Wase 25 — Na veitabana ni vuli
GSAM 391.1Kauta na vuku, kauta na yalomatua; kakua ni guilecava; kakua ni gole tani mai na vosa ni gusuqu. Kakua ni biuti koya, ena maroroi iko; lomani koya, ena vakataudeitaki iko. Na vuku na ka bibi duadua; o koya mo kauta kina na vuku; ia ena ka kece o rawata, kauta talega na yalomatua.1
GSAM 391Na Koronivuli nei Porofesa G. H. Bell
GSAM 391.2Na cakacaka ni vuli ni soqosoqo lotu sa yacova ena gauna oqo e dua na ivakarau levu sara. Me vakataki ira na veitabana tale eso ni cakacaka sa tukuni oti, e a tekivu vakalailai sara. Ena 1868 a dolava o Porofesa G. H. Bell e dua na koronivuli ena vale ni valenivolavola makawa, ena tutuna i vualiku-tokalau ena kena sota na gaunisala o Kalamazoo kei Washington, e Battle Creek. Me ikuri ni kena oqo, ena vula itubutubu ni 1871, ni sa oti na Koniferedi Raraba, a vakayacori e dua na vuli ni vosa ni italatala me va na macawa, me vukei ira era cakacaka ena cakacaka ni italatala kei na cakacaka ni soqosoqo lotu.
GSAM 391Na Kacivaki ni Koronivuli ni Soqosoqo Lotu
GSAM 391.3E tabaki ena Na Railesu kei na iTalai ena ika16 ni Epereli, 1872, e dua na ulutaga vakatokai, “Eda na Vakayacora e Dua na Koronivuli ni Soqosoqo Lotu?” ka vakamacalataki vakamatata kina na kena gadrevi na koronivuli vakaoqo. Ena Na Railesu kei na iTalai ena ika16 ni Jiulai a tukuni ni koronivuli a dolavi kei na gonevuli e tinikarua; ni oti e rua na macawa sa tubu kina me ruasagavulu kalima, ka sa tekivutaki talega e dua na kalasi ni ivakarau ni vosa ena yakavi me limasagavulu na gonevuli. Na ikarua ni gauna ni vuli a dolavi ena ika16 ni Seviteba, 1872, kei na gonevuli e vasagavulu. Ena ika16 ni Tiseba a levu sara na koronivuli ka sa toki kina ki na vale ni soqoni, ka semati na teveli e loboti ena dakudaku ni dabedabe ni lotu. A vakayacori talega ena galeriji ni lotu e dua na tabana ni tekivutaki me onosagavulu tolu na gonevuli.
GSAM 392Na Ilavo e Vakasoqoni me baleta e dua na Koliji
GSAM 392.1Ena Koniferedi Raraba ena Maji, 1873, a vakayagataki e dua na gauna levu ena vakasamataki ni kena dodonu me vakasoqoni ilavo me tara kina na veivale e ganita me vakayacori kina na koronivuli ni soqosoqo lotu, me vakarautaki kina na dau cakacaka me ra curu ena veivanua duidui. Ni sa vakadonuya vinaka na ka oqo, a digitaki e dua na komiti me qarava na vakasoqoni ni ilavo e gadrevi. Ena loma ni gauna oqo a basika ena Na Railesu kei na iTalai e so na ulutaga kaukauwa ka bibi ena veigauna, mai vei Talatala Butler, Talatala White, kei ira tale eso; ia ena nodra sasaga o Talatala Butler kei Talatala Haskell ena veibose vakakeba, a vakasoqoni kina e dua na ilavo levu me baleta na koronivuli a tuvani.
GSAM 392.2A vakayacori tale e dua na soqoni ni Koniferedi ena ika16 ni Noveba, 1873, ka tukuni kina ni sa yalataki oti e $52,000 me baleta na ilavo ni vuli ni lewe ni Lotu ni Kavitu ni Lesu Vakarua Mai, me vakayagataki ena kena voli na qele kei na tara ni veivale e ganita ena gauna mai muri. Ena veidigidigi ena soqoni vata ga, a digitaki e dua na komiti e lewe vitu me tauyavutaka e dua na iSoqosoqo ni Vuli ka vakasaqara e dua na vanua me tara kina na veivale.
GSAM 392.3Ena koniferedi a cavuti oti, a digitaki o George I. Butler me Peresitedi ni Koniferedi Raraba, ka o Sidney Brownsberger me vunivola. O ira na digitaki ena komiti ni Koniferedi Raraba o George I. Butler, S. N. Haskell, kei Harmon Lindsay. A kuri kina na yaca i James White, Ira Abbey, J. N. Andrews, kei Uriah Smith, me ra cakacaka vata kei na Komiti ni Koniferedi Raraba me ra Komiti e Lewe Vitu, ka ra vakalawa kina na “iSoqosoqo ni Vuli ni lewe ni Lotu ni Kavitu ni Lesu Vakarua Mai.” Mai na gauna oqo a veiwekani o Porofesa Brownsberger kei na Koliji e Battle Creek me yacova ni kacivi me liutaka e dua na koliji ka qai dolavi e Healdsburg, Cal.
GSAM 393E Voli na Qele e Tinikarua na Eka me baleta na Koliji
GSAM 393.1Ena ika31 ni Tiseba, 1873, a volia na komiti oqo e dua na tiki ni qele e tinikarua na eka ena yasana ra ni Battle Creek; e vitu na eka mai kina a yaco me rara ni Koliji e Battle Creek.
GSAM 393.2Na koronivuli ni soqosoqo lotu e Battle Creek a dolava na gauna ni vuli ni vulaibatabata ena veirumu ni vale ni valenivolavola e ikatolu ena ika15 ni Tiseba, 1873, ka sa volai kina e dua na drau ka tini na gonevuli.
GSAM 393Na Kena Gadrevi na Koronivuli ni Soqosoqo Lotu
GSAM 393.3Me baleta na noda gadreva, ni da soqosoqo lotu, na koronivuli dodonu ni vuli, a vola o Marama White ena 1873 vakaoqo:—
GSAM 393.4“E dodonu me vakayagataki ka vakatorocaketaki na kaukauwa kece ni vakasama, me rawa kina vei ira na tagane kei na yalewa me dua na vakasama e vakatautauvatataki vinaka. Sa sinai ko vuravura ena tagane kei na yalewa e dua ga na yasana, era sa vakaoqo baleta ni a vakatorocaketaki e dua na iwase ni nodra kaukauwa, ia na kena vo a malumalumu ena vuku ni sega ni vakayagataki. Na nodra vuli e levu na itabagone e sega ni yaga. Era vuli vakasivia, ia era vakawaletaka na veika e baleta na bula ni cakacaka ni veisiga....”
GSAM 393E Gadrevi na Vuli e Vakatautauvatataki
GSAM 393.5“Na nodra gumatua tiko ga ena vuli, me vaka na kena liutaki tiko na koronivuli ena gauna oqo, sa sega ni vakarautaki ira na itabagone me baleta na bula ni cakacaka ni veisiga. E gadreva na cakacaka na vakasama ni tamata. Kevaka e sega ni cakacaka ena sala dodonu, ena cakacaka ena sala cala. Me maroroi kina na veiraurau ni vakasama, e dodonu me duavata na cakacaka kei na vuli ena koronivuli.
GSAM 393.6“E dodonu me vakarautaki ena veitabatamata sa oti na vuli ena dua na ivakarau levu cake. A dodonu me a tiko vata kei na koronivuli na vanua ni teitei kei na vale ni cakacaka. E dodonu me tiko na qasenivuli ni cakacaka vakavale, ka dua na iwase ni gauna ena veisiga me soli ki na cakacaka, me vakaukauwataki vakatautauvatataki kina na yagoda kei na vakasama. Kevaka a tauyavutaki na koronivuli ena ituvatuva keitou cavuta, ena sega ni levu edaidai na vakasama e sega ni vakatautauvatataki.”2
GSAM 394Na Koliji e Battle Creek
GSAM 394.1Ena vulaikatakata kei na gauna ni mira ni draunikau ni 1874 a tara kina na vale ni Koliji e Battle Creek. A vale biriki vakaitabataba, e tolu na itabataba e cake mai na kena rumu e ra ni qele, 75 x 75 na fute, ka vakayacori ena ivakarau ni kauveilatai ni Kirisi. A vakacavari ka vakatabui ena so na cakacaka e ganita ena ika4 ni Janueri, 1875. A dolavi na koronivuli ena vale oqo kei na sivia e dua na drau na gonevuli kei na qasenivuli kenadau e vitu ena veitabana duidui. Ni sa dolavi na koliji ena yabaki ni vuli 1877, a tukuni ni tiko kina e rua na drau na gonevuli. Na ripote ni iSoqosoqo ni Vuli, a caka ena Koniferedi Raraba ena Okotova, 1880, a vakaraitaka ni a volai e 1400 na gonevuli ena Koliji e Battle Creek mai na 1873 me yacova na Tiseba, 1880.
GSAM 394E Dolavi e Rua Tale na Koronivuli
GSAM 394.2Ena Koniferedi Raraba, ena Tiseba, 1882, a tukuni ni sa dolavi ena yabaki oya e rua na koronivuli ni soqosoqo lotu ena ruku ni veiliutaki ni koniferedi; e dua oya na Koliji e Healdsburg, e Healdsburg, Cal., ka dolavi ena ika11 ni Epereli; na kena ikarua oya na Akedemi e South Lancaster, e South Lancaster, Mass., ka dolavi ena ika19 ni Epereli.
GSAM 394Na Koliji e Healdsburg
GSAM 394.3Ena Na Railesu kei na iTalai ena ika15 ni Janueri, 1884, a tabaki kina na itukutuku talei oqo me baleta na koronivuli ni soqosoqo lotu ena baravi ni Pasifika:—
GSAM 394.4“Ena Seviteba, 1881, a vakatulewataka na Koniferedi e Kalifonia me dolava e dua na koronivuli ni soqosoqo lotu, ka digitaka e dua na komiti me vakayacora na cakacaka oqo. Ena Epereli, 1882, sa voli oti e dua na qele levu kei na dua na vale veiganiti e tini na rumu, sa vakacakacakataki e rua na qasenivuli, ka tekivutaki e dua na koronivuli kei na gonevuli e tolusagavulu tolu. Ena yabaki ni koliji (a tekivu ena ika29 ni Jiulai, 1882), sa vakalawataki na koronivuli me koliji, sa volia e dua tale na tiki ni qele e lima na eka, tara e dua na vale levu [me nodra vale na gonevuli], vakarautaki e dua na timi ni qasenivuli e ono, ka volai e 152 na gonevuli. Mai na kena dolavi sa yalataki e voleka ni $27,000 me baleta na cakacaka oqo, ka sa saumi mai e levu ena lewe ni vanua o Kalifonia.”
GSAM 395Na Akedemi e South Lancaster
GSAM 395.1Era tekivutaka na nodra koronivuli na lewe ni New England ena vale ni sokalou e South Lancaster, Mass. Ena sasaga tudei ni Talatala S. N. Haskell kei na veisorovaki ni noda tamata e New England, sa vakarau me vakatabui e dua na ilawalawa ni veivale ni vuli ena gauna ni mira ni draunikau ni 1884. Na veivale e taukena na iSoqosoqo ni Akedemi e South Lancaster a lima, ka rua vei ira a tara vou. Na vale ni akedemi e 60 x 65 na fute, ia na vale vou tale, na vale ni gonevuli, e 36 x 88 na fute. A vakatabui na veivale oqo ena ika19 ni Okotova, 1884.
GSAM 395.2Na isoqosoqo oqo, ni oti e ruasagavulu dua na yabaki ni veiqaravi vinaka, sa se tubu tiko ga, ka sa vakauta yani na tamata cakacaka gugumatua ena cakacaka ni Turaga ki na veivanua e vuravura. O koya na iliuliu ni akedemi ena gauna oqo o Frederick Griggs, ka qarava talega na cakacaka ni vunivola ni Tabana ni Vuli ni Koniferedi Raraba.
GSAM 395Na Koronivuli ni Vakavulici e Lodoni (Igiladi)
GSAM 395.3Ni toso tiko ka kaukauwa cake na cakacaka e Lodoni, Igiladi, a nanumi ni dodonu ena vulaikatakata ni 1887 me dolavi e dua na koronivuli ni vakavulici me baleti ira na dau cakacaka ena iVolatabu, ka me semati vata kina na cakacaka bula ni iVolatabu. Mai na koronivuli oqo sa vakau na dau cakacaka me ra qarava na cakacaka ena veivanua tale eso ni Matanitu Vakapiritania kei na kena koloniji. Ena gauna oqo sa liutaki e dua na koronivuli tubu vinaka ena Duncombe Hall, Lodoni Vakavualiku, e ruku ni veiliutaki nei Porofesa H. R. Salisbury, ka a vuli taumada ena koliji e Battle Creek, Mich.
GSAM 396Sa Vakalevutaki na Koliji e Battle Creek
GSAM 396.1Na nodra gadreva na tikina tale eso ena Koliji e Battle Creek a yaco me dodonu ena vulaikatakata ni 1886 me vakalevutaki vakalevu na vale ni koliji, ka ena yabaki tarava (1887), me tara e dua na vale ni moce (e kilai me West Hall) me nodra na gonevuli yalewa. E tiko ena West Hall na rumu me baleti ira e 150 na gonevuli, ka rawa ni ra kana e 225 ena vale ni kana; ia na South Hall, a tara ena 1884 ena ceva ni rara ni koliji, a qaravi me nodra vale ni moce na gonevuli tagane. Ni dolavi na koliji ena gauna ni vuli ni vulaibatabata, 1886-87, a tiko kina e 568 na gonevuli.
GSAM 396.2Ena 1885 a lesi o Porofesa W. W. Prescott me liutaka na Koliji e Battle Creek, ka oti vakalailai a lesi me Vunivola ni Vuli ni soqosoqo lotu. A vakadinadinataki ni dua na cakacaka vakavuku oqo. A sega ni yaga walega kina na Koliji e Battle Creek, ia ena cakacaka ni vakailesilesi vakaoqo, kei na veivakalougatataki ni Kalou, a vakavurei kina na duavata voleka kei na cakacaka mana levu cake ena cakacaka ni noda koronivuli kece ni soqosoqo lotu.
GSAM 396Na Koliji ni Kaulotu o Emmanuel
GSAM 396.3Na Koliji e Battle Creek a veiqaravi vinaka me yacova na yabaki 1901, ni sa volitaki na qele kei na veivale ki na iSoqosoqo ni Koliji ni Kaulotu Vakavuniwai ni Merika, ka vakacavari na iSoqosoqo ni Vuli. A tauyavutaki sara e dua na isoqosoqo vou ni koliji, ka vakatokai na Koliji ni Kaulotu o Emmanuel. A rawati e dua na iteitei voleka ki Berrien Springs, ena cevaira kei Michigan, ka sa tara kina na veivale mai vei ira na gonevuli, ka sa qaravi kina e dua na koronivuli tubu vinaka. Na inaki tudei ni koronivuli oqo me solia e dua na “vuli ni veika kece,” me salavata kei na ivakavuvuli sa cavuti ena wase taumada ni wase oqo. Na nodra vakarautaki na dau cakacaka me ra vakarau vinaka sara me ra cakacaka ena veivanua kece ni vuravura era na kacivi kina ena veidusimaki ni Kalou, oya na gagadre levu duadua kei na inaki ni qasenivuli ni Koliji ni Kaulotu o Emmanuel.
GSAM 397Na Koronivuli Liu ni iVolatabu e Chicago, Illinois
GSAM 397.1Ena Na Railesu kei na iTalai ena Maji, 1887, a vakatura o Talatala George I. Butler me tara e dua na vale ni kaulotu e Chicago, Illinois, me qaravi me koronivuli liu ni iVolatabu me vakavulici kina na dau cakacaka ni iVolatabu, ka me vakayagataki talega ena gauna vata me vale ni lotu kei na vale ni kaulotu me baleti ira na noda tamata ena koro. Ena gauna ni mira ni draunikau kei na vulaibatabata ni 1888-89 a tara kina na vale. Na kena isau, wili kina na qele, vale, iyaya, kei na veika tale eso, e voleka ni $28,000. A dolavi vakatabui ena ika4 ni Epereli, 1889, kei na soqoni ni vakavulici ni daukaulotu ena volitaki ivola. Ena gauna ni kena vakatabui a tukuni ni sa kila na noda tamata ni sa sega ni lailai mai na dua na udolu na tamata era sa ciqoma oti na dina ni gauna oqo ena veivanua duidui ni vanua ena nodra sasaga na dau cakacaka ni iVolatabu.
GSAM 397.2A liutaki vakavuku na koronivuli oqo vei Talatala George B. Starr me yacova na vulaitubutubu ni 1891. Oti oya, kei ira na qasenivuli a lesi mai na Komiti ni Koniferedi Raraba, a tomana na nona cakacaka me yacova na yabaki 1893, ni kune ni sa sega ni rauta na vale me sotava na kena gadrevi tiko ga na vuli ni iVolatabu. Ni sa vakarautaki me semati e dua na koronivuli ni iVolatabu kei na Koliji e Battle Creek, a volitaki na vale e Chicago ki na iSoqosoqo ni Kaulotu Vakavuniwai kei na Veivukei. Sa vakalevutaki na vale ka vakarautaki me vale ni veivakabulai lailai, ka sa vakatokai oqo me Tabana e Chicago ni Vale ni Veivakabulai e Battle Creek.
GSAM 397Na Koliji ni Veisoqosoqo e Nebraska
GSAM 397.3Na Koniferedi Raraba ni 1889 a vakasamataka tiko na vakatutu me tara e dua na koliji ena dua na vanua e ganita vei ira na koniferedi ni matanitu e ciwa oqo: Iowa, Minnesota, Kansas, Missouri, Nebraska, Dakota, Texas, Colorado, kei Arkansas. A digitaki kina e dua na komiti ena koniferedi me nona itavi me digitaka e dua na vanua vinaka me baleta na koronivuli. Ni ra rogoca na lewe ni koro mai Des Moines, Ia., Fremont kei Lincoln, Neb., kei na veivanua tale eso na ka keitou sa vakarau cakava, era veiqati ena nodra solia na cau ki na cakacaka oqo, baleta ni ra vinakata vakalevu na tamata ena veivanua yadua me tara na veivale ena nodra koro. Ni a solia o Lincoln, Neb., na vakatutu lomasoli duadua, ka nanumi ni vanua rawarawa duadua, a tauyavutaki kina na koronivuli.
GSAM 398.1Na vale levu, na Koliji ni Veisoqosoqo dina, e dua na vale e 141 x 84 na fute. Na kena cere mai na qele me yacova na dela ni ulunivale e vaka na veimama ni polo e 100 na fute. Me ikuri ni vale oqo e rua na vale ni moce, yadua e 104 x 104 na fute, ka tolu na tabana. A nanumi ni na sauma na kena isau ni vakarautaki na koliji oqo na ilavo mai na qele a soli, me sega ni lailai sobu mai na veimama ni kena isau, me ra vuli kina na dau cakacaka ena veitabana duidui ena vosa Vakavalagi, vosa Vakaskandinavia, kei na vosa Vakajamani mai vei ira na qasenivuli era mataqali vosa dina.
GSAM 398.2A vakatabui na veivale ena ika24 ni Seviteba, 1891, ka dolavi na koronivuli ena ika30 ni Seviteba. Na kedra iwiliwili na gonevuli ena imatai ni yabaki e 301. Ena 1892 a dolavi na koronivuli kei na tiko mai e 222, ka 553 na gonevuli a volai ena yabaki. Mai vei ira oqo e vitusagavulu dua ena tabana vakajamani, ka walusagavulu lima ena tabana Vakaskandinavia.
GSAM 398.3E semati kei na koliji e dua na iteitei, ka vakarautaka na cakacaka vei ira na gonevuli era gadreva me ra cakacaka ena cakacaka ni teitei. E tiko talega ena koliji e dua na vale ni buli madrai, e caka kina vakalailai na kakana ni bula bulabula. Ena yabaki 1903 a tauyavutaki e dua na isoqosoqo me tabaka na pepa kei na ivola ena vosa vakajamani, vosa Suwiteni, kei na vosa Tanimaki-Norway. Na iSoqosoqo oqo e taukena na nona vale ni tabaki ivola kei na cakacaka ni tabaki ivola kece ni Merika ni soqosoqo lotu me baleti ira na veivanua oqo. Era vakayacora vakalevu na cakacaka oqo na gonevuli. Era sega ni vakavulici walega ena cakacaka ni tabaki ivola, ia era rawata talega eke e dua na kila ena nodra cakava dina na cakacaka ni kaulotu.
GSAM 398.4Sa vakatakilai talega na cakacaka ni veivakabulai ni vuniwai ena veiwekani kei na koliji oqo. Ena kena vakayagataki vakavinaka na tikina, a kune ni rawa ni sega ni vakayagataka e dua na vale ni moce levu, ka vakaoqo, ena dua na isau lailai, a tekivutaki e dua na vale ni veivakabulai, ka sa cakava tiko e dua na cakacaka vinaka sara.
GSAM 399Na Koliji e Walla Walla
GSAM 399.1Sa tu na koronivuli oqo voleka ki Walla Walla, ena Matanitu o Washington, ka vakatabui ena ika8 ni Tiseba, 1892. A dolavi na koronivuli ena siga e liu kei na tiko mai e 101 na gonevuli. A tubu na kedra iwiliwili ena yabaki me 185. E semati kei na koronivuli oqo e dua na iteitei lailai kei na so tale na cakacaka ni cakacaka. Sa tiko ena ituvaki vinaka, ka sa cakava tiko e dua na cakacaka vinaka. O Porofesa J. L. Kay sa liutaka tiko oqo na timi ni qasenivuli.
GSAM 399Na Koronivuli e Ositerelia
GSAM 399.2Ena ika24 ni Okosita, 1892, a dolavi e dua na koronivuli e Melbourne, Ositerelia, ena dua na vale sa rede, kei na qasenivuli e lima. O L. J. Rousseau, mai na Koliji e Battle Creek, Mich., a kena iliuliu taumada. Ena yabaki 1894 a volai kina e 89 na gonevuli.
GSAM 399Na Toki ki Avondale
GSAM 399.3Ni ra gadreva na dau vakatulewa ni koronivuli me semati na cakacaka kei na vuli, a nanumi ni dodonu me veisau na vanua; o koya gona sa toki mai na koro levu o Melbourne ki Avondale, Cooranbong, New South Wales, e dua na yasana ni vanua, ka rawati kina e dua na iteitei ka tara na veivale e ganita. Ena gauna oqo sa liutaki vakavinaka na koronivuli ena ituvatuva ni cakacaka.
GSAM 399Sa Vakayacori na Parofisai me Baleta na Avondale
GSAM 399.4Ena kena tauyavutaki kei na kena liutaki, a inaki ni komiti me liutaki na koronivuli me voleka duadua ga kina kei na ivakavuvuli e soli me baleta na koronivuli ni cakacaka. Oqo me dua na “koronivuli ivakaraitaki,” ka soli wasoma na vakadei ni kevaka e liutaki vakadodonu ena rawaka, sega walega ena vuku ni koronivuli, ia na qele sara ga, a vakasamataki ni sega ni yaga, ena solia na vuata. Sa vakaraitaka na gauna, kei na veivakalougatataki ni Turaga, ni dina na parofisai. Dina ga ni a dua na lauqa levu ena vica vata na yabaki veitaravi, ka vakavuna na leqa ki na cakacaka ni teitei kei na sega ni vuata ena veivanua kece wavoliti ira, a drokadroka ka vuata tiko ga na iteitei e Avondale. Oqo e dua na ka e veivakurabuitaki, ka yaco me ra lako mai kina na vakailesilesi ni matanitu me ra taroga na iwalewale ni teitei a vakayagataki me rawati kina na qaqa vakasakiti oqo.
GSAM 400.1Na ripote ni cakacaka ni koronivuli ena yabaki 1903 e vakaraitaka na tubu ni tiko mai me limasagavulu na pasede. Sa tiko talega ena ituvaki vinaka na ilavo—sa saumi kece na veika e vakayagataki, ka sa vo e $1,500 ena valeniyau me vakayagataki ena kena yaga na koronivuli. Sa voleka ni va na yabaki na nona veiqaravi o Porofesa C. W. Irwin me manidia ka iliuliu ni koronivuli.
GSAM 400Na Akedemi e Mt. Vernon
GSAM 400.2Na Koniferedi Raraba, ena 1893, a vakadonuya e dua na vakatulewa me tokona na kena dolavi e dua na akedemi e Mt. Vernon, Ohio. E tiko vata kei na koronivuli oqo e so na cakacaka ni cakacaka, ka tukuni ni sa cakava tiko e dua na cakacaka vinaka. Na kedra iwiliwili ni gonevuli ena 1894 e 140. O Porofesa J. W. Loughhead a veiqaravi me iliuliu ni koronivuli oqo ena vica na yabaki, me yacova ni kacivi ki Washington, D.C. Na vanua ni koronivuli o Academia, Ohio.
GSAM 400Na Koronivuli ni Cakacaka e Keene
GSAM 400.3Na Koniferedi Raraba ni 1893 a vakadonuya na kena dolavi e dua na koronivuli ni cakacaka e Keene, Texas. A rawati e dua na iteitei e sivia na 130 na eka, tara na veivale, ka dolavi na koronivuli ena ruku ni veiliutaki nei Porofesa C. B. Hughes kei ira na nona dauveivukei. Sa liutaki ena duavata kei na ituvatuva ni kena semati na cakacaka kei na vuli. Na kedra iwiliwili ni gonevuli ena 1894 e 160. Sa dua talega na qaqa levu na koronivuli oqo.
GSAM 400Na Koliji ni Veisoqosoqo e Claremont
GSAM 400.4Sa tu na koronivuli oqo e Kenilworth, voleka ki Cape Town, Sauca Aferika. Era a digitaki vakalevu na qasenivuli mai na Koliji e Battle Creek. A dolavi ena 1894, kei na gonevuli e ciwasagavulu. Ni sa cava na imatai ni yabaki ni vuli, a tubu vakalevu na kedra iwiliwili na gonevuli ka sa dodonu me vakalevutaki na vale ni vuli me rawati kina na tikina tale eso. Ena gauna oqo sa tiko na koliji ena ruku ni veiliutaki nei Porofesa C. H. Hayton.
GSAM 401.1Era vakayacora talega na lewe ni Lotu ni Kavitu ni Lesu Vakarua Mai e dua na koronivuli ni koro (ni tekivu) e Claremont kei na gonevuli e vitusagavulu, kei na koronivuli ni lotu e Beaconsfield, ka a volai kina e tolusagavulu na gonevuli ena 1894.
GSAM 401iVakalekaleka ni Cakacaka ni Vuli, 1895
GSAM 401.2A caka na ripote oqo mai vua na vunivola ni vuli ki na Koniferedi Raraba ena Feperueri, 1895:—
GSAM 401.3“E rawa ni vakalekalekataki vakaoqo na iyaya ni vuli ni soqosoqo lotu: E lima na koliji, era tu ena veivanua oqo: e Battle Creek, Mich.; College View, Neb.; Healdsburg, Cal.; College Place, Wash.; kei Kenilworth, Sauca Aferika. E va na akedemi, se koronivuli era cakava na cakacaka ni veitiki ni vuli ni akedemi ena vanua oqo, e South Lancaster, Mass.; Mt. Vernon, Ohio; Keene, Texas; kei Graysville, Tenn.... Me ikuri ni veika oqo e tiko na Koronivuli ni iVolatabu e Ositerelia; e dua na koronivuli e Mexico e semati kei na kaulotu ni veivakabulai; na koronivuli me baleti ira na gone ni vanua ena Yanuyanu o Pitcairn; e Raiatea, ena ilawalawa ni Yatu o Society; ena ceva ni Wasawasa Pasifika; e Bonacca ena Yatu o Bay ena Wasawasa Caribbean; voleka ni tinikalima na koronivuli ni lotu ena vanua oqo kei na veivanua tani; e rua na koronivuli ni iVolatabu ni Koniferedi Raraba; kei na levu sara na koronivuli ni daukaulotu ena volitaki ivola kei na koronivuli ni koniferedi vakavanua era sega ni tauyavutaki vakalawa.”
GSAM 401.4Ni solia na ivakalekaleka ni kedra tiko mai ena koliji kei na koronivuli tudei ni soqosoqo lotu, e kaya na vunivola: “Ena dua na wiliwili e sega ni vakalevutaki, e sivia na 3,000 na gonevuli ni yabaki kece era volai tiko ena koronivuli ni lewe ni Lotu ni Kavitu ni Lesu Vakarua Mai ena gauna oqo.”
GSAM 402iVakalekaleka ni Veitabana ni Vuli, 1903
GSAM 402.1Na cakacaka ni vuli kei na veitabana ni vuli ena kedra maliwa na lewe ni Lotu ni Kavitu ni Lesu Vakarua Mai sa tubu vakatautauvata kei na veitabana tale eso ni itukutuku. Me vaka e vakaraitaka na iVola ni Yabaki ni Koniferedi Raraba ni 1904, sa tiko ena gauna oqo e ciwa na koliji kei na akedemi e Amerika, ka lima ena veivanua tani. Era tu na veivanua tani oqo ena veivanua oqo: e Avondale, New South Wales; Kenilworth, Claremont, voleka ki Cape Town, Sauca Aferika; Holloway, Lodoni Vakavualiku, Igiladi; Nyhyttan, Järnboås, Suwiteni; Friedensau, voleka ki Magdeburg, Jamani.
GSAM 402.2E tiko e Amerika e tinikava na koronivuli ni loma ni vuli; ena veivanua tani, e lima. Era tu na kena iotioti e Copenhagen, Tanimaki; Honolulu, Yatu o Hawaii; Diamante, Entre Rios, Matanitu o Argentina, Sauca Amerika; Curityba, Brazil, Sauca Amerika; Brusque, Brazil, Sauca Amerika.
GSAM 402.3Me ikuri ni veitabana ni vuli sa cavuti oti, e tiko e 357 na koronivuli ni lotu vakavanua era qaravi mai na soqosoqo lotu. Mai vei ira oqo e 317 e Amerika, ka vasagavulu ena veivanua tani. Kevaka eda a taukena na iwiliwili dodonu me yacova mai na gauna oqo, ena levu cake vakalevu na fika oqo. Sa dolavi e vuqa na koronivuli mai na gauna a cava kina na 1902. Me kena ivakaraitaki, a ripotetaka na Koniferedi e Nebraska ni sa tiko e tini na koronivuli ni lotu. Ena Feperueri 1, 1904, a vakaraitaka na nodra ripote “e ruasagavulu va na koronivuli ni lotu,” e dua na tubu e tinikava ena dua ga na koniferedi.
GSAM 402.4E dina sara ni sa dusimaka ka dolava vakavakurabuitaki na sala na liga ni Turaga ni veidusimaki me baleta na cakacaka ni vuli ena kedra maliwa na tamata oqo. Me solia o koya na vuku vei ira era sa kacivi me ra liutaka na tabana oqo ni nona cakacaka, me liutaki na veikoronivuli duidui ena duavata kei na ituvatuva sa vakaraitaka o koya. Ena qai levu kina na dau cakacaka gugumatua, vakavakarau vinaka, me baleta na Turaga, ka sega ni tagane kei na yalewa “e dua ga na yasana” ena vuli kei na itovo. “A solia na vosa na Turaga,” e kaya na daunisame, ka “levu na mataisoqosoqo [mataivalu, ena tutu ni vola] ka kacivaka.”