Essuula 16 — Obubaka bwa Malayika ow'Okusatu
GSAM 247.1“Malayika ow'okusatu n'abagoberera, ng'ayogera n'eddoboozi ddene nti, Omuntu yenna bw'asinza ensolo n'ekifaananyi kyayo, n'akkiriza akabonero kaayo ku kyenyi kye oba ku mukono gwe, oyo naye alinywa ku mwenge ogw'obusungu bwa Katonda, ogufukiddwa nga tegutabuddwamu kintu mu kikompe eky'ekiruyi kye; era alibonyaabonyezebwa n'omuliro n'ekibiriiti mu maaso ga bamalayika abatukuvu ne mu maaso g'Omwana gw'Endiga; n'omukka ogw'okubonyaabonyezebwa kwabwe gunyooka emirembe n'emirembe; so tebawummula misana na kiro, abo abasinza ensolo n'ekifaananyi kyayo, na buli akkiriza akabonero k'erinnya lyayo. Wano we wali obugumiikiriza bw'abatukuvu; wano we bali abakwata ebiragiro bya Katonda n'okukkiriza kwa Yesu.”1
GSAM 247Okulabula Okusinga Okuba okw'Entiisa mu Bayibuli
GSAM 247.2Kuno kwe kulabula okusinga okuba okw'entiisa okuli mu Bayibuli, era kikakafu nti ebyafaayo by'ensi yaffe ebiwandiikiddwa tebiraga bujulizi bwonna nti obubaka buno bwawulirwa mu biseera ebyayita. Ekya bamalayika asooka n'ow'okubiri ab'omu lunyiriri luno okukakasibwa nti ba mulembe guno, kiraga bulungi nnyo nti obubaka buno si bwa mirembe egyayita.
GSAM 247.3Omusumba J. V. Himes yagamba mu 1847 nti:—
GSAM 247.4“Essuula ey'ekkumi n'ennya [ey'Okubikkulirwa] eraga okukoowoola okw'entiisa, okukyalina okukolebwa okulabula abantu mu ssaawa eyo ey'okukemebwa okw'amaanyi. Ennyiriri 9-11. Mu kitabo kya Katonda temuli kulangirira kulala okw'obusungu okw'entiisa nga kuno. Kino tekitegeeza nti okukemebwa kunaaba kwa maanyi nnyo, bwe kuba nga kwetaagisa okulabula okw'entiisa bwe kuti?”2
GSAM 248Yeekaalu Eggulwawo—Essanduuko Erabika
GSAM 248.1J. N. Andrews yayogera ku bubaka buno nti, “Okuggulwawo kw'awatukuvu ennyo mu yeekaalu ey'omu ggulu, essanduuko n'eryoka erabika, kibaawo mu kiseera malayika ow'omusanvu mw'afuuwa ekkondeere. Era kubanga obuweereza bwa Kabona waffe Omukulu bukyusibwa ne butwalibwa mu kisenge ekyo ku nkomerero y'ennaku 2300, tutegeera nti okuggulwawo kwa yeekaalu kulambibwa enkomerero y'ekiseera ekyo, nga bwe kiragibwa mu kulangirira kwa malayika asooka. Kabona waffe Omukulu okuyingira mu kifo ekitukuvu ennyo okuweereza mu maaso g'essanduuko ya Katonda, kireetera ekkanisa okussaayo omwoyo ku biragiro bya Katonda ebiri munda mu ssanduuko eyo. Ebiragiro bya Katonda bibadde byaka okuva mu watukuvu aw'omu ggulu okuviira ddala mu kiseera ekyo.
GSAM 248Okukyusibwa kwa Ssabbiiti
GSAM 248.2“Kya mazima ekitasobola kuwakanirwa nti emirembe egimu emabega ekiragiro eky'okuna kyakyusibwa okuva ku lunaku lwa Mukama olw'okuwummula okudda ku mbaga ey'ekikaafiiri ey'olunaku olusooka mu wiiki. Enkyukakyuka eno yakolebwa nga ekontanira ddala n'Ebyawandiikibwa Ebitukuvu, ebikkiriza buli wamu olunaku olw'omusanvu nga ye Ssabbiiti yokka eya Mukama eya buli wiiki. Yakolebwa omujeemu omukulu eyava ku kukkiriza, Danyeri gwe yalagulako nti ‘alilowooza okukyusa ebiseera n'amateeka.’ Obuyinza buno mu butuufu bwe bumu n'ensolo ensi yonna gye yali egenda okusinza. Era kya mazima ekisaana okussibwako omwoyo ennyo nti ekiragiro kino, ekibadde kirinnyirirwa okumala ekiseera ekiwanvu bwe kiti, kaakano kiragibwa nti kya butuufu, era abantu ba Katonda batandise okukikwata awamu n'ebirala omwenda. Katonda yeebazibwe kubanga ateekateeka abasigaddewo olw'olutalo lwabwe olusembayo n'ogusota, era basobole okuyingira mu kibuga ekitukuvu nga bayita mu miryango gyakyo. Okubikkulirwa 12:17; 22:14. Okulwanirira ekiragiro eky'okuna nga bawakanya Ssabbiiti ey'obujeemu obwava ku kukkiriza, n'okubuulira ebiragiro bya Katonda byonna, bujulizi bwa maanyi nti kino kye kiseera ky'obugumiikiriza bw'abatukuvu, era eky'okulabula kwa malayika ow'okusatu.”3
GSAM 249.1Mu ssuula ezaasooka twassaayo omwoyo ku bubaka obusooka n'obw'okubiri ku buno, nga bwe bwatuukirizibwa mu kulangirira okunene okw'okujja kwa Kristo omulundi ogw'okubiri okutuusa nga Okitobba 22, 1844. Ekyawandiikibwa ekiri ku ntandikwa y'essuula eno kigamba nti, “Malayika ow'okusatu n'abagoberera,” kwe kugamba nti yagoberera bamalayika asooka n'ow'okubiri. Mu nsonga eno, kiyinzika okuba eky'omugaso okussaayo omwoyo ku ngeri obubaka obw'okusatu gye bwatandikamu.
GSAM 249Abadiventi Abasooka Okuba Abakuumi ba Ssabbiiti
GSAM 249.2Mu kiseera ky'“okukoowoola okw'omu ttumbi,” mu 1844, Mukama yatandika okulunngamya ebirowoozo by'abantu be eri okukwata Ssabbiiti ey'olunaku olw'omusanvu. Enjigiriza eno yatandika bw'eti mu Badiventi: Rachel Preston, Omubaputisiti ow'Olunaku olw'Omusanvu, yasengukira e Washington, N.H., awaali ekkanisa y'Abadiventi. Yakkiriza enjigiriza y'okujja kwa Kristo, era olw'omulimu gwe ogw'obuminsani ekkanisa eyo, eyalimu abantu nga amakumi ana, yakkiriza Ssabbiiti ey'ekiragiro eky'okuna.4 Kino kyaleetera abantu okunoonyereza ku nsonga eyo. Mu lupapula Okukoowoola olwa Ssebutemba 5, 1844, tusoma nti, “Abantu bangi beeraliikirira nnyo mu birowoozo byabwe ku ky'okuba nti bayinza okuba nga bateekeddwa okukwata olunaku olw'omusanvu.” Ebigambo bino byali mu kiwandiiko ky'omukung'aanya w'olupapula, mwe mwagezesebwa mu ngeri ennafu okulaga nti okukwata olunaku olusooka mu wiiki kugwanidde. Ensonga eno yayongerwako mu lupapula olwa Ssebutemba 12, mwe tusanga ebigambo bino ebikulu ebyaleetera bangi okusoma n'obwegendereza n'obunyiikivu:—
GSAM 249Olunaku olw'Omusanvu Lwe Lunaku Lwokka Olwateekebwawo Amateeka
GSAM 249.3“Wiiki ewedde twatuuka ku kino: Tewali kiseera kyonna eky'enjawulo amateeka kye galagira Abakristaayo okwawula nga ekiseera ekitukuvu. Bwe tuba nga tukyamye mu kino, olwo tulowooza nti olunaku olw'omusanvu lwe lunaku lwokka olulina etteeka lyonna eriragira okulukwata.”
GSAM 250Ekiwandiiko kya T. M. Preble
GSAM 250.1Abadiventi bonna awamu baaleetebwa okussaayo omwoyo ku nsonga ya Ssabbiiti olw'ekiwandiiko kya T. M. Preble ekyali kyogera ku nsonga eyo, ekyawandiikibwa nga Febwali 13, 1845, ne kifulumizibwa mu lupapula Essuubi lya Isiraeri, e Portland, Maine, nga Febwali 28, 1845. Oluvannyuma lw'okulaga obutuufu bwa Ssabbiiti ya Bayibuli, n'eky'okuba nti obujeemu obukulu obwava ku kukkiriza bwagikyusa n'efuuka olunaku olusooka mu wiiki, agamba nti: “Bwe tutyo tulaba Danyeri 7:25 ng'etuukirizibwa, akayembe akatono nga kakyusa ‘ebiseera n'amateeka.’ Noolwekyo ndaba nti bonna abakwata olunaku olusooka nga ye Ssabbiiti, baba bakuumi ba lunaku olusooka mu wiiki aba paapa, ate nga bamenyi ba Ssabbiiti ya Katonda.”5
GSAM 250J. B. Cook ku Nsonga ya Ssabbiiti
GSAM 250.2Nga wayiseewo ekiseera kitono, ekitundu ekyawandiikibwa J. B. Cook kyafulumizibwa mu kyapa, mwe yalaga nti tewali bujulizi bwa mu Byawandiikibwa obuwagira okukwata olunaku olusooka mu wiiki nga ye Ssabbiiti, era yakozesa ebigambo bino ebimpi: “Bwe kityo, mu ngeri ennyangu, empewo yonna eggyibwa mu matanga g'abo abasaabalira wansi w'ebendera ya Ssabbiiti eya paapa, oboolyawo nga tebakimanyi.”
GSAM 250.3Newakubadde abasajja bano bombi baakwata Ssabbiiti okumala ekiseera kitono, baali batandiseewo ekintu ekyali kitakyangu kuyimiriza. Ebigambo ebikwata abantu omubabiro, “abakuumi b'olunaku olusooka mu wiiki aba paapa,” “abamenyi b'ebiragiro bya Katonda,” ne “okusaabalira wansi w'ebendera ya Ssabbiiti eya paapa,” byali ku mimwa gy'abantu ebikumi abaali baagala ennyo okumanya amazima agakwata ku nsonga eno. Mu ngeri eno Omusumba Joseph Bates, ow'e Fairhaven, Mass., yassaayo omwoyo, era n'akkiriza Ssabbiiti mu 1845.
GSAM 250Joseph Bates Akkiriza Ssabbiiti
GSAM 250.4Ebyamutuukako byali bwe biti: Bwe yawulira ku kibiina ky'abantu ab'e Washington, N.H., abaali bakwata Ssabbiiti, yasalawo okukyalira ekkanisa eyo alabe kye kitegeeza. N'agenda nga bwe yali asazeewo, era bwe yasomera awamu nabo ensonga eno, yalaba nga bali batuufu, n'akkiriza amangu ago ekitangaala ku nsonga ya Ssabbiiti. Bwe yali akomawo e New Bedford, Mass., yasisinkana ow'oluganda omumanyifu ku lutindo oluli wakati wa New Bedford ne Fair Haven, n'amubuuza nti, “Omugoba w'Ekyombo Bates, mawulire ki?” Omusumba Bates n'addamu nti, “Amawulire gali nti olunaku olw'omusanvu ye Ssabbiiti ya Mukama Katonda waffe.” Omusajja n'agamba nti, “Kale, ŋŋenda eka nsome Bayibuli yange nneetegereze ensonga eyo.” Era yakola bw'atyo, ne bwe baddamu okusisinkana, ow'oluganda ono yali akkirizza amazima ga Ssabbiiti era ng'agagondera.
GSAM 251Ekitabo Ekisooka ku Ssabbiiti
GSAM 251.2Omusumba Bates yatandika amangu ago okubuulira amazima gano okuva mu ssaza erimu okudda mu ddala. Mu bbanga ttono yalaba nti ekitabo, oba wadde akatabo akatono, ku nsonga ya Ssabbiiti kyandimuyambye nnyo mu mulimu gwe, era Omwoyo gwa Katonda n'akubiriza emmeeme ye okuwandiika n'okufulumya ekintu ku nsonga eno. Naye ekibuuzo kyali nti kino kyandikoleddwa kitya nga talina ssente, kubanga byonna bye yalina byali ssiringi emu eya York (senti kkumi na bbiri n'ekitundu). Kiyinza okusikiriza omusomi okuwulira ebyamutuukako mu nsonga eno, nga bwe yabintegeeza mu 1855.
GSAM 251Pawundi Nnya ez'Obuwunga
GSAM 251.3Yagamba nti bwe yali ng'asaba mu maaso ga Katonda, yasalawo okuwandiika ekitabo, era n'aba mukakafu nti ekkubo lyandigguddwawo okukifulumya. Awo n'atuula ku mmeeza ye ey'okuwandiikirako, ng'alina Bayibuli n'ekitabo ekiraga ebigambo bya Bayibuli n'ennyiriri mwe bisangibwa, atandike omulimu gwe. Nga wayiseewo nga essaawa emu, Mukyala Bates yayingira mu kisenge n'agamba nti, “Joseph, sirina buwunga bumala kumaliriza bye nfumba mu kyokero,” era n'ayogera n'ebintu ebirala ebitonotono bye yali yeetaaga. Omugoba w'Ekyombo Bates n'abuuza nti, “Obuwunga obukubulako bwenkana wa?” N'addamu nti, “Nga pawundi nnya.” N'amugamba nti, “Kale.” Bwe yamala okuva mu kisenge, n'agenda mu dduuka eryali okumpi, n'agula pawundi ennya ez'obuwunga n'ebintu ebirala, n'abireeta eka, n'addamu okutuula ku mmeeza ye ey'okuwandiikirako. Mu kaseera katono Mukyala Bates n'ayingira, n'alaba ebintu ku mmeeza, n'ayogera mu kwewuunya nti, “Obuwunga buno buvudde wa?” Omugoba w'ekyombo n'agamba nti, “Lwaki, tebukumala? Wagambye nti weetaaga pawundi nnya.” N'agamba nti, “Weewaawo, naye obuggye wa?” N'amugamba nti, “Mbuguze; si gwe muwendo gw'obadde weetaaga okumaliriza by'ofumba mu kyokero?” Mukyala Bates n'agenda mu maaso nti, “Weewaawo, naye ggwe, Omugoba w'Ekyombo Bates, omusajja eyagobanga ebyombo okuva e New Bedford okugenda mu bitundu by'ensi byonna, ovuddeyo n'ogula pawundi nnya ez'obuwunga?” N'amuddamu nti, “Weewaawo, si gwe muwendo gw'obadde weetaaga okumaliriza by'ofumba mu kyokero?” Mukyala Bates n'agamba nti, “Weewaawo, naye oguze pawundi nnya(!) ez'obuwunga?”
GSAM 252Ddoola Omutwalo gumu n'Olukumi Zaakozesebwa olw'Amazima
GSAM 252.1Mu bbanga ttono ekigezo ekirala kyaddirira. Omugoba w'Ekyombo Bates bwe yaleka omulimu gw'oku nnyanja, yatunda omugabo gwe mu kyombo ku $11,000, naye kaakano yali akozesezza byonna bye yalina okutumbula omulimu gw'amazima. Okutuusa mu kiseera kino Mukyala Bates yali tamanyi mbeera ye entuufu ey'eby'ensimbi, naye yalaba nti kaakano yali ateekeddwa okumumanyisa, kyeyava ayogera mu bukkakkamu nti, “Mukyala wange, ssente ezisembayo ze mbadde nnina ku nsi nzikozezza okugula ebintu ebyo.” Ng'akaaba n'ennaku nnyingi, Mukyala Bates n'abuuza nti, “Tugenda kukola ki?” Omugoba w'ekyombo n'ayimirira, era n'ekitiibwa kyonna eky'omugoba w'ekyombo ng'alagira ekyombo kye, n'agamba nti, “Ŋŋenda kuwandiika ekitabo; ŋŋenda kukibunya, n'okubunyisa ensi yonna amazima gano aga Ssabbiiti.” Mukyala Bates, nga amaziga gamuzibye amaaso, n'agamba nti, “Kale, tunaabeerawo ku ki?” Omugoba w'Ekyombo Bates n'addamu ng'amwenya nti, “Mukama agenda kuggulawo ekkubo.” Mukyala Bates n'agamba nti, “Weewaawo, Mukama agenda kuggulawo ekkubo! Ekyo ky'ogamba bulijjo,” n'ava mu kisenge ng'akaaba nnyo.
GSAM 252Obuyambi Obutasuubirwa
GSAM 252.2Omugoba w'Ekyombo Bates bwe yamala okwongera ku mulimu gwe okumala ekitundu ky'essaawa, yawulira mu mutima gwe nti agende ku woofiisi y'amabaluwa, kubanga eyo waaliyo ebbaluwa ye. N'agenda, era ddala n'asangayo ebbaluwa. Mu nnaku ezo okusindika ebbaluwa kwali kwa senti ttaano, era okusasula nga ebbaluwa tennasindikibwa tekyali kya tteeka. Oyo eyawandiika ebbaluwa eno olw'ensonga emu yali tasasudde ssente z'okugisindika. Ne wano nate Omugoba w'Ekyombo Bates yakkakkanyizibwa, kubanga yalina okutegeeza omukulu w'amabaluwa, Ssebo Drew, gwe yali amanyi obulungi, nti yali tasobola kusasula ssente z'ebbaluwa, kubanga teyalina ssente; naye n'agamba nti, “Onzikiriza ndabe gy'evudde?” Omukulu w'amabaluwa n'agamba nti, “Gitwale, olisasula olulala.” Omugoba w'ekyombo n'agamba nti, “Nedda, sijja kugiggya mu woofiisi nga ssente z'okugisindika tezinnasasulwa.” Bwe yali akutte ebbaluwa mu mukono gwe, n'agamba nti, “Ndowooza nti mu bbaluwa eno mulimu ssente,” n'akyukira omukulu w'amabaluwa n'amubuuza nti, “Osobola okugiggulawo? Bwe munaabaamu ssente, osobola okuggyamu ez'okugisindika; bwe zitabaamu, sijja kugisoma.” Omukulu w'amabaluwa n'akola nga bwe yamusaba, era laba! mwalimu ssente ez'empapula eza ddoola kkumi. Bwe yasoma, yakizuula nti ebbaluwa yali evudde eri omuntu eyagamba nti Mukama yali akubirizza nnyo omutima gwe nti Omusumba Bates yali yeetaaga ssente, n'alyoka ayanguwa okuzimusindikira; era mu kwanguyiriza oboolyawo yeerabira okusasula ez'okugisindika.
GSAM 253.1Bwe yamala okusasula ssente z'ebbaluwa, yagenda mu dduuka ly'ebyokulya n'agula eppipa ly'obuwunga ku $4, awamu n'obumonde, ssukaali n'ebintu ebirala ebyetaagisa. Bwe yali alagira gye byalina okutwalibwa, yagamba nti, “Oboolyawo omukazi ajja kugamba nti ebyo si bya mu maka ago, naye temussaayo mwoyo ku by'agamba; mubitikkulule mubisse ku lubalaza olw'omu maaso.”
GSAM 253.2Oluvannyuma yagenda mu kifo ekikubirwamu ebitabo, n'ategeka okukubisa obutabo lukumi obw'empapula nga kikumi buli kamu, nga bakkaanyizza nti buli lw'anaaleetanga eby'okukuba, abakubi babiteeke mu nnukuta z'ekyapa mangu nga bwe basobola, nga bamusindikira empapula ezisooka azitereeze. Yali wa kusasula omulimu buli lw'anaafunanga ssente, era ebitabo tebyalina kuggibwa mu kifo ekikubirwamu okutuusa ng'ensasula zonna ziwedde.
GSAM 253.3Omugoba w'Ekyombo Bates yali amanyi bulungi nti tewaali muntu gwe yali abanja ssente, naye yawulira nti gwali mulimu gwe okuwandiika ekitabo kino, ng'akkiriza nti Mukama yandikubirizza emitima gy'abantu okusindika ssente nga zeetaagibwa. Bwe yamala okugula empapula, ekkalaamu n'ebirala, bw'atyo n'awa ebyetaago by'omu nnyumba ekiseera okumusooka okutuukayo, yagenda ku ntandikwa y'oluguudo olutuuka ku nnyumba ye. Bwe yalaba nti ebintu byali bituuseyo, yayingira mu nnyumba ng'ayita ku mulyango ogw'emabega, n'addamu okutuula ku mmeeza ye. Mukyala Bates n'ayingira ng'ayogera mu kwewuunya nti, “Joseph, tunula ku lubalaza olw'omu maaso! Ebintu ebyo bivudde wa? Omuvuzi w'ekigaali ekitwala emigugu azze wano n'alemera ku kubitikkulula. Mmugambye nti tebya wano, naye n'abitikkulula.” Omugoba w'Ekyombo Bates n'agamba nti, “Kale, ndowooza tewali buzibu.” Naye Mukyala Bates n'agamba nti, “Naye bivudde wa?” Omugoba w'ekyombo n'agamba nti, “Kale, Mukama y'abisindise.” Mukyala Bates n'agamba nti, “Weewaawo, Mukama y'abisindise; ekyo ky'ogamba bulijjo.” Awo n'akwasa mukyala we ebbaluwa, ng'agamba nti, “Soma eno, ojja kumanya gye bivudde.” N'agisoma, n'addamu okuvaawo akaabe omulundi omulala, naye okukaaba kuno kwali kwa njawulo ku kwasooka; era bwe yakomawo yamusaba ekisonyiwo mu bwetoowaze olw'obutaba na kukkiriza.
GSAM 254Ssente Zijja olw'Ekitabo
GSAM 254.1Omulimu gw'okuwandiika n'okukuba ebitabo bwe gwagenda mu maaso, Omugoba w'Ekyombo Bates yafunanga ssente oluusi n'oluusi mu mabaluwa ne mu ngeri endala, oluusi nga ziva eri abantu be yali tasisinkanangako. Buli lwe yafunanga ssente, zaweebwanga abakubi b'ebitabo, ne zisasula ku bbanja ly'ekitabo. Oluvannyuma olunaku lwatuuka ebitabo byonna ne biba nga bikubiddwa, era ensimbi ezaali zisigaddeyo zaasasulwa okuva ku ludda Ow'oluganda Bates lwe yali tasuubira; bwe kityo ebitabo tebyalwawo wadde olunaku olumu okubunyizibwa.
GSAM 254Ebbanja Elisembayo Lisasulwa
GSAM 254.2H. S. Gurney, ow'e Memphis, Mich., yantegeeza mu Maaki, 1884, nti ku makya gennyini ekitabo ky'Omusumba Bates lwe kyaggwa, yafuna $100 ku kiwandiiko ky'ebbanja ekyali kiyise ekiseera eky'okubanjibwa mu mateeka, okuva eri omusajja eyali agambye nti talimusasula. Bwe yafuna ssente zino, yalaba nga kya ssanyu okukozesa ezimu ku zo okusasula ezaali zisigaddeyo ku katabo k'Omusumba Bates aka Ssabbiiti. Ssebo Gurney n'agamba nti, “Naye okutuusa ku lunaku lwe yafa, Ow'oluganda Bates teyamanya ani eyasasula ssente ezaali zisigaddeyo ku kitabo.” Ebyatuuka ku Musumba Bates bino mu kukuba amazima ga Ssabbiiti byalabika ng'ebigamba abantu baffe okuviira ddala ku ntandikwa y'okufulumya amazima agakwata ku nsonga ya Ssabbiiti nti, “Mweyongere mu maaso mu mulimu guno, era musuubire okulabirira kwa Katonda okuggulawo ekkubo nga mugenda mu maaso.”
GSAM 255Omusumba Bates Abuusabuusa Okwolesebwa
GSAM 255.1Ebigambo bino wammanga, ebifunziddwa okuva mu Ebyafaayo by'Obulamu, bijja kulaga engeri ekirabo ky'obunnabbi n'okuzzaawo okukwata Ssabbiiti gye byagattibwa awamu:—
GSAM 255.2Bwe yali ku bugenyi e New Bedford, Mass., mu 1846, Omuwala Harmon yamanyana n'Omusumba Joseph Bates. Yali yakkiriza enzikiriza y'okujja kwa Kristo okuva ku ntandikwa, era yali mukozi munyiikivu mu mulimu ogwo. Yali musajja Mukristaayo ow'amazima, ow'empisa ennungi era ow'ekisa. Yayisanga Omuwala Harmon n'obugonvu ng'alinga omwana we yennyini. Omulundi gwe yasooka okumuwulira ng'ayogera, yalaga okussaayo omwoyo okw'amaanyi, era bwe yamala okwogera, n'ayimirira n'agamba nti, “Nze ndi Tomasi abuusabuusa. Sikkiriza kwolesebwa. Naye bwe nnandisobodde okukkiriza nti obujulizi mwannyinaffe bw'atutegeezezza ekiro kino ddala bwali ddoboozi lya Katonda gye tuli, nnandibadde omusajja asinga essanyu mu balamu bonna. Omutima gwange gukwatiddwa nnyo. Nzikiriza nti oyo ayogera talina bukuusa, naye siyinza kunnyonnyola ngeri gye yalagibwamu ebintu eby'ekitalo by'atutegeezezza.”
GSAM 255Mukyala Harmon Akkiriza Ssabbiiti
GSAM 255.3Omusumba Bates yali akwata Ssabbiiti, era n’akubiriza obukulu bwayo. Mu kiseera ekyo, Mukyala Harmon teyawulira bukulu bwayo, era yalowooza nti Omusumba Bates yali akyama bwe yamalanga ebigambo bingi ku kiragiro eky’okuna okusinga ku birala mwenda. Naye Mukama n’amuwa okwolesebwa kw’awatukuvu ow’omu ggulu. Yeekaalu ya Katonda n’eggulwawo mu ggulu, n’alagibwa essanduuko ya Katonda ng’ekibikka eky’okusaasira kigibisseeko. Bamalayika babiri baali bayimiridde, omu ku nkomerero emu ey’essanduuko n’omulala ku nkomerero endala, n’amapapa gaabwe nga gabunye waggulu w’ekibikka eky’okusaasira, n’obwenyi bwabwe nga butunuulidde ekibikka ekyo. Malayika eyali amuwerekera n’amutegeeza nti kino kyali kiikirira eggye lyonna ery’omu ggulu nga litunuulira n’okutya okw’ekitiibwa etteeka lya Katonda eryawandiikibwa n’engalo ya Katonda. Yesu n’ayimusa ekibikka ky’essanduuko, n’alaba ebipande eby’amayinja ebyali kuwandiikiddwako ebiragiro ekkumi. Yawuniikirira bwe yalaba ekiragiro eky’okuna nga kiri wakati ddala mu mateeka ekkumi, n’omusana omutono ogw’ekitiibwa nga gukyetoolodde. Malayika n’agamba nti, “Kye kimu kyokka ku mateeka ekkumi ekinnyonnyola Katonda omulamu eyatonda eggulu n’ensi n’ebintu byonna ebirimu. Emisingi gy’ensi bwe gyatekebwawo, n’omusingi gwa Ssabbiiti ne gussibwawo.” Yalagibwa nti singa Ssabbiiti ey’amazima yandikwatiddwa, tewandibaddewo muntu atakkiriza Katonda newakubadde agamba nti tewali Katonda. Okukwata Ssabbiiti kwandikuumye ensi obutagwa mu kusinza ebifaananyi.
GSAM 256.1Ekiragiro eky’okuna kirinnyiriddwa, n’olwekyo tuyitiddwa okuddaabiriza ekituli mu tteeka, n’okuwolereza Ssabbiiti eyanyigirizibwa. Omuntu ow’ekibi, eyeetikka okusinga Katonda, n’alowooza okukyusa ebiseera n’amateeka, yaleeta okukyusa Ssabbiiti okuva ku lunaku olw’omusanvu okudda ku lunaku olusooka mu wiiki. Mu kukola bw’atyo yassa ekituli mu tteeka lya Katonda.
GSAM 256.2Ng’olunaku olunene olwa Katonda lusembedde, obubaka busindikibwa okulabula abantu bakomewo mu bwesigwa bwabwe eri etteeka lya Katonda omulabe wa Kristo ly’amenye. Ekituli mu tteeka kirina okulagibwa okuyita mu kuyigiriza n’ekyokulabirako. Yalagibwa era nti malayika ow’okusatu ow’Okubikkulirwa 14, alangirira ebiragiro bya Katonda n’okukkiriza kwa Yesu, akiikirira abantu abafuna obubaka buno ne bayimusa eddoboozi ery’okulabula ensi okukwata ebiragiro bya Katonda n’etteeka lye ng’emmunye y’eriiso, era nti olw’okulabula kuno bangi bandikkiriza Ssabbiiti ya Mukama.6
GSAM 256.3Ebyo ebyatuuka ku Mukyala Harmon ne ku Musumba Bates byali bikwatagana n’engeri Mukama gy’akolamu. Omusumba Bates ye yaleetera Mukyala Harmon ne Omusumba White okussaayo omwoyo ku nsonga ya Ssabbiiti, ng’abalaga mu Byawandiikibwa obwetaavu bw’etteeka lya Katonda eritasobola kukyusibwa. Wadde nga Mukyala Harmon yali amaze emyezi nga kkumi na munaana ng’afuna okulabibwa okw’enjawulo okuva eri Mukama, tewali kintu ku nsonga eno kye yali alagiddwa edda. Kati ekiseera kya Mukama kyali kituuse, kubanga abakkiriza baali bazuukizibwa okukwata etteeka lye, era yabawa ekitangaala okuyita mu kirabo ky’obunnabbi; bwe kityo, mu ngeri ye ey’okukolamu, obubaka bwa malayika ow’okusatu, “ebiragiro bya Katonda, n’obujulizi bwa Yesu Kristo, ” bwaleetebwa awamu.
GSAM 257Entandikwa y’Obubaka bwa Malayika ow’Okusatu
GSAM 257.1Okuva mu kiseera ekyo obubaka bwa malayika ow’okusatu, nga bwali bwegattiddwa ku bubaka obulala bubiri, bwatandika okubuulirwa. Amazima ga Ssabbiiti, nga gegattiddwa ku ssanduuko ya Katonda n’ekitangaala ekyali kyeyongera okwaka ku nsonga y’awatukuvu, gaakakasa ebyali biragiddwa edda nti ekisinde ky’okujja kwa Kristo eky’edda kyali kituufu era nga kiri mu nteekateeka ya Mukama. Kati baali basobola okutegeera mu bujjuvu okusinga bwe baali bamanyi edda amakulu g’“emitendera esatu egy’okulinnya ku kkubo erigenda mu kibuga kya Katonda.”
GSAM 257Omusumba Bates Akkiriza nti Okwolesebwa Kwakuva eri Katonda
GSAM 257.2Mu mwezi ogw’ekkumi n’ogumu, 1846, olukuŋŋaana lw’ekibiina lwakolebwa e Topsham, Maine, Omusumba Bates kwe yali. Ku lukuŋŋaana olwo, Mukyala White (obufumbo bwa Mukyala Harmon ne Musumba James White bwali bumaze okwogerwako) yafuna okwolesebwa ekyavaako Omusumba Bates okukkiriza ddala nti okwolesebwa okwo kwali kuva eri Katonda. Yali musajja eyali amaze emyaka amakumi ataano ng’akola ku nnyanja, ng’akolera mu mirimu gyonna okuva ku mwana omukozi w’omu nnyanja okutuuka ku mukama era nnannyini emmeeri. Okumanya kwe ku by’emmunyeenye kwali kunene nnyo, kubanga bwe yantegeeza, yali asobola okutegeera kumpi we yali ku nnyanja, mu ngeri y’obuwanvu n’obugazi bw’ensi, ng’atunuulira ebitonde ebiri mu ggulu. Omuntu ng’oyo mu butonde yandisanyukidde okwogera ku by’emmunyeenye.
GSAM 257.3Mu kwogera naye, yantegeeza engeri gye yakkirizamu nti okwolesebwa kwali kuva eri Katonda. Yagamba nti olunaku lumu yagezaako okwogera ne Mukyala White ku mmunyeenye, naye mangu n’akizuula nti teyamanya kintu ku by’emmunyeenye; mazima ddala, nga bwe yamutegeeza, yali tamanyi oba yali alabyeko ekitabo kyonna ekikwata ku nsonga eyo. Teyalina kwegomba kwogera ku mulamwa ogwo, n’akyusa okwogera n’atandika okwogera ku nsi empya n’ebyo bye yali alagiddwa mu kwolesebwa ebikwata ku yo.
GSAM 258“Eggulu Eggulwawo”
GSAM 258.1Mu mwaka ogwali guwedde, nga 19 mu mwezi ogw’okuna, 1845, olupapula Amawulire ga London ag’Ebifaananyi lwali lufulumizza ekintu ekyali kikwatirako nnyo abakugu mu by’emmunyeenye, okuva eri Mukama Rosse, ekikwata ku byazuulibwa eby’ekitalo bye yali akoze ng’ayita mu ly’ezoobera lye ery’obunene obutagambika, naddala okulaba ekintu abakugu mu by’emmunyeenye kye bayita “ekituli mu ggulu.” Akawungeezi kamu, ku lukuŋŋaana olwo olwogerwako waggulu, mu nnyumba ya Omwami Curtiss era Omusumba Bates nga waliwo, eyali akyali atannasalawo ku nsonga y’okulabibwa kuno, Mukyala White bwe yali mu kwolesebwa, yatandika okwogera ku mmunyeenye, ng’awa ekifaananyi ekimasamasa eky’emisipi egya langi ya pinki gye yalaba nga giyita ku ngulu kw’ensi emu, n’agattako nti, “Ndaba emyezi ena.” Omusumba Bates n’agamba nti, “Owange, alaba Jupiter!” Oluvannyuma, ng’akola ebikolwa ng’omuntu ayita mu bwengula, yatandika okunnyonnyola emisipi n’empeta mu bulungi bwabyo obukyukakyuka, n’agamba nti, “Ndaba emyezi musanvu.”7 Omusumba Bates n’ayogera n’eddoboozi ery’omwanguka nti, “Annyonnyola Saturn.” Oluvannyuma n’agamba nti, “Ndaba emyezi mukaaga,” era amangu ago n’atandika okunnyonnyola “eggulu eggulwawo,” n’ekitiibwa kyalyo, ng’aliyita ekifo ekiggulwawo ekigenda mu kitundu ekitangaala ennyo. Omusumba Bates n’agamba nti okunnyonnyola kwe kwali kusukkiridde nnyo ku nnyonnyola yonna ey’eggulu eggulwawo gye yali asomye okuva eri omuwandiisi yenna.
GSAM 258.2Bwe yali ayogera era ng’akyali mu kwolesebwa, Omusumba Bates n’ayimirira n’ayogera nti, “Owange, nga njagala Mukama John Rosse abaddewo ekiro kino!” Omusumba White n’abuuza nti, “Mukama John Rosse y’ani?” Omusumba Bates n’agamba nti, “Ye mukugu w’eby’emmunyeenye omunene ow’e Bungereza. Njagala abaddewo okuwulira omukazi oyo ng’ayogera ku by’emmunyeenye, n’okuwulira okunnyonnyola kwe ‘kw’eggulu eggulwawo.’ Kusinga buli kye nnali nsomye ku nsonga eno.” Okuva akawungeezi ako Omusumba Bates yakkiriza ddala nti okwolesebwa kwa Mukyala White kwali kusukka ku kumanya kwe n’obuyinza bwe. Kino, awamu n’engeri y’okunenya n’okuyigiriza eyali mu byo, byamukakasa nti byava eri Katonda.
GSAM 259.1Ekintu kino eky’omu ggulu ekyannyonnyolwa Mukyala White mu kwolesebwa okwo, si kya kwogerwako nnyo mu biwandiiko by’abakugu mu by’emmunyeenye. Huygens, eyasooka okukizuula, awa okunnyonnyola kuno:
GSAM 259Ekitangaala eky’Ekitiibwa mu Kitala kya Orion
GSAM 259.2“Abakugu mu by’emmunyeenye bateeka emmunyeenye ssatu okumpi ennyo mu kitala kya Orion; bwe natunuulira eyali wakati n’ely’ezoobera, mu mwaka gwa 1656, mu kifo ky’emmunyeenye emu ne mulabika emmunyeenye endala kkumi na bbiri; mu zo, ssatu nga kumpi zikwatagana, era ne zirabika endala nnya, nga zimasaamasa ng’eziri mu kire, ne kiba nti ekifo ekyazetoolodde kyali kitangaala nnyo okusinga ekitundu ekirala eky’eggulu, ekyalabikanga nga kikwafu ddala olw’obudde obulungi, ng’ekiyita mu luwenda olugguka mu katimba, omuntu n’alaba bulungi mu kitundu ekirala ekyali kitangaala okusinga.”
GSAM 259.3William Herschel ayogera bw’ati ku kituli kino eky’omu ggulu:
GSAM 259.4“Singa obuwanvu bwakyo ku bbanga lino bukola enkoona ya diguli 10, nga bwe kumpi buli, obunene bwakyo bulina okuba obutasoboka kutegeerwa ddala. Kibadde kibaliriddwa nti kirina okuba emirundi 2,000,000,000,000 obw’obunene bw’enjuba.”
GSAM 259Kisinga Okutangaala Enjuba
GSAM 259.5Thomas Dick, omufirosoofo, ayogera bw’ati ku bire eby’omusana bino:
GSAM 259.6“Singa twateekebwa okumpi nakyo ng’ekitundu kimu kya kubiri eky’ebbanga ery’emmunyeenye esinga okubeera okumpi, wadde ng’ebbanga eryo ddene nnyo, okuva mu kifo ng’ekyo kyandilabise nga kyaka kumpi ng’enjuba; era eri ebiramu ebiri ku bbanga erisinga okubeera okumpi kyandibisse ekitundu ekinene eky’eggulu, ne kirabika n’ekitiibwa ekitasobola kwogerwa. Naye ekigendererwa eky’enkomeredde eky’ekintu ng’ekyo, mu ngeri zaakyo zonna n’enkolagana zaakyo, oboolyawo kinaagenda kyeyoleka mu mirembe egigenda okujja egy’obulamu obutaggwaawo; era, okufaanana n’ebintu ebirala bingi ebiri mu bifo eby’ewala eby’obutonde, kikuma mu mutima okwegomba okw’amaanyi okw’okulaba ebifo eby’ekitiibwa era eby’ekyama eby’obutonde nga byeyongera okweyanjula.”8
GSAM 260.1Omusumba Bates, bwe yali amaliriza ekiwandiiko ku mulamwa guno, yagamba nti:
GSAM 260.2“Bwe tutyo tulaba okuva mu bujulizi bwonna obuleeteddwa (era twandiyongeddeko bungi singa kyali kyetaagisa), nti wano waliwo ekintu eky’ekitalo ennyo era ekitasoboka kunnyonnyolwa mu ggulu; ekituli mu ggulu ekirina obuwanvu obw’okwetooloola obusukka mu mayiro 11,000,000,314. Huygens omututumufu agamba nti, ‘Sinnalabanga kintu ng’ekyo wakati mu mmunyeenye endala ezitakyuka—okulaba obulungi mu kitundu ekirala ekitangaala okusinga.’”
GSAM 260Obujulizi Obulala ku Kwolesebwa kw’Ensi Eziri mu Bbanga
GSAM 260.3Tuddamu okujuliza ku Mukyala Truesdail, eyaliwo ku mukolo okwolesebwa okwo kwe kwaliweeredwako. Agamba nti:
GSAM 260.4“Mwannyinaffe White yali mulwadde nnyo era ng’alina amaanyi matono, era okusaba bwe kwali kukolebwa ku lulwe, Omwoyo gwa Katonda ne gussa ku ffe. Mangu ddala twakitegeera nti yali takyawulira bintu bya ku nsi. Kino kyali kiseera kye ekyasooka okulaba ensi y’ebibumbe eby’omu ggulu. Oluvannyuma lw’okubala n’eddoboozi ery’omwanguka emyezi gya Jupiter, ate n’emyezi gya Saturn, yawa okunnyonnyola okulungi okw’empeta za Saturn. Oluvannyuma n’agamba nti, ‘Abatuuze baayo bantu bawanvu era ab’ekitiibwa, nga baawukana nnyo ku batuuze b’ensi. Ekibi tekinnayingiramu kuno.’ Kyali kyeyoleka okuva ku maaso g’Ow’oluganda Bates agaali gamwenyumwenyu nti okubuusabuusa kwe okw’edda ku nkomoko y’okwolesebwa kwe kwali kugenda kumuvaako mangu. Ffenna twali tumanyi nti Kapiteeni Bates yali ayagala nnyo eby’emmunyeenye, kubanga emirundi mingi yatuulanga n’alaga ebintu bingi eby’omu ggulu okutuyigiriza. Mwannyinaffe White bwe yamuddamu ebibuuzo bye, oluvannyuma lw’okwolesebwa, ng’agamba nti yali tasomanga wadde okufuna okumanya mu ngeri endala ku nsonga eno, yajjudde essanyu n’okumwenya. Yatendereza Katonda, n’alaga okukkiriza kwe nti okwolesebwa kuno okukwata ku nsi eziri mu bbanga kwali kumuweereddwa aleme kuddamu kubuusabuusa.”9
GSAM 261Embalaasi Enkambwe Eweebwa Obukkakkamu Amangu
GSAM 261.1Amangu ddala oluvannyuma lw’olukuŋŋaana luno e Topsham, ekintu ekirala ekyewuunyisa kyaliwo mu kikwatagana n’okwolesebwa, kye nnaatandika okwogera nga bwe nnakiwulira okuva eri Omusumba Bates:
GSAM 261.2Omusumba White yali akozesa embalaasi ento eyali etannamenyebwa ddala n’eggaali ly’akatale eryalina entebe bbiri, eryakolebwa nga teririna kibbo kya maaso, naye nga lirina ekigere okuyita mu maaso g’eggaali, n’ekigere eky’ekyuma okuva ku misingi gy’eggaali. Kyali kyetaagisa okwegendereza ennyo mu kuvuga embalaasi ento, kubanga singa emiguwa oba ekintu kyonna kyakwata ku mbiriizi zaayo, yandikubye ebigere n’obusungu amangu ddala, era yalina okukuumibwa bulungi n’omuguwa omunywevu okugiziyiza okudduka. Embalaasi eno yali ya muntu gwe baali baagala okugendako, era kubanga Omusumba White yali amanyi okukwata embalaasi ento ezitannamenyebwa, yalowooza nti teyandifunye buzibu bwa maanyi nayo. Naye singa baali bamanyi nti mu bubonero bwayo obw’obusungu yali emaze okutta abasajja babiri, omu ng’amunyigira ku mayinja agali ku mabbali g’ekkubo, oboolyawo teyandibadde na kwesiga kungi.
GSAM 261.3Ku mulundi guno waaliwo abantu bana mu ggaali, Omusumba White ne mukyala we nga batuula ku ntebe ey’omu maaso, n’Omusumba Bates ne Israel Damon ku ntebe ey’emabega. Omusumba White bwe yali afaayo nnyo okukuumira embalaasi mu buyinza, Mukyala White yali ayogera ku mazima, amaanyi ga Katonda ne gakka ku kibiina, n’atwalibwa mu kwolesebwa ng’atudde mu ggaali. Amangu ddala bwe yakoowoola nti “Kitiibwa!” ng’ayingira mu kwolesebwa, embalaasi ento n’eyimirira nga tesobola kukyuka, n’ekkakkanya omutwe gwayo. Mu kiseera kye kimu Mukyala White n’ayimirira ng’akyali mu mbeera eyo, ng’amaaso ge gatunuulira waggulu, n’ayita ku maaso g’eggaali n’akka ku misingi gyaryo, ng’emikono gye giri ku bitundu eby’emabega eby’embalaasi ento. Omusumba Bates n’ayogerera waggulu eri Omusumba White nti, “Embalaasi ento ejja kukuba omukazi oyo n’emutta.” Omusumba White n’addamu nti, “Mukama kati y’akwata embalaasi; ssaagala kuyingirira.” Embalaasi n’eyimirira ng’ewombeefu ng’embalaasi enkadde. Ku mabbali g’ekkubo, olusenyi lwali luwagadde fuuti nga mukaaga, era okumpi n’olukomera waaliwo ekifo ekyali kimezeeko omuddo. Mukyala White, ng’amaaso ge gakyatunuulira waggulu era nga tatunuulira wansi n’akatono, n’alinnya olusenyi n’agenda ku kifo ekyali kimezeeko omuddo, n’atambula ng’adda n’akoma okumala eddakiika ntono, ng’ayogera era ng’annyonnyola obulungi bw’ensi empya. Oluvannyuma, ng’omutwe gwe gukyali mu mbeera y’emu, n’akka olusenyi, n’atuuka ku ggaali, n’alinnya ku bigere, ng’omukono gwe guli ku kibuno ky’embalaasi ento, n’ayambuka ku misingi n’addamu okuyingira mu ggaali. Amangu ddala bwe yatuula ku ntebe, n’ava mu kwolesebwa, era mu kaseera ako embalaasi, awatali kabonero konna okuva eri omuvuzi, n’etandika okutambula n’egenda mu kkubo lyaayo.
GSAM 262.2Mukyala White bwe yali ali ebweru w’eggaali, Omusumba White yalowooza nti yandigezese embalaasi, alabe oba ddala yali efuuse mpombeefu oba nedda. Ku ntandikwa yagikwatako buggyi n’oluga; mu biseera ebirala embalaasi yandidduse n’ekuba ekigere, naye kati tewaaliwo kutambula kwonna. Oluvannyuma n’agikuba nnyo, ate n’akuba n’amaanyi, era n’akuba n’amaanyi okusingawo. Embalaasi ento teyafaayo ku kukuba okwo n’akatono, naye yalabika nga tewali kabi ng’empologoma bamalayika ze baaggala emimwa gyazo ekiro Danyeri kye yamala mu mpuku yaazo. Omusumba Bates n’agamba nti, “Waali kifo kya ntiisa,” era kyali kyeyoleka nti Amaanyi ge gamu agaaleeta okwolesebwa, mu kiseera ekyo, gaakkakkanya obutonde bw’embalaasi ento obw’ensolo.
GSAM 262.3Singa okwolesebwa kuno kwali kuva busa ku bulemu bw’omubiri gwe, ekibuuzo kyandijje mu ngeri ey’obutonde nti, Embalaasi nayo yali erina obulemu obufaananako?
GSAM 262Obujulizi bwa Israel Damon
GSAM 262.4Wano nnaawa ekiwandiiko kino okukakasa ebigambo Omusumba Bates bye yantegeeza:
GSAM 262.5“Ebbanga nga myaka amakumi abiri emabega, amangu ddala nga mmaze okutandika okukwata Ssabbiiti, Israel Damon yantegeeza ebikwata ku Mwannyinaffe White okufuna okwolesebwa nga ye, Omusumba Bates, Omusumba White ne mukyala we baali batambulira mu ggaali ennyangu ng’embalaasi ento enkambwe ebakulembedde. Leero nsomye okunnyonnyola okw’ekintu kino waggulu, nga bwe kwawandiikibwa Omusumba Loughborough, era kukwatagana ddala n’ebyo Omusumba Damon bye yantegeeza.” Kyassibwako omukono nti, “R. S. Webber, Battle Creek, Michigan, 9 mu mwezi ogw’okubiri, 1891.”
GSAM 263Obujulizi bw’Omusumba Bates ku Kwolesebwa
GSAM 263.1Omusumba Bates ayogera ku bumanyirivu bwe bw’ati:
GSAM 263.2“Wadde nga nnali sisobola kulaba kintu kyonna mu byo ekikontana n’ekigambo, nnatya era ne ngeragebwa nnyo, okumala ekiseera kiwanvu nga ssaagala kukkiriza nti kyali kisinga ku ebyo ebyava mu mbeera y’omubiri gwe eyali emaze ebbanga nga munafu.
GSAM 263.3“N’olwekyo nnanoonya emikisa, nga waliwo abalala, ng’amagezi ge galabika nga tegali mu kusanyuka (ebweru w’olukuŋŋaana), okumubuuza n’okumubuuza nnyo, n’okubuuza mikwano gye abaamuwerekeranga, naddala mwannyinaffe omukulu, nsobole okutuuka, bwe kiba kisoboka, ku mazima. Mu mirundi mingi gye yakyalanga e New Bedford ne Fairhaven okuva olwo, nga tuli mu nkuŋŋaana zaffe, namulaba mu kwolesebwa emirundi mingi, era ne mu Topsham, Maine; n’abo abaaliwo mu bimu ku biseera ebyo eby’amaanyi bamanyi bulungi engeri gye nnawulirizanga buli kigambo n’obwegendereza n’obunyikivu, era ne ntunuulira buli kikolwa, ndabe obulimba oba amaanyi ag’okutabulatabula ebirowoozo. Era nneebaza Katonda olw’omukisa gwe nnali nawo awamu n’abalala okulaba ebintu bino. Kati nsobola okwogera ku lwange n’obwesige. Nkkiriza nti omulimu guno gwa Katonda, era gwaweebwa okubudaabuda n’okunyweza abantu be ‘basaasaanye,’ ‘bamenyese,’ era ‘banyigiriziddwa,’ okuva lwe twaggala omulimu gwaffe ... mu mwezi ogw’ekkumi, 1844. Embeera eyatabulwa ey’ebigambo ‘Laba wano!’ ne ‘Laba wali!’ okuva mu kiseera ekyo yatabudde nnyo abantu ba Katonda abeesigwa era abaagala okukola, n’ekifuula okukaluba nnyo eri abo abatasobola kunnyonnyola ebyawandiikibwa bingi ebikontana ebyaleetebwa mu maaso gaabwe. Nkakasa nti nfunye ekitangaala n’okuyigira ku bitundu bingi bye nnali sisobola kutegeera bulungi edda. Nzikiriza nti mwana wa Katonda eyeefiiriza, omwesigwa era ayagala okukola.”10
GSAM 263.4“Omuwandiisi tafuna ‘endowooza’ z’okwolesebwa kwe ‘okuva mu kuyigiriza oba okusoma okw’edda.’ Bwe yafuna okwolesebwa kwe okusooka, mu December, 1844, ye n’ekibinja kyonna ekyali e Portland, Maine (bazadde be gye baabeeranga mu kiseera ekyo), baali bava ku ‘kukoowoola okw’omu ttumbi’ nga balowooza nti kwali kwaggwa. Kye kiseera ekyo Mukama kye yamulaga mu kwolesebwa ensobi ye n’ekibinja eky’e Portland mwe baali bagudde. Oluvannyuma n’ategeeza ekibinja okwolesebwa kwe, nabo ne bakakasa nti ekyo kye bayitanga obumanyirivu bw’omwezi ogw’omusanvu kyali mulimu gwa Katonda.”11
GSAM 264Engeri Obubaka Obusatu Gye Bwatunuulirwamu mu 1847
GSAM 264.1Ebigambo bino ebyava eri Omusumba James White, ebyawandiikibwa mu mwezi ogw’okuna, 1847, biraga engeri obubaka obusatu gye bwatunuulirwamu mu kiseera ekyo:
GSAM 264.2“Ebika byonna eby’abakkiriza okujja kwa Kristo omulundi ogw’okubiri bikkiriza nti malayika ayogerwako mu nnyiriri 6 ne 7 ez’essuula eno (Okubikkulirwa 14), akiikirira obubaka bw’okujja eri ekkanisa n’ensi.... Omulimu gwa malayika ow’okubiri gwali kulaga eggye eryali lisuubira okujja kwa Kristo nti Babulooni egudde. Era kubanga ekitundu ekinene ku bo tebaamanya nsonga eno okutuusa amaanyi g’okukoowoola okw’omu ttumbi lwe gabazuukiza mu kiseera kyennyini eky’okuddukiramu okuva mu makanisa, olunaku olw’ekkumi nga terunnatuuka, kivaamu nti okuva mu mwezi ogw’omusanvu, 1844, obubaka bwa malayika ow’okusatu bwali era bukyali kulabula abatukuvu ‘okunywerera,’ obutaddayo mabega, n’obutakkiriza ‘kufuna’ bubonero abantu abali ng’embeerera bwe baavaamu mu kiseera ky’okukoowoola kwa malayika ow’okubiri.
GSAM 264.3“Era obubaka obw’amazima eri abantu ba Katonda, okuva mu mwezi ogw’omusanvu, 1844, tebubadde kulabula ng’okwo?—Mazima bubadde bwe butyo.... Olunyiriri olw’ekkumi n’ebbiri lugamba nti, ‘Wano we wali okugumiikiriza kw’abatukuvu: wano we bali abo abakwata ebiragiro bya Katonda n’okukkiriza kwa Yesu.’ Wabalaba wa, Yokaana?—Lwaki, ‘wano,’ mu kiseera ky’obubaka bwa malayika ow’okusatu. Kubanga ekiseera eky’okulindirira n’obugumiikiriza kibaddewo okuva mu mwezi ogw’omusanvu, 1844, era kubanga ekibiina ekikwata Ssabbiiti n’ebirala, kyeyolese okuva mu kiseera ekyo, kyeyoleka nti tuli mu kiseera ky’obubaka bwa malayika ow’okusatu.”12
Notes
- Okubikkulirwa 14:9-12. ↩
- Ebikwata ku Bukatoliki bwa Rooma, olupapula 112. ↩
- Bamalayika Abasatu ab'omu Okubikkulirwa 14:6-12, empapula 131, 132. ↩
- Rachel Preston yafiira e Vernon, Vt., nga Febwali 1, 1868, ng'aweza emyaka 59. ↩
- Ebyafaayo bya Ssabbiiti ekya Andrews, olupapula 506, ekyakubibwa mu 1887. ↩
- Ebyafaayo by’Obulamu bwa Ellen G. White, olupapula 95, 96. ↩
- Mu kitabo Ekikula n’Okugenda mu Maaso, kigamba nti yalaba emyezi munaana ku Saturn. Enkyukakyuka eno yakolebwa oluvannyuma lw’obukakafu okufuluma mu mikono gyange. Okuva olwo emyezi emirala gizuuliddwa ku Jupiter ne Saturn. ↩
- Eggulu ly’Emmunyeenye lya Dick, olupapula 96. ↩
- Ebbaluwa ya Mukyala Truesdail, nga 27 mu mwezi ogusooka, 1891. ↩
- Ekigambo eri Ekisibo Ekitono, olupapula 21. ↩
- Ekyawandiikibwa kye kimu, 22. ↩
- Ekyawandiikibwa kye kimu, 10, 11, Brunswick, Maine, mwezi ogw’okutaano 1847. ↩