Essuula 13 — Obubonero bw'Obulagirizi bwa Katonda
GSAM 198.1Katonda yali agezezzaako okugenda n'aggya eggwanga wakati mu ggwanga eddala, ng'akikola n'ebikemo, n'obubonero, n'ebyamagero, n'olutalo, n'omukono ogw'amaanyi, n'omukono ogwagaziyizibwa, n'obutyabaga obungi, nga byonna Mukama Katonda wammwe bye yabakolera mu Misiri nga muli mutunuulidde? Waliwo kye yakulaga, olyoke omanye nti Mukama ye Katonda; tewali mulala wabula ye.1
GSAM 198.2Bwe kityo Mukama bwe yakola ng'aggya abantu mu makkati g'eggwanga eritali lya Katonda, alyoke abakulembere mu kifo mw'ayinza okwogerera nabo amateeka ge, n'okubawa nga gawandiikiddwa ku bipande by'amayinja. Ebyamagero bino tebyakolebwa kusanyusa kwegomba kwabwe okw'okumanya; wabula balyoke bamanye n'obukakafu nti oyo eyakola ebikulu mu Misiri, ebyamagero mu nsi ya Kaamu, n'ebintu eby'entiisa ku Nnyanja Emyufu,2 era n'ayogera nabo ng'ali wakati mu muliro n'omukka ogwali ku ntikko ya Sinaayi eyaka, teyali mulala wabula Katonda omulamu era ow'amazima, Omutonzi wa byonna.
GSAM 198Okuyitibwa kwa Musa okuva mu Kisaka Ekyaka
GSAM 198.3Musa yennyini teyandisobodde kumatiza Abaisiraeri kuva mu Misiri ng'abagamba bugambi nti, “Bwe nnali ndabirira ebisibo mu ddungu, nnabalowoozaako n'obusaasizi olw'obuddu bwammwe, era kaakano nzize okubaggya mu Misiri, nga bwe nnagezaako okukola bwe nattira Omumisiri, nga sinnadduka mu nsi ya Midiyaani.”
GSAM 199.1Ekisaka ekyayaka naye ne kitaggwaawo, n'eddoboozi eryawulirwanga eryava wakati mu nnimi z'omuliro, bye byali ebyetaagisa okukakasa ne Musa yennyini nti ye yali agenda “okugenda n'akulembera abantu okuva mu Misiri.” Mu ngeri eno ey'ekitalo mwe yafunira obuweereza bwe, okuyitibwa kwe okw'ekitiibwa era okutukuvu; okwolesebwa okwo kwandikwatirizza mangu endowooza za baganda be, ne kubategekera ebyali bigenda okujja, era bwe kityo ne kubaleetera okukkiriza Musa, wansi wa Katonda, ng'omukulembeze waabwe.
GSAM 199.2Obanga waaliwo ekiseera kyonna okuva ku kuzuukira kw'Omulokozi, ng'abagoberezi be abanakuwavu era abaweddemu essuubi beetaaga okubudaabudibwa okubeerawo kwe n'ebigambo ebibazzaamu amaanyi, kyali kiseera ekyo abakkiriza abamu abaali banakuwavu era bayigganyizibwa we baanywerera mu kukkiriza okutaggwaawo oluvannyuma lw'okukoowoola okw'omu ttumbi okw'omu 1844; era obanga Katonda yategeezanga obutereevu emyoyo eginakuwavu olw'okusaasira, kyandibadde kirabika nti ekiseera ng'ekyo n'abantu ng'abo kye kyali ekisinga okusaanira.
GSAM 199Okubeerawo kwa Mukama Okusuubiziddwa
GSAM 199.3Oyo atakoma mu ngeri newakubadde mu makubo g'akoleramu, era eyateeka ebirabo by'Omwoyo mu kkanisa ye “bwe yalinnya mu ggulu,”3 yasuubiza okubeera n'abagoberezi be nga babuulira enjiri, “okutuusa ku nkomerero y'ensi.”
GSAM 199.4Mu lugendo lwonna Mukama abaddenga mwetegefu okulaga amaanyi ge n'ebirabo bye eri abo abaamunoonya n'omutima gwabwe gwonna. Teyagamba bwe yawa omulimu gw'okubuulira enjiri nti, “Obubonero buno bunaagendanga n'abo abakkiriza: banaagobanga emizimu mu linnya lyange; banaayogeranga ennimi empya; banaakwatanga ku misota; bwe banaanywanga ekintu ekitta, tekiibakolenga kabi n'akatono; banassangako emikono abalwadde, era awo banaawonanga”?4
GSAM 199Ebirabo by'Omwoyo mu kiseera ky'Okudda Obuggya
GSAM 199.5Waaliwo okulaga amaanyi ga Mukama okw'ekitalo n'okwolesebwa kw'ekirabo ky'obunnabbi mu kiseera ky'Okudda Obuggya okw'omu kyasa eky'ekkumi n'omukaaga, ne mu biseera ebyaddirira. D’Aubigné ayogera ku bunnabbi bwa John Huss. Charles Buck, mu kitabo kye Religious Anecdotes, ayogera ku bunnabbi bwa George Wishart mu 1546. John Wesley, mu bitabo bye, ayogera ku bunnabbi bwa Jonathan Pyrah n'okutuukirira kwabwo. Omusumba J. B. Finley, mu byafaayo bye, ayogera ku kwolesebwa okw'enjawulo n'okuwona kwe yafuna ku mubiri gwe mu kyeya kya 1842. Olupapula The Christian Advocate (olw'Abamethodista) lwafulumya okutegeeza okunyumira okw'okwolesebwa okw'enjawulo n'ebyo ebyavaamu, nga bwe byategeezebwa Dokita Bond ow'ekkanisa eyo mu kiseera ky'obuweereza bwe. Bino byali bubonero eri abo abaali banoonya Mukama n'obwetoowaze, nti yali takyuse, era nti yali akyayogera n'abantu be ng'ayita mu kirabo ky'obunnabbi.
GSAM 200Ekkanisa y'Abasigaddewo Okubeera n'Omwoyo gw'Obunnabbi
GSAM 200.1Mu Byawandiikibwa mulimu ebigambo ebitegeerekeka obulungi era ebikwata ku nsonga eno, nti Mukama aliraga mu ngeri ey'enjawulo ebirabo by'Omwoyo, naddala ekirabo ky'obunnabbi, mu bantu abaliba balindirira okujja kwe. Ekyawandiikibwa ekisooka kye twagala okukwogerako kiri mu bbaluwa eri Abakkolinso, nga kigamba nti: “Nneebaza Katonda wange bulijjo ku lwammwe, olw'ekisa kya Katonda kye mwaweerwa mu Kristo Yesu; kubanga mu byonna mwagaggawazibwa mu ye, mu kwogera kwonna ne mu kumanya kwonna; nga obujulizi bwa Kristo bwe bwakakasibwa mu mmwe: bwe mutyo ne mutaba na kirabo kyonna kye mubulwa, nga mulindirira okujja kwa Mukama waffe Yesu Kristo; alibanyweza okutuusa ku nkomerero, muleme okubaako kye munenyezebwa ku lunaku lwa Mukama waffe Yesu Kristo.”5
GSAM 200.2Mu Kubikkulirwa tusomamu ku “basigaddewo”—ekkanisa ey'enjiri ey'oluvannyuma: “Ogusota ne gusunguwalira omukazi [ekkanisa], ne gugenda okulwana n'abasigaddewo ku zzadde lye, abo abakwatanga ebiragiro bya Katonda era abalina obujulizi bwa Yesu Kristo.”6 Kiki “obujulizi bwa Yesu,” bwe tubuuza, ekkanisa ey'oluvannyuma bw'eneeba nabwo, era obukakafu bwabwo ne butegeka amakubo ag'okwolesa ebirabo by'Omwoyo byonna? Ekibuuzo kino tukifunamu eky'okuddamu mu bujulizi bwa malayika eri Yokaana ku kizinga ky'e Patumo: “Ne ngwa ku bigere bye okumusinza. Naye n'aŋŋamba nti, Tokola bw'otyo: ndi muddu munno era ndi muganda wo, awamu n'abo abalina obujulizi bwa Yesu; sinza Katonda: kubanga obujulizi bwa Yesu bwe Omwoyo gw'obunnabbi.”7
GSAM 201.1Ennyonnyola eno malayika gye yawa eraga nti “Omwoyo gw'obunnabbi” ogwolesebwa mu kkanisa erindirira Kristo gwe gutegeka ekkubo ly'ebirabo byonna, era nti olutalo lulwanibwa ku kkanisa y'“abasigaddewo” olw'okuba erina ekirabo ekyo wakati waabwe.
GSAM 201Obujulizi bwa Pawulo ku Birabo
GSAM 201.2Ebbaluwa Pawulo gye yawandiikira Abasessaloniika eraga nti olunaku lwa Mukama—olunaku olw'enkomerero ey'omusango ogusala—lulijjira abantu bangi “ng'omubbi ekiro;” naye abaana ba Mukama abeesigwa terulibatuukako bwe lutyo, kubanga bo “baana ba kitangaala era baana ba lunaku.” Mu kubuulirira kwe eri abantu abo abali balinda, agamba nti, “Temuzikizanga Mwoyo. Temunyoomanga bunnabbi. Mugezenga ebintu byonna; munywererenga ku kirungi.”8
GSAM 201.3Ku kigambo ky'Oluyonaani propheteias, wano ekyavvuunulwa nti bunnabbi, Greenfield mu nkuluze ye ey'Oluyonaani agamba nti, “okukozesa ekirabo ky'obunnabbi, mu makulu gano, 1 Abasessaloniika 5:20.” Ne nkuluze za Parkhurst, Robinson, ne Liddell ne Scott zikkiriziganya n'ekyo. Kale obwo bujulizi bweyoleka bulungi nti ekirabo ky'obunnabbi eky'amazima kiriba mu kkanisa erindirira okujja kwa Kristo omulundi ogw'okubiri. Okubuulirira si kunyooma kirabo, wabula kukigezesa; era bw'ozuula okwolesebwa okulungi, “okukinywererako.”9
GSAM 201Okutuukirira kw'Ekisuubizo
GSAM 201.4Twali tumaze okulaba bwe Mukama yatandika okwolesa ekirabo ky'obunnabbi mu kiseera eky'okulangirira obubaka bwa malayika asooka n'obubaka bwa malayika ow'okubiri. Ekirabo kino kyeyongera nnyo okwolesebwa oluvannyuma lw'ennaku 2300 okuggwaako. Mukama yalonda ekikozesebwa kye ku lw'ekigendererwa kino, n'alonda ng'omubaka we omuntu eyali teyakoma ku kuwaayo byonna ku lulwe kyokka, wabula n'obulamu bwe nga buli mu katyabaga, “omunafu asinga mu banafu.”10 Mu myezi ebiri oluvannyuma lw'ekiseera okuyitawo, Muwala Ellen G. Harmon ow'e Portland, Maine, ng'alina emyaka nga kkumi na musanvu gyokka, yatandika okufuna okwolesebwa okuva eri Mukama.
GSAM 202.1Bwe nnaba n'omukisa okwogera n'abo abaali bakyabeera e Portland mu kiseera ky'okwolesebwa okusooka, era nga mmanyi ne Mukyala Haines, mu nnyumba ye Muwala Harmon mwe yafunira okwolesebwa kwe okusooka, nja kunnyonnyola ebyaliwo nga bwe baabimpa abantu abo.
GSAM 202.2Mu kiseera ekyo Muwala Harmon yali mulwadde nnyo era embeera y'obulamu bwe yali ya kabi. Mu wiiki eziwerako yali tasobola kwogera kusinga ku kaama. Omusawo omu yali asaliddewo nti obulwadde bwe bwali akafuba akagendera awamu n'entumbi. Yagamba nti egguggwe lye erya ddyo lyali livunze, n'erya kkono nga lirwadde nnyo, era omutima gwe nga gukosebwa. Yagamba nti teyali alowooza nti yandibaddewo okumala kiseera kiwanvu, era nti yandisobodde okufa ekiseera kyonna. Yali ayita mu buzibu bungi okussa ng'agalamidde. Ekiro yafunanga okuwummula nga bamuwanika obuseguusi mu kitanda, ng'ali kumpi kutuula. Okukolola okwaddiriranga n'okuvaamu omusaayi mu mawuggwe byali bimuggyeemu nnyo amaanyi ag'omubiri.
GSAM 202Okwolesebwa kwa Muwala Harmon Okusooka
GSAM 202.3Mu kiseera kye yafuniramu okwolesebwa kwe okusooka yali abeera mu nnyumba ya Mukyala Haines. Kyali ku makya, era baali bakola okusinza kw'omu maka. Waaliwo abantu bataano, bonna nga bannyina mu kukkiriza. Abalala baali bamaze okusaba, ne Muwala Harmon ng'asaba mu kaama, amaanyi ga Katonda ne gakka mu ngeri ey'ekitalo ennyo, ne gakwata ku buli muntu eyaliwo, era mu kaseera katono n'ava ku byonna ebyali bimwetoolodde—yali mu kwolesebwa.
GSAM 202.4Mu lukuŋŋaana olwaddirira yategeeza abakkiriza b'e Portland ebyali bimulagiddwa. Baali bakakafu ddala nti byali biva eri Mukama. Mu kiseera ekyo e Portland waaliwo abantu nga nkaaga abaabikkiriza nti mulimu gwa Mukama. Waaliwo amaanyi agaali gaweerekera okwolesebwa, era n'okukutegeeza, agaali gayinza okuva mu Katonda yekka. Okumanya okw'amaanyi ku nsonga ez'emirembe n'emirembe kwali kumubeerako bulijjo, era yalabikanga ng'ajjudde entiisa etayogerwa, olw'okuba omuwala omuto era omunafu bwe yali yali alondeddwa okuba ekikozesebwa Mukama mw'ayitanga okutuusa ekitangaala eri abantu be. Yagamba nti bwe yali mu kwolesebwa yalabika ng'ayimiridde wakati mu bamalayika abamasamasa, mu mpya ez'ekitiibwa ez'omu ggulu, omuli essanyu n'emirembe byokka, era nti kyali kinakuwaza okuzuukuka n'addayo mu mazima agatamatiza ag'obulamu buno obw'okufa.
GSAM 203Ennyonnyola Enfupi ey'Okwolesebwa Okusooka
GSAM 203.1Ennyonnyola eno ennyimpi ey'okwolesebwa kwe okusooka, nga bwe yakutegeeza abakkiriza b'e Portland, ejja kutuwa endowooza ku ngeri y'okwolesebwa kwe kwonna:-
GSAM 203.2“Bwe nnali nsaba, amaanyi ga Katonda ganjijako nga bwe nnali sigawulirangako. Ekitangaala kyanneetooloola, era ne nneeyongera okulinnya waggulu okuva ku nsi. Nnakyuka okunoonya abantu b'Abadiventi mu nsi, naye ne mbabula, eddoboozi ne liŋŋamba nti, ‘Tunula nate, era tunula waggulu katono.’ Awo ne nnyimusa amaaso gange, ne ndaba ekkubo eggolokofu era lifunda, nga ligulumiziddwa waggulu w'ensi. Ku kkubo lino abantu b'Abadiventi baali batambula nga bagenda mu kibuga ekyali ku nkomerero y'ekkubo. Baali balina ekitangaala ekimasamasa ekiteekeddwa emabega waabwe ku ntandikwa y'ekkubo, malayika kye yambuulira nti kye ‘kukoowoola okw'omu ttumbi.’ Kyayaka mu kkubo lyonna, ne kiwa ebigere byabwe ekitangaala baleme okwesittala. Era bwe baakuumanga amaaso gaabwe nga gatunuulidde Yesu, eyali abali mu maaso ng'abakulembera mu kibuga, baabanga mu bukuumi. Naye amangu ddala abamu ne bakoowa; ne bagamba nti ekibuga kyali wala nnyo, era nti baali basuubira okukiyingiramu dda. Awo Yesu n'abazzaamu amaanyi ng'ayimusa omukono gwe ogwa ddyo ogw'ekitiibwa, ne mu mukono gwe muvaamu ekitangaala ekimasamasa, ekyawuubanga ku bantu b'Abadiventi, ne boogerera waggulu nti, Halleluya! Abalala ne bagaana awatali kufumiitiriza ekitangaala ekyali emabega waabwe, ne bagamba nti si Katonda eyali abakulembedde okutuusa awo. Ekitangaala ekyali emabega waabwe ne kizikira, ne kireka ebigere byabwe mu kizikiza ekijjuvu, ne beesittala, ne bakyusa amaaso gaabwe ne bagaggya ku kiruubirirwa, ne balekera awo okulaba Yesu, ne bagwa okuva ku kkubo ne bakka mu nsi eyali enzikiza era embi wansi. Mangu ddala ne tuwulira eddoboozi lya Katonda ng'amazzi amangi, eryatuwa olunaku n'essaawa Yesu lw'anaajjiramu. Abatukuvu abalamu baali bamanyi era bategeera eddoboozi eryo, naye ababi baalowooza nti lyali ddoboozi ly'okubwatuka kw'eggulu n'okukankana kw'ensi. Katonda bwe yayogera ku kiseera, yatuyiwako Omwoyo Omutukuvu, era amaaso gaffe ne gatandika okwaka n'okumasamasa n'ekitiibwa kya Katonda, nga bwe kyali ku Musa bwe yakkira okuva ku lusozi Sinaayi.”11
GSAM 204Ennyonnyola y'Embeera ya Mukyala White Bwe Yali mu Kwolesebwa
GSAM 204.1Nga tetunnagenda mu maaso n'ennyinnyonnyola eno ey'ekitalo ey'okwolesebwa kw'Omwoyo wa Katonda, ka njogere ku bimu ku byaliwo ebikwata ku kwolesebwa. Omulundi ogwasooka okulaba Mukyala E. G. White (eyali ayitibwa Muwala Harmon) gwali mu Okitobba 1852. Ku lunaku olwo namulaba ng'ali mu kwolesebwa okwamala essaawa esukka mu emu. Okuva olwo nafuna omukisa okumukubako amaaso ng'ali mu kwolesebwa ng'emirundi nga ataano. Nabangaawo abasawo bwe baamukeberanga ng'ali mu mbeera eyo, era nkitwala ng'essanyu okuwa obujulizi ku bye nalaba era bye mmanyi. Nsuubira nti okunnyonnyola ebyaliwo tekuggyibwenga ku bbali mu butanwa olw'ebiteeberezo eby'obwereere eby'abo abatamulabanga mu mbeera eno.
GSAM 204.2Bw'ayingiranga mu kwolesebwa yawagulangako emirundi esatu n'eddoboozi ery'okusanyuka nti, “Ekitiibwa!” nga liwulikika ne lidda nate; ery'okubiri, naddala ery'okusatu, nga linnafuwa naye nga linyumira okusinga eryasooka, n'eddoboozi nga lifaanana ery'omuntu ali wala ennyo naawe era agenda okuva mu kuwulirwa. okumala sekondi nnya oba ttaano alabikanga ng'agwa wansi ng'omuntu azirikidde, oba ng'ayimiddwa amaanyi; oluvannyuma mangu ddala n'ajjula amaanyi agasukkulumye ku gaabantu, oluusi n'ayimirira mbagirawo n'atambula mu kisenge. Emirundi mingi emikono n'obukono byatambulanga, ng'alaga ku ddyo oba ku kkono nga omutwe gwe gukyuka. Entambula zino zonna yazikolanga mu ngeri ey'obukugu ennyo. Emikono oba obukono bwe bwateekebwanga mu kifo kyonna, tewali muntu n'omu eyayinza okubutambuza. Amaaso ge gaabanga maggule bulijjo, naye nga tatemya; omutwe gwe nga gugulumiziddwa, ng'atunuulira waggulu, si n'amaaso agataliiko kye galaba, wabula n'ekifaananyi eky'essanyu, ekyawukana ku mbeera ye eya bulijjo kubanga yalabikanga ng'atunuulira nnyo ekintu ekiri wala. Teyassanga, naye entunnunsi ze ne zikuba bulijjo. Obuso bwe bwabanga busanyusa, era langi y'obuso bwe ng'eri ng'eyaka nga bwe yabanga mu mbeera ye eya bulijjo.
GSAM 205Okugerageranya Embeera Ye n'Eya Danyeri
GSAM 205.1Embeera ye ey'obutassa mukka, okuggwaamu amaanyi, n'okuzzibwamu amaanyi nga malayika wa Katonda amukutteko, byonna bikwatagana bulungi n'ebyo nnabbi Danyeri bye yannyonnyola ku byamutuukako ng'ali mu kwolesebwa, bwe yagamba nti: “Kyennava nsigala nzekka, ne ndaba okwolesebwa kuno okunene, ne mutasigala maanyi mu nze; kubanga obulungi bwange bwafuuka obuvundu mu nze, ne sisigaza maanyi.” “Kubanga omuddu wa mukama wange ono ayinza atya okwogera ne mukama wange ono? Kubanga nze amangu ago saasigalamu maanyi, so n'omukka tegwasigala mu nze. Awo eyafaanana ng'omuntu n'ajja nate n'ankwatako, n'ampa amaanyi, n'ayogera nti, Ggwe omuntu ayagalibwa ennyo, totya: emirembe gibeere gy'oli; beera n'amaanyi, weewaawo, beera n'amaanyi. Awo bwe yayogera nange, ne nzzibwamu amaanyi, ne njogera nti, Mukama wange ayogere; kubanga ompadde amaanyi.”12
GSAM 205OBUJULIZI BW'ABALABA N'AMAASO GAABWE
GSAM 205M. G. Kellogg, M.D
GSAM 205.2Ku bikwata ku mbeera ya Mukyala White ng'ali mu kwolesebwa, kigwanira okuwa ebigambo bitonotono eby'abo abaalaba n'amaaso gaabwe. Ebisooka biva eri M. G. Kellogg, M.D., ayogera ku kwolesebwa okwasooka okuweebwa mu Michigan, nga 29 Maayi 1853, mu lukuŋŋaana olwabeera e Tyrone, mu ssaza lya Livingston. Agamba nti:—
GSAM 206.1“Mwannyinaffe White yali mu kwolesebwa okumala eddakiika nga amakumi abiri oba ekitundu ky'essaawa. Bwe yatandika okwolesebwa, buli eyaliwo yalabika ng'awulira amaanyi ga Katonda n'okubeerawo kwe, era abamu ku ffe ddala twawulira Omwoyo wa Katonda ng'atukkako n'amaanyi mangi. Twali mu kusaba ne mu kukuŋŋaana okw'okussa ekimu ku makya ga Ssabbiiti nga ku ssaawa ssatu. Ow'oluganda White, kitange, ne Mwannyinaffe White baali bamaze okusaba, era nze nali nsaba mu kiseera ekyo. Tewaaliwo kwesiikuula wadde ebikolwa eby'okweraga. Naye twali twegayirira Katonda n'obunyiikivu awe olukuŋŋaana omukisa olw'okubeerawo kwe, era awe n'omulimu mu Michigan omukisa. Mwannyinaffe White bwe yayogerera waggulu mu ddoboozi ery'obuwanguzi nti, ‘Ekitiibwa! e-k-i-t-i-i-b-w-a! e-k-i-t-i-i-b-w-a!’ nga bwe mumuwulidde emirundi mingi ng'atandika okwolesebwa, Ow'oluganda White yayimirira n'ategeeza abawuliriza nti mukyala we yali mu kwolesebwa. Bwe yamala okunnyonnyola engeri y'okwolesebwa kwe, n'okuba nti tassa mukka ng'ali mu kwolesebwa, yayita buli eyayagala ajje mu maaso amukebere. Omusawo Drummond, eyali era omubuulizi Omudiventi akwata olunaku olusooka mu wiiki, yali agambye nga tannamulaba mu kwolesebwa nti okwolesebwa kwe kwavanga mu kufuga ebirowoozo by'omuntu, era nti naye yali asobola okumuleetera okwolesebwa. Yajja mu maaso, n'amukebeza nnyo, oluvannyuma n'afuuka mweru nnyo mu maaso, n'agamba nti, ‘Tassa mukka!’”
GSAM 206.2“Nkakasa ddala nti teyassa mukka mu kiseera ekyo ng'ali mu kwolesebwa, wadde mu kwolesebwa okulala okuwerako kwe yafuna nga ndiwo. Okuva mu kwolesebwa kwalabikira ddala nga n'okukuyingiramu bwe kwalabikira. Akabonero akaasooka okututegeeza nti okwolesebwa kuwedde kaali kutandika nate okussa omukka. Omukka gwe yasooka okuyingiza gwali gwa munda nnyo, gwa bbanga ddene era mu bujjuvu, mu ngeri eyalaga nti amawuggwe ge gaali gaggweereddemu ddala empewo. Oluvannyuma lw'okuyingiza omukka ogwasooka, waayita eddakiika eziwerako nga tannayingiza gwa kubiri, ogwajjula amawuggwe ddala ng'ogwasooka bwe gwakola; ate n'awummulamu eddakiika bbiri, n'ayingiza omukka ogw'okusatu, oluvannyuma lw'ogwo okussa omukka ne kudda mu mbeera ya bulijjo.” Yassaako omukono nti, “M. G. Kellogg, M.D., Battle Creek, Mich., 28 Desemba 1890.”
GSAM 207F. C. Castle
GSAM 207.1Tuweerayo obujulizi buno obuva eri omuntu eyalaba Mukyala White ng'akeberwa omusawo ng'ali mu kwolesebwa e Stowe, Vermont, mu biseera eby'ebbugumu mu 1853. Agamba nti:—
GSAM 207.2“Waaliwo omusawo, era yamukebeza ng'amagezi ge n'obuyigirize bwe bwe byamuluŋŋamya, asobole okuzuula ekyaleetanga embeera eyo. Omusubbaawa ogwaka gwakwatibwa kumpi n'amaaso ge, agaali gazibuse ddala; tewaali kinywa ky'eriiso n'ekimu ekyenyeenya. Awo n'akebera enkuba y'omutima gwe, era n'okussa kwe omukka, naye tewaaliwo kussa mukka. Ekyavaamu kyali nti yamatira nti embeera eyo yali teyinza kunnyonnyolwa na mateeka ga butonde oba ga ssaayansi.” Yassaako omukono nti, “F. C. Castle.”
GSAM 207D. H. Lamson
GSAM 207.3Obujulizi buno obuddako bukwata ku kukeberebwa okwakolebwa nga Mukyala White ali mu kwolesebwa, mu lukuŋŋaana olwabeera mu maka g'Omusumba James White, ku luguudo lwa Monroe, Rochester, N.Y., nga 26 Jjuuni 1854:—
GSAM 207.4“Mu kiseera ekyo nnali wa myaka kkumi na musanvu. Kiri ng'ekyali kisoboka okuwulira amaloboozi ago agaaseetulanga omutima bwe yayogerera waggulu nti, ‘E-k-i-t-i-i-b-w-a!’ Awo n'akka mpola n'atuuka wansi, nga tagudde naye ng'akka mpolampola, era omuntu eyali amuyamba n'amuwanirira mu mikono gye. Abasawo babiri baayingira, omu mukadde n'omulala muvubuka. Ow'oluganda White yayagalira ddala bakebere Mwannyinaffe White n'obwegendereza, era bwe batyo bwe baakola. Endabirwamu yaleetebwa, omu ku bo n'agikwata ku kamwa ke ng'ayogera; naye mangu ne baleka ekyo, ne bagamba nti, ‘Tassa mukka.’ Awo ne bakebera embiriizi ze n'obwegendereza ng'ayogera, bazuule obubonero bw'okussa omukka ogwa munda, naye tebaabuzuula. Bwe baali bakomekkereza ekitundu kino eky'okumukebeza, yayimirira ku bigere bye, ng'akyali mu kwolesebwa, ng'akutte Bayibuli waggulu nnyo, ng'abikkula ekifo ekimu oluvannyuma lw'ekirala, ng'ajjuliza ebiwandiikiddwa awatali kusobya, newakubadde ng'amaaso ge gaali gatunudde waggulu era nga tegatunuulira kitabo.
GSAM 208.1“Yalaba ebibonyoobonyo omusanvu eby'enkomerero. Awo n'alaba obuwanguzi bw'abatukuvu, era kiri ng'ekisoboka n'okutuusa kaakano okuwulira amaloboozi ge ag'obuwanguzi. Ebintu bino mbiwaako obujulizi n'omutima gwange gwonna.” Yassaako omukono nti, “Omusumba D. H. Lamson, Hillsdale, Mich., 8 Febwali 1893.”
GSAM 208Mukyala Drusilla Lamson
GSAM 208.2Obujulizi obulala obukwata ku kukeberebwa okwo obuva eri Mukyala Drusilla Lamson, nnamwandu wa kizibwe w'Omusumba Lamson, era omukulu w'abalabirizi b'abalwadde mu ddwaliro ly'okuzza obulamu e Clifton Springs, N.Y. Bw'ayogera ku lukuŋŋaana olw'ennaku 26 Jjuuni 1854, agamba nti:—
GSAM 208.3“Nzijukira olukuŋŋaana mwe baakolera okugezesa okwo, kwe kugamba, okukakasa ebyo Ow'oluganda White bye yayogeranga emirundi mingi, nti Mwannyinaffe White teyassanga mukka ng'ali mu kwolesebwa, naye sisobola kujjukira linnya ly'omusawo eyaliwo.... Ateekwa okuba nga yali Musawo Fleming, kubanga ye yali omusawo eyayitibwanga oluusi okuwa amagezi. Naye kaakano yafa. Kino nsobola okukyogera, nti okugezesa kwakolebwa, era nga tewali kabonero konna ka mukka kaalabika ku ndabirwamu.” Yassaako omukono nti, “Drusilla Lamson, Clifton Springs, N.Y., 9 Maaki 1893.”
GSAM 208.4Waliwo n'obujulizi obulala obuva eri omu ku baaliwo ku mukolo ogwogeddwako waggulu:—
GSAM 208David Seeley
GSAM 208.5“Kino kya kukakasa nti nsomye obujulizi obuli waggulu obwa David Lamson ne Mukyala Drusilla Lamson, obukwata ku bigambo by'omusawo bwe yali akebera Mukyala E. G. White ng'ali mu kwolesebwa, nga 26 Jjuuni 1854. Nnaliwo mu lukuŋŋaana olwo, era nnalaba okukeberebwa okwo. Nzikiriziganya n'ebyo Ow'oluganda Lamson ne Mwannyinaffe Lamson bye boogedde, era nnyongerako nti Musawo Fleming n'omusawo omulala omuto be baamukebeza. Mukyala White bwe yamala okuyimirira ku bigere bye, nga bwe bagambye, ng'ajjuliza ebyawandiikibwa, Musawo Fleming yasaba omusubbaawa ogwaka. Yagukwata kumpi ddala n'emimwa gye nga bw'asobola awatali kumwokya, era mu kkubo omukka gwe mwe gwandiyise singa yali assa omukka. Omuliro tegwayega wadde katono. Awo omusawo n'ayogera n'amaanyi nti, ‘Ekyo kikimalidde ddala emirembe gyonna, tewali mukka mu mubiri gwe.’” Yassaako omukono nti, “David Seeley, Fayette, Iowa, 20 Agusito 1897.”
GSAM 209Mwami A. F. Fowler ne Mukyala We
GSAM 209.1Ebigambo bino ebiddako bikwata ku kukeberebwa okwakolebwa nga Mukyala White ali mu kwolesebwa mu kisenge ky'enkuŋŋaana ekya Waldron, Hillsdale, Mich., mu mwezi gwa Febwali 1857. Musawo Lord, omusawo ow'e Hillsdale eyali amaze emyaka amakumi ataano ng'ajanjaba, yamukebeza n'obwegendereza bungi nnyo, era ku kukeberebwa okwo mpayo obujulizi buno:—
GSAM 209.2“Twaliwo Mwannyinaffe E. G. White bwe yafuna okwolesebwa (mu Febwali 1857) mu kisenge ky'enkuŋŋaana ekya Waldron, Hillsdale. Musawo Lord yamukebeza, n'agamba nti, ‘Omutima gwe gukuba, naye tassa mukka. Obulamu weebuli, naye amawuggwe tegakola; sisobola kunnyonnyola mbeera eno.’” Baassaako emikono nti, “A. F. Fowler, Mukyala A. F. Fowler, Hillsdale, Mich., 1 Janwali 1891.”
GSAM 209C. S. Glover
GSAM 209.3Wano waliwo ebigambo ebirala ebikwata ku kwolesebwa okwo kwennyini:—
GSAM 209.4“Nnaliwo Mwannyinaffe White bwe yafuna okwolesebwa okwogeddwako waggulu mu kisenge ky'enkuŋŋaana ekya Waldron, Hillsdale. Ng'oggyeeko ebigambo ebiri waggulu, nnawulira omusawo ng'agamba nti embeera ya Mwannyinaffe White mu kwolesebwa yali ‘esukkiridde okumanya kwe.’ Era yagamba nti, ‘Mu kino mulimu ekintu ekisukkiridde amaanyi g'obutonde.’” Yassaako omukono nti, “C. S. Glover, Battle Creek, Mich., 19 Janwali 1891.”
GSAM 209Mwami Carpenter ne Mukyala We
GSAM 209.5Buno bwe bujulizi obw'okusatu ku nsonga eyo yennyini:—
GSAM 209.6“Kino kya kukakasa nti twaliwo mu kisenge ky'enkuŋŋaana ekya Waldron, Hillsdale, Mich., mu Febwali 1857, Mukyala E. G. White bwe yafuna okwolesebwa, era ng'ali mu mbeera eyo Musawo Lord n'amukebeza, ne tuwulira ebigambo bye bye yayogera mu lujjudde ku nsonga eyo, nga bwe biweereddwa waggulu Ow'oluganda Fowler ne Mwannyinaffe Fowler.” Baassaako emikono nti, “W. R. Carpenter, Eliza Carpenter, Noblesville, Ind., 30 Agusito 1891.”
GSAM 210D. T. Bourdeau
GSAM 210.1Kaakano mulowooze ku kugezesebwa okwakolebwa nga Mukyala White ali mu kwolesebwa e Buck’s Bridge, mu ssaza lya St. Lawrence, N.Y.:—
GSAM 210.2“Nga 28 Jjuuni 1857, nnalaba Mwannyinaffe Ellen G. White mu kwolesebwa omulundi ogwasooka. Nnali sikkiriza kwolesebwa okwo; naye ekintu kimu ku bintu ebirala bye nnyinza okwogerako kyankakasa nti okwolesebwa kwe kwavanga eri Katonda. Okumala okubuusabuusa kwange oba yali assa omukka oba nga nedda, nnasooka okuteeka omukono gwange ku kifuba kye okumala ekiseera ekiwanvu ekimala okumanya nti amawuggwe ge gaali tegeenyenya n'akatono, ng'ag'omuntu afudde bwe gandiweze. Awo nnaggyawo omukono gwange ne nguteeka ku kamwa ke, nga nsiba ebituli by'ennyindo ye wakati w'ekinkumu kyange n'olugalo olusonga, aleme ddala okusobola okufulumya oba okuyingiza empewo, ne bwe yandiyagadde okukikola. Nnamukwata bwe ntyo n'omukono gwange okumala eddakiika nga kkumi, ekiseera ekiwanvu ekimala okumuleetera okuziyira olw'obutafuna mukka mu mbeera eya bulijjo; naye okugezesebwa kuno tekwamukosa wadde katono. Okuva lwe nnalaba ekintu kino eky'ekyewuunyo, sseewulirangako wadde omulundi ogumu nga nnina okubuusabuusa nti okwolesebwa kwe kwavanga eri Katonda.” Yassaako omukono nti, “D. T. Bourdeau, Battle Creek, Mich., 4 Febwali 1891.”
GSAM 210Omusawo Omusamize Agezesa Okwolesebwa
GSAM 210.3Nja kwogera ku kukeberebwa okulala okw'omusawo kwe nnalaba e Parkville, mu ssaza lya St. Joseph, Mich., nga 12 Janwali 1861.
GSAM 210.4Mukyala White bwe yali amaliriza okubuulirira ekibiina ekinene ekyali kikuŋŋaanidde mu nnyumba y'enkuŋŋaana y'Abadiventi, omukisa gwa Katonda gwamukkako mu ngeri ey'ekyewuunyo, n'atwalibwa mu kwolesebwa ng'atudde mu ntebe ye. Waaliwo Musawo Brown, omusajja omulamu obulungi era ow'amaanyi mu mubiri, eyali omusamize. Yali agambye nti okwolesebwa kwe kwali kwe kumu n'okusamira, era nti singa ayolesebwa ng'aliwo, yandimuggye mu kwolesebwa okwo mu ddakiika emu. Buli eyayagala yayitibwa ajje mu maaso, amukebere alyoke yeekakasize embeera ye ng'ali mu kwolesebwa. Omusawo yajja mu maaso, naye bwe yali tannatuuka na mu kitundu kya kukebeza kwe, yafuuka mweru nnyo mu maaso ng'omufu, n'akankana ng'ekikoola ky'omuti gw'asipeni. Omusumba White yagamba nti, ‘Omusawo anaategeeza embeera ye?’ Yaddamu nti, ‘Tassa mukka,’ n'ayanguwa okugenda ku luggi. Abaali ku luggi, abaali bamanyi okwewaana kwe, ne bagamba nti, ‘Ddayo, okole nga bwe wagambye nti onookola; omukazi oyo muggye mu kwolesebwa.’ Ng'ateganyiziddwa nnyo, yakwata eky'okukwatako eky'oluggi, naye tebaamukkiriza kuluggulawo okutuusa abaali okumpi n'oluggi lwe baamubuuza nti, ‘Musawo, kiki ekiriwo?’ Yaddamu nti, ‘Katonda yekka y'amanyi; mundeke nve mu nnyumba eno;’ era n'afuluma.
GSAM 211.1Kyalabika lwatu nti omwoyo ogwamukolerangamu ng'omusamize gwali tegutebenkedde mu maaso g'amaanyi agaafuganga Mukyala White mu kwolesebwa, nga bwe kyali ku baaliko dayimooni mu nnaku z'Omulokozi, abaabuuza nti, “Ozze wano okutubonyaabonya ng'ekiseera tekinnatuuka?”13
GSAM 211.2Mu kintu kino mulabika okufaanagana n'ebyo ebyawandiikibwa ku byatuuka ku nnabbi Danyeri. Bwe yatwalibwa mu kwolesebwa olw'Omwoyo wa Mukama, Abakaludaaya abaaliwo—abakaafiiri abataamanya Mwoyo oyo—baatya nnyo, ne “badduka okwekweka.”14
GSAM 211Muwala Harmon Alagirwa Okunyumya Okwolesebwa Kwe
GSAM 211.3Nga wayise wiiki emu oluvannyuma lw'okwolesebwa kwe okwasooka, mu lukuŋŋaana olwabeera mu nnyumba ya kitaawe, Muwala Harmon yafuna okwolesebwa okw'okubiri, mwe yalagirwa okutegeeza abalala ebyali bimubikkuliddwa. Yabuzaabuzibwa nnyo ng'anoonya engeri gye yandikozeemu ekyo Mukama kye yamulagira. Obulamu bwe bwali bunafu nnyo, ng'abonaabona ddala mu mubiri, era mu ndabika yonna yali asigazza ekiseera kitono eky'okubeera omulamu. Yali wa myaka kkumi na musanvu gyokka, mutono era munafu, nga tamanyidde kubeera mu bantu, era mu butonde nga wa nsonyi nnyo era eyeewala abantu, n'okuba nti okusisinkana abantu b'atamanyi kwamuleeteranga obulumi. Yasaba n'obunyiikivu okumala ennaku eziwerako, era n'ekiro ng'akyasaba okutuusa mu matumbi budde, omugugu guno gumuggibweko, guteekebwe ku muntu omulala asinga obusobozi bw'okugwetikka. Naye ekitangaala ekyalaga omulimu gwe yateekebwanga okukola tekyakyuka, n'ebigambo bya malayika ne byeyongera okuwulikika nti, ‘Tegeeza abalala ebyo bye nkubikkulidde.’
GSAM 212.1Ng'ali mu mbeera eno ey'okubuzaabuzibwa mu birowoozo, Muwala Harmon yagenda mu lukuŋŋaana olulala olwabeera mu nnyumba ya kitaawe. Mu lukuŋŋaana luno, abantu bonna beegatta mu kumusabira n'obunyiikivu, era naye ne yeewaayo nate eri Mukama, n'awulira ng'akkirizza okukozesebwa olw'ekitiibwa kye. Bwe yali asaba, ekizikiza ekikutte ekyali kimubisse kyasaasaana; era nga bwe yagamba oluvannyuma, ekitangaala ekimasamasa, ekyali ng'omupiira gw'omuliro, kyajja gy'ali, era bwe kyamukkako, amaanyi ge ne gamuggwaamu, n'alabika ng'ali mu maaso ga Yesu ne bamalayika. Nate ne kiddibwamu nti, ‘Tegeeza abalala ebyo bye nkubikkulidde.’ Yagamba nti yeegayirira nnyo nti, bwe kiba nga kimugwanira okugenda okunyumya Mukama bye yamulaga, akuumibwe obuteegulumiza. Awo malayika n'amugamba nti okusaba kwe kuwuliddwa, era nti singa aba mu kabi ak'okweegulumiza, yandibonyaabonyezeddwa obulwadde. Malayika yamugamba nti, ‘Bw'onootegeeza obubaka n'obwesigwa, n'ogumiikiriza okutuusa ku nkomerero, olirya ku bibala by'omuti ogw'obulamu, era olinywa ku mugga gw'amazzi ag'obulamu.’
GSAM 212Muwala Harmon Akyalira Poland, Maine
GSAM 212.2Muwala Harmon yali alagiddwa nti kimugwanira okugenda e Poland, Maine, anyumye okwolesebwa kwe. Olunaku olwaddirira okwolesebwa kuno okw'okusatu, bonna nga tebakisuubira, muko we yajja ng'avuga n'atuuka ku luggi lw'ennyumba ya kitaawe, n'ateesa okumutwala e Poland. Bwe yali eyo, yakola olukuŋŋaana mwe yanyumiza okwolesebwa. Hazen Foss,15 eyali aweddemu essuubi, teyasobola kusendebwasendebwa kujja mu kusinza okwo, naye ng'ali ebweru n'okutu kwe okumpi n'oluggi, yawulira ng'anyumya okwolesebwa kwe, n'agamba nti, ‘Okwolesebwa kw'anyumizza kufaananira ddala ebyo bye nnalagibwa, nga abantu babiri bwe bayinza okunnyonnyola ekintu kye kimu.’ Enkeera ku makya yasisinkana Muwala Harmon nga tamusuubira, n'amugamba ‘abeere mwesigwa mu kwetikka omugugu, ne mu kunyumya obujulizi Mukama bw'anaamuwanga, era Katonda talimwabulira.’ Abalala yabagamba nti, ‘Oyo kye kikozesebwa Mukama ky'ataddeko omugugu guno.’ Ddala yali agwanira okukimanya, kubanga yali alabye omuntu oyo mu kwolesebwa mwe yagambibwa nti omugugu ‘gumuggiddwaako.’
GSAM 213.1Okuva mu kiseera ekyo, omulimu gwa Muwala Harmon gwali gwa kutambula okuva mu kifo ekimu okudda mu kirala mu masaza ga New England, ng'anyumya ebyo ebyamulagibwa. Oluusi yagambibwanga mu kwolesebwa gye yalina okugenda, era n'ategeezebwa ebizibu bye yandisisinkanye. Obubaka bwe bwasinganga kunenya abo abaali bawugukira mu njigiriza ey'okujja kwa Kristo mu mwoyo, n'okukubiriza bonna okunywerera ku byali bibatuuseeko emabega.
GSAM 213.2Bw'ayogera ku byamutuukako agamba nti: “Abamu baalekera ddala okukola emirimu, ne baggya mu kussa ekimu bonna abataakkiriza ndowooza zaabwe ku nsonga eno.... Katonda yambikkulira ensobi zino mu kwolesebwa, n'antuma eri abaana be abaali bawabye nzibategeeze; naye bangi ku bo baagaanira ddala obubaka, ne bampayiriza nti nali ngoberera empisa z'ensi. Ate ku luuyi olulala, Abadiventi ab'erinnya obulinnya bampayiriza nti nali nneemalira mu ddiini awatali kutegeera, era ne ndagibwa mu ngeri ey'obulimba, abamu nga bakikola lwa bubi, ng'omukulembeze w'okweemalira mu ddiini awatali kutegeera kwe nnali nkola ddala okumalawo.”16 Ku kino tujja kuyiga ebisingawo mu ssuula eddako.
Notes
- Ekyamateeka 4:34, 35. ↩
- Zabbuli 106:21, 22, ↩
- Abeefeso 4:8-15, ↩
- Makko 16:17, 18. ↩
- 1 Abakkolinso 1:4-8. ↩
- Okubikkulirwa 12:17. ↩
- Okubikkulirwa 19:10. ↩
- 1 Abasessaloniika 5:5, 19-21. ↩
- Okusoma obujulizi bwonna obwa Bayibuli ku kugumira ddala kw'ebirabo eby'Omwoyo, laba Ekitabo ky'Ekirabo ky'Obunnabbi mu Kkanisa y'Enjiri, akapapula akalina empapula 120, akafunibwa mu bitongole byaffe ebifulumya ebitabo. ↩
- Nga bwe kyalagibwa Hazen Foss. Laba Essuula 11. ↩
- Ebyawandiikibwa eby'Okusooka, empapula 14, 15. ↩
- Danyeri 10:8, 17-19. ↩
- Matayo 8:29. ↩
- Danyeri 10:7. ↩
- Laba Essuula 11. ↩
- Ebiwandiiko eby'Olubereberye, lup. 22. ↩