Wase 14 — Na katuba sogo
GSAM 214.1“Ia ni ratou sa lako voli ka, sa lako mai na tagane sa qai vakawati; ia ko ira sa vakarau tu era sa curu vata kaya ki na kana magiti ni vakawati: a sa sogo na katuba.”1
GSAM 214.2Na lako mai ni Tagane sa Qai Vakawati ka tukuni ena vosa vakatautauvata oqo e sega ni lako mai i Karisito ki vuravura, ia ki na vakawati. Na vakawati e dua na ka e yaco ni bera na nona lako mai na Turaga. E vakamacalataki vakaoqo ena Kosipeli ka vola ko Luke: “Me vauci tu na tolomudou, ka caudre tiko na nomudou cina; ia koi kemudou mo dou vakataki ira na tamata era waraka na nodra turaga, ni sa lesu mai na vakawati; me ra dolavi koya sara ni sa lako mai ka tukituki.”2
GSAM 214Na Ciqomi ni Matanitu e Vakatokai me Vakawati
GSAM 214.3Na lako mai ni Tagane sa Qai Vakawati ki na vakawati e vakaraitaki ena Taniela 7:13, 14, ni sa lako ko Karisito vua na Tamana me ciqoma na nona matanitu. Ena gauna makawa, na nona lako mai e dua na tui ki na nona koroturaga me ciqoma na nona itikotiko vakatui kei na matanitu e vakatokai me vakawati. Na ka oqo—na ciqomi ni koroturaga me vaka na yalewa sa qai vakawati—e marautaki ena kena lagilagi kei na kena vakarairai me vaka e dua na vakawati dina. O koya gona, ni sa ciqoma ko Karisito na nona matanitu mai vua na Tamana mai lomalagi, e tukuni ni sa vakawatitaka na nona yalewa sa qai vakawati—ko Jerusalemi Vou (Vakatakila 21:9); ia oqo e vakatokai ena vosa vakatautauvata me “na vakawati.”
GSAM 214.4Ni sa oti na 2300 na siga, ena 22 ni Oktova, 1844, ko ira na tamata vakabauta na lesu tale mai i Karisito, era vakatauvatana na veika era a sotava kei na ivakarau ni vakawati ena Tokalau, era kaya, “Sa curu ko Karisito ki na vakawati.” Ni sa qai matata cake vei ira na rarama me baleta na ka ena yaco ni sa oti na 2300 na siga, sa muri Karisito na nodra vakabauta ena cakacaka sa tekivutaka ko koya; o koya gona, ena vakabauta, era “curu vata kaya ki na vakawati.”
GSAM 215“Au na Lesu Mai”
GSAM 215.1Ena dua na raivotu ka soli vei Goneyalewa Harmon, ena 1845, me baleta na nona lako ko Karisito mai na imatai ki na ikarua ni tikina ni vale tabu mai lomalagi, eda kunea na veivosa oqo: “'Dou waraka eke; au sa lako vei Tamaqu me'u ciqoma na matanitu; dou maroroya na nomudou isulu me kakua ni dukadukali, ia ni sa oti e dua na gauna lekaleka au na lesu mai na vakawati ka kauti kemudou vei au.' Sa qai lako mai ki na vanua sa tiko kina ko Jisu e dua na qiqi ni o, ka vaka na bukawaqa katakata na kena yava, ka ra tu vakavolivolita na agilosi. Sa vodo ki na qiqi vakaturaga, ka kau ki na tikina tabu sara, na vanua sa tiko kina na Tamana.”3
GSAM 215Na Yalololoma ni sa Sogo na Katuba
GSAM 215.2Na katuba sogo ena vosa vakatautauvata oqo e vaka me baleta e dua na ka e yaco ni bera ni lako dina mai na Luve ni tamata ena o ni lomalagi; ni sa sogo oti na katuba, era qai lako mai na vo ni goneyalewa ka tukituki, a ra sa tukuni me ra “yadra” ni ra sega ni kila na siga se na tiki ni siga ena lako mai kina ko koya. E dua tale, e sogo na katuba oqo ni ra sa curu oti kei na Tagane sa Qai Vakawati ki na vakawati ko ira na goneyalewa vuku.
GSAM 215.3Na veivosa e vakayagataki ena vosa vakatautauvata oqo me baleti ira na goneyalewa e vaka me vakaraitaka ni sa oti na curu ki na vakawati, e se tiko ga na gauna vei ira sara mada ga na goneyalewa “lialia” me ra vakarau ena ivakarau e vinakati me ra sotava na Tagane sa Qai Vakawati. Era sa vakaroti me ra “yadra.” Na yadra kei na wawa e rau tiki ni vakavakarau dina me sotavi na Turaga. O koya gona, e vaka ni sega ni kau tani na yalololoma ni sa sogo na katuba ena vosa vakatautauvata oqo.
GSAM 215E Sega ni Katuba ena Luke 13:25-28
GSAM 215.4Ena gauna sa oti, sa caka na cala ni sa nanumi ni katuba e tukuni ena vosa vakatautauvata oqo sa ikoya na katuba e tukuni ena Luke 13:25-28, ka kaya, “Ni sa tucake na itaukei ni vale, ka sogota na katuba, dou na qai vakatekivu me tu e tautuba, ka tukituki e katuba, ka kaya, Turaga, Turaga, dolavi keitou; ia ena vosa ka kaya vei kemudou, Au sa sega ni kilai kemudou se dou sa lako maivei.... Dou lako tani vei au, koi kemudou kecega sa daucaka cala. Ena qai ia na tagi kei na vakasequruquru ni bati, ni dou sa raici Eparaama, kei Aisake, kei Jekope, kei ira kecega na parofita, ena matanitu ni Kalou, ia koi kemudou sa biu ki tautuba.” Sa matata sara mai na veivosa e cake ni sa sogo na katuba oqo, sa vakadeitaki na kedra icavacava ko ira sa biu e tautuba. Sa qai yaco mai na matanitu ni Kalou; ni ra na raici ira sa vakabulai ena matanitu. Ia ena vosa vakatautauvata ni goneyalewa, e se bera ni lako mai na Turaga ki na nona matanitu, ia sa lako vua na Tamana me ciqoma na nona matanitu.
GSAM 216Na Katuba Sogo ena Cakacaka ni Soro Vakaivakatakarakara
GSAM 216.1Ko ira sa muri Karisito ena vakabauta ena nona cakacaka, ni sa oti na gauna ni 2300 na siga—ena 22 ni Oktova, 1844—era raica ni sa yaco na siga ni veibuluti ena cakacaka ni soro vakaivakatakarakara, sa sogota na bete levu na katuba ni tikina e tautuba ka dolava na katuba ki na tikina tabu sara, me cakava kina na nona cakacaka ni bokoci na ivalavala ca ka vakatusai ena vale tabu; ia sa vaka kina ko Karisito, na noda bete levu, sa sogota na katuba ni tikina e tautuba ni vale ni soro mai lomalagi, ka dolava na tikina sa laurai kina “na kato ni nona veiyalayalati.”4
GSAM 216Ko Cei Era a Cala?
GSAM 216.2Ena gauna oqo, eso vei ira na tamata vakabauta na lesu tale mai i Karisito era se bera ni ciqoma na rarama matata me baleta na cakacaka i Karisito ena vale tabu, ni se bera ni vagolei na nodra vakasama ki na itukutuku ni ikatolu ni agilosi. Era cala ni ra nanuma ni katuba e tautuba oqo ni vale tabu sa ikoya na katuba sogo ena Luke 13:25-28. Ia ko ira oqo era sega ni lewe ni Lotu ni Kavitu ni Lesu Vakarua Mai. Ia keimami na segata me vakaraitaka se ko cei ko ira, na itekitekivu ni ivakavuvuli oqori, kei na veika a tubu kina na vakasama oqori.
GSAM 217.1Ko ira na tamata era a tawasei ira tani mai na veisoqosoqo lotu vakayaca wale ga ena gauna e vunautaki kina na itukutuku ni lesu vakarua mai i Karisito, kei ira tale ga na veisoqosoqo lotu era a tawase tani mai kina, sa vosa vei ira na ivakadinadina ki na ikalima kei na ikaono ni soqosoqo lotu e vitu ena Vakatakila. Na ivakasala ki na ikalima ni soqosoqo lotu, ko Sariti, e kaya, “Mo qai nanuma na ka ko a ciqoma ka rogoca, ka taura matua, ka veivutuni. Ia kevaka ko sa sega ni yadra, au na lako yani vei iko me vaka na daubutako, ia ko na sega ni kila na tiki ni siga kau na lako yani kina vei iko.”5 Mai na veivosa oqo sa matata ni ko ira sa vosa kina oqo era a rogoca na kena vunautaki na lako mai ni Turaga. Era a kaya ni ra ciqoma, ia oqo era sa voleka ni biuta laivi.
GSAM 217Na iSoqosoqo Lotu mai Filatelifia
GSAM 217.2Sa qai tukuni na soqosoqo lotu mai Filatelifia, na ikaono ni ituvaki ni soqosoqo lotu ni kosipeli. Na soqosoqo lotu oqo e vakatakarakarataki ira na tamata era sa kacivi tani ena kena vunautaki na imatai kei na ikarua ni itukutuku ena Vakatakila 14. Sa kaya na Turaga ki na soqosoqo lotu oqo, “Raica, au sa lako vakatotolo mai: mo taura matua na ka sa nomu, me kakua ni dua na tamata e kauta tani na nomu isala.”6 Sa vosa tale vei ira ena veivosa oqo: “Oqo na ka sa kaya ko koya sa yalosavasava, ko koya sa dina, ko koya sa tu vua na idola i Tevita, ko koya sa dolava, ka sega ni dua e sogota; ka sogota, ka sega ni dua e dolava: Au sa kila na nomu cakacaka: raica, au sa tauca e matamu e dua na katuba sa dola tu, ka sega ni dua na tamata e sogota rawa; ni sa lailai na nomu kaukauwa, ia ko sa maroroya na noqu vosa, ka sega ni cakitaka na yacaqu.”7
GSAM 217Na Cava na Katuba Sogo ena Vosa Vakatautauvata Oqo?
GSAM 217.3Na cava na ibalebale ni katuba dola kei na katuba sogo ena tikina ni iVolatabu ka cavuti oti oqo? Keimami nanuma ni rawa ni kune e dua na isaunitaro e veiganiti ena ivakamacala oqo: Eso vei ira na tamata vakabauta na lesu tale mai i Karisito era sa ciqoma na rarama sa toso cake, ka vakavuvulitaka ni sa vagolea na nona cakacaka na iVakabula mai na imatai ki na ikarua ni tikina ni vale tabu mai lomalagi, ka ra sa vakamacalataka vakadodonu na ka me baleta na katuba dola kei na katuba sogo vei ira era via rogoca. Ia e dua tale na ilawalawa era saqata na dina oqo, ka segata me ra vakabauta na tamata na ivakavuvuli ni sa sogo na katuba dola, ka dola na katuba sogo. Ena nodra cakava oqo, era sa vakalatilati ena sala, se tarova na cakacaka, ni ira na italai ni Turaga eke e vuravura. Na veikatuba ni vale tabu mai lomalagi e dolavi ka sogo ena kaukauwa i Karisito—“Ko koya sa dolava, ka sega ni dua e sogota.” Ena vosa ki na soqosoqo lotu mai Filatelifia, ko ira na tamata era taura matua, maroroya na vosa, ka sega ni cakitaka na yacana, era rawata na qaqa ka dolava e dua na katuba e sega ni dua na tamata e sogota rawa. E sega ni vakatitiqataki ni oqo e baleta na katuba ni torovi ira na tamata, na katuba e vaka ni ra sa sogota sara na tamata (me vaka eda na raica); ia me ivakadinadina ni nona kila na nodra tudei, sa tauca na Turaga e matadra na yalodina e dua na “katuba dola” e sega ni dua na tamata e sogota rawa.
GSAM 218Na Katuba ni Vunau
GSAM 218.1E levu na ivakaraitaki ena iVolatabu e vakayagataki kina na katuba ena ibalebale oqo. Ko Paula, ni volavola vei ira mai Korinica, e kaya, “Sa dolavi vei au e dua na katuba levu ka mana, ia era sa lewe vuqa na meca.”8 E kaya tale ena nona ikarua ni ivola vei ira mai Korinica, “Ni'u sa lako ki Tiroa me vunautaka na kosipeli i Karisito, a sa dolavi vei au e dua na katuba mai vua na Turaga, sa sega ni vakacegu na yaloqu, ni'u sega ni kunei Taito na wekaqu.”9 E kerei ira tale ga mai Kolosa vakaoqo: “Dou gumatua ena masu, ka yadra tiko kina ena vakavinavinaka; ka masulaki keitou tale ga, me dolava vei keitou na Kalou e dua na katuba ni vunau, me keitou tukuna na ka vuni i Karisito, ka'u sa vesu tale ga ena vukuna.”10
GSAM 218.2Mai na veitikina ni iVolatabu oqo e vaka ni kena gauna me vunautaki kina na dina e vakatokai me katuba dola; ia mai na veivosa e tukuni ki na soqosoqo lotu mai Filatelifia e vaka ni gauna era a kacivi tani kina na tamata oqo, era a saga vakaukauwa na tamata me sogota vei ira na katuba ni vunau. Ni sa lako curuma na veivakatovolei na soqosoqo lotu mai Filatelifia, ka taura matua na nona “vosa” kei na “yaca,” sa kaya vei ira na Turaga ni na tauca e matadra e dua na katuba dola e sega ni dua na tamata e sogota rawa.
GSAM 219Na iTuvaki ni sa Oti na 22 ni Oktova, 1844
GSAM 219.1Ni sa tu e matada na ka sa tukuni ena veivosa ni parofisai, me da rai lesuva mada na ituvaki ni sa tubu tiko na veika e yaco. Me vaka sa tukuni oti, me yacova na Epereli, 1844, era a dola tu na veisoqosoqo lotu me vunautaki kina na itukutuku ni lesu vakarua mai i Karisito, a sa sivia na kedra iwiliwili na kerekere me ra lako yani na daucakacaka, ka sega ni rauti ira na dauvunau era se bula tiko. Ni sa oti na yalolailai ena vulaitubutubu ni 1844, ko ira era sega ni ciqoma ena yalodina na ivakavuvuli era qai saqata. Ena vulaitokatoka ni 1844, ni sa vunautaki na itukutuku ni ikarua ni agilosi ena Vakatakila 14 kei na “kacikaci e lomaloma ni bogi” (Maciu 25), sa tubu na veivakacacani kaukauwa sara vei ira era se doudou tiko me vakatusa na nodra vakabauta ni sa voleka na lako mai ni Turaga. Ko ira na dauveisaqati oqo era vakayagataka na veisala eso me tabonaka na ka oqo, ka segata ena sala kecega e rawa ni tarova na nodra cakacaka ko ira era se vunautaka tiko ni “sa yaco mai na tiki ni siga ni nona veilewai.” Sa kaya ko William Miller me baleta na veisaqati oqo, “Sa ka tani sara, ka sega sara ni vakamacalataki rawa.” Sa kaukauwa sara na veisaqati ni sa voleka ni oti na 2300 na siga, ka sa kaya kina ko Geo. Storrs, “Sa oti na neimami cakacaka vei ira na veisoqosoqo lotu vakayaca wale ga kei ira kecega na ivalavala ca, vakavo ga na ka e rawa ni cakava vei ira na kacikaci oqo.”
GSAM 219.2Ni sa oti na gauna oqori, ka sa vakaruataki ka vakatolutaki na kaukauwa ni nodra veisaqati kei na veivakalialiai na ivalavala ca, sa kaya ko William Miller me baleta na ituvaki oqo, “Keimami sa vakacavara na neimami cakacaka ni vakasalataki ira na ivalavala ca, ka segata me vakayadrata e dua na soqosoqo lotu e muria wale ga na kena ivakarau. Na Kalou ena nona lewa sa sogota na katuba.”11
GSAM 219Na Kaukauwa ni Yalodra na iValavala Ca e Veivanua Kece
GSAM 219.3Na nodra ivalavala oqo na lewe i vuravura dauveivakalialiai e sega wale ga ni vakaukauwataka na yalodra na ivalavala ca me ra saqata na ivakavuvuli ni lesu vakarua mai i Karisito, ia oqo tale ga na nodra ivakadinadina na lewe ni veisoqosoqo lotu vakayaca wale ga: “Ni da nanuma ni sa 'vica sara ka yawa na kedra maliwa' na veisau dina ni yalo, kei na nodra viavialevu kei na yalokaukauwa na ivalavala ca ka voleka ni sega ni dua e tautauvata kaya, eda voleka ni kailavaka ka sega ni lewa rawa, 'Sa guilecava li na Kalou me yalololoma? se sa sogo na katuba ni yalololoma?'”12
GSAM 220.1Eda wilika tale mai vua e dua na daucakacaka na ituvaki ni sa oti na gauna ni parofisai: “Sa qai voleka ni sega ni rawa me torovi ira na sega ni vakabauta, ni sa vakaveilecayaki sara na nodra vakasama e lewe vuqa na yalolailai ena 1844, ka ra sega ni via rogoca e dua na ivakamacala ni ka oqo.”13
GSAM 220Sa Sogo na Katuba Kece ni Torovi Ira na Sega ni Vakabauta
GSAM 220.2Na ituvaki vakaoqo e vaka ni sogota ena gauna oqori na katuba ni torovi ira kecega na tamata, vakavo ko ira era se taura matua tiko na nodra vakabauta kei na inuinui ni sa voleka na lako mai i Karisito. Ni sa vaka me sogo sara na katuba ni vunau, ka ra sa raica na tamata vakabauta na lesu tale mai i Karisito ni sa dua na katuba sogo ena vosa vakatautauvata ka baleta na veika era sotava, e rawarawa me kilai se ra a yacova vakacava na vakasama ni sa sega tale na yalololoma vei ira na ivalavala ca: se, me vaka era kaya eso, ni “sa sogo na katuba ni yalololoma,” vakabibi kevaka era nanuma ni katuba sogo ena vosa vakatautauvata oqo kei na katuba sogo ena Luke 13 e rau dua ga. Kevaka era bese sara na tamata ni vakarorogo, ka vakaukauwataka kina na yalodra, era na veisau rawa vakacava?
GSAM 220Ko Cei a Vakavuvulitaka Taumada na iVakavuvuli Lasu ni Katuba Sogo?
GSAM 220.3Sa qai basika na taro, Ko cei a tekivu vakavuvulitaka na ivakavuvuli ni “sega na yalololoma vei ira na ivalavala ca”? ko cei era vakabauta? ia ko cei era cata? Me saumi na imatai ni taro, keimami na vakaraitaka na itukutuku ni nona veisiko ko J. V. Himes ki na yasana ko Maine ena vulaitubutubu ni 1845. E kaya:—
GSAM 220.4“Ko Taciqu Joseph Turner kei ira eso tale era taura na vakasama ni da sa tiko ena siga ni vakacecegu levu—ni sa oti na ono na udolu na yabaki—o koya gona me kakua ni dua na tamata vakabauta na lesu tale mai i Karisito e cakava tale e dua na cakacaka ni liga. Kevaka e cakava, era nanuma ni na tini dina ena nona rusa vakadua.
GSAM 220.5“Ni ra sa wawa tu ena nodra sega ni cakava na cakacaka ni liga vakavuravura, sa qai cilava na vakasama i Taciqu Turner e dua na rarama vou, me vaka era nanuma, oya ni sa LAKO OTI MAI na Tagane sa Qai Vakawati—ni sa lako mai ena ikatini ni siga ni ikavitu ni vula ena yabaki vakaJiu sa oti—ni sa qai yaco na vakawati—ni ra sa qai curu vata kaya ki na vakawati na goneyalewa kecega ena dua na kena ibalebale, ka sa sogo na katuba!—e sega ni dua vei ira oqo e rawa ni yali, ka sega ni dua e tautuba e rawa ni vakabulai. Sa vakacavari kina na veika vakayalo kece ni vuravura levu oqo.”14
GSAM 221Ko Cei a Saqata Vakaukauwa na Vakasama Lasu?
GSAM 221.1Sa tekivu vakavuvulitaka ko Talatala Turner na nona ivakavuvuli ni “sa sega tale na yalololoma” mai Paris, Maine, ka dua na gauna lekaleka era lewe levu toka na dau muri koya ena yasayasa oqori. Ni sa sogo sara na katuba ni torovi ira na tamata era sega ni tamata vakabauta na lesu tale mai i Karisito, se ra kaya ni ra lotu se sega, sa lewe vuqa era mani vagolei vakarawarawa ki na nona vakasama ko Turner me baleta na ka oqo.
GSAM 221.2Me kakua ni cala na kena kilai na yaca tamata vakabauta na lesu tale mai i Karisito, keimami na cavuti ira na tamata oqo mai oqo me tamata vakabauta na lesu tale mai i Karisito ka maroroya na imatai ni siga ni macawa; ia era lewe vuqa ena ilawalawa oqo era a ciqoma na nona vakasama ko Turaga Turner. Era se bera ni raica se rogoca na dina ni siga ni vakacecegu, ka ra se bera tale ga ni rogoca na itukutuku ni ikatolu ni agilosi. Ko ira oqo sa vosa kina vakaoqo ko Marama White ena dua na nona ivola:—
GSAM 221.3“Ni sa sivi na gauna e namaki ena 1844, era se vakabauta tiko na tamata vakabauta na lesu tale mai i Karisito ni sa voleka sara na nona lako mai na iVakabula; era nanuma ni ra sa yacova e dua na gauna bibi ni veisau, ka sa mudu na cakacaka i Karisito ni vakamamasu ena vuku ni tamata ena mata ni Kalou. Ni ra sa solia na ivakasala ni sa voleka na veilewai, era nanuma ni sa oti na nodra cakacaka ki vuravura, ka sa yali na nodra kauwai ena vu ni yalodra me baleta na nodra vakabulai na ivalavala ca, ia na nodra veivakalialiai doudou ka vosavakacaca vua na Kalou ko ira sa sega ni lotu e vaka vei ira me dua tale na ivakadinadina ni sa vakasuka na Yalo ni Kalou maivei ira sa cata na nona yalololoma. Na veika kece oqo e vakadeitaka vei ira na vakabauta ni sa oti na gauna ni veivutuni, se me vaka era kaya, 'sa sogo na katuba ni yalololoma.' Me vaka sa tukuni oti, era a duavata na tamata vakabauta na lesu tale mai i Karisito me dua na gauna lekaleka ena vakabauta ni sa sogo na katuba ni yalololoma.”15
GSAM 222.1Ena veivosa oqo ko Marama White e tukuna na vakasama era taura na tamata vakabauta na lesu tale mai i Karisito ka maroroya na imatai ni siga ni macawa. E sega mada ga ni vakaraitaka vakalailai ni a vakabauta ko koya. Me vaka sa vakaraitaki oti e cake, ko Joseph Turner a vakavuvulitaka taumada na ivakavuvuli oqo mai Paris, Maine. Ko Marama White (a se Goneyalewa Harmon ena gauna oqori) a sota kei Joseph Turner ena vanua sa cavuti oti ena itekivu ni vulaitubutubu ni 1845, ka rogoca na nona tukuna na nona ivakavuvuli ni “sa sega tale na cakacaka ni liga vei ira na tamata vakabauta na lesu tale mai i Karisito, ka sa sega tale na yalololoma vei ira na ivalavala ca,” ka tukuna vakamatata vua ni sa “vakavuvulitaka e dua na ivakavuvuli lasu; ni se tiko ga na yalololoma vei ira na ivalavala ca, kei ira era sega ni cata na dina ena nodra kila vinaka.”
GSAM 222Na Saqati ni Vakasama ni “Sega na Yalololoma”
GSAM 222.2Ko J. N. Andrews, ka a tiko mai Paris, Maine, ena 1844 kei na 1845, ka kila vinaka sara na nodra ivalavala na tamata e kea, kei na nona tale ga ko Joseph Turner, o koya a vakavuvulitaka ni sa sega tale na yalololoma vei ira na ivalavala ca, e kaya me baleta na nona vakasama ko Goneyalewa Harmon ena ka oqo ena gauna oqori, “Na raivotu e sega ni tuberi ira me ra ciqoma na vakasama oqo, ia e vakadodonutaki ira era se taura tiko.”16
GSAM 222.3Ko Goneyalewa Harmon a cakava na nona ikarua ni veisiko ki Paris, Maine, ena vulaitokatoka ni 1845. Me baleta na veisiko oqo, au na cavuta na veivosa nei Marama Truesdail, o koya a tiko mai Paris ena gauna oqori. E kaya:—
GSAM 222.4“Ena nona veisiko ko Goneyalewa Harmon ki Paris, Maine, ena vulaitokatoka ni 1845, au tukuna vua na veika me baleta e dua na noqu itokani lomani ka a tarovi koya na tamana me kakua ni tiko ena neimami soqoni, o koya gona e sega ni cata na rarama. E mata mamarau ni sauma mai, 'Na Kalou e sega vakadua ni vakaraitaka vei au ni sega na veivakabulai vei ira na tamata vakaoqo. E baleti ira ga sa vakaraitaki vei ira na rarama ni dina ka ra qai cata ni ra kila vinaka.'”17
GSAM 222.5E tukuna tale ga vakaoqo na nona ikatolu ni veisiko ko Goneyalewa Harmon ki Paris, ena 1846:—
GSAM 222E Dua Tale na Vunauci ni Vakasama Lasu
GSAM 222.6“E dua tale na ka e dodonu me tukuni sai koya e dua na raivotu ka soli ena 1846, mai Paris, Maine. Sa vakaraitaki vei Goneyalewa Harmon ni sa sega ni rawa vei Setani me tarovi ira na yalodina mai na nodra cakava kece na nodra itavi, ena qai vakayagataka na nona maqosa me biligi ira me ra cakava na ka sa sivia na nodra itavi. E dua na ganequ vinaka a dau tukuna vei ira na veisoqosoqo lotu ni sa cati ira na Kalou baleta ni ra sa cata na itukutuku ka talai mai lomalagi me vakabulai ira. Sa vakaraitaki vei Ganequ Harmon ni sega na dina ena nona itukutuku, ni ra lewe vuqa ena veisoqosoqo lotu era na qai ciqoma na dina; ni ra na qai lako na agilosi vinaka me cakacaka ena vukudra na tamata ena veisoqosoqo lotu oqori, ia ni ra sa cakava vakakina, ko ira [na agilosi] era na biuta na ganequ oqo, kei na nona itukutuku [e kena ibalebale na nona itukutuku ni “sega na yalololoma”], e tautuba ni katuba.”18
GSAM 223E Sega na Veisaqasaqa ni Vosa
GSAM 223.1Ni ra tiko eso era gumatua sara ena nodra segata me vakadinadinataka ni a vakavuvulitaka ena dua na gauna ko Marama White na vakasama ni “sa sega tale na yalololoma vei ira na ivalavala ca,” ia oqo sa vakavuvulitaka na kena veibasai, au na vakaraitaka na nodra ivakadinadina ko ira era kila na nona cakacaka mai na 1845, me baleta na nona cakacaka me veisautaki na yalodra na ivalavala ca. Oqo na itukutuku nei Ira Abbey, mai Brookfield, ena tikina ko Madison, ena yasana ko New York:—
GSAM 223.2“Ena maliwa ni yabaki 1846 kei na 1850, erau a lako mai ki na neimami vale ko Taciqu kei Ganequ White, ka rau gumatua sara ena vukudra na gone kei ira era sega ni cata na dina. Erau cakacaka ena vukudra na tamata era se bera ni veisau na yalodra, ka'u sega ni nanuma e dua na gauna au a rogoci Ganequ White ni kaya ni sa sega na inuinui vei ira sa lesu ki muri kei ira era sega ni cata na dina.”19
GSAM 223iVakadinadina ni tamata vakabauta na lesu tale mai i Karisito ka dau maroroya na imatai ni siga ni macawa
GSAM 223.3Me baleta na ka era kila na tamata vakabauta na lesu tale mai i Karisito ka dau maroroya na imatai ni siga ni macawa e New England me baleta na ivakavuvuli ni katuba sogo vakaukauwa, laiva na ivola oqo me vakadinadinataka:
GSAM 223.4“Mai na 5 ki na 9 ni Okosita, 1891, au a veileti kei Talatala Miles Grant, e Brookston, e dua na koro e rauta ni 30,000 na lewenivanua. A caka na veileti ena valelaca levu, ka liutaki mai vei Turaga John Barbour, a liuliu ni matabose ni koro ena dua na gauna. E rauta ni ruasagavulu na maile mai Boston na koro oqo. Na veileti e baleta na taro ni siga ni vakacecegu, ia a saga o Turaga Grant me kauta mai kina na ka e sotava o Ganequ White ena cakacaka oqo. E beitaki koya ni ‘a vakaraitaki vua, ena gauna makawa sara ena 1844, ni sa oti na gauna ni loloma, ka sa sega tale na loloma vei ira na tamata ivalavala ca.’”
GSAM 224.1“Ena noqu isau, au tukuna vua ni tamata vakabauta na lesu tale mai i Karisito ka dau maroroya na imatai ni siga ni macawa era a taura na rai oqori, voleka ni nodra kece, ena dua na gauna ni bera ni keimami tawasei mai vei ira, ka sega ni tokona vakadua o Marama White na rai oqori. E dua vei ira na imatai ni ka a vakaraitaki vua o ya ni rai oqori e ‘lasu,’ ka se tiko ga na loloma vei ira na tamata ivalavala ca. Au kaya, ‘E dina oqo, ka kila o Talatala Grant ni dina.’ Niu tukuna tiko oqo, era lewe vuqa na tamata vakabauta na lesu tale mai i Karisito ka dau maroroya na imatai ni siga ni macawa era tiko e mataqu [era sa dua na iwase levu ni lewe ni valelaca levu], ka vakacuva ka laveta na uludra me vakaraitaka vakamatata ka vakadeitaka ni dina na vosa. E levu ga ni tukuna ni a sega tale ni cavuta o Talatala Grant na ka oqori ena veileti.” A sainitaka o “Geo. E. Fifield, South Lancaster, Mass., Tiseba 6, 1895.”
GSAM 224Marama White e Dau Vakasaqara Tiko ga na Veivakabulai ni Tamata Ivalavala Ca
GSAM 224.3Ni a cakacaka o Marama White me saumaki mai na tamata ivalavala ca mai na 1844 me yacova mai na gauna oqo, e vakadinadinataki tale ga ena veika oqo: Erau a bose o koya kei Talatala White ena vale nei Albert Belden e Rocky Hill, Conn., ka tekivu ena 20 ni Epereli, 1848. Ena bose oqori erau a cakacaka kina me baleti ira eso mai vuravura. Erau vakaraitaka o Talatala White kei watina na kauwai vakatabakidua vei ira na yalo oqori. Ena ka oqo keimami na solia na ivakadinadina ni dua vei ira na tamata oqori a papitaiso mai vei Talatala White. O John Y. Wilcox, ni vola mai Kensington, Conn., ena 22 ni Feperueri, 1891, e kaya:
GSAM 224.4“Au a kau mai ki na dina ena gauna era dau caka kina na bose ena rumu se bera ni oti ena vale nei Taciqu A. Belden, Rocky Hill, Conn. Au a ciqoma na rarama ni dina ni gauna oqo ena cakacaka nei Taciqu kei Ganequ White. Au a papitaiso e muri sara mai vei Taciqu White. Ke sega na veivakayaloqaqataki kei na kaukauwa au a ciqoma vei rau, au sega ni kila se au na doudou beka meu vakasama se vakila ni sa ciqomi au na Turaga. Erau kauwaitaki au vakalevu, ka cakacaka me rau vukei au.”
GSAM 225.1E tukuna o Talatala White ena ivola vei Stockbridge Howland, Topsham, Maine, me baleta na bose oqori: “A vakaraitaka o Taciqu Bates na ivakaro ena rarama matata sara, ka uqeti na kena bibi ki na vu ni yalo ena ivakadinadina kaukauwa sara. A cakacaka na vosa me vakataudeitaki ira era sa tu ena dina, ka vakayadrati ira era se bera ni vakadeitaka vakavinaka.”
GSAM 225Cakacaka vei Ira na Tamata Ivalavala Ca e Oswego, N.Y.
GSAM 225.2Ena 1849, erau cakacaka o Talatala James White kei watina e Oswego, N.Y. Ena veibose oqori, rau a saumaki vua na Kalou kei na dina ni gauna oqo o Hiram Patch kei Goneyalewa Benson, erau sa veimusumusuki me rau vakawati.
GSAM 225.3Ena Maji, 1850, a caka tale na bose e Oswego. Ena Na Dina ni Gauna Oqo ni Epereli, ni vosa tiko o Talatala White me baleta na bose oqori, e kaya:
GSAM 225.3“Sa caka tiko oqo e dua na cakacaka taleitaki sara vei ira na gone ni ivovo ena koro oqo. Na nodra veivakabulai sa ulutaga levu ni noda bose ena siga ni vakacecegu e rua sa oti, ka sa vakalougatataki keda vakalevu na Kalou. Sa vuataka vinaka vei keda kei ira na luveda na dina. Ena yakavi ni oti na imatai ni siga ni macawa sa oti, keimami a bose me baleti ira vakatabakidua, ka sa livi mai vei keimami na Yalo ni Turaga. Era cuva kece na gone e matana na Turaga, ka ra vaka me ra vakila na bibi ni nodra maroroya na ivakaro, vakabibi na ikalima, ka vakasaqara na veivakabulai ena vukui Jisu Karisito. Oqo e dua vei ira na bose taleitaki duadua au sa bau raica.”
GSAM 225.4Ena Na Dina ni Gauna Oqo ni Noveba, 1849, a tabaka o Talatala White na kedra italanoa eso era a saumaki mai ka papitaiso; ia ena kena iwiliwili iotioti ni pepa oqo ena 1850, e tiko kina na italanoa ni bose e Waitsfield, Vt., kei na tiko mai nei Heman Churchill, ka a qai saumaki mai vuravura. E vakatokai ena itukutuku me “taciqu.” Ena rawa vakacava o ya ke sega tale na loloma vei ira na tamata ivalavala ca?
GSAM 226iVakadinadina ni iVakadinadina e Rua Sagavulu Ka Dua
GSAM 226.1Ena veika oqo keimami solia kina e dua na ivakadinadina a sainitaka ena 1888 e ruasagavulu ka dua na tamata, ka ra yadua a tiko ena isoqosoqo ni Lesu Vakarua Mai ena 1844, ka kila vinaka na tekivu ni itukutuku ni ikatolu ni agilosi. Era sa tiko kece ena itukutuku ni bera na 1851, ka ra lewe vuqa era sa sema kei ira na lewe ni Lotu ni Kavitu ni Lesu Vakarua Mai voleka sara mai na kena tekivu na itukutuku:
GSAM 226.2“Keimami sa sainitaka yani oqo, ni keimami a veikilai vinaka kei na isoqosoqo ni Lesu Vakarua Mai ena 1844 ni sa oti na gauna a namaki, ka keimami a ciqoma tale ga na dina ni itukutuku ni ikatolu ni agilosi ena 1850 se ni bera kina. Keimami sa vakadonuya ena marau me keimami vola na neimami yaca ena ivakadinadina oqo me baleta na ivakavuvuli ni katuba sogo a tauri mai vei ira na vakabauta ni itukutuku ni ikatolu ni agilosi mai na gauna a tekivu kina me yacova na gauna sa tukuni oti, kei na kena tomani.
GSAM 226.3“Era vakabauta, ena duavata kei Vakatakila 3:7, 8 kei na so tale na tikina ni iVolatabu, ni sa cava na 2300 na siga ena Taniela 8:14, sa sogota o Karisito na Nona cakacaka ena imatai ni rumu ni vale tabu vakalomalagi, ka veisautaka na Nona cakacaka ki na tikina tabu sara, ka tekivu ena cakacaka ni veilewai, ka veisautaka kina na Nona veiwekani kei na tuvatuva ni veivakabulai. E dua na katuba a dolava eke ka dua na katuba a sogota.
GSAM 226.4“Era vakabauta ni o ira era sa ciqoma na rarama matata me baleta na itukutuku ni imatai ni agilosi, ka vuki tani kina ka vorata vakaca sara, era sa biuti mai vua na Kalou. Ia era sega ni vakabauta ni o ira era sega ni taukena na rarama, se o ira era se bera ni yacova na yabaki ni tarogi ni nodra ivalavala ena mata ni Kalou ni bera na 1844, kevaka era vakasaqara na Kalou ena yalo dina, era na biuti mai.
GSAM 226.5“E dina ni ra vakabauta kei William Miller kei na lewe levu ni tamata vakabauta na lesu tale mai i Karisito ni oti ga na gauna a namaki, ni sa oti na nodra cakacaka me baleta na vuravura ka na lako mai vakatotolo na Turaga, ia ni sa vakamacalataki na nodra yalolailai ena rarama me baleta na vale tabu kei na itukutuku ni ikatolu ni agilosi, era sega ni vakabauta ni sa oti na loloma, vakavo ga vei ira era sa cata na rarama.”
GSAM 227.1A sainitaka o “J. B. Sweet, South Saginaw, Mich.; Samuel Martin, West Rindge, N.H.; Ira Abbey, North Brookfield, N.Y.; Marama R. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Marama Diana Abbey, North Brookfield, N.Y.; Marama L. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Heman S. Gurney, Memphis, Mich.; Ann E. Gurney, Memphis, Mich.; William Gifford, Memphis, Mich.; Marama Mary S. Chase, Battle Creek, Mich.; S. M. Howland, Battle Creek, Mich.; Marama F. H. Lunt, Battle Creek, Mich.; Marama Melora A. Ashley, Battle Creek, Mich.; Marama Caroline A. Dodge, Battle Creek, Mich.; Marama Sarah B. Whipple, Battle Creek, Mich.; Marama Uriah Smith, Battle Creek, Mich.; Marama Paulina R. Heligass, Moline, Kan.; R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; Marama R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; Reuben Loveland, North Hyde Park, Vt.; Marama Belinda Loveland, North Hyde Park, Vt.”
GSAM 227E Dua na Raivotu a Vakamacalataki Cala
GSAM 227.2Sa dua na sasaga me vakamacalataki e dua na raivotu a soli vei Marama White e Topsham, Maine, ena 24 ni Maji, 1849, me vaka ni vakavulica na ivakavuvuli cala oqo—ni sa sega tale na loloma vei ira na tamata ivalavala ca. A soli na raivotu oqo ena gauna sa tekivu kina na “rogo ni tukituki mai Rochester” (Lotu ni Yalo). A raica o Marama White ni ra na tubu ka tete na ivakatakilakila kei na cakacaka mana vuni kei na veivakavoui lasu. Na veivakavoui oqori e sega ni veisau mai na cala ki na dina (e sega ni kaya ni na sega vakadua ni dua na veisau vakaoqori, ia na mataqali a vakaraitaki vua, ni ra vakayagataka na kaukauwa ni tamata, e vaka o ya), ia mai na ca ki na ca sara; ni o ira era kaya ni sa veisau na lomadra era sa daramaka walega e dua na isulu ni lotu me tabonaka na caka ca ni yalo ca. Eso era rairai saumaki dina, ka ra rawa kina ni lawakitaki ira na tamata ni Kalou; ia ke ra a rawa ni laurai na lomadra, era na rairai loaloa tale ga me vaka e liu.
GSAM 227.3Sa qai kaya: “A vakaroti au na agilosi ka salavata kei au meu vakaraica na rarawa ni yalo me baleti ira na tamata ivalavala ca me vaka e liu. Au a vakaraica, ia au sega ni raica; ni sa oti na gauna ni nodra veivakabulai.”20
GSAM 228.1Sa tukuni ni a vakavulica na raivotu oqo ni sa sega tale na loloma vei ira na tamata ivalavala ca; ia keimami taroga, Ena rawa vakacava o ya ni a vorata tiko o koya na ivakavuvuli oqori mai na gauna ga a vakavulica taumada kina o Joseph Turner ena vulaitubutubu ni 1845, ka cakacaka vakaukauwa tiko ga me ra saumaki ka vakabulai na tamata ivalavala ca?
GSAM 228.2Ena iKuri ni Veika sa Sotavi kei na Rai, a tabaki ena 1854, e kaya o Marama White: “Na ‘veivakavoui lasu’ a cavuti tiko ena qai laurai vakavinaka cake. Na rai oqo e baleti vakatabakidua ira era sa rogoca ka cata na rarama ni ivakavuvuli ni lesu mai. Era sa soli yani ki na veivakacalai kaukauwa. O ira vakaoqori era na sega ni vakila na ‘rarawa ni yalo me baleti ira na tamata ivalavala ca’ me vaka e liu.”21
GSAM 228.3Era kaya na dauveisaqasaqa ni ra kila vakalevu cake na ka a raica o Marama White ena raivotu oqo mai vua sara ga. Me da dikeva mada vakalekaleka na nodra ivakamacala, oya ni a raica tiko o koya na ituvaki ni tamata ivalavala ca, ka sega ni raica na dauvakayadrati. Kena ibalebale ni a raica na tamata ivalavala ca me kunea na “rarawa ni yalo me baleti ira na tamata ivalavala ca, ia a sega ni raica.” O cei e bau kunea na rarawa ni yalo me baleti ira na tamata ivalavala ca ena nona raici ira walega? Ia keimami taroga: vakacava o ira na tamata a cavuti ena ivakadinadina e cake, era vakayagataka walega na kaukauwa ni tamata kei na mesimerisimi me rawati kina na saumaki, ka vakatokai o ya me cakacaka ni Yalo ni Kalou? Era sa vakarau beka o ira na dauveisaqasaqa oqo, era guta sara me vakaraitaka ni a vakavulica o Marama White na ivakavuvuli ni katuba sogo vakaukauwa, me vakadinadinataka ni o ira na dauvakayadrati oqori era tamata savasava ka rawata na saumaki dina?
GSAM 228.4E matata vei ira kece na vakasama dodonu ni o ira a vosa kina na ivakadinadina oqo, era kaya ni tu vei ira na rarawa ni yalo oqori, ia era sa cata na rarama kei na dina, ka vakayagataka na mesimerisimi me rawati kina na saumaki. Era sega ni rawa ni vakila dina na rarawa ni yalo me baleti ira na tamata ivalavala ca ni ra sa vakatauci oti tu ki na cudru; ni sa “oti na gauna ni nodra [nodra sara ga] veivakabulai.”
GSAM 229.1Mai na raivotu nei Marama White ena 24 ni Maji, 1849, era sa tovolea eso me ra kaya ni a vakavulica ni sa sega tale na loloma vei ira na tamata ivalavala ca; ia keimami sa vakaraitaka oti ni ena 1845, e Paris, Maine, a vakavulica o koya ni tiko na loloma vei ira kece era sega ni cata na rarama kei na dina ena kila ka vakasama. Ena dua na raivotu a soli ena vanua vata ga ena 1846, a vakaraitaki ni sa tiko e dua na “tamata ni Kalou ena veisoqosoqo lotu era sega ni cata na dina.” Vei ira na tamata era nanuma vakatani, a soli na veivunauci, ni ra na cakacaka tiko ga na agilosi ni Kalou me baleti ira, ia ni ra cakacaka, era na biu i tuba o ira era beitaki ira.
GSAM 229.2Ena Epereli 1848 tale ga, erau a cakacaka o Talatala White kei watina e Rocky Hill, Conn., me ra saumaki na tamata ivalavala ca. Na veika kece oqo e vakadinadinataka ni duavata na raivotu ni 24 ni Maji, 1849, kei na raivotu a soli e Paris, Maine, ena 1846, kei na sala erau muria na tamata ni Kalou oqo ena Epereli 1848.
GSAM 229A Dauvakayadrati Lasu a Druka
GSAM 229.3A tabaki taumada na raivotu oqo e Connecticut ena 1849. E dua na italatala a cakacaka ena gugumatua levu me rawata na saumaki, ka kaya sara ni tu vua na isolisoli ni vosa tani. A saga me rawata na veivakamuai vei ira na ilawalawa lailai ni daumaroroya na siga ni vakacecegu e Rocky Hill. E dua vei ira a vakatokai koya me “yalosavasava talei ni Turaga.” Ena nona tiko, a raivotu o Marama White ka vakaraitaka na veivakacalai ni nona cakacaka, kei na nona “yalosavasava talei” ni muria tiko na sala e sega ni duavata kei na ikavitu ni ivakaro. A cakitaka na beitaki na yalewa “yalosavasava” oqo, ka cakava na italatala e dua na veisureti kaukauwa me rawata na yalololoma vei na “yalosavasava dravudravua ni Turaga,” me vaka e vakatoka. Ena bogi tarava, a tauvi koya na goneyalewa na mate ca ni kete, ka nanuma ni sa voleka ni mate. A kerea me kacivi o Marama White, ka vakatusa ni dina na ka a vakaraitaki me baleti koya; ni a cala dina ena ka a tukuna o Marama White. Sa sega kina ni rawa vua na dauvakacaka lasu me lawakitaka na ilawalawa oqori, ka vakaraitaki na ivakarau ni nona cakacaka, ka mai cava vakasauri na nona sasaga ena vanua oqori.
GSAM 230Dua Tale na Dauvakayadrati Lasu e Oswego, N.Y.
GSAM 230.1Me dua tale na ivakaraitaki ni ivakavuvuli a vakaraitaki ena ivakadinadina e cake, ka me vakaraitaka ni rau se cakacaka tiko ena 1849-50 o Talatala White kei watina me ra saumaki na tamata ivalavala ca, keimami solia na veika oqo, ka tukuna vei au o Elias Goodwin kei ira tale eso na lewe taumada ni soqosoqo lotu e Oswego, ena vanua o New York:
GSAM 230.2Ena gauna oqori (1849) e tiko ena vanua e dua na cauravou ko Hiram Patch. A veimusumusuki kei na dua na goneyalewa ka rau qai vakawati voleka ga e muri. Erau sega ni saumaki, ia erau dau tiko ena bose nei Talatala White kei watina, ka voleka ni vakayacori nodrau vakabauta me rau lotu Vakarisito. Ena gauna oqo a tekivu e dua na vakayadrati ena dua na soqosoqo lotu e Oswego, sega ni cakava na italatala, ia e dua na lewe ni lotu rogo, e dua na dauniyau ni ilavo ni yasana. E rairai gugumatua sara na tamata oqo, ka kaya ni tu vua e dua na icolacola levu me baleti ira na tamata ivalavala ca. Ena dauveiqaqi na ligana ni masu me baleti ira na sega ni saumaki, ka rairai rarawa sara ena vuku ni nodra ituvaki sa yali.
GSAM 230.3Erau a lako o Turaga Patch kei na nona goneyalewa sa veimusumusuki ki na bose ni vakayadrati oqo, ka sega ni kila se me rau vakatulewa vakacava. Ena dua na gauna erau tiko kina ni raivotu o Marama White, ka dusimaki vua na Osea 5:6, 7, ka kaya: “Era na lako mai kei na nodra qelenisipi kei na nodra qelenimanumanu me ra vakasaqara na Turaga; ia era na sega ni kunei Koya; sa lako tani vei ira o Koya. Era sa lawakitaka na Turaga; ni ra sa vakatubura na gone vulagi: oqo ena tilomi ira na vula vata kei na nodra iwasewase.” A vakaraitaki vua ni o ira era liutaka na vakayadrati oqo era sega ni dodonu vua na Kalou, ka sega ni tiko vei ira na icolacola dina ni yalo me baleti ira na tamata ivalavala ca.
GSAM 231Na Druka a Tukuni e Liu
GSAM 231.1Sa qai kaya vei Turaga Patch: “A vakaroti au meu tukuna vei iko ni ena ka oqo ena vakayacori vakadodonu na ka e tukuni ena tikina ni iVolatabu. Wawa me dua na vula, ka ko na kila ga vakataki iko na ivakarau ni tamata era vakaitavi ena vakayadrati oqo, ka kaya ni tu vei ira e dua na icolacola levu vakaidina me baleti ira na tamata ivalavala ca.” E kaya o Turaga Patch: “Au na wawa.”
GSAM 231.2Ni se bera ni oti e rua na macawa mai na gauna a soli kina na raivotu, a kacabote e dua na salanidra ena kete ni dauniyau ka kaya ni rarawa vakalevu na yalona me baleti ira na tamata ivalavala ca, ena nona rarawa vakailasu; ka dodonu me kau ki nona loga ni tauvi mate ena vuku ni dra sa yali. A dodonu me taura na itavi ni valenidauniyau na serifi ni yasana, ka raica vata kei dua na ivukevuke ni serifi na iwiliwili ni ilavo e dodonu me tiko, me vaka e volai ena ivola ni dauniyau, ka wilika na ilavo ni bera ni taura na cakacaka, ka sa qai kune ni yali na ilavo ena levu sara ga ni $1,000.
GSAM 231.3Vei rau na serifi kei na ivukevuke ni serifi e vaka me sega ni rawa ni dua na tamata e gumatua vakaoya ena vakayadrati me butakoca na ilavo. Erau nanuma ni a sauma oti beka ka guilecava me vola vakadodonu ena ivola; se sa biuta ena baqe ka sega ni laurai ena ivola ni kato ni ilavo. Ia ena veigauna kece, e dodonu me rau kerea vua na ivakamacala veivakacegui, ia me caka ena qaqarauni; kevaka e tiko vua na ilavo, ena saga vakaidina me vunitaka. Sa qai tuvanaki me liu e dua vei rau ka vunitaki koya ena vale ni iyaya e dakuna na vale, me vakaraica na katuba e dakuna kevaka e dua na ka e yaco, ia me curu na serifi ena katuba e liu. Ni toro yani na serifi ka curu ena katuba e liu, e raica na isulu ni dua na yalewa ni sa curu tani tiko ena katuba e dakuna. A raica na tamata a vuni ena vale ni iyaya ni cici totolo na yalewa ki na ibinibini ucacevata, kelia e dua na qara ena ucacevata, biuta kina e dua na ka, ubi tale ena ucacevata, ka lesu ki vale.
GSAM 232.1A lako na serifi ki na yasa ni nona loga na dauniyau, ka taroga mada na nona bula, qai tukuna vakamalua na nodrau leqa ena valenidauniyau, ka kaya ni na rawa ni vakamacalataka o koya na ka dredre. A kidroa vakalevu na tamata, laveta na ligana ki lomalagi, ka kaciva na Kalou me vakadinadina, ka kaya ni sega ni kila e dua na ka me baleta na ilavo. Ena gauna vata ga o ya a curu mai na watina, ka taroga na ka e yaco kei na vuna e kidroa kina vakalevu na watina. E kaya na tamata: “Erau nanuma ni tu vei keirau na nodra ilavo.” Sa laveta tale ga na ligana na yalewa, ka kaciva na Kalou me vakadinadina ni sega vei rau na ilavo, ka sega tale ga ni kila e dua na ka me baleta. Ni sa oti ga na nona vosa, a curu mai na ivukevuke ni serifi, ni sa cici mai na vanua e vuni kina ki na ibinibini ucacevata ena gauna a curu kina na yalewa ki vale, ka kaya: “Marama, cava oqo? Au a raici iko ni o cici tani mai vale ka biuta oqo ena ibinibini ucacevata, ka sa tu oqo na taga ilavo a yali, ka volai kina na $1,000.”
GSAM 232.2Me vaka ga na kena namaki, a bale vakasauri na vakayadrati oqori. Ni rau kila o Turaga Patch kei na nona goneyalewa sa veimusumusuki na ivakarau ni tamata a liutaka na vakayadrati, erau mani tu ena yasa ni dina, ka rau mai duavata kei ira na lewe ni Lotu ni Kavitu ni Lesu Vakarua Mai, ka rau tiko me rau lewe yaga ni lotu oqori me yacova na siga rau mate kina.
GSAM 232.3E matata ni soli na raivotu oqo ena vukudra ka me yaga vakatabakidua vei ira na sega ni saumaki, ka qai yaco kina na saumaki ni tamata ivalavala ca, ia na kena vakanamata vakatabakidua e vei ira era tamata ivalavala ca tale ga ka cati ira na Turaga ena nodra dauveivakaisini. Era a “lawakitaka na Turaga;” ni ra kaya ni tu vei ira na rarawa levu ni yalo me baleti ira na tamata ivalavala ca, era sa vakatubura walega na “gone vulagi.”
GSAM 232Dua na Dauvakacaka Dauveivakaisini e Camden, N.Y.
GSAM 232.4Ena veivanua tale eso erau a sikova o Talatala kei Marama White ena vulaililiwa ni 1849-50, e tiko kina na tauni o Camden, N.Y., e rauta ni vasagavulu na maile mai Oswego, na vanua erau se tiko kina. Me baleta na bose oqo, e kaya o Marama White:
GSAM 232.4“Ni bera ni keimami lako, a vakaraitaki vei au na ilawalawa lailai ka kaya ni ra vakabauta na dina e kea, ka tiko ena kedra maliwa e dua na yalewa e kaya ni dau lotu vakalevu, ia e dauveivakaisini ka lawakitaki ira na tamata ni Kalou.”22
GSAM 233.1Ena Janueri, 1884, niu cakacaka tiko ena vanua o New York, au vulica mai vei Turaga Preston na veika oqo. O koya a tiko e Camden ena gauna ni bose a cavuti, ka a tiko na Talatala White kei watina ena nona vale ena gauna ni bose:
GSAM 233.2“A vakavulica na yalewa oqo na rai vakaukauwa me baleta na vakasavasavataki, ka kaya ni tiko e dua na ituvaki ni taucoko me yacova kina na tamata e cake sara mai na ivakaro ni Kalou; ka kaya ni sa yacova o koya na ituvaki taucoko oqori. Ena ivakavuvuli ni bula savasava oqo, a vakararawataki ira na noda tamata e Camden. A vakaraitaki vei Ganequ White ni dina ni kaya na yalewa oqo ni sa savasava, e loaloa ena ivalavala ca na lomana, ka ca na nona bula.
GSAM 233.3“Ni se tiko ena vanua oqo o Ganequ White, a soli tale vua e dua na raivotu ena mata ni yalewa oqo, ka rairai tu vua e dua na icolacola levu ni yalo me baleti ira na sega ni saumaki; ia a tukuna vua o Ganequ White ni sega ni rarawa dina ni yalo me baleti ira na tamata ivalavala ca, ni sa sega ni dodonu na nona sala ni bula ena mata ni Kalou. ‘O koya gona,’ e kaya o Turaga Preston, ‘na raivotu ni Camden a baleta vakadodonu sara na ituvaki ni yalewa o ya, ka sega ni baleta na nodra ituvaki na tamata ivalavala ca raraba, ka keitou a kila vakaoya ena gauna oqori.’”
GSAM 233.4Ni sa tukuna oti o Marama White na nona raivotu, a tucake na yalewa ka kaya: “Kila na Kalou na lomaqu, ia kevaka dou raica rawa, dou na raica ni savasava ka vakasavasavataki.” Sa qai mai cava na bose. Ni oti vakalailai, a tauvi mate bibi na yalewa ka nanuma ni sa mate tiko. E kaya: “E dodonu meu raici Ganequ White; e dua na ka meu vakatusa vua. Au a tukuna vua niu tamata vinaka ka savasava. E sega ni dina. Au tamata ca. Na tamata au tiko vata kaya oqo e sega ni watiqu. Au biuta e dua na watiqu vinaka mai Igiladi kei na dua na luvequ lailai, ka dro mai kei na tamata oqo. Keirau a sega vakadua ni vakawati. Au dau kaya niu vuniwai, ka volitaka na wainimate au a bubului ena mataveilewai ni a $1 na isau ni noqu volia e dua na tavaya, ia au a sauma walega e tinikarua na seniti ena dua na tavaya. Au bubului tale ga ni dua na bulumakau keirau volitaka vei dua na tamata dravudravua e $30 na isau ni neirau volia, ia keirau a sauma walega e $20 me keirau volia kina.”23
GSAM 234.1O ira ga na dauveivakaisini vakaoqo era baleta na vosa nei Marama White me baleta na “rarawa ni yalo me baleti ira na tamata ivalavala ca,” ka sega ni baleti ira na tamata ivalavala ca kece. Ni da vakasamataka na veika a vakaraitaki e cake, ka vakaraitaka ni a cudruvi vakadua na ivakavuvuli ni “sega tale na loloma” vei ira na tamata ivalavala ca mai na gauna ga a vunautaki taumada kina ena vulaitubutubu ni 1845, kei na nona cakacaka vakaukauwa tiko ga o Marama White me ra saumaki na tamata ivalavala ca mai na gauna oqori, o cei ena vakabauta ni ena 1851, ni tabaki na nona cakacaka na Veika sa Sotavi kei na Rai, a kena inaki me vakavulica ni sa “sega tale na veivakabulai vei ira na tamata ivalavala ca”?
GSAM 234Tamata e Vakabauta ni Sega Tale na Loloma
GSAM 234.2Ena yaco sara ga ena 1848, e tiko tale e kea kei na kea e dua na tamata e taura tiko na rai ni sa sega tale na loloma vei ira na tamata ivalavala ca. Ia era sega ni lewe ni Lotu ni Kavitu ni Lesu Vakarua Mai. E dua vei ira, ko Sweet na yacana, e tiko e Rochester, N.Y. Ni oti ga noqu vakatusa e matanalevu na noqu vakabauta, ka papitaiso ena kedra maliwa na tamata vakabauta na lesu tale mai i Karisito ka dau maroroya na imatai ni siga ni macawa, au a tiko ena soqoni ena valelaca e Canandaigua, N.Y., ka liutaki rau na Talatala J. C. Bywater kei Geo. W. Burnham. A tiko mai na tamata oqo ko Sweet, ka vakaraitaka na vakatitiqa levu me baleta na dina ni noqu bula vakalotu, baleta ni “a nanuma ni sa sega ni rawa me saumaki na tamata ivalavala ca ena gauna oqo.”
Notes
- Maciu 25:10. ↩
- Luke 12:35, 36. ↩
- Na iVola Taumada, t. 55. ↩
- Vakatakila 11:19. ↩
- Vakatakila 3:3. ↩
- Vakatakila 3:11. ↩
- Vakatakila 3:7, 8. ↩
- 1 Korinica 16:9. ↩
- 2 Korinica 2:12, 13. ↩
- Kolosa 4:2, 3. ↩
- Advent Herald, 11 ni Tiseba, 1844. ↩
- Circleville, Ohio, Religious Telescope, 1844. ↩
- Marama E. G. White, ena Advent Review, 20 ni Noveba, 1883. ↩
- Na itukutuku nei Talatala Himes ni nona cakacaka e Maine, ena Morning Watch, korolevu ko New York, 6 ni Jiune, 1845. ↩
- Na Yalo ni parofisai, ivola 4, t. 268, 271. ↩
- Na ivola nei J. N. Andrews, Seviteba, 1874. ↩
- Na ivola nei Marama Truesdail ena 17 ni Okosita, 1875. ↩
- Na ivola nei Marama Truesdail ena 27 ni Janueri, 1891. ↩
- Na ivola nei Ira Abbey, Maji, 1885, ka cavuti ena Review and Herald ni 7 ni Epereli, 1885. ↩
- Na iVolavola e Liu, t. 45. ↩
- Raica na ivakamacala ena Na iVolavola e Liu, t. 45. ↩
- Na iTalanoa ni Bula nei Ellen G. White, t. 129. ↩
- Na itukutuku nei Turaga Preston me baleta na bose e Camden e vakadeitaka na vosa a volai ena Na iTalanoa ni Bula nei Ellen G. White, t. 129-130, ia e solia tale ga na veika oqo e sega ni cavuti kina. ↩