Wase 16 — Na itukutuku ni ikatolu ni agilosi
GSAM 247.1“A muri rau na ikatolu ni agilosi, ka kaya ena domo levu: Kevaka e dua na tamata e sokalou vua na manumanu kei na kena ivakatakarakara, ka ciqoma na ivakatakilakila ni manumanu ena yadrena se na ligana, ena gunuva talega na waini ni cudru ni Kalou, sa liviraki ka sega ni vakawai ki na bilo ni nona cudru; ena vakararawataki ena bukawaqa kei na sulfa e matadra na agilosi tabu, kei na mata ni Lami; ena cabeta cake na kubou ni nodra vakararawataki ka sega ni oti ka sega ni oti; ka sega na nodra vakacegu ena siga se bogi, o ira era sokalou vua na manumanu kei na kena ivakatakarakara, kei ira kece era ciqoma na ivakatakilakila ni yacana. Oqo na vosota ni yalosavasava: oqo o ira era maroroya na ivakaro ni Kalou kei na vakabauta nei Jisu.”1
GSAM 247Na iVakasala Bibi Duadua ena iVolatabu
GSAM 247.2Oqo na ivakasala bibi duadua e tiko ena iVolatabu, ka sa macala ni sega ni vakaraitaka na itukutuku ni veigauna ni noda vuravura ni sa bau rogoci na itukutuku oqo ena gauna sa oti. Ni sa vakadinadinataki ni imatai kei na ikarua ni agilosi ena itukutuku oqo e baleta na itabatamata eda bula kina, e vakadeitaka vakamatata ni itukutuku oqo e sega ni baleta na veigauna sa oti.
GSAM 247.3E kaya o Talatala J. V. Himes ena 1847:—
GSAM 247.4“Na wase tinikava [ni Vakatakila] e vakaraitaka e dua na kacikaci veivakurabuitaki, ka se bera ni cavuti, me ivakasala vua na kawatamata ena gauna ni veivakatovolei kaukauwa oya. Tikina 9-11. E sega ni kune ena iVolatabu taucoko e dua na itukutuku ni cudru rerevaki vaka oqo, vakavo ga oqo. E sega beka ni dusia na veivakatovolei kaukauwa, ka gadrevi kina e dua na ivakasala rerevaki vaka oqo?”2
GSAM 248Na Vale Tabu sa Dolavi — Sa Raici na Kato ni Veiyalayalati
GSAM 248.1E kaya o J. N. Andrews me baleta na itukutuku oqo: “Na dolavi ni vanua tabu duadua ena vale tabu vakalomalagi, ka sa qai laurai kina na Kato ni Veiyalayalati, e dua na ka e yaco ena gauna e uvuca kina na kena domo na agilosi ni kavitu. Ia ni sa veisautaki na cakacaka ni noda Bete Levu ena kena rumu oya ni sa oti na 2300 na siga, eda kila ni vakatakilakilataka na dolavi ni vale tabu na cava ni gauna oya, me vaka sa vakaraitaka na kacivaki ni itukutuku ni imatai ni agilosi. Na nona curu na noda Bete Levu ki na vanua tabu duadua me qarava na cakacaka e mata ni Kato ni Veiyalayalati ni Kalou, e dusimaka na vakasama ni soqosoqo lotu ki na ivakaro ni Kalou sa tu e loma ni Kato. Sa cila mai na ivakaro ni Kalou mai na vale tabu vakalomalagi me tekivu mai na gauna oya.”
GSAM 248Na Veisau ni Siga ni Vakacecegu
GSAM 248.2“E dua na ka e sega ni rawa ni vakacacani na kena dina ni sa veisautaki, ena dua na gauna makawa, na ikava ni ivakaro mai na siga ni vakacegu ni Turaga me yaco kina na solevu vakapekani ni imatai ni siga ni macawa. Sa caka na veisau oqo ena veisaqasaqa sara kei na iVolatabu Tabu, ka vakatakila ena veivanua kece ni siga ni kavitu duadua ga na siga ni vakacecegu ni Turaga ena veimacawa. Sa vakayacora na tamata dau vuki tani levu, a parofisaitaka o Taniela ni na ‘vakasama me veisautaka na veigauna kei na ivakaro.’ E tautauvata sara na kaukauwa oqo kei na manumanu ka na sokaloutaki e vuravura taucoko. E dua tale ga na ka e veivakurabuitaki, ni sa qai vakadinadinataki tiko na ivakaro oqo, ka sa tekivu maroroya vata kei na ciwa tale na tamata ni Kalou, ni a buturaki sobu vakadede. Me vakavinavinakataki na Kalou ni sa vakarautaka tiko na ivovo me sotava na nodra veivaluvaluti iotioti kei na gata levu, ka curu ena matamata ni koro tabu. Vakatakila 12:17; 22:14. Na vakadinadinataki ni ikava ni ivakaro me saqata na siga ni vakacecegu ni vuki tani, kei na vunautaki ni ivakaro kece ni Kalou, e dua na ivakadinadina kaukauwa ni gauna oqo sa gauna ni vosota ni yalosavasava, kei na ivakasala ni ikatolu ni agilosi.”3
GSAM 249.1Sa dreti oti na vakasama ena veiwase sa oti ki na imatai kei na ikarua ni itukutuku oqo, ni rau vakayacori ena kacivaki levu ni lesu vakarua mai i Karisito me yacova na 22 ni Okotova, 1844. Na iVolatabu ena itekitekivu ni wase oqo e kaya, “A muri rau na ikatolu ni agilosi,” oya, ni muri rau na agilosi taumada kei na ikarua. Ena rairai yaga ena ka oqo me vakabibitaki na kena tubu mai na ikatolu ni itukutuku.
GSAM 249O ira na iMatai ni Daumaroroya na Siga ni Vakacecegu ena Kedra Maliwa na Tamata Vakabauta na Lesu Tale Mai i Karisito
GSAM 249.2Ena gauna ni “kacikaci e lomaloma ni bogi,” ena 1844, sa tekivu liutaka na nodra vakasama na nona tamata na Turaga me ra maroroya na siga ni vakacecegu ni kavitu. Sa tubu mai vaka oqo na ivakavuvuli oqo ena kedra maliwa na tamata vakabauta na lesu tale mai i Karisito: O Rachel Preston, e lewe ni lotu Baptist ni siga ni kavitu, a toki ki Washington, N.H., na vanua e tiko kina e dua na soqosoqo lotu ni tamata vakabauta na lesu tale mai i Karisito. Sa ciqoma na ivakavuvuli ni lesu vakarua mai i Karisito, ka sa ciqoma na siga ni vakacecegu ni ikava ni ivakaro na soqosoqo lotu oya, e rauta ni vasagavulu na lewena, ena nona cakacaka ni kaulotu.4 Sa tubu kina na taro me baleta na ulutaga oya. Ena Na Kacikaci ni 5 ni Seviteba, 1844, eda wilika: “E vuqa na tamata era lomaleqataka vakatitobu na nodra dodonu beka me ra maroroya na siga ni kavitu.” E tiko na vosa oqo ena dua na itukutuku ni volavola, ka caka kina e dua na sasaga malumalumu me vakadeitaki kina na dodonu ni maroroi ni imatai ni siga ni macawa. Sa tomani na ulutaga ena kena tabaki ena 12 ni Seviteba, ka da kunea kina na itukutuku bibi oqo, a vakavuna me ra vulica vakabibi ka vakatitobu na lewe vuqa:—
GSAM 249Na Siga ni Kavitu Duadua e Lesi ena iVunau
GSAM 249.3“Ena macawa sa oti keitou sa kunei keitou ni sa kauti keitou mai ki na ka oqo: E sega ni dua na tiki ni gauna matata e gadrevi vei ira na lotu Vakarisito ena lawa me ra vakatikora me gauna tabu. Kevaka e cala na ka oqo, keitou nanuma ni siga ni kavitu duadua ga na siga e tiko kina e dua na lawa me maroroi.”
GSAM 250Na iVola nei T. M. Preble
GSAM 250.1Sa vagolei na nodra vakasama na lewe ni soqosoqo ni tamata vakabauta na lesu tale mai i Karisito ki na taro ni siga ni vakacecegu ena dua na ivola me baleta na ulutaga oqo mai vei T. M. Preble, ka volai ena 13 ni Feperueri, 1845, ka tabaki ena Na Nuinui ni Isireli, Portland, Maine, ena 28 ni Feperueri, 1845. Ni sa vakaraitaka na dodonu ni siga ni vakacecegu ni iVolatabu, kei na dina ni sa veisautaki ki na imatai ni siga ni macawa ena vuki tani levu, e kaya: “Sa vakayacori kina na Taniela 7:25, ni sa veisautaka na ileu lailai na ‘veigauna kei na ivakaro.’ O koya gona, e rairai vei au ni o ira kece era maroroya na imatai ni siga me siga ni vakacecegu era daumaroroya na imatai ni siga ni macawa nei popi ka dau basuka na siga ni vakacecegu ni Kalou.”5
GSAM 250J. B. Cook me baleta na Taro ni Siga ni Vakacecegu
GSAM 250.2Sega ni dede sa tabaki e dua na itukutuku mai vei J. B. Cook, ka vakaraitaka kina ni sega ni dua na ivakadinadina vaka-iVolatabu me maroroi kina na imatai ni siga ni macawa me siga ni vakacecegu, ka vakayagataka na vosa lekaleka oqo: “Sa kau tani vaka rawarawa na cagi kece mai na kena laca na waqa era soko, ka rairai sega ni kila, ena kuila ni Siga ni Vakacecegu nei popi.”
GSAM 250.3Io, e lekaleka na nodra daumaroroya na siga ni vakacecegu na tamata lewe rua oqo, ia era sa tekivutaka e dua na cakacaka e sega ni rawarawa me tarovi. Na vosa kilai, “o ira na daumaroroya na imatai ni siga ni macawa nei popi,” “o ira na dau basuka na ivakaro ni Kalou,” kei na “soko ena kuila ni Siga ni Vakacecegu nei popi,” sa tiko ena gusudra na drau vakadrau era gadreva me ra kila na dina ni ulutaga oqo. Sa dreti kina na nona vakasama o Talatala Joseph Bates, mai Fairhaven, Mass., ka sa ciqoma na siga ni vakacecegu ena 1845.
GSAM 250O Joseph Bates sa Ciqoma na Siga ni Vakacecegu
GSAM 250.4Na ka a sotava e vaka oqo: Ni rogoca na ilawalawa mai Washington, N.H., era maroroya tiko na siga ni vakacecegu, sa nakita me sikova na soqosoqo lotu oya ka raica na kena ibalebale. Sa qai cakava vaka kina, ka ni vulica vata kei ira na ulutaga oya, sa raica ni dodonu na nodra vakasama, ka ciqoma sara na rarama me baleta na taro ni siga ni vakacecegu. Ni lesu ki New Bedford, Mass., sa sotavi koya ena wavu ena kedrau maliwa o New Bedford kei Fair Haven e dua na tacida rogo, ka kaya vua, “Kapiteni Bates, cava na itukutuku?” Sa sauma o Talatala Bates, “Na itukutuku oqo: na siga ni kavitu na siga ni vakacecegu ni Turaga na noda Kalou.” “Io,” e kaya na tamata, “au na lako i vale ka wilika na noqu iVolatabu, ka raica na kena dina.” Sa cakava vaka kina, ka ni rau sota tale, sa ciqoma na tacida oqo na dina ni siga ni vakacecegu ka sa talairawarawa kina.
GSAM 251Na iMatai ni iVola me Baleta na Siga ni Vakacecegu
GSAM 251.2Sa tekivu sara o Talatala Bates me vunautaka na dina oqo mai na dua na yasana ki na dua tale. Sa raica totolo ni na vukei koya vakalevu ena nona cakacaka e dua na ivola, se dua mada ga na ivola lailai, me baleta na taro ni siga ni vakacecegu, ka sa uqeti na yalona ena Yalo ni Kalou me volai ka tabaka e dua na ka me baleta na ulutaga oqo. Ia na taro sa ikoya na sala me caka kina ni sega na ilavo, ni nona iyau kece sa dua ga na sikeli ni York (tinikarua kei na veimama na senti). Ena rairai taleitaka na dauwiliwili me rogoca na nona sotava na ka oqo, me vaka ga na nona tukuna vei au ena 1855.
GSAM 251Va na Paodi ni Falawa
GSAM 251.3E kaya ni gauna sa masu tiko kina vua na Kalou, sa nakita me vola na ivola, ka vakadeitaka ni na dolava na sala me tabaki kina. Sa dabe gona ena nona teveli, ka tu vua na iVolatabu kei na ivola ni tautauvata ni iVolatabu, me tekivutaka na cakacaka. Ni sa oti e dua na aua, sa curu mai o Marama Bates ka kaya, “Joseph, e sega ni rauta na falawa me caka kina na roti,” ka tukuna tale ga eso na iyaya lalai tale e gadreva. “E vica na paodi ni falawa e yali?” e taroga o Kapiteni Bates. “Rauta ni va na paodi,” e sauma. “Vinaka,” e kaya. Ni sa curu i tuba o Marama Bates, sa lako o Kapiteni Bates ki na sitoa voleka, volia na va na paodi ni falawa kei na iyaya tale eso, kauta mai i vale, ka dabe tale ena nona teveli ni volavola. Sa qai curu mai o Marama Bates ka raica na iyaya ena teveli, ka kailavaka, “E lako mai vei na falawa oqo?” “Cava,” e kaya na kapiteni, “e sega beka ni rauta? O kaya ni o gadreva e va na paodi.” “Io,” e kaya o koya, “ia o kauta mai vei?” “Au volia,” e kaya; “e sega beka ni o ya na levu o gadreva mo vakaotia kina na kena caka?” “Io,” e tomana o Marama Bates, “ia o iko, Kapiteni Bates, a tamata o a soko ena waqa mai New Bedford ki na veivanua kece e vuravura, o sa lako tani ka volia e va na paodi ni falawa?” “Io, e sega beka ni o ya na levu o gadreva mo vakaotia kina na kena caka?” “Io,” e kaya o Marama Bates, “ia o sa volia dina e va na paodi(!) ni falawa?”
GSAM 252Tinikadua na Udolu na Dola sa Vakayagataki ena vuku ni Dina
GSAM 252.1Sa muri mai e dua tale na veivakatovolei. Ni sa biuta na waitui o Kapiteni Bates, sa volitaka na nona votavota ena dua na waqa me $11,000, ia oqo sa vakayagataka kece na nona iyau me tosoya na cakacaka ni dina. Me yacova na gauna oqo a sega ni kila o Marama Bates na ituvaki dina ni nona ilavo, ia sa vakila ni dodonu me tukuna vua, mani kaya vakamalua, “Watiqu, au sa vakayagataka ena iyaya oya na ilavo iotioti au taukena e vuravura.” Sa taroga o Marama Bates ena tagi gaga, “Eda na cakava vakacava?” Sa tucake na kapiteni, ka sa tu ena vakarokoroko kece ni dua na kapiteni e dusimaka na nona waqa, ka kaya, “Au na vola e dua na ivola; au na veisoliyaka, ka vakatetea na dina ni siga ni vakacecegu oqo e matadra na tamata kece.” “Io,” e kaya o Marama Bates ena wainimata e tabonaka na matana, “eda na bula mai cava?” “Na Turaga ena dolava na sala,” e sauma o Kapiteni Bates ena matadredre. “Io,” e kaya o Marama Bates, “na Turaga ena dolava na sala! O ya ga na ka o dau kaya,” ka cavuqaqa ena tagi ni sa curu i tuba.
GSAM 252E dua na iYaya e Lako Mai Sega ni Namaki
GSAM 252.2Ni sa tomana tiko o Kapiteni Bates na nona cakacaka me veimama na aua, sa uqeti na nona vakasama me lako ki na valenivolavola ni meli, ni tiko kina e dua na ivola me nona. Sa lako, ka sa tiko dina e dua na ivola. Ena gauna oya na isau ni vakau ivola e lima na senti, ka rawa ni saumi taumada se sega. O koya e volavola e sega ni sauma na isau ni vakau. Sa vakamalumalumutaki tale kina o Kapiteni Bates, ni sa dodonu me tukuna vua na turaga ni valenivolavola ni meli, o Turaga Drew, e rau kilai vinaka, ni sega ni rawa ni sauma na isau, ni sega na nona ilavo; ia sa kaya, “O na laivi au me’u raica se lako mai vei?” “Kauta,” e kaya na turaga ni meli, “ka sauma ena dua tale na gauna.” “Sega,” e kaya na kapiteni, “au na sega ni kauta tani na ivola mai na valenivolavola me yacova ni saumi na isau.” Ni taura tiko na ivola ena ligana, sa kaya, “Au nanuma ni tiko na ilavo ena ivola oqo,” ka vuki vua na turaga ni meli, ka taroga, “Yalovinaka, o rawa ni dolava? Kevaka e tiko kina na ilavo, o rawa ni kauta mai kina na isau; kevaka e sega, au na sega ni wilika.” Sa cakava na turaga ni meli na ka e kerea, ka raica! E tiko kina e dua na noti ni tini na dola. Ni wilika, sa kila ni ivola e lako mai vua e dua na tamata a kaya ni a uqeta vakalevu na nona vakasama na Turaga ni sa gadreva ilavo o Talatala Bates, mani vakatotolotaka me tala vua; ena nona kusa e rairai guilecava me sauma na isau ni vakau.
GSAM 253.1Ni sa sauma na isau ni vakau, sa lako ki na sitoa ni kakana, volia e dua na saqa ni falawa me $4, kei na pateta, suka, kei na iyaya tale eso e gadrevi. Ni sa solia na vanua me kau kina, sa kaya, “Ena rairai kaya na yalewa ni sega ni nodra, ia dou kakua ni vakarorogo vua; dou vakalutulutaka na iyaya ena varada e liu.”
GSAM 253.2Sa qai lako ki na valenivolavola ni tabaki ivola, ka vakadonuya me tabaki e dua na udolu na ilavelave ni dua na ivola lailai rauta ni dua na drau na tabana. Sa vakadonuya ni gauna kece e solia kina na ivolavola, me ra vakavakarau totolo na dautabaki, ka tala vua na ivakadinadina ni tabaki. Ena sauma na cakacaka ni sa ciqoma tiko na ilavo, ka sega ni kau tani na ivola mai na valenivolavola me yacova ni sa saumi kece na dinau.
GSAM 253.3Sa kila vinaka o Kapiteni Bates ni sega ni dua na ilavo e dodonu me soli vua, ia sa vakila ni nona itavi me vola na ivola oqo, ni vakabauta ni na uqeta na Kalou na lomadra na tamata me ra tala na ilavo ena gauna sa gadrevi kina. Ni sa volia na pepa, peni, kei na veika tale eso, me rawa ni liu na iyaya ni vale, sa lako ki na ulu ni gaunisala e gole ki na nona vale. Ni raica ni sa tiko na iyaya oya, sa curu ena daku ni vale, ka dabe tale ena nona teveli. Sa curu mai o Marama Bates ka kaya ena malaude, “Joseph, rai mada ena varada e liu! E lako mai vei na iyaya oya? A lako mai e dua na daukauta ena qiqi ka via vakalutulutaka. Au kaya vua ni sega ni noda, ia sa vakalutulutaka ga.” “Vinaka,” e kaya o Kapiteni Bates, “au nanuma ni sa dodonu.” “Ia,” e kaya o Marama Bates, “e lako mai vei?” “Na Turaga sa tala mai,” e kaya na kapiteni. “Io,” e kaya o Marama Bates, “na Turaga sa tala mai; o ya ga na ka o dau kaya.” Sa qai solia vua na nona wati na ivola, ka kaya, “Wilika oqo, o na kila kina na vanua e lako mai kina.” Sa wilika, ka curu tale me tagi, ia sa duidui na nona tagi mai na imatai; ni lesu mai sa kerea ena yalomalumalumu na veivosoti ena vuku ni nona lailai ni vakabauta.
GSAM 254Na Ilavo sa Lako Mai me Baleta na iVola
GSAM 254.1Ni sa toso tiko na cakacaka ni volavola kei na tabaki ivola, sa ciqoma o Kapiteni Bates na ilavo ena meli kei na sala tale eso, ena so na gauna mai vei ira na tamata a sega ni bau sotava. Ni sa ciqoma na ilavo, sa soli sara vei ira na dautabaki, ka sa vakayagataki ena dinau ni ivola. Sa qai yaco na siga sa tabaki kece kina na ivola, ka sa saumi na vo ni dinau mai na vanua a sega ni namaka o Tacida Bates; o koya gona, e sega ni vakaberai na kena veisoliyaki na ivola ni dua na siga mada ga.
GSAM 254Sa Saumi na Dinau iOtioti
GSAM 254.2O H. S. Gurney, mai Memphis, Mich., a tukuna vei au ena Maji, 1884, ni ena mataka sara ga sa vakacavari kina na ivola nei Talatala Bates, sa ciqoma kina e $100 mai na dua na dinau sa oti na kena gauna, mai vua e dua na tamata a kaya ni na sega vakadua ni sauma vua. Ni sa ciqoma na ilavo oqo, sa raica ni ka marautaki me vakayagataka e dua na kena tiki me sauma kina na dinau iotioti ni ivola lailai ni siga ni vakacecegu nei Talatala Bates. “Ia,” e kaya o Turaga Gurney, “sa sega ni kila o Tacida Bates me yacova na siga ni nona mate se o cei a sauma na vo ni dinau ni ivola.” Na ka a sotava o Talatala Bates ena tabaki ni dina ni siga ni vakacecegu e vaka me kaya vei ira na noda tamata mai na itekitekivu sara ni kena tabaki na dina ni ulutaga oqo, “Dou toso ki liu ena cakacaka oqo, ka namaka na veivakarautaki ni Kalou me dolava na sala ni kemudou toso.”
GSAM 255O Talatala Bates e Taro Tiko na Raivotu
GSAM 255.1Na itukutuku e tarava, ka lekotaki mai na Na iTalanoa ni Bula, ena vakaraitaka na kena duavata na isolisoli ni parofisai kei na vakavoui ni maroroi ni siga ni vakacecegu:—
GSAM 255.2Ni a sikova na New Bedford, Mass., ena 1846, sa veikilai o Goneyalewa Harmon kei Talatala Joseph Bates. A sa ciqoma taumada na vakabauta ni lesu vakarua mai i Karisito, ka dau cakacaka gu ena vuku ni cakacaka oya. E dua na tamata lotu Vakarisito dina, dau dokai ka yalovinaka. Sa qaravi Goneyalewa Harmon vakamalua me vaka e luvena dina. Ena gauna taumada e rogoca kina na nona vosa, sa vakaraitaka na nona taleitaka vakatitobu, ia ni sa oti na nona vosa, sa tucake ka kaya, “Au o Tomasi dau vakatitiqa. Au sega ni vakabauta na raivotu. Ia kevaka au rawa ni vakabauta ni ivakadinadina e tukuna tiko na ganequ ena bogi nikua e sa domo dina ni Kalou vei keda, au na tamata marau duadua e bula tiko. Sa vakayavalati vakatitobu na lomaqu. Au vakabauta ni dina o koya e vosa tiko, ia au sega ni rawa ni vakamacalataka na nona vakaraitaki na veika veivakurabuitaki e tukuna vei keda.”
GSAM 255Sa Ciqoma o Goneyalewa Harmon na Siga ni Vakacecegu
GSAM 255.3A dau maroroya na siga ni vakacecegu o Talatala Bates, ka vakabibitaka na kena yaga. Ena gauna oya a sega ni vakila o Goneyalewa Harmon na kena bibi, ka nanuma ni cala o Talatala Bates ni sa vakabibitaka vakalevu na ikava ni ivakaro mai vei iratou na ciwa tale. Ia sa solia vua na Turaga me raica na vale tabu vakalomalagi. Sa dolavi mai lomalagi na vale ni Kalou, ka vakaraitaki vua na kato ni Kalou kei na isogo ni veivosoti e ubia tu. E rua na agilosi erau a tu, e dua ena yasana ruarua ni kato, ka tevuka na tabadrau e cake ni isogo ni veivosoti, ka vakanamata kina. A tukuna vua na agilosi e salavata kaya ni oqo e vakatakarakarataki ira kece na lewe i lomalagi ni ra rai ena vakarokoroko kei na rere vakatabui ki na vunau ni Kalou, ka volai ena iqaqalo ni Kalou. Sa laveta o Jisu na isogo ni kato, ka raica o koya na vatu raraba sa volai kina na ivakaro e tini. Sa kurabui ni raica na ikava ni ivakaro ena kedra maliwa sara na ivunau e tini, ka vakavolivoliti koya na rarama malumu. A kaya na agilosi, “Oqo duadua ga vei iratou na tini sa vakatakila na Kalou bula, o koya sa bulia na lomalagi kei na vuravura kei na ka kecega sa tu kina. Ni sa tauyavutaki na vuravura, sa tauyavutaki tale ga kina na siga ni vakacecegu.” Sa vakaraitaki vua ni kevaka a maroroi na siga dina ni vakacecegu, ke sega sara ni dua na tamata tawavakabauta se dua e cakitaka na Kalou. Na maroroi ni siga ni vakacecegu ke a taqomaka na vuravura mai na qaravi matakau.
GSAM 256.1Sa buturaki sobu na ikava ni ivakaro, o koya gona eda sa kacivi me da vakavinakataka na tikina sa basu ena vunau, ka tutaka na siga ni vakacecegu sa buturaki sobu. Na tamata ni ivalavala ca, o koya sa vakalevulevui koya me uasivi cake vua na Kalou, ka nanuma me veisautaka na gauna kei na vunau, sa vakavuna na veisautaki ni siga ni vakacecegu mai na ikavitu ki na imatai ni siga ni macawa. Ena nona cakava oqo sa basuka kina na vunau ni Kalou.
GSAM 256.2Ni se bera vakalailai na siga levu ni Kalou, sa vakau yani e dua na itukutuku me vakasalataki ira na tamata me ra lesu tale ki na talairawarawa ki na vunau ni Kalou, ka sa basuka sobu na meca i Karisito. E dodonu me vakatakilai na tikina sa basu ena vunau ena veivakavulici kei na ivakaraitaki. Sa vakaraitaki tale ga vua ni ikatolu ni agilosi ena iVakatakila 14, o koya sa kacivaka na ivakaro ni Kalou kei na vakabauta nei Jisu, sa vakatakarakarataki ira na tamata era ciqoma na itukutuku oqo, ka tabalaka na domodra me ra vakasalataka na vuravura me maroroya na ivakaro ni Kalou kei na nona vunau me vaka na loa ni mata, ka ni lewe vuqa era na ciqoma na siga ni vakacecegu ni Turaga ena nodra rogoca na ivakasala oqo.6
GSAM 256.3Na ka oqo erau a sotava o Goneyalewa Harmon kei Talatala Bates e salavata kei na nona ivalavala ni cakacaka na Turaga. O Talatala Bates a vagolea na nodrau vakasama o Goneyalewa Harmon kei Talatala White ki na taro ni siga ni vakacecegu, ni vakaraitaka vei rau mai na iVolatabu na ka e lavaka na vunau ni Kalou e sega ni veisau rawa. E dina ga ni a vakalougatataki o Goneyalewa Harmon ena veivakatakilai vakatabakidua mai vua na Turaga me rauta na tinikawalu na vula, e se sega vakadua ni vakaraitaki vua e dua na ka ena vuku ni ka oqo. Sa qai yaco na gauna ni Turaga, ni ra sa vakatuburi na tamata vakabauta me ra maroroya na nona vunau, me solia vei ira na rarama ena isolisoli ni parofisai. O koya gona, ena nona ivalavala ga ni cakacaka, sa cokoti vata kina na itukutuku ni ikatolu ni agilosi, “na ivakaro ni Kalou, kei na ivakadinadina kei Jisu Karisito,”.
GSAM 257Na iTekivu ni iTukutuku ni iKatolu ni Agilosi
GSAM 257.1Mai na gauna oya sa tekivu kacivaki na itukutuku ni ikatolu ni agilosi, ni sa semati vata kei na rua tale na itukutuku. Na dina ni siga ni vakacecegu, ni sa semati kei na kato ni Kalou kei na rarama sa tubu tiko ena vuku ni vale tabu, sa vakadeitaka na ka a vakaraitaki taumada,—ni a dodonu na isoqosoqo ni Lesu Vakarua Mai sa oti, ka salavata kei na ituvatuva ni Turaga. Era sa qai kila vakamatata cake mai na veigauna sa oti na ibalebale ni “tolu na ikabakaba me yaco ki na sala ki na koro ni Kalou.”
GSAM 257Sa Ciqoma o Talatala Bates ni sa Mai Vua na Kalou na Raivotu
GSAM 257.2Ena vula o Noveba, 1846, a caka e dua na soqoni levu mai Topsham, Maine, ka tiko kina o Talatala Bates. Ena soqoni oya a raica o Marama White e dua na raivotu (sa cavuti oti na nodrau vakawati o Goneyalewa Harmon kei Talatala James White), ka sa vakavuna me vakadinata sara o Talatala Bates ni ra sa vu mai vua na Kalou. O koya e dua na tamata sa soko voli ena wasawasa me limasagavulu na yabaki, ka qarava na cakacaka kece mai na gonetagane dauveiqaravi ena waqa me yaco sara me kavetani ka itaukei ni waqa. Na nona kila na veikalokalo, me vaka a tukuna vei au, e rawa kina vua me kila vakavoleka na vanua e tiko kina ena wasawasa, na kena ivakarau vaka na vualiku se ceva kei na tokalau se ra, ena nona vakaraici ira na veika e tu e lomalagi. E kena ivakarau ga me taleitaka e dua vakaoqo na veivosaki ena vuku ni veikalokalo.
GSAM 257.3Ni keirau a veivosaki, a tukuna vei au na sala a vakadeitaki kina vua ni sa vu mai vua na Kalou na raivotu. A kaya ni a tovolea ena dua na siga me veitalanoataka kei Marama White na veikalokalo, ia e sega ni dede sa kila ni sega ni kila e dua na ka o koya ena vuli ni veikalokalo; me vaka sara ga a tukuna vua, e sega ni nanuma ni a bau raica e dua na ivola e tukuna na ka oya. A sega ni gadreva me veivosaki ena ulutaga oya, ka veisautaka na veitalanoa me baleta na vuravura vou kei na ka sa vakaraitaki vua ena raivotu me baleta na vuravura oya.
GSAM 258Na “Lomalagi sa Dolavi”
GSAM 258.1Ena yabaki sa oti, ena 19 ni Epereli, 1845, a tabaka Na iTukutuku Vakaiyaloyalo kei Lodoni e dua na ka e taleitaki vakalevu vei ira na dauvuli veikalokalo mai vei Turaga Rosse, me baleta na veika veivakurabuitaki a kunea ena nona ilo ni veikalokalo vakaitamera, vakabibi na nona raica na ka era vakatoka na dauvuli veikalokalo me “na vanua e dolavi e lomalagi.” Ena dua na yakavi, ena soqoni sa cavuti oti, ena vale nei Turaga Curtiss ka ena mata i Talatala Bates, o koya e se sega ni vakatulewataka na veivakatakilai oqo, a tekivu vosa o Marama White ena vuku ni veikalokalo ni se tiko ena raivotu. A vakamacalataka vakavinaka sara na veimabiu damudamu malumu a raica ni kosova na dela ni dua na vuravura e cowiri wavokita na matanisiga, ka kuria, “Au sa raica e va na vula.” “Isa,” a kaya o Talatala Bates, “sa raici Jupiter tiko o koya!” Ni sa cakava eso na ivalavala me vaka e lako tiko ena maliwalala, a tekivu vakamacalataka na veimabiu kei na veimama ena kedra totoka e veisau tikoga, ka kaya, “Au sa raica e vitu na vula.”7 A kailavaka o Talatala Bates, “Sa vakamacalataki Saturn tiko o koya.” Sa qai kaya o koya, “Au sa raica e ono na vula,” ka tekivu sara me vakamacalataka na “lomalagi sa dolavi,” kei na kena lagilagi, ka vakatoka me dua na katuba ki na dua na yasana sa rarama vakalevu cake. A kaya o Talatala Bates ni nona ivakamacala e uasivia sara na ivakamacala kece me baleta na lomalagi sa dolavi sa bau wilika mai vua e dua na dauvolaivola.
GSAM 258.2Ni se vosa tiko o Marama White ka se tiko ena raivotu, a tucake o Talatala Bates ka kailavaka, “Isa, au sa diva mada ga me tiko eke nikua na bogi o Turaga John Rosse!” A taroga o Talatala White, “O cei o Turaga John Rosse?” “Isa,” a kaya o Talatala Bates, “o koya na dauvuli veikalokalo rogo ni Igiladi. Au diva me tiko eke me rogoca na marama oya ni vosa ena vuku ni veikalokalo, ka rogoca na ivakamacala oya ni ‘lomalagi sa dolavi.’ E uasivia na ka kece au sa bau wilika me baleta na ka oqo.” Mai na yakavi oya sa vakadinata sara o Talatala Bates ni raivotu nei Marama White e sega ni vu mai na nona kila se na nona lewa. Na ka oqo, kei na ivakarau ni veivunauci kei na ivakasala sa soli, sa vakadeitaka vua ni ra sa mai vua na Kalou.
GSAM 259.1Na ka veivakurabuitaki e lomalagi a vakamacalataka vakaoqo o Marama White ena raivotu oya, e dua na ka era sega ni dau cavuta vakawasoma na dauvolaivola me baleta na veikalokalo. O Huygens, o koya a kunea taumada, sa solia na ivakamacala oqo:—
GSAM 259E Dua na Rarama Lagilagi ena iSeleiwau i Orion
GSAM 259.2“Era sa biuta na dauvuli veikalokalo e tolu na kalokalo me ratou veivolekati ena iseleiwau i Orion; niu raica na kena e loma ena ilo ni veikalokalo, ena yabaki 1656, e rairai mai ena vanua ni dua oya e tinikarua tale na kalokalo; vei ira oqo, e tolu e voleka ni ratou veitara, kei na va tale era rairai mai, ni ra sauriva me vaka e loma ni o, ka sa rairai na vanua e wavoliti ira ni sa rarama cake sara mai na vo ni lomalagi. Na kena vo, ni sa loaloa taucoko tu ena vuku ni draki vinaka, e rairai me vaka e dua na ilatilati sa dolavi, ka rawa kina me rai vakamatata e dua ki na dua tale na yasana sa rarama vakalevu cake.”
GSAM 259.3Sa kaya o William Herschel ena vuku ni vanua oqo e dolavi e lomalagi:—
GSAM 259.4“Kevaka na kena raba ni sa tu vakayawa vakaoqo e vakaraitaka e dua na tutu ni 10 °, me vaka ni sa voleka ni vakakina, na kena vakaitamera e sa sega sara ni rawa ni vakasamataki. Sa cakacakataki na kena iwiliwili ni sa levu cake vaka 2,000,000,000,000 mai na levu ni matanisiga.”
GSAM 259Sa Rarama Cake mai na Matanisiga
GSAM 259.5O Thomas Dick, na dauvakasama vakavuku, sa vosa vakaoqo ena vuku ni o ni kalokalo sa rarama oqo:—
GSAM 259.6“Kevaka eda biu me da voleka vua me vaka na veimama ni yawa ni kalokalo voleka duadua, e dina ga ni sa yawa sara na vanua oya, mai na vanua oya ena vakaraitaka e dua na iserau e voleka ni tautauvata kei na matanisiga; ia vei ira na kabula era tiko voleka sara vua, ena vakasinaita e dua na tiki levu ni lomalagi, ka rairai ena lagilagi e sega ni tukuni rawa. Ia na inaki taucoko ni dua na ka vakaoqo, ena kena isema kei na kena veiwekani kece, ena qai vakatakilai beka ena veitabagauna mai muri ni bula e sega ni mudu; ka, me vaka na vuqa tale na ka era tu ena veivanua yawa ni veibuli, sa vakauqeta ena vakasama e dua na gagadre levu me raica ni sa vakatakilai vakalailai cake na veika lagilagi ka vuni ni veibuli kece.”8
GSAM 260.1Ni vakacavara e dua na nona itukutuku volai ena ulutaga oqo, sa kaya o Talatala Bates:—
GSAM 260.2“O koya gona eda sa raica mai na ivakadinadina kece sa soli (ka rawa ni keimami solia e levu cake, kevaka e gadrevi), ni sa tu eke e dua na ka veivakurabuitaki sara ka sega ni vakamacalataki rawa e lomalagi; e dua na vanua e dolavi e lomalagi e sivia na tinikadua na bilioni ka tolu na drau tinikava [11,000,000,314] na maile na kena ivakarau wavokita. Sa kaya o Huygens rogo, ‘Au se sega ni bau raica e dua na ka e tautauvata kaya ena kedra maliwa na vo ni kalokalo tudei—e dua na rai matata ki na dua tale na yasana sa rarama vakalevu cake.’”
GSAM 260E Dua Tale na iVakadinadina ena Raivotu ni Veivuravura e Cowiri Wavokita na Matanisiga
GSAM 260.3Keimami na lavetaka tale na vosa nei Marama Truesdail, o koya a tiko ena gauna a soli kina na raivotu sa tukuni. Sa kaya o koya:—
GSAM 260.4“A malumalumu sara na bula i Ganequ White, ia ni sa cabori na masu ena vukuna, sa tiko vei keimami na Yalo ni Kalou. E sega ni dede keimami sa raica ni sa sega ni vakila na veika vakavuravura. Oqo na imatai ni nona raica na veivuravura e cowiri wavokita na matanisiga. Ni sa wilika e cake na vula kei Jupiter, ka tarava vakatotolo na vula kei Saturn, a qai vakamacalataka vakavinaka na veimama kei Saturn. Sa qai kaya o koya, ‘Na lewena era sa tamata balavu ka vakaturaga, era duidui sara mai vei ira na lewe i vuravura. Sa sega vakadua ni curu eke na ivalavala ca.’ E matata mai na mata mamarau nei Taciqu Bates ni sa takali vakatotolo na nona vakatitiqa taumada ena vuku ni ivurevure ni nona raivotu. Keimami kila kece ni o Kavetani Bates e dau taleitaka vakalevu na vuli ni veikalokalo, ni a dau dusia vakawasoma e vuqa na veika e lomalagi me vakavulici keimami kina. Ni sa sauma o Ganequ White na nona taro ni sa oti na raivotu, ka tukuna ni a sega ni bau vulica se ciqoma ena dua tale na sala na kila ena ka oqo, sa sinai o koya ena reki kei na marau. Sa vakavinavinaka vua na Kalou, ka tukuna na nona vakabauta ni raivotu oqo me baleta na veivuravura e cowiri wavokita na matanisiga a soli me kakua ni qai vakatitiqa tale o koya.”9
GSAM 261Sa Vakamalumutaki Vakasauri e Dua na Ose Dauveivakacacani
GSAM 261.1Ni se qai oti vakalailai na soqoni oqo mai Topsham, a yaco e dua tale na ka veivakurabuitaki me baleta na raivotu, ka'u na tukuna me vaka a tukuna vei au o Talatala Bates:—
GSAM 261.2A vakayagataka o Talatala White e dua na luve ni ose sa vakavulici vakatikina kei na dua na qiqi ni kau iyaya ki na makete e rua na kena idabedabe. A caka na qiqi oqo me sega na kena papa ni taqomaki e liu, ia e dua na ikabakaba e takosova na mata ni qiqi, kei na dua na ikabakaba kaukamea mai na rua na kau ni dreti. E gadrevi me qaqarauni vakalevu sara ena kena vagolei na luve ni ose, ni kevaka e tara na sarisarina na dali ni vagolei se dua tale na ka, ena tekivu veicaqe vakaukauwa sara, ka dodonu me dreti tikoga vakamatuataki na kena dali me tarovi kina na nona cici. Na luve ni ose oqo e nona e dua era gadreva me ra sikova na nona vanua, ia ni sa matau o Talatala White ena nodra qaravi na luve ni ose era se bera ni vakavulici, sa nanuma ni na sega ni sotava kina e dua na leqa levu. Ia kevaka era a kila ni a vakamatea oti e rua na tamata ena nona dau yavavala vakaukauwa, e dua vei rau ena nona tabaka ki na veivatu e bati ni sala, ena sega beka ni nuitaki koya vakalevu vakaoqo.
GSAM 261.3Ena gauna oqo e va na tamata eratou tiko ena qiqi, o Talatala White kei na watina ena idabedabe e liu, kei Talatala Bates kei Israel Damon ena idabedabe e muri. Ni sa saga ena nona kaukauwa kece o Talatala White me lewa rawa na ose, a veitalanoataka tiko na dina o Marama White, ka sa sobu mai na kaukauwa ni Kalou vei iratou, ka sa kau yani ena raivotu ni dabe tiko ena qiqi. Ena gauna ga a kailavaka kina “Sa lagilagi!” ni sa curu ki na raivotu, sa tu vakadua vakasauri na luve ni ose, ka vakalutuma na uluna. Ena gauna vata oya sa tucake o Marama White, ni se tiko ena ituvaki oqo ka rai cake tiko na matana, ka kalawa takosova na mata ni qiqi, me sobu ki na rua na kau ni dreti, ka tara na dibina na luve ni ose ena ligana ruarua. A kaci vei Talatala White o Talatala Bates, “Ena caqeta na marama oya na luve ni ose me mate.” Sauma o Talatala White, “Sa lewa tiko na luve ni ose na Turaga ena gauna oqo; au sega ni vinakata me'u vakalatilati.” Sa tu na luve ni ose ena yalomalumalumu me vaka e dua na ose qase. E bati ni sala sa cecere cake na baba me rauta ni ono na fute, ka dua na vanua veico e toka volekata na bai. O Marama White, ni se rai cake tikoga na matana ka sega ni bau rai sobu vakadua, a cabe cake ena baba ki na vanua veico, ka veilakoyaki voli me vica na miniti, ni vosa ka vakamacalataka na totoka ni vuravura vou. Sa qai, ni se tu ga vakakina na uluna, sobu mai ena baba, lako ki na qiqi, butuka cake na ikabakaba, ka tara na muana na luve ni ose ena ligana, ka cabe ki na rua na kau ni dreti, ka curu tale ki na qiqi. Ena gauna ga a dabe kina ena idabedabe sa tini na nona raivotu, ka ena tiki ni gauna oya sa tekivu lako tale na ose, ka toso yani ena nona sala, ni sega ni bau dua na ivakatakilakila mai vua na dauvagolei.
GSAM 262.2Ni se tiko e taudaku ni qiqi o Marama White, sa nanuma o Talatala White me vakatovolea na ose, me raica se sa malumu dina se sega. Taumada a tara vakalailai ga ena kuita; ena veigauna tale eso ena sauma na ose ena dua na caqe, ia oqo sa sega ni yavala. Sa qai kuitataka vakaukauwa, ka qai kaukauwa cake, ka kaukauwa cake tale. Sa sega sara ni kauwaitaka na kuita na luve ni ose, ia sa rairai me sega ni dauveivakacacani me vakataki ira na laioni era sogota na gusudra na agilosi ena bogi a tiko kina o Taniela ena nodra qara. “Sa dua na vanua e vakasinaiti ena rere vakatabui,” a kaya o Talatala Bates, “ka sa matata ni Kaukauwa vata ga a vakavuna na raivotu, sa vakamalumutaka na ivakarau dauveivala ni luve ni ose ena gauna oya.”
GSAM 262.3Kevaka na raivotu oqo e vu wale ga mai na so na malumalumu ni yagona, sa basika vakai koya na taro, A tauvi na ose ena mate vata oya?
GSAM 262Na iVakadinadina nei Israel Damon
GSAM 262.4Au na solia eke, me vakadeitaka na itukutuku a solia vei au o Talatala Bates, na vosa oqo:—
GSAM 262.5“Ena ruasagavulu beka na yabaki sa oti, ni'u se qai tekivu maroroya na siga ni vakacecegu, a tukuna vei au o Israel Damon na veika a yaco ena nona raivotu o Ganequ White, ni ratou vodo tiko o koya, o Talatala Bates, kei Talatala White kei na watina ena qiqi mamada e dreta na luve ni ose dauvakadrecike. Au sa wilika nikua na ivakamacala ni ka a yaco sa toka e cake, me vaka a vola o Talatala Loughborough, ka sa tautauvata vinaka sara kei na ka a tukuna vei au o Talatala Damon.” Sa sainitaka, “R. S. Webber, Battle Creek, Mich., 9 ni Veverueri, 1891.”
GSAM 263Na iVakadinadina nei Talatala Bates me Baleta na Raivotu
GSAM 263.1Sa vakamacalataka vakaoqo o Talatala Bates na ka a sotava o koya:—
GSAM 263.2“E dina ga ni'u sega ni raica e dua na ka ena raivotu e veisaqasaqa kei na vosa, au a rere tiko ga ka vakatovolei vakalevu sara, ka'u a sega ni via vakabauta ena dua na gauna balavu ni sa dua tale na ka oqo, ka sega ni vu wale ga mai na dede ni nona malumalumu vakayago.
GSAM 263.3“O koya gona au a qara na veigauna ena kedra mata na tani, ni sa rairai vakacegu na nona vakasama mai na ue (ni sa sega ni tiko ena soqoni), me'u tarogi koya ka vakatarogi koya vakamatailalai, kei ira na nona itokani era salavata kaya, vakabibi na tuakana, me'u kunea na dina kevaka e rawa. Ena vuqa na nona veisiko mai muri ki New Bedford kei Fairhaven, ni tiko ena neimami soqoni, au sa raici koya ena raivotu vakavica, ka vaka tale ga kina mai Topsham, Maine; ka o ira era a tiko ena so na gauna veivakauqeti oya era kila vinaka na levu ni noqu kauwai kei na noqu vakarorogo matua ki na vosa kece, kei na noqu vakaraica na yavala kece, me'u kunea na veivakaisini se na veivakamuai ni vakasama ena kaukauwa ni dua tale na tamata. Au sa vakavinavinaka vua na Kalou ena noqu sa rawa ni vakadinadinataka kei ira tale eso na veika oqo. Au sa rawa ni vosa ena yaloqaqa ena vukuqu ga. Au sa vakabauta ni cakacaka oqo sa mai vua na Kalou, ka sa soli me vakacegui ira ka vakaukauwataki ira na nona tamata era sa ‘veisebayaki,’ ‘dresulaki,’ ka ‘luvatai,’ mai na gauna sa mai cava kina na neimami cakacaka ... ena Okotova, 1844. Na ituvaki veilecayaki ni ‘Raica, sa tu eke!’ kei na ‘Raica, sa tu e kea!’ mai na gauna oya sa vakaveilecayakitaki ira vakalevu sara na tamata yalodina ka talairawarawa ni Kalou, ka vakadredretaka sara vei ira era sega ni rawa ni vakamacalataka na veitikinivola levu era rairai veisaqasaqa sa vakaraitaki vei ira. Au sa vakatusa ni'u sa ciqoma na rarama kei na ivakavuvuli me baleta e vuqa na tikinivola au a sega ni kila vakamatata e liu. Au sa vakabauta ni sa gone ni Kalou dau sorovaki koya, yalodina ka talairawarawa o koya.”10
GSAM 263.4“Na dauvolaivola e sega ni ‘rawata na vakasama’ ni nona raivotu ‘mai na ivakavuvuli se vuli sa oti.’ Ni sa ciqoma na imatai ni nona raivotu, ena Tiseba, 1844, o koya kei ira kece na ilawalawa mai Portland, Maine (na vanua erau a tiko kina na nona itubutubu ena gauna oya), era sa biuta na ‘kacikaci e lomaloma ni bogi’ me vaka e dua na ka sa oti. Ena gauna oya sa vakaraitaka vua na Turaga ena raivotu na cala era sa lutu kina o koya kei na ilawalawa mai Portland. Sa qai tukuna o koya na nona raivotu ki na ilawalawa, ka ra vakadinata ni ka era sotava ena vula ikavitu sa cakacaka ni Kalou.”11
GSAM 264Na Rai me Baleta na Tolu na iTukutuku ena 1847
GSAM 264.1Na vosa oqo nei Talatala James White, ka volai ena Epereli, 1847, ena vakaraitaka na nodra rai me baleta na tolu na itukutuku ena gauna oya:—
GSAM 264.2“Na veimataqali tamata kece era vakabauta na lesu vakarua mai i Karisito era duavata ni agilosi sa vakaraitaki ena ikaono kei na ikavitu ni tikina ni wase oqo (iVakatakila 14), sa vakatakarakarataka na itukutuku ni lesu mai ki na soqosoqo lotu kei na vuravura.... Na cakacaka ni ikarua ni agilosi me vakaraitaka vei ira na lewe vuqa era waraka na lesu mai ni sa bale o Papiloni. Ia ni dua na iwase levu vei ira era sega ni kila na ka oqo me yacova na gauna sa vakayadrati ira kina na kaukauwa ni ‘kacikaci e lomaloma ni bogi,’ ena gauna sara ga e se rawa kina me ra dro tani mai na veisoqosoqo lotu ni se bera ni yaco na ikatini ni siga, sa kena ibalebale ni mai na vula ikavitu, 1844, na itukutuku ni ikatolu ni agilosi sa ivakasala, ka sa vakakina tikoga, vei ira na yalosavasava me ra ‘taura matua,’ ka kakua ni lesu tale me ra ‘ciqoma’ na veivakatakilakila era sa biuta tani na ilawalawa goneyalewa ena gauna ni kacikaci ni ikarua ni agilosi.
GSAM 264.3“Ia mai na vula ikavitu, 1844, e sega li ni sa ivakasala vakaoqo na itukutuku dina vei ira na tamata ni Kalou?—Io, sa vakakina dina.... Sa kaya na ikatinikarua ni tikina, ‘Oqo na nodra vosota na yalosavasava: oqo o ira era sa maroroya na ivakaro ni Kalou kei na vakabauta nei Jisu.’ O a raici ira evei, Joni?—Io, ‘eke,’ ena gauna ni itukutuku ni ikatolu ni agilosi. Ni sa tekivu mai na vula ikavitu, 1844, na gauna ni wawa ena vosota, ka ni sa basika mai na gauna oya na ilawalawa era maroroya na siga ni vakacecegu, kei na veika vaka kina, sa matata ni da sa bula ena gauna ni itukutuku ni ikatolu ni agilosi.”12
Notes
- Vakatakila 14:9-12. ↩
- Veika me baleta na Lotu ni Roma, tabana 112. ↩
- Na Agilosi e Lewe Tolu ena Vakatakila 14:6-12, tabana 131, 132. ↩
- Sa mate o Rachel Preston mai Vernon, Vt., ena 1 ni Feperueri, 1868, ni sa yabaki 59. ↩
- Na iTukutuku Makawa ni Siga ni Vakacecegu nei Andrews, tabana 506, itabaki ni 1887. ↩
- Na iTukutuku Lekaleka ni Bula nei Ellen G. White, tabana 95, 96. ↩
- Ena Na iTekivu kei na Toso, e tukuni ni a raica e walu na vula kei Saturn. Na veisau oqo a caka ni sa biuta na ligaqu na ilavelave ni vakadodonutaki. Mai na gauna oya sa kune eso tale na vula kei Jupiter kei Saturn. ↩
- Na Lomalagi ni Veikalokalo nei Dick, tabana 96. ↩
- Na ivola nei Marama Truesdail ena 27 ni Janueri, 1891. ↩
- E Dua na Vosa ki na Qele ni Sipi Lailai, tabana 21. ↩
- Ena ivola vata ga, 22. ↩
- Ena ivola vata ga, 10, 11, Brunswick, Maine, Me 1847. ↩