Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
04 / 31
04 / 31

Wase 1 — iVakamacala taumada

John Norton Loughborough

GSAM 21.1Ni da vosa ena lesu vakarua mai i Karisito, eda sa vosa tiko ena dua na ka sa nodra inuinui dina na tamata ni Kalou mai na gauna erau vakasavi kina na noda itubutubu taumada mai na were ko Iteni. Na vosa a vosataki vua na gata, ni na butuqaqia na uluna na kawa ni yalewa, sa dua na veivakadeitaki ni na yaco mai e muri e dua na dauvakalesuya na ka ki na kena ituvaki dodonu, o koya ena vakamalumalumutaka na nona kovea na lewa ko Setani, ka vakayacora na inaki ni Kalou e vuravura. E nanumi ni rau a vakasama ko Atama kei Ivi ni na vakayacori vakatotolo na cakacaka oqo, ka ni na qaqa e dua vei rau na luvedrau dina. Ia ena ituvatuva ni Kalou, na vosa ni yalayala me baleta na iVakabula mai na rusa e rairai sa yaco, sa okati kina na ka kece sa qai vakatakilai mai ena vakayacori ni Nona “inaki ga kei na loloma soli wale, sa soli vei keda ena vukui Karisito Jisu ni sa bera ni tekivu ko vuravura.”1

GSAM 21.2Kevaka erau a vakaraitaki sara kina ko Atama kei Ivi na rarawa kei na ca ena vakasinaiti vuravura ena veitabagauna balavu ena maliwa ni kena vakacacani kei na kena vakavoui, ena sega ni vosoti rawa na nodrau rarawa. Na Kalou ni lomalagi, ena Nona yalololoma kei na Nona yalovinaka, a vunia vei rau na ka oqo, ka laivi rau me rau maroroya na inuinui talei ni rau na vakabulai vakatotolo ki na nodra galala vakaiukuuku na luve ni Kalou. Na nodrau nanuma ni sa voleka na veivakabulai ena vakauqeti rau me rau gumatua cake ena vakarautaki rau me rau sotava na ka ena yaco.

GSAM 22.1Sa vaka tale ga kina vei ira na tamata ni Kalou ena veitabatamata kece mai na gauna i Atama. Era sa vakadeitaka ni na yaco e muri e dua na ka levu ka bibi—ni na lako dina mai ko Karisito ka tauyavutaka na Nona matanitu. Me vakataki Atama kei Ivi, era a vakabauta tale ga ni sa voleka na ka oqo, ka me vakataki rau, era a sega ni kila na ka ena yaco ena maliwa ni nodra gauna kei na ka era sa waraka; kevaka era a kila, de ra sa yalolailai ena nodra toso ki na icovi sa tu e matadra.

GSAM 22.2E rawa ni vakamatatataki na vakasama oqo ena veika sa yaco ena kena kunei na veika lelevu. O ira na tamata era a kunea taumada na veika oqo, era a vakayacora tiko na inaki ni Kalou, e dina ga ni ra a sega ni kila; ia era a vakauqeti ena so na vakasama, ka sa qai kilai ni sega ni duavata ena ka kece kei na nodra nanuma a uqeti ira me ra cakacaka.

GSAM 22Na Revurevu Rabailevu ni Veika a Kunea ko Columbus

GSAM 22.3Ena nona iTukutuku Makawa kei Amerika,2 itabaki ni 1902, tabana 8, 9, sa kaya kina ko Montgomery, ni tukuna na nanuma a uqeti Columbus me tekivutaka na nona ilakolako e wasawasa, kei na vakayacori ni nona ituvatuva me yaco ki Idia Tokalau ena soko vaka ki ra:—

GSAM 22.4“A nanuma ko Columbus ni rawa vua me vakavinakataka na ituvatuva ni Tui Potukali. A vakadeitaka ni tiko e dua na sala lekaleka cake ka vinaka cake me yaco kina ki Idia, mai na sala a dusia ko Diaz. Na ituvatuva ni kai Genoa dau soko oqo [Columbus] sa ka vou ka doudou tale ga. A vakatura me soko vakadodonu vaka ki ra, ka sega ni vaka ki tokalau, se vaka ki ceva ka vaka ki tokalau. E tolu na vuna vinaka ka kaukauwa a vakabauta ni tokona na ka oqo: Ai matai, me vaka sa tukuni ena ivola vinaka duadua me baleta na vuravura ena nona gauna, a vakadeitaka ko Columbus ni sega ni tavola ko vuravura, me vaka era nanuma e lewe levu, ia e mokimokiti. Ai karua, a nanuma ni lailai sara mai na kena levu dina na vuravura mokimokiti oqo, ka ni levu cake na kena vanua mamaca mai na kena wai. Ai katolu, ni a sega ni kila se bau vakasamataka ni tu na vanua levu ko Amerika se na Wasa Pasifika, a nanuma ni veidonui sara kei Sipeni kei na baravi vakara kei Urope na baravi kei Esia se Idia. A nanuma ni na sega beka ni sivia e rauta ni va na udolu na maile na yawa taucoko ni takosovi kina ki Cipango, se Japani.
GSAM 23.1“Oqo na nona ituvatuva: Ena biuti Urope; vakamuataka na nona waqa vaka ki ra ki Japani, ka muria na kena mokimokiti na vuravura me yacova ni sa kauti koya ki na ka e vakasaqara. Ena nona vakasama, sa ka dei ka rawarawa, me vaka e dua na lago e lako wavokita e dua na apolo.
GSAM 23.2“Kevaka ena rawa vinaka na ilakolako, ena nona na yaga levu oqo: Ena curu vakadodonu ki Idia mai na katuba e liu, ka sega ni yaco kina ena sala veivoliyaki ka vaka e dua na icurucuru e yasana, me vaka e dodonu me ra kitaka na kai Potukali.

GSAM 23.3“Eda raica ni tamata oqo, ka kila vinaka na vakayagataki ni fika, na ivakarau kei vuravura, kei na soko me vakataki ira na kenadau kece ena nona gauna, sa dodonu ena imatai ni ka—na ibulibuli kei vuravura—ia sa cala sara ena kena vo e rua.

GSAM 23Na Cala ka Kauta Mai na Ka Vinaka

GSAM 23.4“Ia, e veivakurabuitaki ni nona cala sa vukei koya ena dua na ka. Na nona cala ena lekata na yawa ni ilakolako sa dua na ka a kauta mai na vinaka levu. Kevaka a lekata vakadodonu ko Columbus na levu ni vuravura, kei na yawa dina ni ilakolako vaka oya, ena sega beka ni soko, ni na kila sara ni sala era a vakatura na kai Potukali sa lekaleka sara ka lailai cake na kena isau. Kena ikuri, kevaka a rawa vua me vakasamataka se kila rawa ena dua na sala ni sa koto takosova sara na nona sala na vanua levu ko Amerika, na ka oqori duadua ga ena sega beka ni uqeti koya ena gauna oya me tekivuna e dua na ilakolako ni vakasaqara vanua, ni nona inaki a sega ni kunea e dua na vanua vou, ia me kunea e dua na sala vou ki na vanua sa kilai oti.”

GSAM 23Na iNuinui Levu ni Veitabagauna

GSAM 23.5Sa vaka kina vei ira na tamata ni Kalou ena veitabagauna, sa tu e matadra na inuinui ni lako mai i Karisito “me vaka na ikelekele ni yalo, sa dei ka tudei.”3 E dina ni ra dau tagi vakararawa ena maliwa ni rarawa kei na veivakararawataki, ka kaya, “Kemuni na Turaga, ena vakacava na dede ni gauna me yaco mai kina na veivakabulai?” ia era sa toso ga ki liu, ka me vakataki Paula, era a kaya ka ra sa kaya tiko ga, “A cava na neitou inuinui, se reki, se isala ni marau? Dou sega beka ni sai kemudou, ena mata ni noda Turaga ko Jisu Karisito ni sa lako mai?”4

GSAM 24Sa Vakaukauwataki ko Paula ena iNuinui

GSAM 24.1Ena rauta e vica na ivakaraitaki ni kaukauwa ni inuinui oqo me tokoni keda, ena ka eda sa veivosakitaka tiko. Ni a kau ko Paula ki na mata i Filikesa me lewai, ka vakatarai me vosa ena vukuna, a kaya, “Ena sala era sa vakatoka me ivakavuvuli cala, au sa qarava kina na nodra Kalou na noqu qase, ni'u sa vakabauta na ka kecega sa volai ena vunau kei na nodra ivola na parofita; ka sa tu na noqu inuinui vua na Kalou, era sa vakadonuya tale ga ko ira oqo, ni na tu cake tale na mate, ko ira na yalododonu kei ira na sega ni yalododonu.”5

GSAM 24.2Ena nona vakamacala vuku me taqomaki koya ni sa kau ki na mata i Akaripa, a kaya ko Paula, “Ia oqo au sa tu ka lewai ena vuku ni inuinui ni vosa ni yalayala sa yalataka na Kalou vei ira na noda qase; na vosa ni yalayala oqo era sa nuitaka me ra yacova na noda yavusa e tinikarua, ni ra sa qarava matua na Kalou ena bogi kei na siga. Ena vuku ni inuinui oqo, kemuni na tui Akaripa, era sa beitaki au kina na Jiu. A cava dou sa nanuma kina ni sa ka e sega ni vakabauti rawa, me vakaturi ira cake tale na mate na Kalou?”6 Ni sa qai tiko mai Roma me tu ena mata i Sisa, a kaya vei ira na Jiu, “Ena vuku ni nodra inuinui na Isireli au sa vesuki kina ena sinucodo oqo.”7

GSAM 24.3A vosa vakalevu ko Paula ena inuinui oqo ena nona ivola vei Taito: “Ni sa rairai mai vei ira na tamata kecega na loloma soli wale ni Kalou sa kauta mai na bula, ka vakavulici keda me da biuta na sega ni lotu kei na gagadre ca vakavuravura, ka me da bula vakayalomatua, vakayalododonu, ka vaka na lotu, e vuravura oqo, ni da sa waraka na inuinui kalougata oqori, kei na Nona rairai mai ena iukuuku na Kalou levu kei na noda iVakabula ko Jisu Karisito.”8

GSAM 24Sa Reki ko Pita ena iNuinui

GSAM 24.4Sa vosa ko Pita ena inuinui vata oqo ka kaya: “Me vakavinavinakataki na Kalou, na Tamai ni noda Turaga ko Jisu Karisito, o Koya sa vakasucumi keda tale me noda na inuinui bula, me vaka na Nona yalololoma levu, ena vuku ni Nona tu cake tale mai na mate ko Jisu Karisito, me da rawata na ivotavota e sega ni vuca, e sega ni dukadukali, ka sega ni malai rawa, sa maroroi mai lomalagi ena vukumudou, o kemudou sa taqomaki ena kaukauwa ni Kalou ena vuku ni vakabauta, mo dou rawata na bula sa vakarau tu me vakatakilai ena gauna mai muri. Dou sa reki vakalevu ena ka oqo, e dina ga ni dou sa rarawa mada ena gauna lekaleka oqo, kevaka e kilikili, ena veimataqali veivakatovolei: me na kune kina ni sa vakavuna na vakavinavinaka kei na vakarokoroko kei na iukuuku ena Nona rairai mai ko Jisu Karisito na kena vakatovolei na nomudou vakabauta, ni sa talei vakalevu cake mai na koula sa ca rawa, e dina ga ni sa vakatovolei ena bukawaqa.”9

GSAM 25Na iNaki ni Kalou ena Veibuli

GSAM 25.1Sa vakatakila na iVolatabu na inaki ni Kalou ena Nona buli vuravura; eda sa vulica tale ga mai na vosa ni parofisai na Nona ituvatuva me baleta na gauna e muri: “Ni sa kaya vakaoqo na Turaga, o Koya ka bulia na lomalagi, na Kalou dina ka bulia na vuravura ka cakava; o Koya sa vakataudeitaka, a sega ni bulia me lala, a bulia me tawa.”10 Ni sa bulia oti, a solia vua na tamata. Sa kaya na daunisame, “Na lomalagi, io na lomalagi kecega, sa Nona na Turaga; ia na vuravura sa solia vei ira na luve ni tamata.”11 Ia ni a solia vua na tamata, sa yalododonu na tamata, me vaka na nona vosa na vuku, “Oqo duadua ga ka'u sa kunea, ni sa bulia na tamata na Kalou me yalododonu; ia era sa vakasaqara e vuqa na inakinaki.”12

GSAM 25.2Eda sa wilika na Nona cakacaka na Turaga vei ira na tamata, ni “ni sa wasei ira na luve i Atama, sa lesia na nodra iyalayala na veimataqali me vaka na kedra iwiliwili na luve i Isireli,”13 oya me vaka na kedra iwiliwili na Isireli dina era na qai vakasoqoni e vuravura me ra lewe ni Nona matanitu ena yaco mai. Sa vakatakila ko Paula ena veivosa oqo: “Na Kalou ... sa bulia mai na dua na dra na veimatanitu kecega ni tamata me ra tiko ena dela ni vuravura taucoko, ka sa lesia na gauna sa lokuci taumada kei na iyalayala ni nodra itikotiko; me ra vakasaqara na Turaga, de ra yavalata na ligadra me ra vakasaqarai Koya, ka kunei Koya, e dina ga ni sa sega ni yawa vei keda yadua; ni da sa bula vei Koya, ka yavala, ka tiko.”14 Ni sa vakayacori na inaki taumada oqo me baleta na vuravura, “ena yalododonu kecega tale ga na nomu tamata.”15 Sa tukuni tale me baleti ira ena ituvaki oqori, “Ena sega ni kaya ko koya sa tiko kina, Au sa tauvimate: ena vosoti na nodra caka cala na tamata sa tiko kina.”16 Oqori na gauna era na “taukena na vanua ko ira na yalomalua; ka ra na reki ena vakacegu sa levu sara.”17

GSAM 26Sa Sega ni Talanoa Buli Wale na Lesu Vakarua Mai i Karisito

GSAM 26.1Sa tukuni ena ikarua ni nona ivola ko Pita ni “keitou a sega ni muria na italanoa sa buli vakavuku, ni keitou a vakatakila vei kemudou na kaukauwa kei na lako mai ni noda Turaga ko Jisu Karisito, ia keitou a raica e matai keitou na Nona lagilagi. Ni sa vakaitavitaki Koya na Kalou ko Tamana ena vakarokoroko kei na iukuuku, ni sa rogo mai Vua na domo vakaoqo mai na iukuuku vakasakiti, Oqo na Luvequ lomani, au sa dauvinakata vakalevu. Ia keitou a rogoca na domo oqo sa lako mai lomalagi, ni keitou a tiko vata kaya ena ulunivanua tabu. Sa tu tale ga vei keda na vosa ni parofisai sa dei cake, dou sa kitaka vakavinaka ni dou vakarogoca, me vaka e dua na cina sa cila ena vanua butobuto, me yacova ni sa kida na mataka, ka sa cadra na kalokalo i volasiga ena yalomudou.”18

GSAM 26.2Ena tikina ni iVolatabu oqo, sa tukuna na yapositolo na Nona matalia ena ulunivanua me ivakadinadina ni lesu vakarua mai i Karisito. Ni sa bera na ka oqo, a kaya na noda iVakabula vei iratou na Nona yapositolo, “Era sa tu eke eso, era na sega ni tovolea na mate, me ra raica mada na Luve ni tamata ni sa lako mai ena Nona matanitu”19—me vaka sa vola ko Luke, “Era sa tu eke eso, era na sega ni tovolea na mate, me ra raica mada na matanitu ni Kalou.”20

GSAM 26.3A vakayacori dina na vosa ni yalayala oqo ena Nona matalia. Ena “raivotu” oqo ena ulunivanua eratou a raici Jisu ena Nona iukuuku, me vaka ena rairai ni sa lako mai ena Nona matanitu. Eratou a raici Ilaija, o koya a kau ki lomalagi ka sega ni tovolea na mate, me matataki ira era na vakamataliataki—veisau mai na bula e mate rawa ki na bula e sega ni mate rawa—“ena dua na tiki ni gauna lekaleka sara, ena sauriva ni mata,” ni sa lako mai na Turaga.21 A tiko tale ga ko Mosese, e dua ka sa mate oti, me matataki ira era na vakaturi cake mai na mate me ra veitata kei na Turaga. O koya gona, ena “raivotu” oqo eratou a raici Karisito ni sa lako mai ena Nona matanitu, me vaka sa yalataka vei iratou.

GSAM 27Na Parofisai sa Vosa Dei Cake

GSAM 27.1E dina ga ni ratou a raica na yapositolo na ka vakaiukuuku oqo ena ulunivanua sa matalia kina ko Jisu, ka rogoca na domo ni Kalou sa vakadonui Koya, sa vakadeitaka na yapositolo ko Pita: “Sa tu vei keda na vosa ni parofisai sa dei cake.” Ena vosa oqo, sa sega ni vakalailaitaka na ka eratou a raica ka rogoca ena gauna sega ni guilecavi oya. Eratou a rogoca vakadua kina na domo ni Kalou, ia ena veituvatuva lelevu ni parofisai sa yacova yani na lesu vakarua mai i Karisito, eda sa rogoca vakawasoma na domo ni Kalou. Na parofisai matata yadua sa vakayacori se volai ena itukutuku makawa sa domo dina ni Kalou vei keda. E dodonu me kena ibalebale oqo na kena “dei cake” na vosa ni parofisai. Na iVakadewa sa Vakadodonutaki sa vakadewataka me “sa vakadeitaki.” Sa vakadeitaki na parofisai ena kena vakayacori na kena veika matailalai yadua. Na ka kecega sa tukuni taumada, ni sa vakayacori, sa ivakadei ni na yaco dina na kena vo sa tukuni taumada.

GSAM 27Na iTuvaki ni Parofisai

GSAM 27.2Sa kaukauwa na ivakadinadina sa tarava oqo mai vei ira na dauvulica rogo na iVolatabu me baleta na ituvaki ni parofisai:—

GSAM 27.3Sa vakadeitaka ko Thomas Newton ni “parofisai sa itukutuku makawa sa tukuni taumada ka vakalekalekataki; na itukutuku makawa sa parofisai sa vakayacori ka vakamacalataki vakamatailalai. Sa tu oti e vuravura na dauvakatakila lasu; ia na nodra vuku kei na nodra ca kecega na tamata kei na tevoro ena sega ni vakavuna rawa e dua na parofisai me vaka era sa volai ena iVolatabu.”

GSAM 27.4Sa vakadinadinataka ko Turaga Isaac Newton ni “vakarogoci ira na parofita sa dua na ivakatakilakila yavu ni soqosoqo lotu dina.”

GSAM 27.5Sa kaya ko Doketa A. Keith ni “parofisai sa tautauvata kei na cakacaka mana kecega, ka sa ka mana ga.... Na domoi Koya sa Kaukauwa kecega duadua ga e rawa ni kacivi ira na mate mai na ibulubulu,—na domoi Koya sa kila na ka kecega duadua ga e rawa ni tukuna na ka kece sa vuni tu ena gauna butobuto e muri, ka sa sega ni curuma rawa na tamata, me vaka na nodra itikotiko na mate,—ia na domo ruarua oqo sa domo ni Kalou.”

GSAM 28.1A kaya ko Matthew Henry ni “ena gauna ni Kalou, ka sa gauna vinaka duadua, kei na sala ni Kalou, ka sa sala vinaka duadua, ena vakayacori dina na parofisai. Sa savasava sara na vosa kecega i Karisito, ka sa dei sara kina.”

GSAM 28Na iNaki ni Parofisai

GSAM 28.2Eda rawa ni kila mai na vosa i Karisito vei iratou na Nona yapositolo e dua na inaki ni Turaga ena Nona solia na parofisai. Ni vosa vakaparofisai me baleta na veika ena yaco ena bula i Jutasa, a kaya, “Au sa tukuna vei kemudou ni sa bera ni yaco, mo dou vakabauta kina ni sai Au ni sa yaco oti.”22

GSAM 28.3Sa kaya tale ga na Turaga ena gusu ni parofita ko Aisea, “Koi Au na Kalou, ka sa sega e dua me vakataki Au, ka'u sa tukuna na ivakataotioti mai na ivakatekivu, kei na veika sa bera ni vakayacori mai na gauna makawa, ka'u sa kaya, Ena tu dei na Noqu lewa, ia na ka kecega Au sa vinakata, Au na cakava.”23

GSAM 28.4Sa kaya tale, “Au sa tukuna na veika eliu mai na ivakatekivu, ka ra sa lako yani mai na gusuqu, ia Au sa vakatakila; Au sa cakava vakidacala, ka sa yaco.... Au sa tukuna vei iko mai na ivakatekivu; ni sa bera ni yaco Au sa vakatakila vei iko; de ko kaya, Na noqu kalou lasu sa cakava, kei na noqu matakau sa ceuti, kei na noqu matakau sa buli ena kaukamea vakawaicalataki, sa vakarota. Ko sa rogoca, mo raica na ka kece oqo; ia dou na sega beka ni tukuna? Mai na gauna oqo Au sa vakaraitaka vei iko na ka vou, io na ka sa vuni, ko sa sega ni kila. Sa buli ena gauna oqo, ka sega mai na ivakatekivu; ia ni sa bera na siga oqo ko a sega ni rogoca, de ko kaya, Raica, au sa kila oti.”24

GSAM 28.5Ena veivosa oqo sa laurai kina na kaukauwa ni kena vakayacori na parofisai me ivakadinadina ni sa vu mai vua na Kalou na parofisai, ka sa vakaraitaka tale ga na kaukauwa ni Turaga sa uasivi cake vei ira kecega na nodra kalou na veimatanitu tani. E kilai tale ga mai na veivosa oqo ni sa bibi sara na itavi ni parofisai ena iVolatabu ni dina. Ni sa dina na veika oqo, sa ka vakurabui sara ni lewe levu na tamata era sega soti ni kauwaitaka, se sega sara ga ni kauwaitaka, na vulici ni veitikina ni parofisai ena iVolatabu.

GSAM 29Sega ni Dregati na Parofisai

GSAM 29.1Era kaya na tamata tawa kila ni ra sega ni vuli, ka ra sega kina ni kila rawa na parofisai. Ia, e lewe levu na vuli, kei ira eso vei ira na italatala, era kaya: “Sa dregati na parofisai, ka sega ni kilai rawa. Eda kila kece ni sa ivola dregati na iVakatakila.”

GSAM 29.2Ena iVakatakila, a soli vei Joni na daulomani e dua na ivakaro vakatabakidua me kua ni dregata na ivola.25 Ena ivola oqo tale ga sa cavuti kina e dua na veivakalougatataki vei ira era “rogoca na vosa ni parofisai oqo, ka muria na veika sa volai kina.”26 E rawa vakacava me muri na veika e tu ena ivola dregati, kevaka e sega ni kilai, ka sega tale ga ni rawa ni kilai? A kaya na Turaga ena gusu i Mosese: “Na veika vuni sa nei Jiova na noda Kalou; ia na veika sa vakatakilai sa noda kei ira na luveda me tawamudu, me da cakava kina na vosa kece ni vunau oqo.”27

GSAM 29.3Ni sa nakita na Turaga me kilai na parofisai i Taniela, e vakadinadinataki ena nona vosa vei ira na nona tisaipeli me baleti ira. Eda wilika: “Ni dou na raica kina na ka vakasisila ni veivakarusai, sa cavuti mai vua na parofita ko Taniela, ni sa tu ena vanua tabu (o koya sa wilika, me kila),”28 ka sa vaka me kaya tiko: Mo kila na parofita ko Taniela.

GSAM 29.4E vakaraitaka na Turaga na lasu ni vosa e kaya ni sega ni kilai rawa na parofisai, ena vosa oqo: “Sa vaka vei kemuni na raivotu kece na vosa ni ivola sa dregati, era solia na tamata vua sa vuli, ka kaya, Mo wilika mada; ia sa kaya o koya, Au sega ni rawata, ni sa dregati; ka soli na ivola vua sa sega ni vuli, ka kaya, Mo wilika mada; ia sa kaya o koya, Au sega ni vuli. O koya sa kaya kina na Turaga, Ni sa toro mai vei au na tamata oqo ena gusudra, ka rokovi au ena tebedra, ia sa yawa vei au na lomadra, ka ra vakatavulici ena ivunau ni tamata na nodra rerevaki au: o koya oqo, raica, au na cakava e dua na cakacaka veivakurabuitaki vei ira na tamata oqo, e dua na cakacaka veivakurabuitaki kei na ka e veivakurabuitaki: ni na rusa na vuku ni nodra tamata vuku, ka na vunitaki na nodra kila na tamata yalomatua.”29 Kevaka era a muria na vosa dina ni parofisai na tamata e cavuti ira tiko eke na parofita, era na sega ni lako tani mai na vunau ni Kalou, ka sega ni sosomitaka na nona ivakaro ena ivakaro ni tamata.

GSAM 30Na Parofisai e Sega ni Vu mai na Vakamacala ni Dua ga na Tamata

GSAM 30.1E sega ni dua na ibalebale titobu, vuni, ka veivakurabuitaki na parofisai me vu ni nodra sega ni kila e lewe levu. Sa kaya na yapositolo Pita me baleta: “Ni kila taumada oqo, ni sega ni dua na parofisai ni iVolatabu e vu mai na vakamacala ni dua ga na tamata. Ni a sega ni yaco mai liu na parofisai ena loma ni tamata, ia era vosa na tamata savasava ni Kalou ni ra sa uqeti ena Yalo Tabu.”30 E matata ena vosa oqo ni ka e gadrevi me kilai kina na parofisai sai koya na ciqomi ni Yalo ka vosa ena nodra gusu na parofita. Me baleta na Yalo oqo, sa yalataki vei ira kece era vakasaqara, sa volai: “Ena tuberi kemuni ki na dina kece.”31

GSAM 30Sa Vakayacori na Parofisai

GSAM 30.2Ena vulici ni parofisai, e tiko eso na dina e dodonu me dau nanumi tiko: Na Kalou, o koya e sega ni cala rawa, sai koya na vu ni parofisai; ia ni sa yaco mai na gauna me vakayacori kina e dua na parofisai, ena yaco dina na ka a parofisaitaki. E dua tale, ni sa kila rawa na Turaga na ka era na cakava na tamata, ka vakatakila na gauna ena yaco kina e dua na ka, ni sa yaco mai na gauna oqori ena laurai na kena vakayacori dina na parofisai. Ena vosa tale ga, e sega ni rawa me vakayacori cala na parofisai ena gauna a lokuci kina me vakayacori dina. Me salavata kei na dina oqo, eda kaya rawa ni gauna ga sa yaco kina na gauna ni Turaga me soli kina vua na vuravura na nona itukutuku ni dina, ena dau basika dina na itukutuku oqori.

GSAM 30.3E dua na gauna, ni sa vunau oti na dauvolaivola me baleta na vakayacori ni parofisai, a toro mai e dua na sega ni vakabauta ka kaya: “Au vinakata meu vakavinavinaka vei kemuni na dauvakamacala parofisai ni dou tamata kalougata sara. Ni dou vulica na itukutuku makawa, dou sa kunea totolo sara na ka e tautauvata vinaka kei na parofisai.” “Io,” keitou sauma, “e tautauvata baleta ni a buli me tautauvata. Kevaka dou lako ki na sitoa ni qa ni liga mo dou volia kina e rua na qa ni liga, dou na sega beka ni namaka mo dou kunea na kena e ganita na ligamudou?” A sauma o koya, “Io, baleta ni a buli me ganita.” “Sa vakakina,” a kaya na dauvolaivola, “na Kalou ka kila na ka era na cakava na tamata a cakava na parofisai me baleti ira; ia ni ra sa basika ena buturara ni cakacaka na tamata oqori ka cakava sara na veika a parofisaitaka, sa vola na dauvola itukutuku dina na nodra cakacaka, ka ni vakatauvatani kei na parofisai, e ganita vakaoti.”

GSAM 31Na Parofisai e Rarama ena Butobuto

GSAM 31.1Sa kaya na yapositolo Pita ni dodonu meda vakarorogo vakabibi ki na parofisai me vaka na rarama e cila ena vanua butobuto. Kevaka e sega na cina ni parofisai, ena butobuto taucoko na veigauna e se bera mai. Na inaki ni rarama me vakaseva na butobuto—ni da lako ena vanua butobuto, me vakaraitaka na sala, ka vakaraitaka vakamatata, me rawa kina vua na daulako, ena ikalawa yadua, me raica ka digitaka na sala. Sa kaya na daunisame, “Na nomuni vosa e cina ki na yavaqu, ka rarama ki na noqu sala.”32 Sa kaya na tamata vuku, “Na sala ni tamata yalododonu e vaka na rarama sa cila, ka sa cila tiko ga vakalevu me yacova na siga vinaka sara.”33 O koya sa vakaraitaki kina ni da lako sobu tiko ena uciwai ni gauna, ena dolava vakalevu na vosa ni Kalou, vakabibi ena kena vakayacori na parofisai, ka matata tiko ga vakalevu vua na gonevuli ni iVolatabu ni sa tu dina ena sala e liutaki ki na rarama tawamudu kei na siga tawamudu.

GSAM 31E Tolu na Ka Lelevu mai Iteni me yaco ki na iTinitini

GSAM 31.2Ni da vakasamataka na sala ni tamata ni Turaga mai Iteni me yaco ki na iTinitini, ena rarama ni iVolatabu, e tolu na ka e kilai vakabibi. Na imatai na nona lako mai taumada mai o Karisito, na nona vakayacori vakatamata, na nona lako mai o Imanuela, na Kalou e vakaraitaki ena lewe; na kena ikarua, na Veivakadodonutaki levu ni oti na Veigauna Butobuto—na 1260 na yabaki ni veivakararawataki, a voleka ni tarovi kece kina na vosa ni Turaga mai vei ira na lewe ni vanua—na lako mai ni lotu mai na kena vanua liwa, kei na vakatikori ni iVolatabu ena vanua era na wilika ka kila kina na lomana; na kena ikatolu, na lesu vakarua mai ni noda Turaga me kauta mai na gauna ni vakalesui tale ni veika kece a cavuti ena gusudra na nona parofita savasava kece mai na gauna sa tekivu kina na vuravura; oya me tinia “na veivala ni veitabayabaki,” na veivala ni ivalavala ca kei na yalododonu, ka kauta mai na itabayabaki ni lagilagi, ka ra sa toso kina na veitabayabaki kece.

GSAM 32Na Parofisai e Solia na iVakatakilakila ni Sala ki na iTinitini

GSAM 32.1Ni da vakarorogo ki na vosa dina ni parofisai me vaka na rarama me dusimaki keda, ka kunea kina na sala dodonu ena loma ni butobuto, e sega ni rawa ni da sega ni kunea na sala sa vakatakilai vakamatata ena vosa ni parofisai ena veigauna kece me yaco ki na lesu vakarua mai i Karisito. Ni sa vakakina, ko ira era muria voleka na rarama ni parofisai era na sega wale ga ni kila na ivakatakilakila kei na kena ivakadinadina ni sa voleka na siga levu, era na kila tale ga na cakacaka ni Turaga ni sa toso tiko ga ena itukutuku ni dina me vakarautaki ira na tamata me ra sota kaya ena vakacegu ni sa lako mai.

GSAM 32.2E dina ni kaya na iVolatabu ni na yaco mai na siga ni Turaga vei ira na lewe vuqa me vaka “na daubutako ena bogi,”34 ia e kaya tale ga vei ira era tu ena ivakasala ni Turaga: “O kemuni na veitacini, dou sega ni tu ena butobuto me yacovi kemuni kina na siga oqori me vaka na daubutako. Dou luvena kece na rarama, ka luvena na siga.”35

GSAM 32Nanuma na Veidusimaki ni Turaga

GSAM 32.3Ni da nanuma lesu na veidusimaki ni Turaga ena isoqosoqo ni Lesu Vakarua Mai, e vinaka meda kila ni sa nakita tu ga na Kalou me nanuma na nona tamata na ivakaraitaki ni nona veivakarautaki kei na nona kaukauwa me baleti ira. Ni solia na vuna ni nodra lesu tani na Isireli mai vua na Kalou, sa kaya na daunisame: “Era guilecava na Kalou na nodra iVakabula, o koya a cakava na veika lelevu mai Ijipita; na cakacaka veivakurabuitaki ena vanua i Ame, kei na veika rerevaki ena yasa ni Wasa Damudamu.”36 Kevaka e vinaka vei ira na Isireli me ra nanuma na veidusimaki ni Turaga vei ira, e sega li ni vinaka tale ga vei keda? Ena marau levu sa kaya tale na daunisame: “Mo vakavinavinaka vua na Turaga, na yaloqu, ka kakua ni guilecava na nona loloma kece.”37

GSAM 33.1Ena veitabayabaki kece, sa tu vua na Turaga na dina bibi, ka vakarautaki ena nona loloma me liutaki ira na tamata mai na veivakabobulataki ni ivalavala ca, ka vakarautaki ira me ra curu ki Kenani vakalomalagi; ia e yaga meda vakasamataka na nona cakacaka vei ira era kacivaka na veidina oqo.

GSAM 33Na Cakacaka Lelevu mai na iYaya Lailai Duadua—Na iVakadinadina i D’Aubigné

GSAM 33.2E kaya o D’Aubigné ena nona iVola ni Veivakadodonutaki: “Na Kalou, o koya e vakarautaka na nona cakacaka ena veitabayabaki, e vakayacora ena iyaya malumalumu duadua ni sa yaco mai na nona gauna. Me vakayacori na vua levu ena iyaya lailai duadua, oya na lawa ni Kalou. Na lawa oqo, ka lewa e veivanua kece ena veika buli, e kune tale ga ena itukutuku makawa.”38

GSAM 33.3Ni sa tekivu ena gauna makawa na Kalou me digitaka e dua na tamata digitaki me tauyavutaki ira me dua na matanitu vakatabakidua me nona, a kacivi e dua na tamata—Eparaama—ka tiko ena kedra maliwa na veimatanitu tani, mai Uri ni Kalatea. Era tubu mai vua e vuqa na kawa; ia ni ra sa vakacerecerei me dua na matanitu, a kaya vei ira na Kalou ni lomalagi: “A sega ni vakataudeitaka na Turaga na nona loloma vei kemuni, se digitaki kemuni, ni dou levu cake ena kedra iwiliwili na veimatanitu kece; ni dou lewe lailai duadua vei ira na tamata kece.”39

GSAM 33.4Ni sa via sereki ira tale na nona tamata mai na nodra veivakabobulataki mai Ijipita, a digitaka me nodra iliuliu e dua, ni se gone lailai, a vunitaki me tolu na vula ena vale nei tinana, oti sa vakatikori ena dua na kato rawarawa ka sega ni vakamatautaki, buli ena gasau ka boro ena drega, ka biu me yadravi ena Uciwai na Nile. Na Mosese oqo, ni sa yacova na yabaki ni kila, a digitaka na sala lolovira ni rarawa vata kei ira na tamata ni Kalou, ka sega ni digitaka na marau ni “gauna lekaleka ni marau ni ivalavala ca.”40

GSAM 34Na qaqa i Kitioni

GSAM 34.1Ni oti, ni sa via sereki ira na Isireli na Turaga mai vei ira na kai Mitiani kei ira na kai Amaleki, era a lako mai ki na nodra vanua “me vaka na vodre ena kedra lewe vuqa,” ka vakarusai na vu ni qele, ka sega ni vo na “kakana me bula kina na Isireli, se sipi, se bulumakau, se asa,” a tala e dua na agilosi na Turaga vei Kitioni. Na luve i Joasi oqo a sa leqa sara ka mani butuka ga e dua na iwiliwili lailai ni witi ka vunitaka vei ira na nona meca. Ni sa tukuna vua na agilosi ni dodonu me sereki ira na Isireli, a taroga vakidacala o Kitioni: “Au na vakabulai Isireli ena cava? raica, sa dravudravua na noqu vuvale mai Manasa, ia au sa lailai duadua ena vale nei tamaqu.”41 Na tamata lolovira ka dravudravua oqo a lako yani vata kei ira na nona lewe 300, ka ra kauta na nodra cina kei na saqa rawarawa (e dua na cakacaka ena rairai lialia vua na vakatulewa vakatamata), ia ni ra cakava na Kalou me nodra kaukauwa, era rawata e dua na qaqa levu. Ni bera na sereki, de a cavuta rawa o Kitioni e dua na tagi ni rarawa me vaka na parofita ko Emosi ni a taroga: “Ena vakaturi cei na Jekope? ni sa lailai o koya.”42

GSAM 34Na Gone ena Kato ni Manumanu

GSAM 34.2Ena gauna a lokuca na Turaga, a sucu kina na iVakabula ni kawa tamata, ka ra kunei koya na ivakatawanisipi ni davo tiko ena kato ni manumanu. Era muria na wekana vakavuravura na cakacaka lolovira ia dokai. Me baleta na nona dravudravua vakavuravura, a kaya na iVakabula: “Era tu na qara ni fokisi, ka tu na nodra sova na manumanu vuka; ia na Luve ni tamata e sega ni dua na vanua me kotora kina na uluna.”43 A digitaki ira na nona yapositolo “mai na kedra maliwa na tamata ni itutu e ra, era sega ni tamata lolovira duadua, ia era sega ni yacova na nodra itutu na tamata ni veimama. E vakarautaki vakakina na veika kece me vakaraitaki vei vuravura ni sega ni cakacaka ni tamata na cakacaka oqo, ia ni Kalou.”

GSAM 35Era Sega ni Kacivi na Tamata Vuku e Lewe Vuqa

GSAM 35.1A kaya o Paula me baleta na cakacaka ena veisiga ni lotu taumada: “Na lialia ni Kalou e vuku cake vei ira na tamata; kei na malumalumu ni Kalou e kaukauwa cake vei ira na tamata. Ni dou raica na nomuni kacivi, oi kemuni na veitacini, ni sa sega ni kacivi e lewe vuqa na tamata vuku vakayago, se lewe vuqa na tamata kaukauwa, se lewe vuqa na tamata dokai; ia sa digitaka na Kalou na veika lialia ni vuravura me vakamadualaki ira na tamata vuku; sa digitaka na Kalou na veika malumalumu ni vuravura me vakamadualaki ira na veika kaukauwa; kei na veika lolovira ni vuravura, kei na veika beci, sa digitaka na Kalou, io, kei na veika sa sega ni tu, me vakarusai kina na veika sa tu; me kakua kina ni dua na tamata me dokai koya ena nona mata.”44

GSAM 35Na Tamata Lolovira ena Veivakadodonutaki

GSAM 35.2Eda kunea na ivakavuvuli vata ga oqo ena nodra bula na dauveivakadodonutaki lelevu ni ika16 ni senitiuri. E kaya na dauvola itukutuku: “A tubu mai na vale ni ivakatawanisipi ena veiulunivanua na dauveivakadodonutaki ko Zwingle; o Melanchthon, na dauvuku ena ivakavuvuli vakalotu ni Veivakadodonutaki, mai na sitoa ni daucakacaka kaukamea; kei Luther mai na vale lailai ni dau keli dravudravua.” Me baleti koya ga, a kaya o Luther: “Era dravudravua sara na noqu itubutubu. O tamaqu e dua na dautaya kau dravudravua (oti sa qai dau keli), ka dau colata vakalevu na buka o tinaqu ena dakuna, me rawata kina na ka me susuga kina na luvena. Era vosota na cakacaka bibi sara ena vukuda.”

GSAM 35.3Ni vosa na yapositolo Jemesa me baleta na nodra kacivi na tamata ki na veiqaravi ni Turaga, sa kaya: “Dou rogoca, oi kemuni na wekaqu lomani, e sega li ni digitaka na Kalou na dravudravua ni vuravura oqo, ka vutuniyau ena vakabauta, ka taukena na matanitu sa yalataka vei ira era lomani koya?”45

GSAM 35Na Lotu Methodist ena iTekitekivu

GSAM 35.4Ni da raica na nodra toso na dauveivakadodonutaki me yacova na siga ni lotu Methodist ena kena itekitekivu, ni a kacivaki vakayalodina kina na ivakavuvuli ni loloma wale, eda kunea ni a salavata kei na kaukauwa ni Kalou. Ni sa vakaraitaki vakayalodina vei ira na tamata, vata kei na loloma malua i Karisito, ka ra taura ena vakabauta bula, era sega wale ga ni kunea na dauvakabauta na veivosoti ni nodra ivalavala ca sa oti, ia era kunea tale ga na kaukauwa ni veivakatabui me rawa ni ra bulataka na bula savasava. A tekivu vakalolovira na lotu Methodist, ka vakalougatataki me vaka na nodra vakabauta kei na nodra vakararavi rawarawa na italatala kei ira na lewe ni lotu.

GSAM 36.1Ni da vakadikeva na veika a yaco kei na veika era sotava era sema ki na isoqosoqo ni Lesu Vakarua Mai, eda kunea ni, me vaka ena cakacaka kece ni Turaga e nona iyaya na tamata, a tekivu ena kedra maliwa na dravudravua kei ira na sega ni kilai; ia me kakua ni dua e vakacalataka ena vuku ni ka oqo ni bera ni vakadikeva vinaka na ivakadinadina e yavutaki kina na cakacaka levu oqo, de ra kunei ena itutu ni o ira a taroga na Turaga: “Ko cei sa beca na siga ni veika lalai?”46

GSAM 36Na iSaumi i Eck vei Luther

GSAM 36.2Me yaga vei ira era rairai via vakatulewataka ni dodonu se cala e dua na ivakavuvuli ena levu se lailai ni tamata era ciqoma, eda cavuta vakatikina na veileti ena kedrau maliwa o Luther kei Eck. Ni sa tu o Luther ena iVolatabu, ka via veiletitaka na dodonu ni tamata me ra biuta cake na nodra nanuma mai na vosa ni Kalou, a sauma o Eck ena vosa veivakalialiai oqo: “Au kurabui ena yalomalumalumu kei na yalomalua ka cakava kina na Doketa dokai ni ivakavuvuli vakalotu oqo na nona vorata duadua e lewe vuqa na qase rogo, ka via kila vakalevu cake vei ira na tui vakabete, na bose, na doketa ni ivakavuvuli vakalotu, kei na veikoronivuli! ... E rawa ni veivakurabuitaki dina kevaka a vunitaka na Kalou na dina vei ira na lewe vuqa ni tamata savasava kei ira na mate ena vuku ni vakabauta me yacova na gauna ni Tamata dokai oqo.”

GSAM 36.3E rawa ni saumi na vosa oqo ena vosa i Zwingle vei John Faber mai Zurich, ni a vakaraitaka o koya na nona “kurabui ena vanua sa yaco kina na veika, ni sa biu tani na ivakarau makawa ka a dede me tinikarua na senitiuri, ka sa vakadeitaki vakamatata ni sa cala na Lotu Vakarisito me 1400 na yabaki.” A sauma totolo o Zwingle ni “sega ni lailai cake na cala ni cala baleta ni a dede me 1400 na yabaki na kena vakabauti, ka ena qaravi ni Kalou e sega ni yaga na kena dede na ivakarau vakavo ni kunei ena iVolatabu tabu na yavu se ivakadinadina me baleti koya.”47

GSAM 37Na Vosa ni Turaga kei na Vuku ni Tamata

GSAM 37.1Na kena rerevaki na noda vakararavi ki na nodra nanuma na tamata, ka sega ni vakadeitaka na taro “Na cava na dina?” ena vosa ni Turaga, e vakamacalataki vakaukauwa ena parofita ko Osea ni kaya: “Dou sa cuki na ivalavala ca, dou sa tamusuka na caka cala; dou sa kania na vu ni lasu; ni dou a vakararavi ena nomudou sala, kei na levu ni nomudou tamata kaukauwa.”48 Na gagadre ni loma ni tamata sa dau vakararavi tu ga vua na tamata; ia ni da toro voleka ki na gauna ena “tu cake kina na Turaga ka vakayavalata vakaca na vuravura,” sa vakasalataki keda na parofita ko Aisea: “Dou muduka na nomudou vakararavi vua na tamata, ni sa tiko na nona icegu ena ucuna; ni cava ga na kena yaga me dokai kina?”49

GSAM 37.2Ni sa vakasalataki vakakina ena iVolatabu me baleta na noda rerevaki ena sala oqo, me kakua ni dua e totolo me vakacalataka na isoqosoqo ni Lesu Vakarua Mai, me vaka ni sega ni ganita me vakasamataki baleta ni a tekivu vakalolovira, se baleta ni o ira era vakatokai me ra tamata levu ena mata ni vuravura era sega ni tokona na ka oqo. Ia me ra vakadikeva vakavinaka na tamata kece na veika e tukuna na isoqosoqo oqo. E talei vakalevu na dina, ni vakatauvatani kei na nodra nanuma wale na tamata, era vaka na co mamaca tawa yaga.

Notes

  1. 2 Timoci 1:9 ↩
  2. David H. Montgomery, Na Veika Bibi ena iTukutuku Makawa kei Amerika, itabaki ni 1902, tabana 8, 9. ↩
  3. Iperiu 6:19. ↩
  4. 1 Cesalonaika 2:19. ↩
  5. Cakacaka 24:14, 15. ↩
  6. Cakacaka 26:6-8. ↩
  7. Cakacaka 28:20. ↩
  8. Taito 2:11-13. ↩
  9. 1 Pita 1:3-7. ↩
  10. Aisea 45:18. ↩
  11. Same 115:16. ↩
  12. Dauvunau 7:29. ↩
  13. Vakarua 32:8. ↩
  14. Cakacaka 17:26-28. ↩
  15. Aisea 60:21. ↩
  16. Aisea 33:24. ↩
  17. Same 37:11. ↩
  18. 2 Pita 1:16-19. ↩
  19. Maciu 16:28. ↩
  20. Luke 9:27. ↩
  21. 1 Korinica 15:51, 52 ↩
  22. Joni 13:19 ↩
  23. Aisea 46:9, 10 ↩
  24. Aisea 48:3-7 ↩
  25. iVakatakila 22:10 ↩
  26. iVakatakila 1:3 ↩
  27. Vakarua 29:29 ↩
  28. Maciu 24:15 ↩
  29. Aisea 29:11-14 ↩
  30. 2 Pita 1:20, 21 ↩
  31. Joni 16:13 ↩
  32. Same 119:105 ↩
  33. Vosa Vakaibalebale 4:18 ↩
  34. 1 Cesalonaika 5:2; 2 Pita 3:10 ↩
  35. 1 Cesalonaika 5:4, 5 ↩
  36. Same 106:21, 22 ↩
  37. Same 103:2 ↩
  38. iVola ni Veivakadodonutaki, ivola 2, wase 1, parakaravu 1 ↩
  39. Vakarua 7:7 ↩
  40. Iperiu 11:25 ↩
  41. Dauveilewai 6:4, 5, 15 ↩
  42. Emosi 7:2 ↩
  43. Maciu 8:20 ↩
  44. 1 Korinica 1:25-29 ↩
  45. Jemesa 2:5 ↩
  46. Sakaraia 4:10 ↩
  47. iTukutuku ni Lotu Porotesitani nei Wylie, wase 12, parakaravu 16, 17; iTaba nei Cassel, p. 458 ↩
  48. Osea 10:13 ↩
  49. Aisea 2:22 ↩

Note

Back