Essuula 14 — Oluggi Oluggale
GSAM 214.1“Bwe baali bagenda okugula, omugole n’ajja; n’abo abaali beetegese ne bayingira naye mu mbaga; oluggi ne luggale.”1
GSAM 214.2Okuja kw’Omugole okwogerwako mu lugero luno si kujja kwa Kristo ku nsi, wabula kujja mu mbaga. Embaga kye kintu ekibaawo nga Mukama tannajja. Kino kyayogerwa mu Njiri eyawandiikibwa Lukka bwe kiti: “Mwesibe mu biwato byammwe, era ettaala zammwe zibeere nga zyaka; nammwe mube ng’abantu abalindiridde Mukama waabwe, alikomawo ng’ava mu mbaga; bw’ajja n’akonkona, bamuggulire mangu.”2
GSAM 214Okufuna Obwakabaka Obuyitibwa Embaga
GSAM 214.3Okuja kw’Omugole mu mbaga kulagibwa mu Danyeri 7:13, 14, Kristo ng’ajja eri Kitaawe okufuna obwakabaka bwe. Mu biseera eby’edda, okuja kwa kabaka mu kibuga kye ekikulu okufuna entebe ye n’obwakabaka bwe kwali kuyitibwa embaga. Ekintu kino—okufuna ekibuga ekikulu nga mugole—kyakuzibwa n’ekitiibwa n’ensako nga embaga ey’amazima. N’olwekyo Kristo bw’afuna obwakabaka bwe okuva eri Kitaawe mu ggulu, ayitibwa ng’afumbiddwa n’omugole we—Yerusaalemi Omuggya (Okubikkulirwa 21:9); era kino mu lugero kiyitibwa “embaga.”
GSAM 214.4Oluvannyuma lw’ennaku 2300 okuggwa, nga Okitobba 22, 1844, abantu b’ekisinde ky’okujja kwa Kristo, abageraageranya ebibaawo mu bumanyirivu bwabwe n’ebintu ebikwata ku mbaga ey’Ebuvanjuba, baayogera nti, “Kristo ayingidde mu mbaga.” Bwe baafuna ekitangaala ekisingawo ku ngeri y’ekintu ekyali kigenda okubaawo ku nkomerero y’ennaku 2300, okukkiriza kwabwe kwagoberera Kristo mu mulimu gwe yali atandise; bwe batyo, “baayingira naye mu mbaga” olw’okukkiriza.
GSAM 215“Ndikomawo”
GSAM 215.1Mu kwolesebwa okuweebwa Omuwala Harmon mu 1845, okw’okuva kwa Kristo mu kisenge ekisooka okuyingira mu kyokubiri eky’awatukuvu ow’omu ggulu, tusangamu ebigambo bino: “‘Mulindirire wano; ŋŋenda eri Kitange okufuna obwakabaka; mukuumenga ebyambalo byammwe nga bitukuvu, era mu kaseera katono ndikomawo okuva mu mbaga, ne mbatwala gye ndi.’ Awo eggaali eririmu ebire, eririna namuziga ezifaanana ng’omuliro ogwaka, nga lizingiddwa bamalayika, lyajja awali Yesu. N’ayambuka mu ggaali, n’atwalibwa mu watukuvu ennyo, Kitaawe gye yali atudde.”3
GSAM 215Obusaasizi Oluvannyuma lw’Oluggi Okuggala
GSAM 215.2Oluggi oluggale olw’omu lugero luno lulabika okukwata ku kintu ekibaawo nga Omwana w’omuntu tannajja mu bire eby’eggulu; kubanga oluggi bwe luggala, abawala abalala bajja ne bakonkona, ne balagirwa “okutunula” kubanga tebamanyi lunaku newakubadde ekiseera ky’okuja kwe. Ate era, oluggi luno luggala oluvannyuma lw’abawala abagezigezi okuyingira n’Omugole mu mbaga.
GSAM 215.3Kiyinza okulabika okuva mu bigambo ebyakozesebwa mu lugero luno olw’abawala nti oluvannyuma lw’okuyingira mu mbaga, wakyaliwo omukisa n’abawala “abasirusiru” okweteekateeka mu ngeri ekkirizibwa okusisinkana Omugole. Balagirwa “okutunula.” Okutunula n’okulindirira bye bimu ku bintu ebikwata ku kweteekateeka okw’amazima okusisinkana Mukama. N’olwekyo kirabika nti obusaasizi tebuggyibwawo oluggi bwe luggala mu lugero luno.
GSAM 215Si Luggi lwa Lukka 13:25-28
GSAM 215.4Mu biseera ebyayita, abantu baakoze ensobi nga batabula oluggi olwogerwako mu lugero luno n’oluggi olwogerwako mu Lukka 13:25-28, olusoma nti, “Omukulu w’ennyumba bw’anaaba ng’ayimuse n’aggalawo oluggi, nammwe ne mutandika okuyimirira ebweru n’okukonkona ku luggi nga mwogera nti, Mukama waffe, Mukama waffe, tuggulire; naye aliddamu n’agamba nti, Sibamanyi gye muva.... Muve gye ndi mmwe mwenna abakola ebitali bya butuukirivu. Weeribaawo okukaaba n’okuluma amannyo, bwe muliraba Ibulayimu ne Isaaka ne Yakobo n’abannabbi bonna mu bwakabaka bwa Katonda, nga mmwe mwennyini musuuliddwa ebweru.” Kyeraga bulungi mu bigambo ebyo nti oluggi luno bwe luggala, omukisa gw’abo abagasigadde ebweru guba gumaliriziddwa. Obwakabaka bwa Katonda buba buzze; kubanga baliraba abalokole mu bwakabaka. Naye mu lugero lw’abawala, Mukama tannaba kujja mu bwakabaka bwe, wabula agenze eri Kitaawe okufuna obwakabaka bwe.
GSAM 216Oluggi Oluggale mu Kuweereza okw’Ekifaananyi
GSAM 216.1Abo abaagoberera Kristo mu kukkiriza mu mulimu gwe, oluvannyuma lw’ekiseera ky’ennaku 2300 okuggwa—Okitobba 22, 1844—baalaba nti olunaku olw’okutangirira bwe lwatuuka mu kuweereza okw’ekifaananyi, kabona asinga obukulu yaggalawo oluggi olw’ekisenge eky’ebweru n’aggulawo oluggi oluyingira mu watukuvu ennyo, okukolera awo omulimu gwe ogw’okusangula ebibi ebyayatulwa mu watukuvu; era ne mu ngeri y’emu Kristo, kabona waffe asinga obukulu, yali aggalawo oluggi olw’ekisenge eky’ebweru eky’ekifo ekitukuvu eky’omu ggulu, n’aggulawo ekisenge mwe kwalabikira “essanduuku y’endagaano ye.”4
GSAM 216Baani Abaali Bakyamye?
GSAM 216.2Mu kiseera kino waaliwo abakkiriza Abadiventi abali nga tebannafuna kitangaala kyeyoleka ku kuweereza kwa Kristo mu watukuvu, kubanga okufaayo kwabwe kwali tekunnatunuulira bubaka bwa malayika ow’okusatu. Bano baakola ensobi nga batabula oluggi olw’ebweru olw’awatukuvu n’oluggi oluggale olwogerwako mu Lukka 13:25-28. Naye bano tebaali Abadiventi ab’Olunaku olw’Omusanvu. Naye baani abaali bano, era enjigiriza eyo yatandika etya, era mbeera ki eyabaleetera okutuuka ku bigambo ebyo, tujja kugezaako okulaga.
GSAM 217.1Abantu abeeyawula ku makanisa ag’erinnya lyokka olw’okulangirira obubaka bw’okujja kwa Kristo, awamu n’abo be baali beeyawuddeko, bayogerwako mu bujulizi eri ekkanisa ey’okutaano n’ey’omukaaga mu makanisa omusanvu ag’Okubikkulirwa. Okubuulirira eri ekkanisa ey’okutaano, eya Sardisi, kusoma kuti, “Kale jjukira bwe wafuna n’okuwulira, okwatenga, era weenenye. Kale bw’otogendenga nga otunula, ndikujjira ng’omubbi, era tomanya ssaawa gye ndikujjiramu.”5 Mu bigambo bino kyeyoleka nti abantu abo abaayogerwako baali bawulidde okulangirira okujja kwa Mukama. Baali bagamba nti baali babukkirizza, naye kaakano baali kumpi okugaana obubaka obwo.
GSAM 217Ekkanisa y’e Filadefiya
GSAM 217.2Ekkanisa y’e Filadefiya, embeera ey’omukaaga ey’ekkanisa y’Enjiri, ye yogerwako kati. Ekkanisa eno ekiikirira abantu abaaggyibwaayo wansi w’okulangirira obubaka bwa malayika asooka n’obubaka bwa malayika ow'okubiri obwa Okubikkulirwa 14. Mukama agamba ekkanisa eno nti, “Laba, njija mangu: kwata nnyo ky’olina, omuntu yenna alemenga okutwala engule yo.”6 Ate era baayogerwa nabo mu bigambo bino: “Bw’ati bw’ayogera oyo omutukuvu, ow’amazima, alina ekisumuluzo kya Dawudi, aggulawo ne watabaawo aggalawo, era aggalawo ne watabaawo aggulawo: mmanyi ebikolwa byo; laba, nteekedde mu maaso go oluggi oluggule, era tewali muntu ayinza kuluggalawo; kubanga olina amaanyi matono, era okwatidde ekigambo kyange, so togaananga linnya lyange.”7
GSAM 217Oluggi Oluggale olw’omu Lugero Luno kye Ki?
GSAM 217.3Kiki ekiteekwa okutegeerwa ku luggi oluggule n’oluggale mu kyawandiikibwa ekyaakamala okwogerwako? Tulowooza nti eky’okuddamu ekimatiza kiyinza okusangibwa mu nnyonnyola eri wamu: Mu kiseera nga waaliwo Abadiventi abaali bafunye ekitangaala ekyeyongedde, nga bayigiriza nti Omulokozi yali akyusizza okuweereza kwe okuva mu kisenge ekisooka okuyingira mu ky’okubiri eky’awatukuvu ow’omu ggulu, era nga balaga bulungi ensonga y’oluggi oluggule n’oluggale eri abo abaali baagala okuwulira, ekibiina ekirala kyawakanya amazima ago ne kigezaako okunyweza okukkiriza mu njigiriza nti oluggi oluggule lwali luggale, n’oluggale nga luggule. Mu kukola bwe bati baali baziba ekkubo, oba nga balemesa, omulimu gw’abaddu ba Mukama ku nsi. Amagguliro g’awatukuvu ow’omu ggulu gaggulwawo ne gaggale olw’obuyinza bwa Kristo—“Aggulawo, ne watabaawo aggalawo.” Mu bubaka eri ekkanisa y’e Filadefiya, abantu abakwata nnyo, ne bakuuma ekigambo, ne bataagaana linnya lye, bafuna obuwanguzi obuggulawo oluggi omuntu yenna lw’atasobola kuggalawo. Awatali kubuusabuusa kino kikola ku luggi olw’okutuuka ku bantu, oluggi abantu, nga bwe tujja okulaba, lwe baali baggalidde ddala; naye olw’okusiima obwesigwa bwabwe, Mukama ateekera abeesigwa oluggi “oluggule” omuntu yenna lw’atasobola kuggalawo.
GSAM 218Oluggi olw’Okubuulira
GSAM 218.1Mu Byawandiikibwa mulimu ebyokulabirako bingi ebikozesa oluggi mu makulu gano. Pawulo bwe yawandiikira Abakkolinso yagamba nti, “Oluggi olunene era olukola obulungi lugguddwa gye ndi, era waliwo abalabe bangi.”8 Ate mu bbaluwa ye ey’okubiri eri Abakkolinso yagamba nti, “Bwe natuuka e Tuloasi okubuulira enjiri ya Kristo, Mukama n’angulirawo oluggi, saawummula mu mwoyo gwange kubanga saasangayo Tito muganda wange.”9 Era yasaba Abakkolosaayi bw’ati: “Mweyongerenga mu kusaba, nga mutunula mu kusaba okwo n’okwebaza; era mutusabirenga, Katonda aggulire ekigambo kyaffe oluggi olw’okubuulira, okwogera ekyama kya Kristo, kye nfuniramu enjegere.”10
GSAM 218.2Mu byawandiikibwa bino kirabika nti emikisa gy’okulangirira amazima giyitibwa magguliro; era mu bigambo ebyayogerwa eri ekkanisa y’e Filadefiya kirabika nti mu kiseera abantu bano lwe baayitibwa, abantu baali bakola nnyo okuggalawo oluggi olw’okubuulira gye bali. Ekkanisa y’e Filadefiya bwe yayita mu kukemebwa, ng’ekwata nnyo “ekigambo” ne “linnya” lye, ekigambo kya Mukama gye bali kyali nti yanditeeka mu maaso gaabwe oluggi oluggule omuntu yenna lw’atasobola kuggalawo.
GSAM 219Embeera Oluvannyuma lwa Okitobba 22, 1844
GSAM 219.1Nga tulina ensonga eno mu maaso gaffe nga bwe yategeezebwa mu bigambo eby’obunnabbi, ka tutunule emabega ku mbeera nga ebintu bwe byakula. Nga bwe kyayogeddwa dda, okutuusa mu Apuli 1844, amakanisa gaali gagguliddwa eri okulangirira obubaka bw’okujja kwa Kristo, era okuyita abakozi kwali kungi okusinga ababuulizi abaliwo bwe baali basobola okuwa. Oluvannyuma lw’okuggwaamu essuubi mu ttoggo lya 1844, abo abaali tebakkirizza njigiriza eno mu mazima baagitandika okuwakanya. Mu kiseera ky’omusana ekya 1844, obubaka bwa malayika ow'okubiri obw’Okubikkulirwa 14 n’okukoowoola okw'omu ttumbi (Matayo 25) bwe byawereddwa, waaliwo okuziyizibwa okw’amaanyi okusinga ku abo abaali bakyagenda mu maaso n’okugamba nti Mukama anaatera okujja. Abawakanyi bano baayita mu makubo ag’enjawulo okuziyiza ensonga eno, era mu buli ngeri okusobola okulemesa omulimu gw’abo abaali bakyabuulira nti “essaawa ey’omusango gwe etuuse.” William Miller yayogera ku kuwakanya kuno nti, “Kuno kwe kuwakanya okusinga okukontana n’obutonde era okutategeerekeka.” Okuwakanya bwe kwali kuteeseteese kumpi n’enkomerero y’ennaku 2300, Geo. Storrs n’agamba nti, “Tumaze n’amakanisa ag’erinnya lyokka n’ababi bonna, okuggyako nga okukoowoola kuno kuyinza okubakwatako.”
GSAM 219.2Ekiseera bwe kyaggwa, okuwakanya n’okusekerera okuva eri ababi bwe kweyongera emirundi ebiri n’esatu, William Miller yayogera ku mbeera nti, “Tumaze omulimu gwaffe ogw’okulabula aboonoonyi, n’okugezaako okuzuukusa ekkanisa ey’omukolo gwokka. Katonda mu nteekateeka ye aggalidde oluggi.”11
GSAM 219Obukakanyavu Obw’awamu obw’Aboonoonyi
GSAM 219.3Enkola eno ey’ensi eyali eseeka teyakakanyaza boonoonyezi bokka ku njigiriza y’okujja kwa Kristo, naye n’obujulizi bw’abo abali mu makanisa ag’erinnya lyokka bwali buno: “Bwe tujjukira engeri embeera ‘entono era ezitono ennyo’ ez’okukyusibwa okw’amazima gye ziri, n’obuwemu n’obukakanyavu bw’aboonoonyi obutalabikangako, kumpi awatali kwagala tweyogerera nti, ‘Katonda yeerabidde okuba ow’ekisa? oba oluggi olw’obusaasizi luggale?’”12
GSAM 220.1Okuva eri omukozi omulala tusoma nate ku mbeera oluvannyuma lw’ekiseera eky’obunnabbi okuggwa: “Awo kyali kumpi tekisoboka kutuuka ku batakkiriza, kubanga okuggwaamu essuubi mu 1844 kwali kutabudde nnyo ebirowoozo by’abangi, ne bagaana okuwulira okunnyonnyola kwonna ku nsonga eyo.”13
GSAM 220Amagguliro Gonna ag’Okutuuka ku Batakkiriza Gaggale
GSAM 220.2Embeera ng’eyo yalabika, okumala akaseera, ng’eggalidde oluggi olw’okutuuka ku buli muntu okuggyako abo abaali bakyakwata nnyo okukkiriza n’essuubi ly’okujja kwa Kristo okw’amangu. Oluggi olw’okubuulira bwe lwali lulabika nga luggale ddala, era Abadiventi ne balaba nti waaliwo oluggi oluggale mu lugero olwali lukwata ku bumanyirivu bwabwe, kyangu okulaba engeri gye baatuuka ku kigambo nti tewaaliwo busaasizi nate eri boonoonyezi; oba, nga abamu bwe baakiteeka, nti “oluggi olw’obusaasizi lwali luggale,” naddala bwe baalowooza nti oluggi oluggale olw’omu lugero luno n’oluggi oluggale olw’omu Lukka 13 byali bimu. Abantu bwe baagaana ddala okuwulira, ne bakakanyaza emitima, baali banaakyusibwa batya?
GSAM 220Ani Yasooka Okuyigiriza Oluggi Oluggale olw’Obulimba?
GSAM 220.3Ekibuuzo kaakano kye kyeyambisa nti, Ani yatandika okuyigiriza enjigiriza ey’“obusaasizi obutaliwo eri boonoonyezi”? Ani yagikkiriza? Era ani yagigaana? Okuddamu ekibuuzo ekisooka, tujja kwogera ku alipoota y’olugendo J. V. Himes lwe yakola mu Sitaati ya Maine mu ttoggo lya 1845. Agamba nti—
GSAM 220.4“Ow’oluganda Joseph Turner n’abalala baakola ku ndowooza nti twali mu Ssabbiiti enkulu—nti emyaka enkumi mukaaga gyali giwedde—n’olwekyo tewali Mudiventi yandikoze nate mulimu gwa mikono. Mu ndowooza yaabwe, okukola bwe kityo kyandiviirako ddala okuzikirira kwabwe okw’enkomerero.
GSAM 220.5“Nga balindirira mu mbeera eno ey’obutakola mirimu gya mu nsi, ekitangaala ekipya, nga bwe baalowooza, kyamanyisibwa mu birowoozo bya Ow’oluganda Turner, kwe kugamba nti, Omugole yali AZZE—nti yajja ku lunaku olw’ekkumi olw’omwezi ogw’omusanvu ogw’omwaka gw’Abayudaaya ogwali guwedde—nti embaga n’ebeerawo awo—nti abawala bonna awo, mu ngeri emu, baayingira naye mu mbaga, era oluggi ne luggala!—tewali n’omu ku bano yali ayinza kubula, era tewali n’omu eyali ebweru yali ayinza okulokoka. Bwe batyo ensonga zonna ez’omwoyo ez’ensi eno ennene zaali ziwedde.”14
GSAM 221Ani Yawakanya N’amaanyi Enjigiriza Ey’obulimba?
GSAM 221.1Omusumba Turner yatandika okuyigiriza enjigiriza ye ey’“obusaasizi obutakyaliwo” mu Paris, Maine, era okumala akaseera katono yafuna abagoberezi bangi mu kitundu ekyo. Olw’okuba waaliwo oluggi olw’okutuuka ku bantu abaali ebweru w’Abadiventi nga luggale ddala, ka babe nga beeyita balina eddiini oba tebeeyita, bangi baagenda mu ndowooza ya Turner mu ngeri ey’obutonde.
GSAM 221.2Okwewala ekigambo Abadiventi okutegeerwa obubi, okuva kaakano tujja kuyita abantu bano Abadiventi ab’olunaku olusooka; era bangi ku kibiina kino be baali bakkiriza endowooza za Ssebo Turner. Baali tebannalaba wadde okuwulira amazima ga Ssabbiiti, era baali tebannawulira bubaka bwa malayika ow’okusatu. Bano Mukyala White be yayogerako bwe ati mu kimu ku bitabo bye:—
GSAM 221.3“Oluvannyuma lw’ekiseera eky’okusuubira okuyita mu 1844, Abadiventi baali bakyakkiriza nti okuja kw’Omulokozi kwali kumpi nnyo; baalowooza nti batuuse ku kizibu ekikulu, era nti omulimu gwa Kristo ng’omuwolereza w’omuntu mu maaso ga Katonda gwali guwedde. Bwe baali bamaze okulabula nti omusango gwali kumpi, baawulira nti omulimu gwabwe eri ensi gwali guwedde, ne bafiirwa omugugu gw’emyoyo olw’obulokozi bw’aboonoonyi, ate okusekerera okw’obuvumu n’okuvvoola okw’abatali batya Katonda ne kulabika gyebali ng’obujulizi obulala nti Omwoyo wa Katonda yali aggiddwawo ku abo abaagaana obusaasizi bwe. Ebyo byonna byabanyweza mu kukkiriza nti ekiseera eky’okukemebwamu kyali kiwedde, oba, nga bwe baakyogeranga, ‘oluggi olw’obusaasizi lwali luggale.’ Nga bwe kyayogeddwa, Abadiventi okumala akaseera katono baali bakkiriziganya nti oluggi olw’obusaasizi lwali luggale.”15
GSAM 222.1Mu bigambo bino Mukyala White ayogera ku ndowooza eyakkirizibwanga Abadiventi ab’olunaku olusooka. Tannalaga na katono nti yali agikkiriza. Nga bwe twalabye waggulu, Joseph Turner ye yasooka okuyigiriza enjigiriza eno mu Paris, Maine. Mukyala White (eyali Omuwala Harmon mu kiseera ekyo) yasisinkana Joseph Turner mu kifo ekyo ekyayogeddwako ku ntandikwa y’ettoggo lya 1845, n’amuwulira ng’alangirira enjigiriza ye ey’“obutakola nate mirimu gya mikono eri Abadiventi, n’obusaasizi obutakyaliwo eri boonoonyezi,” era n’amugamba lwatu nti yali “ayigiriza enjigiriza ey’obulimba; nti waali wakyaliwo obusaasizi eri boonoonyezi, n’eri abo abaali tebagaanye mazima mu kumanya.”
GSAM 222Eyawakanya Enjigiriza ey’“Obusaasizi Obutaliwo”
GSAM 222.2J. N. Andrews, eyabeeranga mu Paris, Maine, mu 1844 ne mu 1845, era eyali amanyi bulungi enneeyisa y’abantu eyo awamu n’eya Joseph Turner, eyayigirizanga nti tewaaliwo busaasizi nate eri boonoonyezi, yayogera ku ndowooza y’Omuwala Harmon ku nsonga eno mu kiseera ekyo nti, “Mu kifo ky’okwolesebwa okubaleetera okukkiriza endowooza eno, kwatereeza abo abaali bakyagikwatidde.”16
GSAM 222.3Omuwala Harmon yakola olugendo olw’okubiri e Paris, Maine, mu musana gwa 1845. Ku lugendo luno ŋŋenda kwoogera ebigambo bya Mukyala Truesdail, eyali abeera mu Paris mu kiseera ekyo. Agamba nti—
GSAM 222.4“Mu lugendo lw’Omuwala Harmon e Paris, Maine, mu musana gwa 1845, namunnyonnyola ebikwata ku mukwano gwange omwagalwa, kitaawe gwe yali amugaanidde okugenda mu nkuŋŋaana zaffe, n’olwekyo yali tannagaana kitangaala. N’addamu ng’aseka nti, ‘Katonda tannandaga nti tewali bulokozi eri abantu ng’abo. B’abo bokka abaatuusibwako ekitangaala ky’amazima ne bakigaana nga bakimanyi.’”17
GSAM 222.5Era ayogera ku lugendo olwokusatu olw’Omuwala Harmon e Paris mu 1846 bw’ati:—
GSAM 222Okunenya Okulala okw’Enjigiriza Ey’obulimba
GSAM 222.6“Omukisa omulala ogusaanidde okwogerwako kwali kwolesebwa okuweebwa mu 1846, e Paris, Maine. Omuwala Harmon yalagibwa nti Setaani bwe yalemererwa okuziyiza ab’omutima omwesigwa okukola obuvunaanyizibwa bwabwe bwonna, yandikozesezza obukugu bwe okubasindika okusukka obuvunaanyizibwa. Mwannyinaffe omu omulungi yali abuulira amakanisa nti Katonda yali abagobye kubanga baali bagaanye obubaka obwava mu ggulu okubalokola. Mwannyinaffe Harmon yalagibwa nti tewaali mazima mu bubaka bwe, kubanga waaliwo bangi mu makanisa abaali bakyagenda okukkiriza amazima; nti bamalayika abalungi baali bakyagenda okukolera emyoyo mu makanisa ago, era bwe baakikola batyo, bo [bamalayika] bandirese mwannyinaffe ono, n’obubaka bwe [amakulu nti obubaka bwe obw’‘obusaasizi obutaliwo’], ebweru w’oluggi.”18
GSAM 223Tewali Kukontana
GSAM 223.1Olw’okuba waliwo abantu abanyiikivu ennyo mu kugezaako okukakasa nti Mukyala White yayigirizanga edda enjigiriza ey’“obusaasizi obutakyaliwo eri boonoonyezi,” naye kaakano ayigiriza ekikontana n’ekyo, ŋŋenda kuteeka mu maaso obujulizi okuva eri abo abaali bamanyi omulimu gwe okuva mu 1845, ku mirimu gye egy’okukyusa aboonoonyi. Bino bye bigambo bya Ira Abbey, ow’e Brookfield, ekitundu kya Madison, ekitundu kya New York:—
GSAM 223.2“Wakati w’emyaka 1846 ne 1850, Ow’oluganda ne Mwannyinaffe White bajja ewaka waffe, era baali banyiikivu nnyo ku lw’abaana n’abo abaali tebagaanye mazima. Baakolera emyoyo egitali gikyusiddwa, era sijjukira n’akatono okuwulira Mwannyinaffe White ng’agamba nti tewaali ssuubi eri abaddirira emabega n’abo abaali tebagaanye mazima.”19
GSAM 223Obujulizi bw'Abadiventi ab'Olunaku Olusooka mu Wiiki
GSAM 223.3Ku ebyo Abadiventi ab'olunaku olusooka mu wiiki ab'omu New England bye bamanyi ku njigiriza esukkiridde ey'oluggi oluggale, ebbaluwa eno ebeere omujulizi:—
GSAM 223.4“Okuva nga 5 okutuuka nga 9 Agusito, 1891, nnakubaganya ebirowoozo n'Omusumba Miles Grant e Brookston, ekibuga ekyalimu abantu nga 30,000. Okukubaganya ebirowoozo kwali mu weema ennene, nga kukubirizibwa Omwami John Barbour, eyaliko omukulembeze w'olukiiko lw'ekibuga. Ekibuga kino kiri mayiro nga amakumi abiri okuva e Boston. Twali tukubaganya ebirowoozo ku nsonga ya Ssabbiiti, naye Omwami Grant yagezaako okuyingizaamu ensonga y'ebyo Mwannyinaffe White bye yali ayiseemu mu mulimu guno. Yamulumiriza nti ‘yalagibwa dda mu 1844 nti ekiseera eky'okwenenya kyali kiwedde, era nga tewakyali kusaasira eri aboonoonyi.’”
GSAM 224.1“Nga mmuddamu, nnamugamba nti Abadiventi ab'olunaku olusooka mu wiiki, kumpi bonna, be baali bakkirizza endowooza eyo mu kiseera ekimu nga tetunnayawukana nabo, era nti Mukyala White teyayamba njigiriza eyo n'akatono; wabula ekimu ku bintu ebyasooka okumulagibwa kyali nti endowooza eyo yali ‘ya bulimba,’ era nga wakyaliwo okusaasira eri aboonoonyi. Nnagamba nti, ‘Bwe kityo bwe kiri, era Omusumba Grant amanyi nti bwe kityo bwe kiri.’ Bwe nnali njogera bino, bangi ku Badiventi ab'olunaku olusooka mu wiiki abaali mu maaso gange [ab'ekibiina ekyo baali bangiko mu bantu abaali bajjudde eweema ennene] baanyeenya emitwe gyabwe nga bakkiriza ddala ebyo bye nnali njogera. Ekigambo ekimala kiri nti Omusumba Grant teyaddamu kwogera ku nsonga eyo mu kukubaganya ebirowoozo.” Yateekako omukono nti “Geo. E. Fifield, South Lancaster, Mass., 6 Desemba, 1895.”
GSAM 224Mukyala White Bulijjo Anoonya Obulokozi bw'Aboonoonyi
GSAM 224.3Ensonga zino zeeyongera okukakasa nti Mukyala White afubye okukyusa aboonoonyi okuva mu 1844 okutuusa kaakano: Ye n'Omusumba White baakola olukuŋŋaana mu nnyumba ya Albert Belden e Rocky Hill, Conn., nga lutandika nga 20 Apuli, 1848. Mu lukuŋŋaana luno baafuba okuyamba abamu abaali bakyali ab'ensi. Omusumba White ne mukyala we baafaayo nnyo ku myoyo egyo. Ku nsonga eno tujja kuwa obujulizi bw'omu ku bantu abo eyabatizibwa Omusumba White. John Y. Wilcox, ng'awandiika okuva e Kensington, Conn., nga 22 Febwali, 1891, agamba nti:—
GSAM 224.4“Nnayingizibwa mu mazima mu kiseera enkuŋŋaana we zaakolerwanga mu kisenge ekitali kyaggwe kuzimbibwa mu nnyumba y'Ow'oluganda A. Belden e Rocky Hill, Conn. Nnafuna ekitangaala ky'amazima ag'ekiseera kino olw'okufuba kw'Ow'oluganda White ne Mwannyinaffe White. Waayitawo ekiseera kitono Ow'oluganda White n'ambatiza. Singa saafuna kugumizibwa n'amaanyi bye baampa, simanyi oba nnandibadde n'obuvumu okulowooza oba okuwulira nti Mukama yali anzikirizza. Baanfaako nnyo, ne bafuba okunnyamba.”
GSAM 225.1Omusumba White yayogera ku lukuŋŋaana olwo mu bbaluwa eri Stockbridge Howland ow'e Topsham, Maine, nti, “Ow'oluganda Bates yannyonnyola ebiragiro bulungi nnyo, era obukulu bwabyo bwaggumizibwa n'obujulizi obw'amaanyi ennyo. Ekigambo kyanyweza abaali bamaze okuyingira mu mazima, ne kizuukusa abaali tebannasalawo ddala.”
GSAM 225Okukolera Aboonoonyi e Oswego, N.Y.
GSAM 225.2Mu 1849 Omusumba James White ne mukyala we baakolera e Oswego, N.Y. Mu nkuŋŋaana ezo Hiram Patch ne Nnakyeyombekedde Benson, abaali boogerezeganye okufumbiriganwa, baakyukira Katonda n'amazima ag'ekiseera kino.
GSAM 225.3Mu Maaki, 1850, enkuŋŋaana zaakolebwa nate e Oswego. Mu Amazima ag'Ekiseera Kino aga Apuli, Omusumba White, ng'ayogera ku nkuŋŋaana ezo, yagamba nti:
GSAM 225.3“Kaakano omulimu ogusanyusa ennyo gugenda mu maaso mu baana b'abasigaddewo mu kibuga kino. Obulokozi bwabwe bwe bubadde ensonga enkulu mu nkuŋŋaana zaffe ku Ssabbiiti ebbiri eziyise, era Katonda atuwadde omukisa mu ngeri ey'ekitalo. Amazima gatuukoze bulungi, era n'abaana baffe bwe batyo. Ku lw'eggulo olwali luddirira olunaku olusooka mu wiiki olwasembayo, twalina olukuŋŋaana olw'okubayamba okusingira ddala, era Omwoyo wa Mukama yafukibwa wakati mu ffe. Abaana bonna baavuunama mu maaso ga Mukama, era baalabika ng'abawulira obukulu bw'okukwata ebiragiro, naddala eky'okutaano, n'okunoonya obulokozi okuyita mu Yesu Kristo. Luno lwali lumu ku nkuŋŋaana ezisinga okunsanyusa ze nnali ndabye.”
GSAM 225.4Mu Amazima ag'Ekiseera Kino aga Novemba, 1849, Omusumba White yafulumya ebyafaayo by'abantu abawerako abaakyuka ne babatizibwa; era mu nnamba eyasembayo ey'olupapula luno mu 1850 mulimu ebyafaayo by'olukuŋŋaana olwakolebwa e Waitsfield, Vt., n'okubeerawo kwa Heman Churchill, eyali yaakakyuka okuva mu nsi. Mu kiwandiiko ekyo ayitibwa “ow'oluganda.” Ekyo kyandisobose kitya singa tewaali wakyali kusaasira eri aboonoonyi?
GSAM 226Obujulizi bw'Abajulizi Amakumi Abiri mu Omu
GSAM 226.1Ku nsonga eno tuwa obujulizi obwateekebwako emikono mu 1888 abantu amakumi abiri mu omu, nga buli omu ku bo yali mu kisinde ky'okujja kwa Kristo mu mwaka 1844, era ng'amanyi bulungi entandikwa y'obubaka bwa malayika ow'okusatu. Bonna baali bamaze okukkiriza obubaka nga 1851 tannatuuka, era abasinga ku bo baali beegasse ku Badiventi ab'Olunaku olw'Omusanvu kumpi okuva obubaka lwe bwatandika:—
GSAM 226.2“Ffe abateeka emikono wansi, abaali bamanyi obulungi ekisinde ky'okujja kwa Kristo mu 1844 ekiseera ekyateekebwawo bwe kyayita, era abaali bamaze okukkiriza amazima g'obubaka bwa malayika ow'okusatu okuviira ddala mu 1850, tuwandiika amannya gaffe n'essanyu okukakasa ebigambo bino ebikwata ku njigiriza y'oluggi oluggale eyakkirizibwanga abakkiriza obubaka bwa malayika ow'okusatu okuva lwe bwatandika okutuuka ku kiseera ekisembyeyo okwogerwako, n'oluvannyuma lwakyo.
GSAM 226.3“Baakkiriza, nga bwe kiri mu Okubikkulirwa 3:7, 8 n'ebyawandiikibwa ebirala, nti ku nkomerero y'ennaku 2300 eza Danyeri 8:14, Kristo yakomekkereza omulimu gwe mu kisenge ekisooka eky'awatukuvu mu ggulu, n'akyusa obuweereza bwe n'abutwala mu watukuvu ennyo, n'atandika omulimu gw'okusala omusango, ng'akyusa mu nsonga eno ekifo kye mu nteekateeka y'obulokozi. Wano waaliwo oluggi oluggule n'oluggi oluggale.
GSAM 226.4“Baakkiriza nti abo abaali bafunye ekitangaala ekitegeerekeka ku bubaka bwa malayika asooka, ne babukyukira ne babulwanyisa n'obukambwe, Katonda yabagaana. Naye tebaakkiriza nti abo abaali tebannafuna kitangaala, oba abo abaali tebannatuuka ku myaka egy'okuvunaanyizibwa ku bikolwa byabwe nga 1844 tannatuuka, bandigaaniddwa singa banoonya Katonda n'emitima egy'amazima.
GSAM 226.5“Newakubadde baakkiriza wamu ne William Miller n'Abadiventi abasinga obungi, amangu ddala ng'ekiseera ekyateekebwawo kyakayita, nti omulimu gwabwe eri ensi gwali guwedde, era nti Mukama yali ajja kujja mangu nnyo, naye ekitangaala ekikwata ku watukuvu n'obubaka obw'okusatu bwe kyamala okunnyonnyola okuggwaamu essuubi kwabwe, tebaakkiriza nti ekiseera eky'okusaasirwa kyali kiwedde, okuggyako eri abo abaali bagaanye ekitangaala.”
GSAM 227.1Abassaako emikono, “J. B. Sweet, South Saginaw, Mich.; Samuel Martin, West Rindge, N.H.; Ira Abbey, North Brookfield, N.Y.; Mukyala R. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Mukyala Diana Abbey, North Brookfield, N.Y.; Mukyala L. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Heman S. Gurney, Memphis, Mich.; Ann E. Gurney, Memphis, Mich.; William Gifford, Memphis, Mich.; Mukyala Mary S. Chase, Battle Creek, Mich.; S. M. Howland, Battle Creek, Mich.; Mukyala F. H. Lunt, Battle Creek, Mich.; Mukyala Melora A. Ashley, Battle Creek, Mich.; Mukyala Caroline A. Dodge, Battle Creek, Mich.; Mukyala Sarah B. Whipple, Battle Creek, Mich.; Mukyala Uriah Smith, Battle Creek, Mich.; Mukyala Paulina R. Heligass, Moline, Kan.; R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; Mukyala R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; Reuben Loveland, North Hyde Park, Vt.; Mukyala Belinda Loveland, North Hyde Park, Vt.”
GSAM 227Okwolesebwa Okwategeerwa Obubi
GSAM 227.2Wabaddewo okugezaako okunnyonnyola okwolesebwa okwaweebwa Mukyala White e Topsham, Maine, nga 24 Maaki, 1849, ng'okuyigiriza enjigiriza eno enkyamu—nti tewakyali kusaasira eri aboonoonyi. Okwolesebwa kuno kwamuweebwa mu kiseera “okukonkona kw'e Rochester” (okukkiriza mu kwogera n'emyoyo gy'abafu) we kwali kutandika okumanyibwa. Mukyala White yalaba nti obubonero obw'ekyama n'ebyamagero n'ennongoosereza ez'obulimba byandyeyongedde ne bisaasaana. Ennongoosereza zino tezaali za kuva mu bukyamu kudda mu mazima (teyagamba nti ennongoosereza ng'ezo teziribaawo n'akatono, wabula nti ezo ezaamulagibwa, mwe baakozesa amaanyi g'abantu, bwe zaali), wabula zaali za kuva mu bubi kudda mu bubi obusingawo; kubanga abo abeeyita nti emitima gyabwe gyakyuka baali beebisse ekyambalo ky'eddiini kyokka ekyabikka obutali butuukirivu bw'omutima omubi. Abamu baalabika ng'abaakyukira ddala, bwe batyo ne basobola okulimba abantu ba Katonda; naye singa emitima gyabwe gyandibadde gisobola okulabibwa, gyandibadde girabika nga giddugavu nga bulijjo.
GSAM 227.3Awo n'agamba nti: “Malayika eyali amperekera yandagira okunoonya okulumwa mu mwoyo olw'aboonoonyi nga bwe kwabeeranga edda. Nnatunula, naye ne sisobola kukulaba; kubanga ekiseera ky'obulokozi bwabwe kiwedde.”20
GSAM 228.1Abamu bagambye nti okwolesebwa kuno kwayigiriza nti tewaali wakyali kusaasira eri aboonoonyi, naye tubuuza nti, Ekyo kyandisobose kitya nga yali awakanya enjigiriza eyo okuva ddala Joseph Turner lwe yasooka okugiyigiriza mu kiseera ky'okusibuka kw'ebimera mu 1845, era nga okuva olwo yali afuba nnyo bulijjo okukyusa n'okulokola aboonoonyi?
GSAM 228.2Mu Ebyongerwa ku Byayitibwamu n'Okwolesebwa, ekyafulumizibwa mu 1854, Mukyala White agamba nti, “‘Ennongoosereza ez'obulimba’ ezoogerwako tezinnalabikira ddala mu bujjuvu. Okwolesebwa kuno kukwata okusingira ddala ku abo abaawulira ne bagaana ekitangaala ky'enjigiriza y'okujja kwa Kristo. Balekeddwa mu bulimba obw'amaanyi. Abali ng'abo tebaliba na ‘kulumwa mu mwoyo olw'aboonoonyi’ nga bwe kyali edda.”21
GSAM 228.3Abawakanya bagamba nti bamanyi nnyo ebyo Mukyala White bye yali alaba mu kwolesebwa kuno okusinga ye kennyini bwe yali abimanyi. Ka tukwetegereze katono nga tukugeraageranya n'amakulu ge bakuwa; kwe kugamba nti yali alaba embeera y'aboonoonyi mu kifo ky'abo abaali bazuukusa abantu mu by'omwoyo. Bwe kityo yatunuulira aboonoonyi okunoonya “okulumwa mu mwoyo olw'aboonoonyi, naye n'atasobola kukulaba.” Ani eyali azudde okulumwa mu mwoyo olw'aboonoonyi ng'atunuulira butunuulizi aboonoonyi? Naye tubuuza nti, Ate abantu aboogerwako mu bujulizi obuli waggulu, abaali bakozesa amaanyi g'abantu n'enkola ya Mesmer okubakyusa, ne bakiyita omulimu gw'Omwoyo wa Katonda? Abawakanya bano, abaali baagala ennyo okulaga nti Mukyala White yayigiriza endowooza esukkiridde ey'“oluggi oluggale,” beetegefu okukkiriza nti abo abaali bazuukusa abantu mu by'omwoyo baali batukuvu, era nga bafuna abantu abaakyukanga ddala?
GSAM 228.4Kitegeerekeka eri buli muntu alowooza awatali bukuusa nti abantu aboogerwako ku nsonga eno beebo abeeyita nti balina okulumwa okwo mu mwoyo, kyokka nga baagaana ekitangaala n'amazima, era nga bakozesa enkola ya Mesmer okubakyusa. Abali ng'abo tebaasobola kulumwa ddala mu mwoyo olw'aboonoonyi nga bo bennyini baali basaliddwa ogw'okuzikirira; kubanga “ekiseera ky'obulokozi bwabwe [bo bennyini] kiwedde.”
GSAM 229.1Abantu abamu bagezezzaako okuggya mu kwolesebwa kwa Mukyala White okwa nga 24 Maaki, 1849, amakulu agagamba nti kwayigiriza nti tewaali wakyali kusaasira eri aboonoonyi; naye tumaze okulaga nti mu 1845, e Paris, Maine, yayigiriza nti waaliwo okusaasira eri bonna abaali batagaanye kitangaala n'amazima nga bamanyi era nga bategeera kye bakola. Mu kwolesebwa okwaweebwa mu kifo kye kimu mu 1846, kyalagibwa nti Mukama yalina “abantu mu makanisa abaali batagaanye mazima.” Abo abaali balowooza ekirala baanenyezebwa, ne bagambibwa nti bamalayika ba Katonda baali bakyagenda okukolera abantu abo, era bwe bandikoze, abo abaali babavumirira bandirekeddwa wabweru.
GSAM 229.2Era, mu Apuli, 1848, Omusumba White ne mukyala we baali bakolera e Rocky Hill, Conn., okukyusa aboonoonyi. Ebyo byonna bikakasa nti okwolesebwa okwa nga 24 Maaki, 1849, kukkiriziganya n'okwo okwaweebwa e Paris, Maine, mu 1846, era n'enkola y'abaweereza ba Katonda bano mu Apuli, 1848.
GSAM 229Omuzuukusa w'Abantu mu by'Omwoyo ow'Obulimba Awangulwa
GSAM 229.3Okwolesebwa kuno kwasooka okufulumizibwa e Connecticut mu mwaka 1849. Omusumba omu yali afuba nnyo eyo okufuna abantu abakyuka, n'atuuka n'okweyita nti alina ekirabo ky'ennimi. Yali agezaako okufuna obuyinza ku kibiina ekitono eky'abakuumi ba Ssabbiiti e Rocky Hill. Omu ku bo yamuyita “omutukuvu omwagalwa owa Mukama.” Mu maaso ge Mukyala White yafuna okwolesebwa okwalaga obulimba obwali mu mulimu gwe, era nti “omutukuvu we omwagalwa” yali atambula mu ngeri etakkiriziganya na kiragiro kya musanvu. Omukazi ono “omutukuvu” yeegaana omusango, era omusumba n'amuwolereza n'amaanyi, ng'anoonya abantu okusaasira “omutukuvu wa Mukama omwavu,” nga bwe yamuyita. Mu kiro ekyaddirira, omukazi ono omuto yalwalira ddala ekiddukano n'okusesema okw'amaanyi, n'alowooza nti agenda kufa. Yatumya Mukyala White, n'ayatula nti ebyali bimulagiddwa ku ye byali bya mazima; nti yali akoze ddala ebyo Mukyala White bye yali ayogedde. Bwe kityo omukozi ono ow'obulimba yalemererwa okulimba ekibiina ekyo, era ekika ky'omulimu gwe ne kibikkulwa, ekintu ekyakomekkereza amangu okufuba kwe mu kifo ekyo.
GSAM 230Omuzuukusa w'Abantu mu by'Omwoyo ow'Obulimba Omulala e Oswego, N.Y.
GSAM 230.1Okwongera okulaga omusingi ogunnyonnyoddwa mu bujulizi obuli waggulu, era n'okulaga nga Omusumba White ne mukyala we bwe baali bakyafuba mu 1849-50 okukyusa aboonoonyi, tuwa ensonga zino ze nnabuulirwa Elias Goodwin n'abalala ku bammemba abaasooka ab'ekkanisa y'e Oswego, mu ssaza lya New York:—
GSAM 230.2Mu kiseera ekyo (1849) waaliwo omuvubuka eyali abeera mu kifo ekyo ng'erinnya lye Hiram Patch. Yali ayogerezza omuwala, gwe yawasa oluvannyuma lw'ekiseera kitono. Baali bantu abatannakyuka, naye baagendanga mu nkuŋŋaana ezakolebwanga Omusumba White ne mukyala we, era baali kumpi okusalawo okufuuka Abakristaayo. Mu kiseera kino omulimu gw'okuzuukusa abantu mu by'omwoyo gwatandikibwa mu limu ku makanisa g'e Oswego, nga tegutandikiddwa basumba, wabula omukristaayo omututumufu ataali musumba, omuwanika w'ensimbi z'ekitundu. Omusajja ono yalabika ng'alina obunyiikivu bungi, era ne yeeyita nti alina omugugu munene olw'aboonoonyi. Yanyoolanga emikono gye ng'asabira abatannakyuka, ng'alabika ali mu bulumi obw'amaanyi olw'embeera yaabwe ey'okubula.
GSAM 230.3Omwami Patch n'omugole we baagenda mu nkuŋŋaana zino ez'okuzuukusa abantu mu by'omwoyo, ne batamanya kye bandisazeewo. Lumu baaliwo Mukyala White bwe yafuna okwolesebwa mwe yalagibwa Koseya 5:6, 7, awagamba nti, “Baligenda n'endiga zaabwe n'ente zaabwe okunoonya Mukama; naye tebalimulaba; abeeyawuddeko. Baakola obukuusa eri Mukama; kubanga bazaala abaana abaggwira: kaakano omwezi gulibalya wamu n'emigabo gyabwe.” Yalagibwa nti abo abaali bakulembera omulimu guno ogw'okuzuukusa abantu mu by'omwoyo tebaali batuufu mu maaso ga Katonda, era nti tebaalina mugugu gwa ddala mu mwoyo olw'aboonoonyi.
GSAM 231Okulangirira Okulemererwa Okugenda Okujja
GSAM 231.1Awo n'agamba Omwami Patch nti, “Nnagambibwa okukugamba nti mu nsonga eno ebigambo by'olunyiriri birituukirira ddala nga bwe byawandiikibwa. Linda omwezi gumu, era olyemanyira empisa z'abantu abakola omulimu guno ogw'okuzuukusa abantu mu by'omwoyo, abeeyita nti balina omugugu munene bwe gutyo olw'aboonoonyi.” Omwami Patch n'agamba nti, “Nja kulinda.”
GSAM 231.2Nga wiiki bbiri tezinnaggwa okuva okwolesebwa kuno lwe kwaweebwa, omuwanika oyo eyali yeeyita nti alina okulumwa okw'amaanyi mu mwoyo olw'aboonoonyi, mu bulumi bwe yali yeefuula, omusuwa gw'omusaayi mu lubuto lwe gwabwatuka, era n'atwalibwa ku kitanda olw'okufiirwa omusaayi. Ensonga z'offiisi y'omuwanika zaali zirina okukwatibwa omukulu w'abakuumi b'amateeka ow'ekitundu. Ye n'omu ku baserikale baatunuulira omuwendo gw'ensimbi ogwali gulagibwa mu kitabo ky'omuwanika, oluvannyuma ne babala ensimbi nga beetegekera okukwata emirimu, ne balaba nga ku nsimbi kubulako ddala $1,000.
GSAM 231.3Omukulu w'abakuumi b'amateeka n'omuserikale baalaba nga tekisoboka omuntu anyiikira bw'atyo mu kuzuukusa abantu mu by'omwoyo okuba ng'atutte ensimbi. Baalowooza nti ateekwa okuba nga yazisaasaanya n'ayerabira okuwandiika ekyo mu kitabo mu ngeri entuufu; oba nga yaziteeka mu bbanka, ne zitalabika mu mbalirira eyali mu ssanduuko y'ensimbi. Kyokka baalina okumufuna abannyonnyole bulungi ensonga, naye nga bakikola n'obwegendereza; kubanga singa yali alina ensimbi, awatali kubuusabuusa yandigezezzaako okuzikweka. Bwe batyo baateekateeka omu ku bo okusooka agende yekweke mu kayumba akali emabega w'ennyumba, alyoke alabe oluggi olw'emabega singa wabaawo ekikolebwa, nga omukulu w'abakuumi b'amateeka ye ayingira mu luggi olw'omu maaso. Omukulu w'abakuumi b'amateeka bwe yasembera ku nnyumba n'ayingira mu luggi olw'omu maaso, yalaba ekyambalo ky'omukazi eyali yaakafuluma mu luggi olw'emabega. Omusajja eyali mu kayumba yalaba omukazi oyo ng'ayanguwa okugenda ku ntuumo y'omuzira, ng'asima ekinnya mu muzira, ng'ateekamu ekintu, ng'akibikkako omuzira, oluvannyuma n'addayo mu nnyumba.
GSAM 232.1Omukulu w'abakuumi b'amateeka yajja ku kitanda ky'omuwanika, era bwe yamala okumubuuza ku mbeera y'obulamu bwe, n'akoona ku bizibu bye baalina mu offiisi, ng'ateesa nti oboolyawo yali asobola okubannyonnyola ekizibu ekyo. Omusajja n'asasika nnyo, n'ayimusa omukono gwe eri eggulu, n'ayita Katonda okuba omujulizi, n'agamba nti talina ky'amanyi ku nsimbi ezo. Mu kiseera ekyo mukyala we n'ayingira, n'ayagala okumanya ekibaddewo, n'ensonga lwaki bba yali atabuse nnyo. Omusajja n'addamu nti, “Balowooza nti tulina ensimbi zaabwe.” Omukazi naye n'ayimusa emikono gye mu ngeri y'emu, n'ayita Katonda okuba omujulizi nti tebaalina nsimbi ezo, era nti tebaalina kye bazimanyiiko. Bwe yali yaakamala okwogera ebigambo ebyo, omuserikale, eyali ayanguye okuva mu kifo kye eky'okwekweka n'agenda ku ntuumo y'omuzira omukazi bwe yayingira mu nnyumba, n'ayingira mu bigambo bino nti, “Nnyabo, kino kiki? Nkulabye ng'ofuluma mu nnyumba ng'oyanguwa, n'oteeka kino mu ntuumo y'omuzira, era wuuno omufuko gw'ensimbi ogubadde gubuze, oguwandiikiddwako $1,000.”
GSAM 232.2Nga bwe kyandisuubiddwa, omulimu ogwo ogw'okuzuukusa abantu mu by'omwoyo gwagwa amangu. Omwami Patch n'oyo gwe yali agenda okuwasa, bwe baamala okumanya empisa z'eyali akulembera omulimu ogwo, baasalawo okunywerera ku mazima, ne beegatta ku Badiventi ab'Olunaku olw'Omusanvu, ne basigala nga bammemba abasaanira ab'ekkanisa eyo okutuusa ku lunaku lwe baafa.
GSAM 232.3Okwolesebwa kuno, nga bwe kirabika obulungi, kwaweebwa olw'okufaayo ku batannakyuka n'okubayamba okusingira ddala, era kwavaamu okukyuka kw'aboonoonyi, newakubadde nga kwali kukwata butereevu ku abo bo bennyini abaali aboonoonyi era abaagaanibwa Mukama olw'obunnanfuusi bwabwe. Baali “baakoze obukuusa eri Mukama;” nga beeyita nti balumwa nnyo mu mwoyo olw'aboonoonyi, baazaala buzaazi “abaana abaggwira.”
GSAM 232Omukozi Omunnanfuusi e Camden, N.Y.
GSAM 232.4Mu bifo ebirala Omusumba White ne Mukyala White bye baakyalira mu kiseera eky'obutiti ekya 1849-50 mwalimu ekibuga Camden, N.Y., ekyali mayiro nga amakumi ana okuva e Oswego, gye baali bakyabeera. Ku lukuŋŋaana luno, Mukyala White agamba nti:
GSAM 232.4“Nga sinnagenda, nnalagibwa ekibiina ekitono eky'abantu abeeyita nti bakkiriza amazima eyo, era mu bo nnalaba omukazi eyeeyita nti atya nnyo Katonda, kyokka nga munnanfuusi, era ng'alimba abantu ba Katonda.”22
GSAM 233.1Mu Janwali, 1884, nga nkola mu ssaza lya New York, nnategeera ebintu bino okuva eri Omwami Preston, eyali abeera e Camden mu kiseera eky'olukuŋŋaana olwogeddwako waggulu, era mu maka ge Omusumba White ne mukyala we mwe baasula mu kiseera ky'olukuŋŋaana:—
GSAM 233.2“Omukazi ono yayigiriza endowooza ezisukkiridde ku nsonga y'okutukuzibwa, ng'agamba nti waaliwo embeera ey'obutuukirivu obutuukiridde omuntu gy'ayinza okutuukako n'aba waggulu w'amateeka ga Katonda mu buli ngeri; era yeeyita nti yali atuuse ku mbeera eyo etuukiridde. N'enjigiriza eno ey'obutukuvu yali atawanya ebirowoozo by'abamu ku bantu baffe e Camden. Mwannyinaffe White yalagibwa nti, newakubadde omukazi ono yeefuula omutukuvu bw'atyo, omutima gwe gwali muddugavu n'ekibi, era obulamu bwe bwali bwonoonefu.
GSAM 233.3“Nga bali mu kifo kino, Mwannyinaffe White yaweebwa okwolesebwa okulala mu maaso g'omukazi ono, eyalabika ng'alina omugugu munene mu mwoyo olw'abatannakyuka; naye Mwannyinaffe White yamugamba nti tekwali kulumwa kwa ddala mu mwoyo olw'aboonoonyi, kubanga empisa ze ez'obulamu zaali tezimusobozesa kennyini kuba mutuufu mu maaso ga Katonda. ‘Kale,’ Omwami Preston bwe yagamba, ‘ekyo ekiyitibwa okwolesebwa kw'e Camden kyali kikwata butereevu era okusingira ddala ku nsonga y'omukazi oyo, so si ku mbeera y'aboonoonyi bonna, era bwe tutyo bwe twakitegeera mu kiseera ekyo.’”
GSAM 233.4Mukyala White bwe yamala okubuulira okwolesebwa kwe, omukazi n'ayimirira, n'agamba nti, “Katonda amanyi omutima gwange, era singa mwandisobodde okugulaba, mwandilabye nti mulongoofu era muyonjo.” Bwe kityo olukuŋŋaana ne luggwa. Naye tewaayita bbanga ddene, omukazi n'alwala nnyo, n'alowooza nti agenda kufa. N'agamba nti, “Nnina okulaba Mwannyinaffe White; nnina kye njagala okumwatulira. Nnamugamba nti nnali mukazi mulungi, nti nnali mulongoofu. Si bwe kiri. Ndi mukazi mubi. Omusajja ono gwe mbeera naye si ye baze. Nnaleka omwami omulungi e Bungereza, n'omwana omu omuto, ne nziruka n'omusajja ono. Tetufumbiriganwangako. Nabadde neeyita musawo, era nga ntunda eddagala lye nnalayirira mu kkooti nti lyali lingula $1 buli ccupa, kyokka nga lyali lingula senti kkumi na bbiri zokka buli ccupa. Era nnalayira nti ente gye twatunda eri omusajja omwavu yali yatugula $30, kyokka nga yali yatugula $20 zokka.”23
GSAM 234.1Ebigambo bya Mukyala White ebikwata ku “kulumwa mu mwoyo olw'aboonoonyi” bikwata ku bannanfuusi abeefuula nga bano, so si ku boonoonyi bonna. Bwe tulowooza ku nsonga eziragiddwa waggulu, ezilaga nti enjigiriza ey'“obutabaawo kusaasira kulala” eri aboonoonyi yavumirirwa ddala okuva lwe yasooka okubuulirwa mu kiseera ky'okusibuka kw'ebimera mu 1845; era nti Mukyala White afubye nnyo bulijjo okukyusa aboonoonyi okuva ku kiseera ekyo, ani ayinza okukkiriza nti mu 1851, ekitabo kye ekiyitibwa Ebyayitibwamu n'Okwolesebwa bwe kyafulumizibwa, yali agenderera okuyigiriza nti “tewakyali bulokozi eri aboonoonyi”?
GSAM 234Omusajja Eyagamba nti Tewakyali Kusaasira
GSAM 234.2N'okutuusa mu mwaka 1848, waali wakyasigaddewo wano ne wali omuntu eyakkirizanga nti tewakyali kusaasira eri aboonoonyi. Kyokka bano tebaali Badiventi ab'Olunaku olw'Omusanvu. Omu ku bantu bano, erinnya lye Sweet, yali abeera mu kibuga Rochester, N.Y. Nga nnaakamala okwatula okukkiriza kwange mu lujjudde, era nga mbatiziddwa mu Badiventi ab'olunaku olusooka mu wiiki, nnali ŋŋenda mu lukuŋŋaana lw'omu weema e Canandaigua, N.Y., olwakulemberwa Abasumba J. C. Bywater ne Geo. W. Burnham. Omusajja ono Sweet yaliwo, n'alaga okubuusabuusa okw'amaanyi ennyo ku oba ebyo bye nnali mpiseemu mu ddiini byali bya ddala, kubanga “yalowooza nti tekyali kisoboka kaakano aboonoonyi okukyuka.”
Notes
- Matayo 25:10. ↩
- Lukka 12:35, 36. ↩
- Early Writings, olupapula 55. ↩
- Okubikkulirwa 11:19. ↩
- Okubikkulirwa 3:3. ↩
- Okubikkulirwa 3:11. ↩
- Okubikkulirwa 3:7, 8. ↩
- 1 Abakkolinso 16:9. ↩
- 2 Abakkolinso 2:12, 13. ↩
- Abakkolosaayi 4:2, 3. ↩
- Omulangirizi w’Okujja kwa Kristo, Desemba 11, 1844. ↩
- Circleville, Ohio, Ekyuma ky’Okwekenneenya Eby’eddiini, 1844. ↩
- Mukyala E. G. White, mu Okwekenneenya ku Kujja kwa Kristo, Novemba 20, 1883. ↩
- Alipoota y’emirimu gy’Omusumba Himes mu Maine, mu Okutunula okw’oku Makya, New York City, Jjuuni 6, 1845. ↩
- Omwoyo gw'obunnabbi, ekitabo 4, olupapula 268, 271. ↩
- Ebbaluwa ya J. N. Andrews, Ssebutemba, 1874. ↩
- Ebbaluwa ya Mukyala Truesdail, Agusito 17, 1875. ↩
- Ebbaluwa ya Mukyala Truesdail, Jjanwali 27, 1891. ↩
- Ebbaluwa ya Ira Abbey, Maaki 1885, eyajulizibwa mu Okwekenneenya n’Omulangirizi eya Apuli 7, 1885. ↩
- Ebiwandiiko eby'Olubereberye, olup. 45. ↩
- Laba okunnyonnyola mu Ebiwandiiko eby'Olubereberye, olup. 45. ↩
- Ebyafaayo by'Obulamu bwa Ellen G. White, olup. 129. ↩
- Ebyafaayo Omwami Preston bye yawa ku lukuŋŋaana lw'e Camden bikakasa ebigambo ebiri mu Ebyafaayo by'Obulamu bwa Ellen G. White, emp. 129-130, era ne byongera ebintu ebyogeddwako waggulu ebitayogerwako omwo. ↩