuna na veivakamoce ki na veika vakavuravura kece ena yalodina bibi ni tamata e nanuma ni sa voleka ni raica mata ki mata na Dauveilewai ni vuravura taucoko. O koya gona, ena nuiqawaqawa e voleka ni mudu na icegu, era soqoni ena nodra vanua ni sokalou, ka namaka ena veigauna kece me rogoca “na domo ni agilosi liu kei na davui ni Kalou,” ka raica na lomalagi sa rarama ena lagilagi ni nodra Tui sa lako mai.
GSAM 184.1Era lako vakamalua na auwa, ka ni sa qai dromu na matanisiga ena ruku ni vunilagi ena ra, sa cava kina na ikatini ni siga ni vula ikavitu ni Jiu. Sa veisova tale na veiyasana na butobuto ni bogi ka vakalolovirataki vuravura; ia ena butobuto oya a lako mai kina e dua na mosi ni rarawa ki na lomadra na tamata vakabauta na lesu tale mai i Karisito, e tautauvata kei na rarawa e sega ni kunei kina na kena tautauvata me vakavo ga na rarawa era vakila na tisaipeli ni noda Turaga ni ra lako vakamalua tiko ki na nodra vale ena bogi e muri na nona vakoti kei na bulu ni koya era a laki tavei vata yani ki Jerusalemi ena qaqa me nodra Tui ena gauna lekaleka ga e liu.