Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
30 / 31
30 / 31

Essuula 27 — Obujulizi Obulala Obwakakasibwa

John Norton Loughborough

GSAM 442.1“YEKOSAFA n'ayimirira n'agamba nti, Mumpulire, mmwe Yuda n'abatuula mu Yerusaalemi; mukkirize Mukama Katonda wammwe, bwe mutyo munaanywezebwa; mukkirize bannabbi be, bwe mutyo munaalaba omukisa.”1

GSAM 442.2Emyaka mingi egiyise, obujulizi bwaweebwa okuyita mu kirabo ky'obunnabbi nti ng'enkomerero tennatuuka, empapula ezikubiddwa ez'amazima gano “zirisaasaanyizibwa ng'amakoola mu kiseera eky'okukunkumuka kwago.” Abantu bangi beebuuzanga mu birowoozo byabwe nti kino kyandituukiriziddwa kitya okuggyako ng'abantu abakkiriza amazima bategekeddwa oba bakuŋŋaanyiziddwa mu ngeri emu okukola omulimu ogwo. Mu kulabirira kwa Katonda, ebivaamu ebikulu bitera okuva mu ntandikwa entono ennyo; era bwe kyali mu kukula kw'enkola y'omulimu eyatandika mu ffe.

GSAM 442Ekibiina ky'Obupapula bw'Enjiri n'Obuminsani

GSAM 442.3Awo nga mu mwaka gwa 1870, ekirowoozo eky'ekibiina ky'obupapula bw'enjiri n'obuminsani kyasooka kuva mu bikolwa bya bannyinaffe abatonotono abeewaayo mu South Lancaster, Mass. Bannyinaffe bano baagezaako okumala ekiseera nga basindikira abantu ab'enjawulo abatali ba nzikiriza yaffe empapula n'obupapula bw'enjiri eby'ekkanisa yaffe mu posita, oluvannyuma ne babawandiikira ebbaluwa. Kino kyavaamu abantu abawerako okukkiriza amazima, era ne kireetera Omusumba S. N. Haskell okwebuuza nti, “Lwaki abantu baffe bonna tebayinza kukola ebyo bannyinaffe abatonotono bye bakoze?” Naddala mu mwaka gwa 1871, ensonga eno yayogerwako emirundi egiwerako mu mpapula z'Okwekenneenya n'Omulangirizi. Mu lutuula olw'enjawulo olw'Olukiiko Olukulu olw'Ekkanisa mu Nsi Yonna olwatuula nga 29 Ddesemba, 1871, Omusumba Haskell yaliwo era n'annyonnyola omugaso ogw'omulimu guno, ne bayisa ekiteeso eky'okusemba okutandikawo ebibiina by'obupapula bw'enjiri. Abasumba S. N. Haskell, W. H. Littlejohn, J. N. Andrews, J. H. Waggoner, ne I. D. Van Horn baalondebwa okuba ku kakiiko ak'okumaliriza enteekateeka z'okutandikawo ebibiina ng'ebyo.

GSAM 443.1Ekisinde kino kyatandikawo ekiseera ekipya mu kutwala omulimu gw'obubaka mu maaso. Okutuusa awo, okuyigiriza amazima kumpi kwonna kwali kwesigamye ku kaweefube w'omubuulizi yennyini ayogera n'abantu. Okumala emyaka egiwerako, Omusumba Haskell yakola nnyo nga yeetegereza era ng'atandikawo enteekateeka ez'okuyamba ekibiina ky'obupapula bw'enjiri n'obuminsani okutuuka ku buwanguzi. Kiba kya bwenkanya gy'ali okugamba nti ye yasooka okuggulawo ekkubo eryo. Kino si ku bibiina by'obupapula bw'enjiri n'obuminsani eby'amasaza gokka; era ye yaleeta mu 1878 eri Olukiiko Olukulu olw'Ekkanisa mu Nsi Yonna olwatuula e Battle Creek enteekateeka y'Ekibiina ky'Obupapula bw'Enjiri ekya bonna (oluvannyuma ekyayitibwa eky'Amawanga Gonna). Ekitundu kino mwe kikolera kiri ebweru w'ebibiina byaffe eby'amakkanisa eby'ebitundu, si mu Amerika mwokka naye ne mu nsi endala.

GSAM 443Abawandiisi Abakola Obulungi—Maria Huntley

GSAM 443.2Mukama mu kulabirira kwe yaleeta abawandiisi abakola obulungi, abaayamba ennyo Omusumba Haskell mu kisinde kino. Mwannyinaffe Maria Huntley yali omu ku abo abaakola nga tebadda nnyuma, ne bwe yali mu myaka egyaddirira ng'abonyaabonyezebwa nnyo obulwadde bw'omubiri; era yafiira ku mulimu gwe emyaka nga kkumi n'ena egiyise. Olw'amaanyi ge, emikisa mingi egy'okukola mu nsi endala gye tulina leero gye gyasooka okuzuulibwa. Abawandiisi abalala beegasse ku mulimu gwe gumu, era ekitundu ekikolebwamu bwe kyagaziyizibwa, kyafuuka kyetaagisa okuba n'abawandiisi mu nnimi ez'enjawulo.

GSAM 444Ebyavaamu eri Amakkanisa ag'Ebitundu

GSAM 444.1Naye ekyavaamu ekisinga obukulu mu kutandikawo omulimu gw'ekibiina ky'obupapula bw'enjiri mu ffe ye ngeri gye kyasobozesaamu okutandika n'okwongera omwoyo gw'obuminsani mu nteekateeka z'amakkanisa ag'ebitundu. Kiwadde buli muntu omukisa okubaako ky'akola ng'awandiika ebbaluwa era ng'agaba ebintu eby'okusoma, n'okufuna okuzaamu amaanyi okuva mu kukola yennyini olw'okulokola emyoyo.

GSAM 444Obujulizi ku Mulimu gw'Obupapula bw'Enjiri

GSAM 444.2Okulaga ekika ky'okuyigirizibwa okwaweebwa okuyita mu Mwoyo gw'obunnabbi ku mulimu gw'obupapula bw'enjiri n'obuminsani, tujuliza okuva mu Obujulizi eri Ekkanisa nnamba 29 ne 30:—

GSAM 444.3“Bwe wabaawo omulimu ogusinga omulala obukulu, gwe gw'okutuusa ebitabo byaffe ebifulumizibwa mu bantu bonna, bwe tutyo ne tubaleetera okunoonya mu Byawandiikibwa. Omulimu gw'obuminsani—okutwala ebitabo byaffe ebifulumizibwa mu maka, okwogera nabo, n'okusaba nabo n'okubasabira—mulimu mulungi, era guyigiriza abasajja n'abakazi okukola omulimu gw'obusumba.

GSAM 444.4“Si buli muntu nti asaanira omulimu guno. Abo abalina ebitone n'obusobozi ebisinga obulungi, abajja okukwata omulimu nga bagutegeera era nga bagukola mu nteekateeka, ne bagutwala mu maaso n'amaanyi agatagwaamu, be basaanidde okulondebwa. Wateekwa okubaawo enteekateeka ennungamu ennyo; era erina okugobererwa n'obwesigwa. Amakkanisa mu buli kifo gasaanidde okufaayo ennyo ku mulimu gw'obupapula bw'enjiri n'obuminsani.”

GSAM 444.5“Omulimu gw'obupapula bw'enjiri n'obuminsani mulimu mulungi. Mulimu gwa Katonda. Tegusaanidde kunyoomwa mu ngeri yonna; naye waliwo bulijjo akabi ak'okugukyamya okuva ku kigendererwa kyagwo ekituufu. Ababuulizi b'enjiri ey'ebitabo beetaagibwa okukola mu mulimu gw'obuminsani. Abantu abalina empisa embi tebasaanira mulimu guno. Abasajja n'abakazi abamanyi okukolagana n'abantu n'amagezi, abalina enjogera ennungi, abategeera amangu ebiyinza okujja mu maaso, abalina ebirowoozo ebisobola okwawula, era abategeera omuwendo gw'emyoyo, be bayinza okutuuka ku buwanguzi.”

GSAM 445.1Amakkanisa gaffe n'ababuulizi b'enjiri ey'ebitabo okutunda ebitabo, obutabo n'obupapula bw'enjiri eby'omuwendo ogusukka mu $8,000,000 mu myaka kkumi n'ebiri, bujulizi bukulu obulaga omugaso gw'omulimu gw'Ekibiina ky'Obupapula bw'Enjiri n'Obuminsani mu bikolwa.

GSAM 445Obunnabbi n'Amagezi g'Ensi

GSAM 445.2Waaliwo ekigambo eky'obunnabbi ekyaweebwa ku mulimu mu Bulaaya, era kituukirira ddala nga bwe kyayogerwa, ne kigwana okwogerwako wano. Abakozi n'abantu baagambanga nti omulimu tegwandisobodde kutambuzibwa eyo, naddala mu Scandinavia, nga bwe gukolebwa mu Amerika. Ekyabeewuunyisa, Mukyala White yagamba nti si kyokka nti gwandisobodde okugenda obulungi, naye era gwandisobodde okuwanirirwa mu ngeri y'emu nga mu Amerika. Yagamba nti Mukama yali amulaze nti singa beewaayo okuwa ekimu eky'ekkumi, ne ku nsimbi entono ze baafunanga, Katonda yandibawadde omukisa ogusingira ddala bye baali basuubira. Era yabagamba nti ababuulizi b'enjiri ey'ebitabo baali basobola okutunda ebitabo mu Scandinavia nga abantu basooka okulagira ebitabo bye baagala okugula, era nga kino kyandituuse ku buwanguzi. Abaddukanya ebitongole ebifulumya ebitabo mu nsi ezo baagamba nti, “Tekiyinzika;” nti “tebatundangako bitabo mu ngeri eyo.” Ebyaddirira byalaga nti malayika wa Mukama kye yamulaga ku nsonga eno kyasingira wala amagezi g'abatunzi n'abafulumya ebitabo ab'ensi. Okuva ku ntandikwa yaagwo, omulimu gw'ababuulizi b'enjiri ey'ebitabo gwabadde n'obuwanguzi eyo. Abamu ku abo abeewaayo okuwa omulimu ekimu eky'ekkumi ku nsimbi zaabwe entono bafuuse ababuulizi b'enjiri ey'ebitabo; era tebeebeezaawo bokka, naye bafuna n'ensimbi nnyingi okusinga bwe baafunanga edda, ne basobola okuwa ekimu eky'ekkumi ekisinga obunene.

GSAM 445.3Mu mwaka gwa 1895, ababuulizi b'enjiri ey'ebitabo baatunda ebitabo eby'omuwendo ogusukka mu $40,000 ebyakubibwa mu kitongole kyaffe ekifulumya ebitabo e Christiana, Norway. Mutegeere kino ng'obunnabbi obulala obwatuukirira, era nga ku buli ludda, mu kkanisa ne wabweru waayo, abantu baali bagamba nti tekiyinzika.

GSAM 445.4Ku mulimu gw'ebibiina by'obupapula bw'enjiri ebyatandikibwa mu 1871 n'emyaka egyaddirira, tusobola okugamba nga tetutya nsobi nti abantu abaleeteddwa eri amazima olw'okufuba kw'abakozi bano kumpi benkana n'abo abaleeteddwa olw'okufuba kw'abasumba bennyini. Okuyita mu mulimu guno, obubaka butuukizibwa eri amawanga gonna n'ennimi zonna ez'ensi.

GSAM 446Ebyokwewunda n'Omulimu gw'Obupapula bw'Enjiri

GSAM 446.1Mu Apuli, 1873, Ekibiina ky'Obupapula bw'Enjiri n'Obuminsani mu California kyawa lipoota ey'ekintu ekyasanyusa. Kyagamba nti ebyokwewunda abantu abaali bakkirizza amazima mu ssaza eryo bye baali bawadde ekibiina okutuusa ku lunaku olwo, byali bisaanuusiddwa, ne bikeberebwa okulaba obulongoofu bwabyo, ne bitundibwa ku muwendo gwa zaabu ne ffeeza bye byalimu ogwa $200; nti ensimbi ezo zonna zaali zikozeseddwa okugula obupapula bw'enjiri, obutabo n'empapula ezifuluma buli luvannyuma lwa kiseera, ebyali bigabiddwa; era nti ekibiina kyali kimaze okumanya ddala abantu amakumi abiri abaali baleeteddwa okukkiriza amazima olw'ebiwandiiko ebyagulibwa n'ensimbi ezaava mu byokwewunda ebyo. Mu abo abaategeera amazima olw'okusoma mwalimu John I. Tay, ow'e Oakland, California.

GSAM 446San Francisco Ekifo eky'Obuminsani

GSAM 446.2Mu 1875, obujulizi obukulu bwaweebwa ekkanisa y'e San Francisco, era tubujjukiza kaakano kubanga butuukiridde mu ngeri eyeewuunyisa ennyo. Okuva ku ntandikwa, ekkanisa eno yali erina okupangisa ebisenge ebinene eby'okusinzizaamu, era ng'esaasaanya ensimbi nnyingi n'efuna n'okutawaanyizibwa, kubanga baali tebasobola kukuŋŋaaniramu okumala ennaku eziddiriŋŋana, olw'okuba ebiseera ebisinga ebisenge ebyo byetaagibwanga okukozesebwa emirimu emirala.

GSAM 446.3Akawungeezi ka 14 ne 20 Apuli, 1875, abakulembeze b'ekkanisa y'e San Francisco baayitibwa okukuŋŋaanira mu nnyumba ya Mukyala J. L. James, ku Fifth Street, okumpi ne Market Street. Mukyala White yatutegeeza eyo ebyali bimulagiddwa mu kwolesebwa ku mbeera eyo: nti San Francisco kyandibadde bulijjo kifo kya buminsani, omulimu mwe gwandisobodde okukolebwa; era nti abantu bandyeyongedde okukkiriza amazima singa ensonga etambuzibwa n'amagezi. Singa bazimba ennyumba ey'okusinzizaamu, abantu mwe bayinza okuyitibwa era n'omulimu ne gukolebwamu, abantu bandyegasse ku bo, nabo oluvannyuma ne bayamba okusasula ebyetaago n'okumalawo ebbanja eryandibadde lyetaagisa mu kuteekateeka ennyumba ey'okukuŋŋaaniramu.

GSAM 447.1Mukyala White yeeyongera n'agamba nti yali alabye nti bwe yandikubirizza ekkanisa y'e San Francisco okulaba obukulu bw'okuzimba ennyumba ey'okusinzizaamu, ekkanisa eyo ennaku yandikirabye ng'okutambula mu kizikiza. Naye yalagirwa okugamba nti bwe banditandise okukola, bandirabye okulabirira kwa Katonda nga kubaggulirawo ekkubo mu maaso gaabwe, mutendera ku mutendera, era nti ab'omukwano bandireeteddwa okubayamba mu lugendo lwonna, okutuusa ng'ebbanja lyonna limaze okusasulwa.

GSAM 447.2Ng'omu ku batono abaali mu nkuŋŋaana ezo ze mmaze okwogerako, nsobola okugamba nti ekirowoozo eky'abantu abo, kumpi bonna abaali abaavu mu nsi muno, okutandika okuzimba ennyumba ey'okukuŋŋaaniramu eya ffuuti 35 x 80, era mu kibuga omuwendo ogw'ettaka ogwawansi ennyo gye gwalabika ng'ogwetaagisa waakiri $6,000, ddala kyalabika “ng'okutambula mu kizikiza.” Baasobola okutandika olw'obwesige bwokka obujjuvu bwe baalina nti obujulizi Mukyala White bwe yabawa bwali buva eri Mukama, era nga ddala bwandituukiridde.

GSAM 447.3Olw'okuba mbadde n'enkolagana n'omulimu guno, oluusi nnyo oluusi kitono, okuva lwe gwatandika okutuusa kaakano, njagala okwogera wano nti obujulizi obwo butuukiridde mu buli kantu. Bwe twatandika okunoonya ettaka, twasobola okufuna ettaka ery'omuwendo gwa $6,000 ku $4,000. Mwannyinaffe omu yagamba nti yandiwaddeyo $1,000 singa asobola okutunda ekifo kye. Amangu ago yakwasa ow'obutunzi bw'ettaka n'amayumba ekifo ekyo, eyamugamba nti omuwendo gwali mutono nnyo. Mu wiiki bbiri zokka ekifo kye kyatundibwa ku muwendo ogwasukka ku gwe yali asoose okukibaliriraamu ne $1,000, era n'asasula kye yali yeeyamye. Omulala, ow'oluganda omwavu eyali talaba ngeri kkanisa gye yandizimbiddwa, naye n'agamba nti, “Mukama bw'agamba nti kiteekwa okukolebwa, ajja kuggulawo ekkubo mu ngeri gy'amanyi,” yeewuunya nnyo bwe yasanga ng'ensonga z'obusika bw'omu ku b'eŋŋanda ze zimaze okukolebwako, era nga mu zo yali afunye $20,000. Yawaayo $1,000 olw'okuzimba, n'agula ekitundu kimu ku bisatu eky'ettaka ly'ekkanisa azimbeko ennyumba ye ey'okubeeramu, bw'atyo n'ayamba ekibiina mu ngeri bbiri.

GSAM 448Obuyambi Obukulu eri San Francisco

GSAM 448.1Bwe tutyo twandisobodde okwogera ku birabo n'obuyambi bungi akakiiko bye kaafuna nga kagenda mu maaso n'okuzimba ennyumba. Kimala okugamba nti ekizimbe ky'ekkanisa kyazimbibwa ku nsimbi, awamu n'ettaka, nga $14,000, nga ezisukka mu kitundu kimu eky'ebbiri zaava mu birabo nga n'ennyumba tennaggwa. Oluguudo lwa Laguna, ekizimbe kwe kyazimbibwa, lwali mu kitundu ky'ekibuga ekyali kibulamu ebizimbe by'amasomero; olukiiko lw'amasomero lwajja okupangisa ebisenge ebya wansi okusomesezaamu nga n'akasolya tekannateekebwako. Ensimbi z'obupangisa ddoola nsanvu mu ttaano buli mwezi, ezaafunibwa okumala kumpi emyaka ebiri, zaasasulanga amagoba ku bbanja n'ebisaasaanyizibwa ku mirimu egya bulijjo, ekibiina ne kisobola okukozesa ensimbi ze kyakuŋŋaanyanga okusasula ebbanja eryali lisigadde.

GSAM 448Eddwaliro erijjanjabisa Amazzi

GSAM 448.2Mu kiseera kino ekitundu kitono ku bbanja eryaweebwa mu kiseera ekyo kye kikyaliwo, era mu kisenge ekya wansi w'ettaka eky'ekkanisa waliwo eddwaliro erijjanjabisa amazzi eririna ebyuma byonna ebyetaagisa, nga teririna buzibu bwa nsimbi. Omuwendo gwalyo gusingira wala ebbanja erisigadde, nalyo erinaatera okuggwaawo.

GSAM 448.3Ekitundu ky'obujulizi ekyogera ku bantu okukkiriza amazima kituukiridde mu ngeri ey'ekitalo ennyo. Si makumi gokka, wabula bikumi, ebifunye ekitangaala ky'amazima mu kibuga ekyo, era kaakano basaasaanye mu bitundu eby'enjawulo eby'ensi. Buli lwe ntera okukyalira San Francisco, nsanga abantu wakati wa babiri na kkumi abakkirizza amazima okuva lwe nnasembayo okusisinkana ab'oluganda eyo; era enkomerero tennaba.

GSAM 449Okufa kw'Omusumba White

GSAM 449.1Awo nga mu mwaka gwa 1880, Mukyala White yalagirwa okuyita mu Mwoyo gw'obunnabbi okugamba bba, Omusumba James White, aleke bingi ku byali bimweraliikiriza n'obuvunaanyizibwa bwe yali yeetisse, abiwe abantu abalala abato, ye “yeetegekere enkyukakyuka ye ey'enkomerero”—nga kitegeeza nti olugendo lwe olw'oku nsi lwali lunaatera okuggwa. Yatandika okugondera okulagirwa kuno, era kyali mu budde ddala, kubanga mu mwaka gwa 1881 emirimu gye gyakoma, ne yeebakira mu Yesu. Nga 31 Jjulaayi yakwatibwa omusujja gwa maleriya. Nga 3 Agusito, yaggyibwa mu maka ge n'atwalibwa mu Ddwaliro ly'e Battle Creek, gye yafunira obujjanjabi n'obulabirizi bwonna bwe baali basobola okumuwa, naye nga tebimuwonya. Yeeyongera bweyongezi okuzitoowererwa. Okuva ku ntandikwa y'obulwadde bwe, yali alina okuwulira munda nti “enkyukakyuka ye ey'enkomerero” yali etuuse.

GSAM 449Ebigambo by'Omusumba Smith

GSAM 449.2Ng'ayogera ku kino, Omusumba Uriah Smith agamba nti: “Embeera ez'okufa kwe zaali nnungi nnyo, nga kyandibadde kizibu okuba ennungi okusingawo. Mu nnaku essatu ezasembayo ez'obulwadde bwe, buli lwe yabanga ategeera yali ategeeza nti tawulira bulumi bwonna. Ekibiina ekinene eky'ab'emikwano ab'amazima abaali bakulukusa amaziga kyali kiyimiridde munda ne ku mabbali g'ekizimbe, nga mu kiseera ekyo eky'olweggulo olulungi olwa Ssabbiiti obulamu bwe bugenda buggwaawo mpola. Ng'agwa mu tulo otutereevu, bw'atyo bwe yafa; era byonna bwe byaggwa, emirembe emiwoomu gyalabika ng'egituula ku buli kitundu ky'amaaso ge nga tegigenda kuvaawo. Kyali ng'essaala eno yali eyanukuddwa:

GSAM 449.3“‘Mpa essaawa eno nneebake, Nga tonnampa ssanyu lyo eritalimu kwebaka; Mpa olunaku olw'okuwummula ku nsi, Nga sinnatandika mulimu ogw'omu ggulu.’”

GSAM 449.4We yafiira yali aweza emyaka nkaaga n'ennaku bbiri. Ekitiibwa kye yali aweebwa mu Battle Creek kyalabisibwa mu bantu abataakka wansi wa nkumi bbiri n'ebikumi bitaano abaali ku kuziika kwe nga 13 Agusito. Yawerekerwako okutuuka mu kifo kye eky'enkomerero eky'okuwummuliramu mu Masiro g'e Oak Hill, ekisinde ky'amagaali kyenda mu ttaano agaasikibwanga embalaasi, n'abantu abangi abaatambulanga n'ebigere.

GSAM 450.1Mu bujulizi obungi obwaweebwa oluvannyuma lw'okufa kwe ne bufulumizibwa mu Okwekenneenya n'Omulangirizi, tujuliza bino ebyawandiikibwa Omusumba S. N. Haskell:—

GSAM 450.2“Bwe ndowooza ku kusalawo kwe okw'amagezi kumpi mu buli kizibu ekyagwawo, ku kisa ky'omutima gwe n'obulungi bw'omwoyo gwe bye yayolesanga eri abaabanga basobezza, era n'eri abo abaabanga bamuyisizza obubi, buli lwe yalabanga obubonero bw'okwenenya kwabwe, ne ku kwagala kwe eri bye yali akkiriza nti bituufu, nsobola okwogera mu mazima nti, Taata mu Isirayiri agudde. Era ng'awummudde, omulimu, awamu n'abantu bangi, bajja kuwulira ebbula ly'okulengera kwe eby'omu maaso n'okulabirira kwe okw'omuzadde.”

GSAM 450.3Bwe yafa, abalabe baffe baagamba nti obubaka kaakano bwali buteekwa okukoma. Tekyali bwe kityo; ebitongole ebyo, bye yali atandisewo ng'aluŋŋamizibwa omukono gwa Katonda, byali bya kukula ne bisingawo obunene, bibe “ng'emiti Mukama gye yasimba,” egyandivuddeko amatabi amangi era agabala ebibala.

GSAM 450Okulagula ku Kuteekawo Amateeka g'Eddiini

GSAM 450.4Emyaka amakumi ataano mu munaana giyise okuva abo abaali bawa obubaka bwa malayika ow'okusatu lwe baagamba nti ekiseera kyandituuse, ng'obunnabbi obw'omu Okubikkulirwa 13 bwe bugamba, abantu ne bayigganyizibwa mu Amerika ne mu bifo ebirala olw'okukwata ebiragiro bya Katonda. Mu kitabo ekyawandiikibwa Mukyala White, ekiyitibwa Ebiwandiiko eby'Olubereberye, tusoma bino ku kuyigiriza kuno:—

GSAM 450.5“Malayika yagamba nti, ‘Mutunuulire!’ Amaaso gange gaatunuuzibwa eri ababi, oba abatakkiriza. Bonna baali mu kavuyo. Obunyiikivu n'amaanyi ebyali mu bantu ba Katonda byali bibasitula ne bibasunguwaza. Akavuyo, akavuyo kaali ku buli ludda. Nnalaba nga wateekebwawo ebikolwa eby'okulwanyisa ekibiina ekyalina ekitangaala n'amaanyi ga Katonda. Ekizikiza kyeyongera okubetooloola; naye baayimirira nga banywevu, nga basiimibwa Katonda era nga bamwesiga. Nnabalaba nga basobeddwa; oluvannyuma ne mpulira nga bakaabirira Katonda n'omutima gwonna. Emisana n'ekiro okukaaba kwabwe tekwakoma nti, ‘By'oyagala, ai Katonda, bikolebwe! Bwe kiba nga kiyinza okugulumiza erinnya lyo, ggulirawo abantu bo ekkubo ery'okudduka! Tulokole mu batamanyi Katonda abatwetoolodde. Batutegekedde okufa; naye omukono gwo guyinza okuleeta obulokozi.’”2

GSAM 451.1“Awo ne ndaba abakulembeze b'ensi nga bateesa wamu, ne Sitaani ne bamalayika be nga bakola nnyo okubetooloola. Nnalaba ekiwandiiko, ebyakoppololwa mu kyo nga bisaasaanyizibwa mu bitundu eby'enjawulo eby'ensi, nga kiragira nti abatukuvu bwe bataleka nzikiriza yaabwe ey'enjawulo, ne baleka Ssabbiiti, ne bakwata olunaku olusooka mu wiiki, abantu baali bakkirizibwa okubatta ng'ekiseera ekigere kimaze okuyita.”3

GSAM 451Okuyigganyizibwa mu Amerika

GSAM 451.2Abatuwakanya bagambye nti okuyigganyizibwa tekuyinza kujja mu nsi eno, kubanga Ssemateeka w'Amawanga Amagatte aga Amerika alangirira nti, “Palamenti teriteekawo tteeka lyonna eriteekawo eddiini ey'eggwanga, oba erigaana abantu okugigoberera mu ddembe.” Ate era, “Ekiwandiiko ky'Eddembe” eky'amawanga agasinga obungi mu mawanga ago kigaana okuteekawo amateeka ag'eddiini. Wadde nga bagamba bwe batyo, abantu baffe beeyongedde okulangirira obubaka obulabula n'okutegeka okwetaagibwa okusobola okwolekera okulwana okwo.

GSAM 451.3Mu 1863 ekibiina kyatandikibwawo nga kigenderera okukyusa Ssemateeka w'Amawanga Amagatte aga Amerika n'amateeka g'ensi, bisobole okukozesebwa okukaka abantu okugoberera eddiini. Ebirowoozo bino bifunye abagoberezi mu bwangu nnyo, era n'omusingi ogw'okukaka abantu okukola ekituufu, naddala ku kukuuma olunaku olusooka mu wiiki, gweyongedde okukkirizibwa, okuyigganyizibwa okw'amaanyi ne kuba nga kutandise dda mu mawanga mangi. Ne mu ago agalina amateeka g'olunaku olusooka mu wiiki agakkiriza abo abakuuma olunaku olulala olw'omuntu waabwe ow'omunda, abantu basibiddwa olw'obutakuuma lunaku olusooka mu wiiki.

GSAM 452Okukwatibwa Emirundi Kikumi mu Kkumi na Mukaaga

GSAM 452.1Mu maaso gange waliwo olukalala lw'okukwatibwa kw'Abadiventi ab'Olunaku olw'Omusanvu mu Amerika emirundi kikumi mu kkumi na mukaaga, okuva mu mwaka 1878 okutuuka mu Maaki 1896. Ku bano, kikumi mu mwenda baasangibwa nga balina omusango. Bangi ku bo baasibibwa okumala ennaku okuva ku makumi abiri okutuuka ku nkaaga, era nga kkumi na babiri ku bo baakakibwa okukola mu “kibinja ky'abasibe abasibiddwa enjegere” wamu n'abassi, ababbi, n'abazzi b'emisango abasinga obubi. Mu buli musango, abo abaabasalira ebibonerezo bakkiriza nti baali ku bannansi abasinga obulungi.

GSAM 452Ekibiina ky'Eddembe ly'Eddiini

GSAM 452.2Nga 21 Jjulaayi 1889, mu Battle Creek, Michigan, mwatandikibwawo ekibiina ekiyitibwa Ekibiina ky'Eggwanga eky'Eddembe ly'Eddiini. Ekigendererwa kyakyo kyali okuwakanya amateeka ag'eddiini, okusaasaanya mu bantu okumanya enkolagana entuufu wakati w'eddiini ne gavumenti ey'ensi, n'okuyamba abo abayigganyizibwa olw'omuntu waabwe ow'omunda. Ekibiina kino kyakola omulimu munene nnyo mu kusaasaanya ebitabo n'ebiwandiiko, ne mu kutangaaza abantu ku buvunaanyizibwa n'akabi ak'omu biseera ebyo mu ggwanga lyaffe. Mu mazima, kyakola omulimu munene mu kubunyisa okulabula okuli mu bubaka obw'Okubikkulirwa 14:9-12.

GSAM 452Obuyambi bw'Empapula z'Amawulire ezitali za Ddiini

GSAM 452.3Okuyigganyizibwa okw'amaanyi okwali kuyisibwa ku Badiventi ab'Olunaku olw'Omusanvu mu biseera ebyo kwayogerwako mu biwandiiko by'abasunsuzi b'empapula z'amawulire nga New York Sun, New York World, Chicago Inter Ocean, n'endala. Ebiwandiiko byafuluma nga byogera mu lwatu ku butali bwenkanya obwayisibwa ku munnansi w'Amawanga Amagatte aga Amerika olw'okugondera omuntu we ow'omunda n'okukuuma olunaku lwennyini olwalagirwa mu kiragiro. Ebiwandiiko eby'engeri eyo mu mpapula z'amawulire byatuusa ensonga eno ku basomi obukadde n'obukadde. Mu mwezi gumu, amazima amakulu ag'obubaka bwa malayika ow'okusatu gaatuusibwa ku bantu bangi okusinga be twali tusobodde okutuukako mu myaka egisukka mu makumi abiri.

GSAM 453Obusungu bw'Omuntu Bukozesebwa Okutendereza Mukama

GSAM 453.1Bwe tutyo tulaba nti okufuba kw'abantu okuziyiza omulimu gwa Katonda, n'okufuna amateeka agawagira Ssabbiiti endala evuganya n'eyo eyalagirwa mu kiragiro eky'okuna, kugguddewo ekkubo amazima geeyongere okubuna mu bwangu.

GSAM 453.2Bwe tufumiitiriza ku ebyo ebikoleddwa mu myezi mitono mu ngeri eno, ebyawandiikibwa bibiri bitujjira nnyo mu birowoozo. Ekimu kigamba nti, “Tetuyinza kukola kintu kyonna okuwakanya amazima, wabula okuwagira amazima;”4 N'ekirala nti, “Mazima obusungu bw'omuntu bulikutendereza: obusungu obusigaddewo olibuzibira.”5

GSAM 453Obunnabbi ku Mateeka g'Olunaku Olusooka mu Wiiki

GSAM 453.3Mu Bujulizi Nnamba 32, obwakubibwa mu 1885, mulimu ekigambo ku ngeri amateeka g'olunaku olusooka mu wiiki gye gandiyisiddwamu mu Mawanga Amagatte aga Amerika. Kigamba nti: “Okufuna okwagalibwa n'obuwagizi bw'abantu, abateesi b'amateeka balikkiriza okusaba kw'abantu abagala etteeka ly'olunaku olusooka mu wiiki.”6 Ka tulabe katono engeri kino gye kimaze okutuukirizibwamu.

GSAM 453Amateeka ku Mwoleso gw'Ensi Yonna

GSAM 453.4Mu 1892 Palamenti yasabibwa okuziyiza Omwoleso gw'Ensi Yonna, ogwali ogw'okubeera mu Chicago, Illinois, okuva mu Maayi okutuuka mu Okitobba w'omwaka ogwo, okuggulwanga ku lunaku olusooka mu wiiki. Etteeka eryo lyayisibwa nga 19 Jjulaayi 1892, nga bakakiddwa ddala mu ngeri eyalagulwa waggulu. Era kijjukirwe nti guno gwe mulundi ogwasooka Palamenti y'Amawanga Amagatte aga Amerika ey'Obukiikakkono okuteekawo etteeka ku nsonga ya Ssabbiiti.

GSAM 453.5Amakkanisa gaaweereza enkalala ennene ennyo ez'amannya, n'ebiwandiiko by'okusaba, n'obubaka bw'essimu obuwandiike. Tegaakoma ku kusaba Palamenti, naye era mu kisa (?) gaategeeza ababaka baayo nti “mu kino twewaayo ffe ffennyini era buli omu eri munne nti okuva kaakano tetulironda wadde okuwagira, ku kifo kyonna eky'obukulu oba eky'obwesigwa, omubaka yenna owa Palamenti, ka abe wa Sseneti oba ow'olukiiko olw'awansi, alironda okuwa Omwoleso gw'Ensi Yonna obuyambi obulala obw'engeri yonna, okuggyako ng'agoberedde obukwakkulizo obwogeddwa mu bisaliddwawo bino.” Obukwakkulizo bwali nti Omwoleso guggalwengawo ku lunaku olusooka mu wiiki.

GSAM 454Ebyayogerwa mu Palamenti, 1892

GSAM 454.1Ng'ekyokulabirako ky'ebyayogerwa mu Palamenti ng'etteeka liyisibwa, soma bino ebiddirira:

GSAM 454.1“Nnandyagadde okulaba ekigambo eky'okwegaana ekyo nga kiwandiikiddwa mu nnukuta enzirugavu ku lupapula olweru, era nga kireeteddwa Palamenti y'Amawanga Amagatte aga Amerika. Mukiwandiike. Mwandikiwandiise mutya? ... Mukiteeke mu bigambo, bwe muba n'obuvumu; mukiwagire, bwe muba n'obuvumu; bameka ku abo abaakirondedde abandisobodde okukomawo nate wano? Nsuubira nti tewali n'omu. Mweeteeka mu kabi bwe mukiwakanya.”

GSAM 454Ekkanisa Yeewaana

GSAM 454.2Abo abaasaba era ne bafuna Palamenti okuyisa etteeka lino baakitwala ng'obuwanguzi obukulu mu nteekateeka yaabwe ey'amateeka ag'eddiini. Kino kirabikira mu kigambo ekyayogerwa omu ku basumba bano abamanyifu, mu kubuulira kwe mu Pittsburg, Pennsylvania, nga kino kyakaggwa okubaawo, bwe yagamba nti:—

GSAM 454.3“Nti ekkanisa erina obuyinza ku bibiina ebikulu eby'ebyobufuzi oba ebifuga kiragiddwa bulungi nnyo mu nsonga y'Omwoleso gw'Ensi Yonna eyakaggwa, Sseneti y'Amawanga Amagatte aga Amerika, olukiiko olusinga obukulu mu nsi, bwe yawuliriza eddoboozi ly'eddiini, n'eyisa etteeka ery'okugabira Omwoleso gw'Ensi Yonna $5,000,000, nga mulimu akakwakkulizo akaateekebwawo ekkanisa nti emiryango gy'omwoleso omunene tegiggulwangawo ku lunaku olusooka mu wiiki. Ekikolwa ekyo ekinene era ekirungi kitegeeza Omukristaayo nti bwe kiba nga kino kisobola okukolebwa, n'ebirala ebyetaagibwa kyenkanyi bisobola okukolebwa. Ekkanisa yeeyongera okufuna amaanyi buli kiseera, era eddoboozi lyayo liriwulirwa emirundi mingi nnyo mu biseera eby'omu maaso okusinga mu byayita.”

GSAM 454.3Bwe tutyo tulaba engeri obujulizi obwo obwaweebwa mu 1885 gye bwamala okutuukirira era gye bweyongera okutuukirira.

GSAM 455Obumu bw'Abakatoliki n'Abapolotesitanti

GSAM 455.1Ku nsonga eno tujja kwogera ku bunnabbi obulala obwaweebwa mu 1885, obusangibwa era mu Bujulizi Nnamba 32:—

GSAM 455.2“Obupolotesitanti bwe buligolola omukono gwabwo okusomoka olukonko okukwata omukono gw'obuyinza bwa Rooma; bwe buliyisa omukono emitala w'obunnya obuwanvu okukwatagana n'enzikiriza y'okukwatagana n'emyoyo gy'abafu; ensi yaffe, olw'obuyinza bw'okwegatta kuno okw'ebibiina ebisatu, bw'eryegaana buli musingi gwa Ssemateeka waayo nga gavumenti ey'Obupolotesitanti era eya lipabuliki, n'eteekawo enteekateeka ez'okubunyisa obulimba n'endowooza ezibuzaabuza eza paapa, olwo tunaategeera nti ekiseera kituuse Setaani okukola eby'amagero, era nti enkomerero eri kumpi.”7

GSAM 455.3Okulaga engeri ekitundu ekisooka eky'obunnabbi buno gye kyatandika edda okutuukirira, kitwetaagisa kwokka okutunuulira ebigenda mu maaso okutwetooloola. Mulabe Abapolotesitanti, abasumba n'abantu, nga banoonya okuganja eri Abakatoliki, nga babayita okujja mu nkuŋŋaana z'ebibiina byabwe, n'ebirala. Kijjukirwe nti mu 1885, obujulizi obwo obuli waggulu bwe bwaweebwa, kumpi tewaali kabonero konna ak'ebyo ebirabibwa kaakano mu nsonga eno.

GSAM 455.4Okulaga engeri Abapolotesitanti gye bagolola omukono okufuna omukono n'obuyambi bw'abagoberezi ba paapa, njuliza ekipapula ky'amawulire Star ekya Kansas City (Missouri), ekya nga 18 Maaki 1896.

GSAM 455Abamesodisiti n'Olunaku lwa Mutukuvu Patrick

GSAM 455.5Ku Lunaku lwa Mutukuvu Patrick, nga 17 Maaki 1896, Dokita Mitchell, omusumba w'ekkanisa y'Abamesodisiti esinga obukulu mu Kansas City, yayogerera mu Nnyumba y'Eby'okuyimba eya Coates, mu Kansas City, Missouri. Star kyogera ku kitundu ky'ebigambo bye nga “akatundu akatono akafaanana akazannyo.” Dokita Mitchell yakubirwa engalo ez'amaanyi bwe yayogera bino:—

GSAM 455.6“Obukakanyavu obw'okusosola mu ddiini mwana wa butamanya. Tulina obukakanyavu obwo kubanga tetumanyi baliraanwa baffe kimala. Ffe Abapolotesitanti tuyigiriziddwa okukkiriza ebintu eby'entiisa ebitayogerwa ku Bakatoliki. Abakatoliki bayigiriziddwa okukkiriza ebintu eby'entiisa ebitayogerwa ku Bapolotesitanti. Kaakano tuzuula ebirowoozo ebikyamu bye tulina ku bannaffe bwe tusemberagana okusobola okutunulagana mu maaso n'okukwatagana mu mikono; singa tweyongera okumanyagana, twandiyongedde okwagalana. Tubadde tuyimirira wala ne tuvumirira bannaffe. Nga kya nsonyi eri abagoberezi ba Kristo aweereddwa omukisa. Abakristaayo bonna banunuliddwa omusaayi gwe gumu ogw'omuwendo; tulabirirwa ekisa kya Katonda kye kimu, era tusuubira okutuuka mu ggulu lye limu. Abooluganda, kyandibadde kirungi tutandike okumanyagana wano wansi.”

GSAM 456.1Star kyeyongera nti:—

GSAM 456.2“Awo Dokita Mitchell n'akyukira Faaza Dalton [omusaserdooti Omukatoliki] eyali atudde emabega we ddala, n'agolola omukono gwe n'agamba nti, ‘Ow'oluganda Dalton, omukono gwange guuno.’ Faaza Dalton n'agolokoka n'akwata omukono ogwali gugoloddwa, era Dokita Mitchell bwe yali amukwata mu ngalo, yagamba nti, ‘Kyandibadde kya nsonyi nnyo singa, oluvannyuma lw'okubeera ebbanga eddene bwe lityo mu kibuga kye kimu ku nsi, twandyetaaze malayika okutwanjulagana mu ggulu. Ka tumanyagane wano ku nsi.’ Abawuliriza ne bakuba engalo, era Faaza Dalton bwe yamala okutuula, Dokita Mitchell ne yeeyongera okwogera.”

GSAM 456Ekintu Ekinene Era Ekisalawo

GSAM 456.3Tujuliza obubaka obulala obwawandiikibwa mu Melbourne, Australia, nga 18 Febwali 1892:

GSAM 456.3“Eggulu lyonna lindagiddwa nga litunuulira ebintu bwe bigenda bibaawo. Ekiseera eky'akabi kigenda kulabika mu kukaayana okunene era okumaze ebbanga eddene ku bufuzi bwa Katonda ku nsi. Ekintu ekinene era ekisalawo kigenda kubaawo, era ekyo mu bwangu ddala.”

GSAM 456“Eggwanga Ekkristaayo” ery'Omulamuzi Brewer

GSAM 456.4Nga wayise ennaku kkumi na lumu oluvannyuma lw'ekiwandiiko kino okuwandiikibwa, era nga tekinnatuuka mu Mawanga Amagatte aga Amerika, waaliwo ekintu ekyabaawo Abapolotesitanti n'Abakatoliki bombi kye boogerako ng'ekyasalawo ku biseera eby'omu maaso eby'eggwanga lino. Njogera ku kusalawo kwa Kkooti Ensukkulumu ey'Amawanga Amagatte aga Amerika nti “Lino ggwanga Kkristaayo,” okwalangirirwa nga 29 Febwali Omulamuzi Omukulu Brewer. Nga bwe kyamaze okulagibwa, nga 19 Jjulaayi w'omwaka gwe gumu, etteeka ery'okuggalawo Omwoleso gw'Ensi Yonna ku lunaku olusooka mu wiiki lyayisibwa. Abasumba abaasaba ennyo liyisibwe baakubiriza n'amaanyi nga bagamba nti, okuva Kkooti Ensukkulumu bwe yali erangiridde nti lino ggwanga Kkristaayo, kyali kyetaagisa Ssabbiiti y'Abakristaayo ekuumibwe obutayonoonebwa. Era bwe kityo ekibiina ky'Ennongoosereza y'Eggwanga kye kyalowooza. Okuva bwe kiri nti lino ggwanga Kkristaayo, kyandikkirizza Katonda n'amateeka ge ng'omusingi gwa gavumenti, n'ebirala. Mazima ekintu ekinene era ekisalawo kyabaawo mu kukaayana kuno okusembayo, “era ekyo mu bwangu ddala.”

GSAM 457Bannabbi ab'Edda

GSAM 457.1Mu kwolesebwa okwaweebwa abaweereza ba Katonda, bannabbi, kwalabika nga mulimu ebika bibiri—ekimu ekiyitibwa “okwolesebwa okw'olwatu,” kwe kwolesebwa okwaweebwanga omuntu ng'asobola okulabibwa ng'akyolesebwa; n'ekirala ekiyitibwa “okwolesebwa okw'ekiro.” Okwolesebwa okw'ekika ekisooka kwogerwako mu 1 Samwiri 3:1, awali ebyatuuka ku mwana Samwiri mu bigambo bino: “Ekigambo kya Mukama kyali kya muwendo mungi mu nnaku ezo; tewaali kwolesebwa kwa lwatu.”

GSAM 457Okwolesebwa okw'Olwatu

GSAM 457.2Kwali kwolesebwa okw'engeri eno (okwolesebwa okw'olwatu) omukono gwa Mukama mwe gwali ku nnabbi Ezeekyeri. Abakadde ba Yuda bwe baali batudde mu maaso ge, baamulaba ng'ali mu kwolesebwa okw'olwatu.8 Ku mulundi omulala nnabbi Danyeri yatwalibwa mu kwolesebwa wakati w'abafuzi Abakaludaaya. Singa baasigala, bandimulabye ng'ayolesebwa, naye “okukankana okunene kwabagwako, ne badduka okwekweka.”9

GSAM 457Okwolesebwa okw'Ekiro okwa Mukyala White

GSAM 457.3Okwolesebwa okwasooka okwa Mukyala White kwonna kwali kwolesebwa kwa lwatu. Okuva mu 1884, engeri y'okwolesebwa ekyuse ku nsonga eno, kubanga kaakano kwe kwolesebwa okuyitibwa mu Byawandiikibwa “okwolesebwa okw'ekiro.” Si birooto byokka, naye malayika y'omu oyo omumasamasa amulabikira, n'amuyigiriza, nga bwe kyali mu myaka egyasooka mu kwolesebwa okw'olwatu. Ebyokulabirako bingi eby'“okwolesebwa okw'ekiro” byawandiikibwa mu Bayibuli, nga bwe kyangu okulaba bw'osoma Olubereberye 46:2; Danyeri 2:19; 7:13; Ebikolwa 16:9; 18:9; 23:11; 27:23-25.

GSAM 458.1Mu kwolesebwa kuno okw'ekiro okwa Mukyala White, obunnabbi bungi obukulu buweereddwa, era butuukiridde ddala, nga bwe kimaze okwogerwako. Kaakano njagala okwogera ku bimu ku ebyo bye yalagibwa oluvannyuma.

GSAM 458Okusengukira e Washington

GSAM 458.2Mu 1893, Mukyala White yagamba nti:

GSAM 458.2“Emirimu mingi nnyo kaakano gikuŋŋaanyizibwa mu Battle Creek. Singa emirimu egyo gyayawulwamu ne giteekebwa mu bibuga ebirala, ekitangaala n'okumanya gye byandiyinzizza okuwa ebitundu ebirala omukisa, kyandibadde mu nteekateeka ya Katonda. Mukama tayagala Yerusaalemi ow'okubiri mu Battle Creek. Wateekwa okubaawo okulongoosa okw'amaanyi n'okukyusa, n'okusengula ebikozesebwa n'ebitongole, okwagala kwa Katonda bwe kuba nga kutuukirizibwa.”

GSAM 458.3Ku Lukiiko Olukulu olw'Ekkanisa mu Nsi Yonna mu Oakland, California, mu Maaki 1903, yagamba nti:

GSAM 458.3“Okumala emyaka, abantu baffe balabuliddwa nti, Muve mu Battle Creek. Naye olw'emirimu emingi egyateekebwawo eyo, kyali kyangu okusigalayo, era abantu tebaalaba nsonga lwaki bandisenguse.”

GSAM 458.4“Nga nziramu ekibuuzo ekibuuziddwa ku kusenga awalala, nziramu nti, Yee. Wofiisi z'Olukiiko Olukulu olw'Ekkanisa mu Nsi Yonna n'omulimu gw'okufulumya ebitabo bisengulibwe okuva mu Battle Creek. Simanyi kifo ekyo gye kinaaba, oba ku Lubalama lw'Ennyanja Atlantic oba awalala. Naye kino kye nnaayogera, Temuteeka jjinja wadde ettoffaali mu Battle Creek okuddamu okuzimbayo wofiisi ya Review. Katonda agirina ekifo ekisinga obulungi.”

GSAM 458.5Oluvannyuma lw'okuwulira okulagirirwa kuno, olukuŋŋaana lw'abakkiriza lwalonda ne lusalawo “nti wofiisi z'Olukiiko Olukulu olw'Ekkanisa mu Nsi Yonna zisengulibwe okuva mu Battle Creek, Michigan, zitwalibwe mu kifo ekimu ku Lubalama lw'Ennyanja Atlantic.”

GSAM 459.1Mu lukiiko olw'abakulembeze b'Olukiiko Olukulu olw'Ekkanisa mu Nsi Yonna olwali mu Battle Creek, oluvannyuma lw'olukuŋŋaana lw'Olukiiko Olukulu olw'Ekkanisa mu Nsi Yonna, baalonda ne basalawo “nti tuwagira ekitebe kya wofiisi y'Olukiiko Olukulu olw'Ekkanisa mu Nsi Yonna okuteekebwa mu kitundu ekiriraanye Ekibuga New York.” N'olwekyo akakiiko akanene kaalondebwa okunoonya ekifo ekisaanira. Akakiiko kaategeeza Mukyala White enteekateeka yaako, ne kamubuuza oba yalina ekitangaala ekirala eky'okubawa. Yaddamu n'agamba nti:—

GSAM 459.2“Mukama atuyambe okutambula n'okutegeera era n'okusaba. Nkakasa nti ayagala tumanye, era mu bwangu ddala, gye tusaanira okuteeka ekitongole kyaffe ekifulumya ebitabo. Ndi mukakafu nti ekkubo lye tulinamu obukuumi lyokka kwe kweteekateeka okusenguka mu kiseera kyennyini ekire we kitambulira. Ka tusabe atuluŋŋamye. Alaze mu kulabirira kwe nti ayagala tuve mu Battle Creek....

GSAM 459.3“New York yeetaaga okukolerwamu omulimu, naye sisobola kugamba oba ekitongole kyaffe ekifulumya ebitabo kisaanira okuteekebwayo. Ekitangaala kye nfunye sikitwala ng'ekitegeerekeka ekimala okuwagira okusenguka okwo.”

GSAM 459.4Oluvannyuma lw'okumala kumpi wiiki bbiri nga kanoonya mu Kibuga New York ne mu bibuga ebikyetoolodde, akakiiko kaalemererwa okufuna ekifo ekisaanira ekitongole ekifulumya ebitabo. Mu kiseera kino ebbaluwa yatuuka, eyawandiikibwa nga 30 Maayi, Mukyala White mwe yagamba nti:—

GSAM 459.5“Abooluganda baffe bwe banoonya ekifo ky'ekitongole ekifulumya ebitabo ekya Review and Herald, basaana okunoonya Mukama n'omwoyo gwabwe gwonna. Balina okutambula n'obwegendereza bungi, n'okutunula, n'okusaba, era nga bajjukira buli kiseera obunafu bwabwe. Tetuteekwa kwesigama ku magezi g'abantu. Tuteekwa okunoonya amagezi Katonda g'awa....

GSAM 459.6“Ku kuteeka ekitongole mu New York, nteekwa okugamba nti, Mwekuume. Siwagira kubeera kumpi ne New York. Kaakano sisobola kuwa nsonga zange zonna, naye nkakasa nti ekifo kyonna ekiri mu mayiro amakumi asatu okuva ku kibuga ekyo kyandibadde kumpi nnyo. Mwekenneenye embeera eyetoolodde ebifo ebirala. Nkakasa nti ebirungi ebiri mu Washington, D.C., bisaana okunoonyerezebwako ennyo.

GSAM 460.1“Tetusaanira kuteeka kitongole kino mu kibuga wadde mu bitundu ebiriraanye ekibuga. Kisaana kuteekebwa mu kitundu eky'omu kyalo, we kiyinza okwetooloolwa ettaka.”

GSAM 460Obunnabbi bw'Okufuna Ekifo ku Bbeeyi Ennungi

GSAM 460.2Nga kalina okumanya kuno, akakiiko kaatandika okutunula okwetooloola Washington nga kasaba, awo ebbaluwa ey'okusatu n'etuuka ng'erimu okulagirirwa kuno:

GSAM 460.2“Tubadde tusaba ekitangaala ku kifo eky'omulimu gwaffe mu Buvanjuba, era ekitangaala kituujjidde mu ngeri etegeerekeka ddala. Mpeereddwa ekitangaala ekikakafu nti tulireeterwa ebifo eby'okugula abantu abaalina ensimbi ez'okukozesa mu bungi bye baasaasaanyako ensimbi ennyingi. Bannannyini nnyumba ezo ez'ekitiibwa bafa, oba ebirowoozo byabwe ne bitwalibwa ku kintu ekirala, n'ebyobugagga ebyo ne biteekebwa okutundibwa ku bbeeyi ntono nnyo....

GSAM 460.3“Okusinziira ku kitangaala ekimpeereddwa, mmanyi nti, mu kiseera kino, ekitebe kya Review and Herald kisaana kubeera kumpi ne Washington.”

GSAM 460Ekifo Ekyalagulwa Kizuulibwa

GSAM 460.4Nga kalina obubaka buno, akakiiko kaatandika okunoonya ekifo mu Kitundu kya Columbia, naye tewaali ttaka lyazuulibwa ku bbeeyi eri wansi wa ddoola lukumi buli yiika. Oluvannyuma baalagibwa Takoma Park. Bino bye byali mu lipoota y'akakiiko:—

GSAM 460.5“Twazuula ettaka erya yiika nga amakumi ataano ebweru w'ensalo y'Ekitundu ekyo katono, naye nga liri munda mu nsalo z'ekibuga Takoma Park, lye twali tusobola okugula ddoola kakaaga, oba ddoola kikumi mu abiri buli yiika. Twekebera ekifo kino n'obwegendereza. Twazuula nti emyaka egiyise omusawo ow'e Boston yali akironzeemu ekifo ky'eddwaliro ery'okuwummuliramu n'okujjanjabirwamu. Kigambibwa nti yasaasaanya ddoola nga emitwalo mukaaga okukigula n'okumalawo ebisaka byonna, ebisiki, n'ebisasiro. Ebizibu by'ensimbi byamulemesa okutuukiriza enteekateeka ze, ettaka ne lidda mu mikono gy'omusajja eyali amuwadde ebbanja ng'ettaka lye musingo, era ye ne limutwalako ddoola omutwalo gumu mu enkumi ttaano.

GSAM 461.1“Abatuuze ba Takoma Park, nga bakiikiriddwa mmeeya n'abamu ku bakulembeze, baatwaniriza n'essanyu lingi mu kifo ekyo, ne batukakasa nti baali baakukolagana naffe mu mukwano okutuukiriza enteekateeka zaffe.

GSAM 461.2“Mu ŋŋendo zaffe zonna n'okunoonya kwaffe, tetwazuula kifo kirala ekyatuukiriza mu bujjuvu ebiragiro by'obujulizi ng'ekino. Tukkiriza nti okulabirira kwa Katonda kutuluŋŋamizza mu kifo ky'ayagala tubeeremu.”

GSAM 461.3Nga tulaba okutuukirira kungi okw'obujulizi obulagiddwa mu ssuula eno ne mu ssuula ezaasooka, ka “tukkirize Mukama Katonda waffe, bwe tutyo tunaanywezebwa; era tukkirize nnabbi we, bwe tutyo tunaalaba omukisa,” tulyoke twetegekere ebyo ebikyali eby'omu maaso, bireme okutugwira nga tetubyetegekedde.

Notes

  1. 2 Ebyomumirembe 20:20. ↩
  2. Ebiwandiiko eby'Olubereberye, lup. 272. ↩
  3. Mu kitabo kye kimu, 282-283. ↩
  4. 2 Abakkolinso 13:8. ↩
  5. Zabbuli 76:10. ↩
  6. Obujulizi eri Ekkanisa, Omuzingo 5, olupapula 451. ↩
  7. Obujulizi eri Ekkanisa, Omuzingo 5, olupapula 451. ↩
  8. Ezeekyeri 8:1. ↩
  9. Danyeri 10:7. ↩

Note

Back