Wase 22 — Na tauyavutaki ni soqosoqo lotu
GSAM 343.1“Ena vuku ni ka oqo au a biuti iko yani mai Kiriti mo tuvana vakavinaka na veika ka ra sa vo tu, ka lesi ira eso na qase ena veikoro me vaka au a vakarota vei iko.”1
GSAM 343.2Ena toso ni itukutuku ni ikatolu ni agilosi, e sa oti e tinikarua na yabaki (mai na 1846 ki na 1858) ni bera ni ra kila vinaka na noda tamata ni sa gadrevi e dua na duavata vakaituvatuva, ka levu cake mai na vakabauta na dina kei na loloma vakarisito walega. Dina ga ni sa vosa oti na Turaga vei ira na nona tamata ena vuku ni ka oqo ena isolisoli ni parofisai, e vaka me gadrevi na veika dredre eso me vakayadrati ira sara kina ki na nodra kila na kena gadrevi na tauyavutaki ni koniferedi, soqosoqo lotu, kei na soqosoqo me qaravi kina na veika vakayago ni cakacaka.
GSAM 343Veisaqasaqa ki na Tauyavutaki ni Soqosoqo Lotu
GSAM 343.3Ena ivakamacala e ra ena tabana e 12 ni iKuri ki na Veika Sotavi kei na Rai, ka tabaki ena 1854, e kaya kina o Talatala James White:—
GSAM 343.4“Ni sa oti na gauna ena 1844, sa levu sara na veilecayaki, ka ra sa veisaqasaqa na iwase levu vei ira ki na tauyavutaki ni dua na soqosoqo lotu, ni ra nanuma ni sega ni salavata kei na galala uasivi ni kosipeli! O Marama White e dau veisaqasaqa tu ga ki na veimataqali gugumatua vakalotu vakasivia ka sega ni vakayalomatua kece, ka kacivaka taumada ni dua na mataqali tauyavutaki ni soqosoqo e gadrevi me tarova ka vakadodonutaka na veilecayaki. E vica walega na tamata ena gauna oqo era rawa ni kila na tudei ni nona duri e na gauna oya, me maroroya kina na nona itutu ena mata ni veilecayaki ka vakatulewa wale ka sa roboti ira tu.”
GSAM 344.1Na duavata sa tiko vei ira na lewe ni Lotu ni Kavitu ni Lesu Vakarua Mai sa vakaukauwataki ka maroroi vakalevu ena nona ivakasala kei na nona ivakavuvuli e basika ena gauna dodonu.
GSAM 344George Storrs ena Tauyavutaki ni Soqosoqo Lotu
GSAM 344.2Na veika e tarava, ka vola o George Storrs ena 1844, ena vakaraitaka na veika a vakatavulici me baleta na tauyavutaki ni soqosoqo vei ira era sa tawasei ira mai na veisoqosoqo lotu ena ruku ni kacivaki ni lesu vakarua mai:
GSAM 344.3“Qarauna mo kua ni vakasaqara mo tauyavutaka tale e dua na soqosoqo lotu. E sega ni rawa ni tauyavutaki ena tamata e dua na soqosoqo lotu ena nodra vakasama na tamata, ka sega ni yaco me o Papiloni ena gauna ga e tauyavutaki kina. Na Turaga sa tauyavutaka na nona soqosoqo lotu ena ivau kaukauwa ni loloma. E sega ni rawa ni caka e dua e kaukauwa cake mai kina; ia ni sa sega ni rawa ki na ivau vaka oqo me vakaduavatataki ira era kaya ni ra muri Karisito, era sa mudu ni muri koya ka ra bale tani ga mai na yago vakataki ira.”2
GSAM 344Na iTuvatuva ena Gauna ni Yapositolo
GSAM 344.4Me vaka sa tukuni oti, era a sega ni tauyavutaki ena dua na ituvatuva ni soqosoqo, se mataqali cava ga, na lewe ni Lotu ni Kavitu ni Lesu Vakarua Mai ena vuqa na yabaki, ka sega mada ga ni tiko vei ira e dua na tauyavutaki ni soqosoqo lotu. O koya ga e tiko vua na yalo qaqa me ciqoma na dina ka talairawarawa kina ena gauna ni veisaqasaqa e dau vakabauti me tamata dina ka kilikili ena loloma kei na veitokoni vakarisito. Sa yaco na gauna ena nodra gauna na yapositolo me sa gadrevi kina me “tuvana vakavinaka na veika ka ra sa vo tu.”3 Rauta na 65 A.D., sa soli vei Taito na lewa me “lesi ira eso na qase ena veikoro” era tiko kina na dauvakabauta, ka sa ciqoma o Timoci na ivakaro matailalai sara ena ka oqo.4
GSAM 344Talatala White ena Tauyavutaki ni Soqosoqo Lotu
GSAM 344.5Na veika e tarava mai vei Talatala James White me baleta na tauyavutaki ni soqosoqo kei na veivakadodonutaki, e tabaki ena Railesu ni 4 ni Janueri, 1881:—
GSAM 345.1“Na tauyavutaki ni soqosoqo e buli me vakadeitaka na duavata ni cakacaka, ka me taqomaki keda mai na veivakacalai. E sega vakadua ni nakiti me iwiu me vakasaurarataki kina na talairawarawa, ia me taqomaki ira na tamata ni Kalou. E sega ni biligi ira na nona tamata o Karisito; e kacivi ira. ‘Era rogoca na noqu sipi na domoqu, au kilai ira, ka ra muri au.’ Na noda iUlu Bula e liutaka na sala, ka kacivi ira na nona tamata me ra muri koya.”
GSAM 345.2“E sega ni rawa ni vakavurea na duavata na ivakabauta buli ni tamata. E sega ni rawa ni biliga na soqosoqo lotu ena kaukauwa ni soqosoqo lotu me dua ga na yago. E sega vakadua ni nakita o Karisito me buli na nodra vakasama na tamata me ganiti lomalagi ena veivakauqeti ni nodra vakasama na tamata tale eso. ‘Na ulu ni tamata kecega o Karisito.’ Sa nona itavi me liutaki, bulia, ka tabaka na nona iyaloyalo vei ira na taukei ni lagilagi tawamudu. Se mani bibi vakacava na tauyavutaki ni soqosoqo me taqomaki kina na soqosoqo lotu, ka vakadeitaka na duavata ni cakacaka, e sega ni dodonu me kauta tani mai na liga ni Qasenivuli na veivakadodonutaki.”
GSAM 345Na Duavata ena Maliwa ni Rua na iVakarau Vakasivia
GSAM 345.3“Ena maliwa ni rua na ivakarau vakasivia, na kaukauwa ni soqosoqo lotu kei na bula tu ga vakataki koya ka sega ni vakatabui, eda kunea kina na ka vuni levu ni duavata kei na rawati ni cakacaka ena cakacaka ni italatala kei na soqosoqo lotu ni Kalou. E vakatokai na noda vakasama ki na ka oqo ena veivakamasuti bibi ni yapositolo qase o Pita vei ira na qase ni nona gauna: Au sa kerea vakabibi vei ira na qase ni lotu era tiko vei kemudou, ni'u qase ni lotu talega oi au, kau sa tu kina oqo, me'u vakadinadina bula ena vuku ni nona vakacacani o Karisito, ni'u na vakaivotavota talega ena nona i ukuuku ena siga ena vakatakilai mai kina. Dou vakania na qele ni sipi ni Kalou era sa tiko kei kemudou, ka dou maroroi ira ni dou qaravi ira tiko, ka sega ena vuturi, ia ena yalo e taleitaka, ka sega ena vuku ni ilavo vakaisini, ia ena yalo vakarau. Dou kakua ni vakaturagataki kemudou ena ivotavota ni Kalou, ia dou i vakarau vei ira na qele ni sipi. Ni na rairai mai nai vakatawa levu, ena qai mai soli kina vei kemudou na i sala vakaiukuuku ka sega ni takali rawa na kena serau. Vei kemudou na cauravou, dou vakarorogo vei ira nomudou qase, io, mo dou veirogorogoci vakai kemudou, ka dou vakasulumi kemudou ena yalo malumalumu, ni sa dau vorati ira na viavialevu na Kalou, ia sa dau lomani ira na yalomalua. O koya oqo mo dou qai vakamalumalumutaki kemudou ena ruku ni liga kaukauwa ni Kalou, ena qai laveti kemudou cake o Koya ena nona gauna ga.5
GSAM 346Na Rawarawa kei na iTuvatuva ni Tauyavutaki ni Veiyalayalati Vou
GSAM 346.1“O ira era vakarautaka na ivakarau ni tauyavutaki ni soqosoqo ka ciqomi vei ira na lewe ni Lotu ni Kavitu ni Lesu Vakarua Mai, era cakacaka vakaukauwa me ra vakacuruma kina, ena kena levu duadua e rawa, na rawarawa ni vosa kei na ivakarau e kune ena Veiyalayalati Vou. Na levu ni yalo ni kosipeli e vakaraitaki kina, kei na kena rawarawa, na levu ni kena yaga na ivakarau.
GSAM 346.2“Na Koniferedi Raraba e taura na veiliutaki raraba ni cakacaka ena tabana kece, oka kina na koniferedi ni soqosoqo lotu ni veiyasana. Na koniferedi ni soqosoqo lotu ni veiyasana e taura na veiliutaki ni tabana kece ni cakacaka ena yasana, oka kina na soqosoqo lotu ena yasana. Ia na soqosoqo lotu e dua na yago ni lotu vakarisito era soqoni vata ena veiyalayalati rawarawa me maroroya na ivakaro ni Kalou kei na vakabauta nei Jisu.”
GSAM 346O Ira na Vakailesilesi ni Soqosoqo Lotu Era Dauveiqaravi
GSAM 346.3“O ira na vakailesilesi ni dua na soqosoqo lotu ena dua na vanua era dauveiqaravi ni soqosoqo lotu oya, ka sega ni turaga me ra lewa kina ena kaukauwa. ‘Ia ke dua vei kemudou e uasivi cake, o koya me dauveiqaravi.’6 E dodonu me ra ivakaraitaki ni vosota, yadra, masu, yalovinaka, kei na lomasoli vei ira na lewe ni soqosoqo lotu, ka me ra vakaraitaka vei ira era qarava e dua na ivakarau vinaka ni loloma ka laurai ena bula kei na ivakavuvuli ni noda Turaga.”
GSAM 346Na iVakadinadina Taumada ena Vuku ni iTuvatuva
GSAM 346.4Ena iKuri ki na Veika Sotavi kei na Rai, ka tabaki ena 1854, e soli kina eso na ivakasala vakatabakidua me baleta na ituvatuva ni kosipeli. Ena tabana e tinikalima eda wilika kina na veika e tarava:—
GSAM 346.5“E dodonu me dro na soqosoqo lotu ki na vosa ni Kalou, ka vakataudeitaki ena ituvatuva ni kosipeli, ka sa guilecavi ka sega ni qaravi. E ka bibi sara oqo me kauti ira na lewe ni soqosoqo lotu ki na duavata ni vakabauta.”
GSAM 347Na iTuvatuva e Gadrevi Voleka ni iOtioti
GSAM 347.1Ena dua na ivakadinadina ka soli ena 23 ni Tiseba, 1860, eda wilika kina:
GSAM 347.1“Ni da sa toro voleka yani ki na icavacava ni gauna, e lako sobu mai o Setani ena kaukauwa levu, ni kila ni sa lekaleka na nona gauna. Ena vakayagataki vakabibi na nona kaukauwa vei ira na ivovo. Ena vala kei ira, ka saga me wasei ira ka vakasavi ira, me ra malumalumu ka bale. E dodonu me ra toso vakayalomatua ka ena kila vinaka na tamata ni Kalou, ka me ra duavata ena nodra sasaga. Me ra vakasama vata, ka duavata ena lewa; ena qai sega ni veiseyaki na nodra sasaga, ia ena yaga vakalevu ki na kena tara cake na cakacaka ni dina ni gauna oqo. E dodonu me maroroi na ituvatuva, ka me tiko na duavata ena kena maroroi na ituvatuva, se na qai vakayagataka na ka oqo o Setani me rawata kina na nona inaki.”7
GSAM 347Me Vakadamuri na iTuvatuva ni Agilosi
GSAM 347.2Ena iVakadinadina naba 14, ka tabaki ena 1868, eda wilika kina: “Na voleka ni noda vakadamurimuria na duavata kei na ituvatuva ni mataivalu ni agilosi, na levu ni rawa-ka ni nodra sasaga na agilosi vakalomalagi ena vukuda. Kevaka eda sega ni raica na kena gadrevi na cakacaka vata, ka da sega ni tiko ena ituvatuva, sega ni vakavulici, ka sega ni tauyavutaki ena noda i toso ni cakacaka, era na sega ni cakacaka vinaka ena vukuda na agilosi, ni ra sa tauyavutaki vakavinaka sara ka toso ena ituvatuva uasivi. Era gole tani ena lolosi, ni sega ni soli vei ira na lewa me ra vakalougatataka na veilecayaki, na veiseyaki, kei na sega ni tauyavutaki.”
GSAM 347E Kalou Tikoga na Kalou ni iTuvatuva
GSAM 347.3“Sa veisau beka na Kalou mai na Kalou ni ituvatuva? Sega; e tautauvata ga ena gauna oqo kei na gauna sa oti. E kaya o Paula, ‘E sega ni vu mai vua na Kalou na veilecayaki, ia na vakacegu.’ E qarauna vakamatailalai tiko ga oqo me vaka a cakava e liu. Ka sa nakita me da vulica na lesoni ni ituvatuva kei na tauyavutaki ni soqosoqo mai na ituvatuva uasivi ka tauyavutaka o koya ena nodra gauna na Mosese me yaga vei ira na luve i Isireli.”8
GSAM 348Na Masu i Karisito me Baleta na iTuvatuva
GSAM 348.1Ena dua na ivakadinadina ka volai ena 1882, eda raica kina na vakasama vata oqo ena vosa e tarava,
GSAM 348.1“Na nona masu ni otioti na noda iVakabula ena vukudra ni bera ni vakamatei ena kauveilatai, sa baleta na duavata kei na loloma me tiko vei ira na nona tisaipeli.... Au sa sega ni masulaki ira walega na tisaipeli, ia o ira talega era na vakabauti Au mai ena vuku ni nodra vosa; me yaco me ra duavata, me vakataki Kemuni Tamaqu sa tu vei Au, kei Au vei kemuni; me ra duavata kina vei Kedaru, me vakabauta kina o vuravura ni Kemuni sa talai Au mai.”9
GSAM 348Na Veika Rerevaki ni Bula Tui Vakayadua
GSAM 348.2Ena 1885 sa soli kina na ivakadinadina oqo:
GSAM 348.2“E dua na ka e dodonu me da qarauna vakavinaka, oya na bula tui vakayadua. Me vaka na sotia ena mataivalu i Karisito, e dodonu me tiko na cakacaka vata ena veitabana ni cakacaka.”10
GSAM 348Sa Marau o Setani me Vukica na iTuvatuva
GSAM 348.3Ena dua na ivakadinadina bibi ka tabaki ena 1895 eda wilika kina,
GSAM 348.3“Ena marau vakacava o Setani kevaka me curu mai vei ira na tamata oqo, ka vakacacana na cakacaka ena gauna sa bibi kina na tauyavutaki taucoko ni soqosoqo, ka na yaco me kaukauwa levu duadua me tarova na veivakaturi lasu, ka vakalasuya na ka era kaya ka sega ni vakadeitaka na vosa ni Kalou. Eda vinakata me tautauvata na noda taura na laini, me kua ni kabasu na ivakarau ni veidusimaki kei na ituvatuva.”
GSAM 348Na Veivakatututaki vei Ira na Italatala
GSAM 348.4E dua na ka taumada me vakasamataki ena tauyavutaki ni ituvatuva vei ira na noda tamata, me salavata kei na ivakadinadina e cavuti oti, oya e dua na ivakarau me kilai kina o ira era vunautaka na itukutuku. Mai na 1850 ki na 1861, na ivakarau e vakayacori oya me soli vei ira na italatala era sa vakadinadinataka na nodra isolisoli, ka ra sa vakadonui vakamatata mai vua na Turaga, ka ra salavata kei na cakacaka taucoko, e dua na kadi me vakatututaki ira kina vei ira na tamata ni Turaga ena veivanua kece, ka kaya walega ni ra vakadonui ena cakacaka ni italatala ni kosipeli. Sa volai ena kadi oqori na tikinisiga, ka sainitaka e rua vei ira na italatala liu, era kilai vei ira na noda tamata ni ra iliuliu ena cakacaka.
GSAM 349Na Veivukei vei Ira na Italatala
GSAM 349.1Ena vula i liliwa ni 1858-59, e soli kina na ivakasala ni tiko ena iVolatabu e dua na ivakarau taucoko me tokoni kina na cakacaka ni italatala, ka kevaka era vulica na noda tamata na ka oqo mai na rai vakaivolatabu, era na kunea na ivakarau oqori. Sa qai caka e dua na kalasi ni iVolatabu mai Battle Creek, Michigan, ka liutaka o Talatala J. N. Andrews. Ni sa vulici vinaka ka masulaki na iVolatabu, sa vakarautaki ka tabaki e dua na itukutuku ena Railesu ni 3 ni Feperueri, 1859, ka vakaraitaka e dua na ituvatuva e okati kina na ivakavuvuli ni ikatini. Sa soli e dua na vosa ena ka oqo vua e dua na soqoni levu ni noda tamata, era soqoni ena dua na bose raraba mai Battle Creek, Michigan, ena 6 ni Jiune, 1859, ka ra vakadonuya kece ena nodra veivakadonui na soqoni taucoko.
GSAM 349Sa Vakavinavinakataki na iTuvatuva sa Tauyavutaki
GSAM 349.2Ena iVakadinadina naba 6, 1861, sa vosa vakaoqo na Turaga, ena gusu i Marama White, me baleta na ivakarau sa ciqomi oti vei ira na lewe ni Lotu ni Kavitu ni Lesu Vakarua Mai:
GSAM 349.2“Kua ni butakoca na Kalou ena nomu bureitaka vua na nomu ikatini kei na nomu isolisoli. Sa itavi tabu taumada me soli vua na Kalou e dua na iwase e ganita. Me kua ni dua e vakacuruma na nona kerekere ka tuberi iko mo butakoca na Kalou. Me kua ni butakoca na nomu isolisoli na nomu gone mai na icabocabo ni soro ni Kalou me yaga vei ira.”
GSAM 349Na iTuvatuva ni Soli iKatini me Tarai Cake Kina na iTovo
GSAM 349.3“Au a raica ni ituvatuva oqo ni soli ikatini ena tarai cake kina na itovo, ka vakatakila na ituvaki dina ni yalo. Kevaka e vakamacalataki vei ira na tamata na ka oqo ena kena ibalebale dina, ka ra laivi me ra lewa ga vakataki ira, era na raica na vuku kei na tuvatuva vinaka ena ituvatuva ni soli ikatini.”
GSAM 349.4Ena sala oqo sa tauyavutaki kina e dua na ituvatuva ni ilavo ena kedra maliwa na lewe ni Lotu ni Kavitu ni Lesu Vakarua Mai, me tokona na nodra cakacaka na italatala, ka ra sa vakayagataka tiko na noda tamata ena veiyasai vuravura kecega.
GSAM 350.1Ena Na Railesu kei na iTalai ni 21 Jiulai, 1859, ena vuku ni ivakasala sa soli oti ena Na iVakadinadina ki na iSoqosoqo Lotu, a vakatututaki kina ena imatai ni gauna me dui vakayacora na yasana yadua e dua na bose vakayabaki, me tuvanaki vakavinaka kina na cakacaka; me tarova kina na veilecayaki sa dau yaco vakalevu ena nodra cakacaka na italatala, ka me muri na veitaravi kei na ituvatuva vinaka ena noda cakacaka. Na vakatutu oqo e sa dusia sara tiko na kena tauyavutaki na koniferedi ni soqosoqo lotu ena veiyasana.
GSAM 350Na Taukeni ni iYau ni Lotu
GSAM 350.2Ni sa toso na itukutuku ka tubu na kedra iwiliwili na tamata, sa tubu tale ga na iyau, ka sa yaco kina me vakasamataki na kena taukeni vakalawa na iyau ni lotu. Ena dua na ivola nei Talatala White, sa tabaki ena Na Railesu kei na iTalai ni 23 Feperueri, 1860, eda wilika kina na veika oqo:—
GSAM 350.3“Ia keitou nuitaka ni sa sega ni yawa na gauna era na tiko kina na tamata oqo ena ituvaki e ganita me rawa ni inisuataki na iyau ni lotu, ka taukeni vakadodonu na nodra veivale ni soqoni, me rawa tale ga vei ira era vola na nodra ivola ni veisoliyaki iyau ni ra sa mate, kevaka era gadreva, me ra vota kina e dua na iwase ki na tabana ni tabaki ivola. Keitou kerei ira na noda dauvunau kei ira na veitacini era liutaka na cakacaka me ra vakasamataka vakavinaka na ka oqo. Kevaka e dua sa saqata na neitou vakatutu, e rawa beka ni vola mai e dua na ituvatuva eda na cakacaka kina me vaka e dua na isoqosoqo?”
GSAM 350Sa Tokoni na Tauyavutaki Vakalawa ni iSoqosoqo
GSAM 350.4Ena vulaikatakata ni yabaki oqo, a veivosakitaki na ulutaga oqo ena Na Railesu kei na iTalai ena yalo ni veitokani. Ena dua na soqoni raraba ni nodra mata na noda tamata mai Michigan kei na so tale na yasana, sa vakayacori e Battle Creek mai na 28 Seviteba ki na 1 Okotova, a vakasamataki vakadodonu na ulutaga oqo, ka veivosakitaki vakamatailalai ena galala na kena tauyavutaki vakalawa e dua na isoqosoqo me taukena na valenivolavola kei na iyau tale eso ni lotu—na veivale ni soqoni, kei na so tale. Na veivosaki taucoko oqo sa volai ena Na Railesu kei na iTalai, iWasewase 16, Nab. 21, 22, kei na 23, sa tabaki ena 9, 16, kei na 23 Okotova, 1860.
GSAM 351.1Ena vuku ni veivosaki ena soqoni oqo, a vakadonui ena duavata me tauyavutaki vakalawa e dua na isoqosoqo ni tabaki ivola; ia me rawa ni tauyavutaki vakatotolo duadua na isoqosoqo vakalawa oqo, a digitaka na koniferedi sa soqoni tiko e dua na komiti e lewe lima.
GSAM 351Na Yaca ni Lotu
GSAM 351.2Na koniferedi oqo a vakasamataka tale ga na yaca me ra vakatokai kina na noda tamata. Sa vakavuna tale oqo na duidui ni vakasama, ni so era tokona e dua na yaca, ka so e dua tale. A vakatututaki na “Lotu ni Kalou,” ia a saqati baleta ni sega ni vakaraitaka e dua na ka e vakatakilakilataka na noda vakabauta; ia na yaca “lewe ni Lotu ni Kavitu ni Lesu Vakarua Mai” ena vakaraitaka na noda vakabauta na kena sa voleka na lesu mai i Karisito, ka vakaraitaka tale ga ni da maroroya na siga ni vakacecegu ena ikavitu ni siga. Sa levu sara na nodra duavata na isoqosoqo ena yaca oqo, ni sa caka na veidigidigi e dua ga na tamata a saqata, ka sega ni dede e a vakasuka na nona veisaqasaqa.
GSAM 351Sa Vakadonui na Yaca
GSAM 351.3Ena iVakadinadina Nab. 6, eda wilika:
GSAM 351.3“E sega ni dua na yaca eda rawa ni taura e ganita, vakavo ga na yaca e salavata kei na ka eda tukuna ni da vakabauta, ka vakaraitaka na noda vakabauta, ka vakatakilakilataki keda ni da tamata e duatani....
GSAM 351.4“Na yaca lewe ni Lotu ni Kavitu ni Lesu Vakarua Mai e vakaraitaka vakamatata na veika dina ni noda vakabauta, ka na vakadeitaka na dina vua sa vakasaqaqara. Me vaka na gasau mai na taga ni gasau ni Turaga, ena vakamavoataki ira era talaidredre ki na lawa ni Kalou, ka kauti ira ki na veivutuni vua na Kalou kei na vakabauta na noda Turaga ko Jisu Karisito.”
GSAM 351.4Na ivakadinadina oqo sa vakadeitaka vakadua na ka oqo ena nodra vakasama na tamata vakabauta.
GSAM 351Na Cakacaka ni iSolisoli Dina
GSAM 351.5E sega beka ni oqo na cakacaka e vakatabakidua ki na kena vakaraitaki na isolisoli ni Yalo ni Kalou? A kaya ko Paula ni sa vakatikori ena soqosoqo lotu na veisolisoli oqo “me ra vakavinakataki sara na yalosavasava, me ia na cakacaka ni veiqaravi, me tarai cake na yago i Karisito: me da yacova kecega na duavata ena vakabauta,” kei na so tale.11 Sa rauta dina, ni ra sa vakasaqara na rarama na tamata vakabauta ena masu kei na yalomalumalumu, me vosa na Yalo ka kaya, “Oqo na sala; sa dodonu na nomuni lewa;” ka qai “tarai cake” vakalevu cake na soqosoqo lotu, me vaka ena ka oqo, ena nona tukuna vei ira na kena yaga ena bula na ka sa veivosakitaki, kei na so na ka vinaka ena vu mai na nodra lewa.
GSAM 352Na Tauyavutaki ni Soqosoqo Lotu
GSAM 352.1Ena dua na vosa nei Talatala White ena mata ni Koniferedi Raraba e Battle Creek, ena Epereli, 1861, ka tabaki ena Na Railesu kei na iTalai ni 11 Jiune, 1861, a tukuna kina o koya na vakasama me taucoko cake na tauyavutaki ni noda veisoqosoqo lotu. Ena veisureti, era a soqoni e lewe ciwa na italatala me ra vulica na iVolatabu ka vakasaqara na rarama ena ulutaga oqo, ka a kerei ira na Koniferedi me ra tabaka ena Na Railesu kei na iTalai na veika era sa kunea ena nodra vakadidike. Ni sa vakaraitaki oti na ivakadinadina ni iVolatabu me baleta na ituvatuva ni soqosoqo lotu kei ira na kena vakailesilesi, a vakasamataki na nodra mata e veirauti mai na veiyasana ena Koniferedi Raraba, kei na nodra mata e dodonu ka veirauti na veisoqosoqo lotu ena koniferedi ni soqosoqo lotu ena veiyasana. Oqo sara ga na imatai ni kena tukuni na vakasama me ra tiko ena veisoqoni raraba na mata sa digitaki vakadodonu, ena dua na ivakarau ni veiwasei e veirauti sa rawa ni vakadonui.
GSAM 352Sa Tauyavutaki na Koniferedi ni Soqosoqo Lotu ena Yasana o Michigan
GSAM 352.2Ena 6 Okotova, 1861, sa tauyavutaki na koniferedi ni soqosoqo lotu e Michigan ena kena digitaki e dua na liuliu ni bose, e dua na vunivola, kei na dua na komiti ni veiliutaki e lewe tolu. Ena veidigidigi ni koniferedi ni soqosoqo lotu sa vakatututaki kina me ra tauyavutaki vakamatau na veisoqosoqo lotu, ka taura na veika oqo me nodra veiyalayalati vakaisoqosoqo lotu:—
GSAM 352.3“O i keimami sa saini e ra, keimami sa cokovata eke me dua na isoqosoqo lotu, ka taura na yaca lewe ni Lotu ni Kavitu ni Lesu Vakarua Mai; keimami sa veiyalayalati me keimami maroroya na ivakaro ni Kalou kei na vakabauta nei Jisu Karisito.”
GSAM 353Na Nodra iVola ni Vakadonui na iTalatala
GSAM 353.1Ena koniferedi ni soqosoqo lotu oqo a vakatulewataki kina ena imatai ni gauna me soli na ivola ni vakadonui vei ira kece na italatala era lewe ni Lotu ni Kavitu ni Lesu Vakarua Mai ena yasana oqo era se tu vinaka ena lotu, ka me ra kauta tiko na italatala na ivola e oka kina na nodra ivola ni tabaki, kei na ivola ni vakadonui sa sainitaka na liuliu ni bose kei na vunivola ni koniferedi ni soqosoqo lotu; me ra vakavoui na ivola ni vakadonui oqo ena veiyabaki.
GSAM 353.2A vakadonui tale ga me digitaki e dua na komiti me vakarautaka e dua na ivola me vakamacalataka vei ira na noda tamata na sala me muri ena tauyavutaki ni soqosoqo lotu. Na ivola oqo a tabaki ena Na Railesu kei na iTalai ni 15 Okotova, 1861.
GSAM 353Na Nodra iVola ni Vakadonui na Mata
GSAM 353.3Ena vula o Seviteba, 1862, a vakayacora na koniferedi ni soqosoqo lotu e Michigan na kena imatai ni bose e Monterey. Eke a vakatututaki kina ena imatai ni gauna na vakasama me ra ciqomi na veisoqosoqo lotu me lewe ni veikoniferedi ni soqosoqo lotu me vaka ga ni ra dau vakadonui na tamata ena veidigidigi me ra lewe ni soqosoqo lotu. Ni sa tauyavutaki oti e tinikavitu na isoqosoqo lotu ena yasana, era sa vakadonui ena veidigidigi me ra lewe ni koniferedi ni soqosoqo lotu; ka ra sa ciqomi me ra mata na lewenilotu kece mai na veisoqosoqo lotu oqo era a tiko kina.
GSAM 353Na Kedra iSau na iTalatala
GSAM 353.4Ena koniferedi ni soqosoqo lotu oqo tale ga a vakadonui kina na ituvatuva me saumi vei ira na italatala e dua na ilavo sa lokuci ena veimacawa ena vuku ni cakacaka era sa vakayacora. Ena nodra itavi na italatala, sa gadrevi me ra tukuna na gauna era sa cakacaka kina ena loma ni koniferedi ni soqosoqo lotu, kei na ilavo era sa rawata kei na nodra ilavo sa vakayagataki; ia na koniferedi ni soqosoqo lotu sa ciqoma na itukutuku oqo me qai cakava na veisaumi e dodonu.
GSAM 353Na iMatai ni Gauna Era Vakaraitaka Kina na Mata na Nodra iVola ni Vakadonui
GSAM 353.5Ena 20 Me, 1863, a vakayacori na Koniferedi Raraba e Battle Creek, Michigan. Oqo na kena imatai ni bose era a kauta kina na mata na ivola ni vakadonui mai na nodra dui yasana. Ia na iwiliwili ni mata a sega ni yavutaki ena kedra iwiliwili na lewe ni lotu. Na veiyasana a tiko na kedra mata ena gauna oqo ko Michigan, Wisconsin, Iowa, Minnesota, New York, kei Ohio.
GSAM 354Na Yavunivakavulewa ni Koniferedi Raraba kei na Koniferedi ni Soqosoqo Lotu ena Veiyasana
GSAM 354.1Ena 21 Me, sa vakadonui e dua na yavunivakavulewa ena Koniferedi Raraba, ka ena siga vata ga a vakatututaki e dua na yavunivakavulewa ni yasana vei ira na koniferedi ni soqosoqo lotu ena veiyasana. A vakadonui oqo ena dua na bose ni koniferedi ni soqosoqo lotu e Michigan. Na yavunivakavulewa ruarua oqo e vakarautaka me yavutaki ena iwiliwili ni lewe na nodra iwiliwili na mata ena koniferedi ni soqosoqo lotu ena veiyasana kei na Koniferedi Raraba. Na yavunivakavulewa ni yasana sa vakatututaki kina e voleka ni tautauvata kei na kena era sa vakayagataka tiko oqo na noda koniferedi ni soqosoqo lotu e vitusagavulu ka rua ena veiyasai vuravura.
GSAM 354.2Ena gauna ni Koniferedi Raraba, ena vulaitubutubu ni 1864, a vakatututaki ena imatai ni gauna ki na koniferedi ni soqosoqo lotu ena veiyasana me digitaki e dua na Komiti ni Dikevi ni Akaude mai vei ira na lewenilotu era sega ni italatala, ka ra a sega ni cakacaka saumi vua na koniferedi ni soqosoqo lotu ena yabaki oya, me ra cakacaka vata kei na komiti ni veiliutaki ena dikevi kei na vakadodonutaki ni akaude kei ira na italatala. Sa vakaoqo, ena veikalawa yadua, me vaka na ka sa gadrevi, sa vakataudeitaki na ituvatuva vinaka ena cakacaka kei na inaki ni Kalou.
GSAM 354.3Sa vakaoqo na noda vakamacalataka vakalekaleka na veikalawa sa yaco kina na kena tauyavutaki vakamatau na cakacaka. A vakayacori oqo ni se lailai sara na lotu ni vakatauvatani kei na kena levu ena gauna oqo.
GSAM 354.4Ni sa tauyavutaki vakataucoko na Koniferedi Raraba, ena 1863, na kedra iwiliwili kecega na mata a sega ni levu me vaka na kedra iwiliwili eda sa dau raica ena veiyabaki ena so na koniferedi ni soqosoqo lotu lalai.
GSAM 354Na iNaki ni Tauyavutaki ni iSoqosoqo
GSAM 354.5Na inaki me rawati ena tauyavutaki ni isoqosoqo oya me taukeni ka qaravi vakalawa na iyau ni isoqosoqo; ka me ra cakacaka na kena tamata cakacaka ena duavata, ka sega na veilecayaki, ni sa vakasalataki na nodra ilakolako, ka sa sega kina ni veisei na nodra vakasama. Na ivakavuvuli vata ga sa vakadonui ena noda tauyavutaki me yacova na 1864 sa vakayagataki tale ga ena cakacaka ni sa tubu ka tete ki na veimatanitu kei na veimataqali tamata tale eso.
GSAM 355Sa Tauyavutaki na VeiSoqosoqo Raraba
GSAM 355.1Ni sa toso na itukutuku, sa tauyavutaki na veisoqosoqo raraba oqo, ka ra digitaki na kedra vakailesilesi ena veibose tudei ni Koniferedi Raraba:—
GSAM 355.2Na iSoqosoqo ni Koniferedi Raraba—e dua na isoqosoqo vakalawa e ruasagavulu ka dua na lewena, me taura na ivola ni taukeni ni iyau ni veitabana e Amerika kei na veimatanitu tale eso.
GSAM 355.3Na Matabose ni Kaulotu ki na Veivanua Tani—me lewa ka vakatetea na cakacaka ni kaulotu ena taudaku ni koniferedi ni soqosoqo lotu sa tauyavutaki.
GSAM 355.4Na iSoqosoqo ni Veisoliyaki iVola Lalai e Vuravura—e nona itavi na veisoliyaki ni ivola me wiliki, kei na veivolavolai, me vakasaqara na sala me tekivutaki kina na kaulotu vou.
GSAM 355.5Na iSoqosoqo ni Galala ni Lotu—e nona cakacaka vakatabakidua me vukei ira era vakacacani ena vuku ni nodra lewaeloma, ka veisoliyaka na ivola me baleta na ivakavuvuli ni galala ni lotu.
GSAM 355.6Na iSoqosoqo ni Wilivola Vakasigatabu e Vuravura—na kena inaki me tarai cake ka vakatorocaketaki na cakacaka ni wilivola vakasigatabu ena veivanua kecega ni cakacaka.
GSAM 355.7Na iSoqosoqo ni Kaulotu ena Veivakabulai kei na Cakacaka Loloma—e nona cakacaka na vakavulici ni vuniwai kei na nasi, na qaravi ni veivale ni veivakabulai, na nodra vale na luveniyali, na qase, kei na so tale.
GSAM 355Na Veivanua sa Cakacaka Kina me Yacova na 1868
GSAM 355.8Me yacova na 1868, na vanua ni noda cakacaka e oka kina na tikina ni Matanitu Cokovata e koto ena tokalau ni Uciwai na Missouri ka ena vualiku ni laini vakababa ni vuravura e veidonui kei na iyalayala ni Missouri ena ceva. Ena gauna oya e lewe tolu ga na Komiti ni Koniferedi Raraba, ka dua vei ira na peresitedi ni koniferedi. Na koniferedi ni soqosoqo lotu e walu era sa tiko kece ena ruku ni veiliutaki ni Koniferedi Raraba, ka tiko na kena valenivolavola liu e Battle Creek, Michigan.
GSAM 356Na Vuna sa Gadrevi Kina me Tuvanaki Tale na iSoqosoqo
GSAM 356.1Ni sa tete na itukutuku ki na veivanua tani, sa yaco me gadrevi na kena tuvanaki tale na cakacaka ena veivanua kecega. O koya oqo, sa cavu na ikalawa ena 1897 me mua ki na ka oqo; ia sa vakayacori vakataucoko cake na cakacaka ni tuvani tale ena loma ni va na yabaki sa oti, ka ena gauna oqo sa tauyavutaki e dua na Koniferedi Raraba ni Urope, kei na dua na komiti ni veiliutaki e lewe tinikava; ia na Koniferedi Raraba taumada, sa tiko na kena valenivolavola liu e Washington, D.C., e dua na kena komiti ni veiliutaki e lewe ruasagavulu ka walu, ka matataka na veitabana duidui kecega ni itukutuku, ka sa sosomitaka eso na isoqosoqo raraba sa muduki.
GSAM 356Na iTuvaki ni iSoqosoqo ena 1 Janueri, 1903
GSAM 356.2Na veika oqo mai na iVola Vakayabaki ni Koniferedi Raraba ni 1904 e vakaraitaka eso na itukutuku ni iwiliwili e taleitaki me yacova na 1 Janueri, 1903:—
GSAM 356.3Ena gauna oya na noda cakacaka sa tuvanaki e oka kina e rua na Koniferedi Raraba, ka tiko kina e tinikava na Koniferedi ni Veiyasana Cokovata, e vitusagavulu ka rua na koniferedi ni soqosoqo lotu, kei na vasagavulu ka rua na vanua ni kaulotu. E vaqo na kedra veiwasei: Na koniferedi ni soqosoqo lotu e Amerika Vualiku, e vasagavulu ka ciwa; ena taudaku kei Amerika Vualiku, e ruasagavulu ka tolu. Na Koniferedi ni Veiyasana Cokovata e Amerika, e walu; ena veimatanitu tale eso, e ono. Na veivanua ni kaulotu e Amerika, e oka kina ko Alaska, Hawaii, kei New Foundland, e lima; na veivanua ni kaulotu ena taudaku kei Amerika, e tolusagavulu ka vitu, ka ra tiko ena veivanua oqo: E tinikarua e Urope; e va e Aferika; e tolu e Esia; e rua e Amerika Ceva; e rua e Aferika Ceva; ka sa vo era tiko e Amerika Waena, Mexico, West Indies, kei na Yanuyanu ni Pasifika. Era sema ki na veivanua ni kaulotu oqo e onosagavulu ka vitu na italatala, era oka kina na italatala sa tabaki kei ira sa soli vei ira na veivakadonui, kei na dua na drau tolusagavulu ka dua na isoqosoqo lotu.
GSAM 356Na Duavata ena Maliwa ni Duidui
GSAM 356.4E veivakayaloqaqataki na noda kila ni veisoqosoqo duidui oqo ena veimatanitu kei na veimataqali tamata era sa duavata kecega me vakatetea na inaki levu e dua ga ni dina kei na nodra vakabulai na tamata. Eda vakararavi vua na Kalou, na ivurevure ni ituvatuva vinaka, ka sega ena ituvatuva vakaisoqosoqo wale ga. Ni sa tiko na nona veivakalougatataki ena nodra cakacaka vata ena duavata kei na veivinakati na nona tamata cakacaka, eda na kila kina na kena vinaka kei na kena marautaki me “caka vakamatau na ka kecega, ka me caka vakaveitaravi.”
Notes
- Taito 1:5. ↩
- Kacikaci e lomaloma ni bogi, 15 ni Feperueri, 1844. ↩
- Taito 1:5-9. ↩
- 1 Timoci 3:1-15. ↩
- 1 Pita 5:1-6. ↩
- Maciu 23:11. ↩
- Na iVakadinadina ki na iSoqosoqo Lotu, Voliumu 1, tabana e 210. ↩
- Ibid., tabana 649, 653. ↩
- Na iVakadinadina ki na iSoqosoqo Lotu, Voliumu 5, tabana 236, 237. ↩
- Ibid., tabana 534 (sa vakabibitaki). ↩
- Efeso 4:12, 13. ↩