Essuula 6 — Obubaka n'Ababaka
GSAM 108.1“Wandiika okwolesebwa, okuteeke bulungi ku bipande, oyo akusoma alyoke adduke. Kubanga okwolesebwa kukyalindirira ekiseera ekyateekebwawo, naye ku nkomerero kulyogera, tekulirimba; ne bwe kulwawo, kulindirire; kubanga kujja kutuuka ddala, tekulirwawo.”1
GSAM 108.2“Ne ndaba malayika omulala ng'abuuka wakati mu ggulu, ng'alina enjiri ey'olubeerera okubuulira abo abatuula ku nsi, na buli ggwanga, n'ekika, n'olulimi, n'abantu, ng'ayogera n'eddoboozi ddene nti, Mutye Katonda, mumuwe ekitiibwa; kubanga ekiseera eky'omusango gwe kituuse; mumusinze eyakola eggulu, n'ensi, n'ennyanja, n'ensulo z'amazzi.”2
GSAM 108.3Abo abaalangirira okujja kwa Kristo baagamba nti “okwolesebwa” kuno n'ekiseera kyakwo “ekyateekebwawo,” ebyogerwako nnabbi Kaabakuuku, byali bizingiramu okwolesebwa okw'obunnabbi bwa Danyeri n'omuwandiisi w'Okubikkulirwa. Baannyonnyola okwolesebwa kuno bulungi nnyo mu bifaananyi bye baakuba ku bipande byabwe eby'obunnabbi, ne kiba nti oyo eyasomanga amakulu gaakwo ddala yali asobola “okudduka” n'ategeeza abalala bye yali ategedde.
GSAM 108Obubaka Obukakafu
GSAM 108.4Okulangirira okw'Abadiventi tekwali kwogera bwogezi nga Pawulo bwe yayogera mu maaso ga Ferikisi ku “butuukirivu, n'okwegendereza, n'omusango ogugenda okujja;” era tekwali ng'ekigambo kya Martin Luther, eyagambibwa nti, bwe yali amaze okuvvuunula Bayibuli, ng'abulayo ekiseera kitono afe, yagamba nti, “Nkakasa nti omusango teguli wala; weewaawo, nti Mukama yennyini talimala myaka gisukka mu bikumi bisatu nga tannadda.” Era tekwali ng'ekigambo kya John Wesley, eyagamba nti “yalowooza nti emyaka olukumi gyanditandise mu myaka nga kikumi.” Abadiventi baagamba nti baali bawa obubaka obwalagibwa mu kabonero mu Okubikkulirwa 14:6, 7, nti, “Ekiseera eky'omusango gwe kituuse,” n'okukoowoola okw'omu Okubikkulirwa 10:6, nti, “Ekiseera tekiribaawo nate.” Obunnabbi obwo tebwandituukiridde mu kulangirira ekintu “ekigenda okujja,” ekijja “mu myaka bikumi bisatu,” oba “mu myaka kikumi,” wabula mu kiseera ekigere, nti “kituuse.” Obubaka bwennyini obwo, obwogerera ddala ku kiseera ekigere ng'obunnabbi obwo bwe bwali bwetaaga, bwe bwalangirirwa Abadiventi eri ensi yonna.
GSAM 109Okusala Omusango ku Kujja kwa Kristo
GSAM 109.1Mu kiseera obubaka buno we bwasookera okulangirirwa, buli kibiina ky'Abakristaayo kyali kikkiriza nti omusango gwandisaliddwa ku kujja kwa Kristo omulundi ogw'okubiri. N'olwekyo, abantu abaali mu mbeera eyo, abaawa obubaka nti ekiseera eky'omusango kituuse nga bwe bakyakkiriza endowooza eyo, kyali kibagwanira okulangirira okujja kwa Kristo omulundi ogw'okubiri. Ddala, ekyawa obubaka amaanyi era ekyakwatanga ennyo ku mitima gy'abantu kwali kulangirira ekiseera ekigere. Okusooka baagamba nti enkomerero y'ensi yandituuse mu kiseera ekimu mu “mwaka gw'Abayudaaya” 1843, era nti ogwo gwali wakati wa Maaki 21, 1843, ne Maaki 21, 1844. Ekiseera ekyo bwe kyayitawo, tusoma mu katabo Okukoowoola okw'omu Ttumbi ak'omwaka 1844 nti olunaku lwennyini lwali lusaliddwawo ekiseera ky'obunnabbi kwe kyandikomye. Luno lwali lunaku lwa kkumi olw'omwezi ogw'omusanvu ogw'Abayudaaya, nga lukwatagana ne Okitobba 22, 1844.
GSAM 109Okubala Ennaku 2300
GSAM 109.2Omusingi gw'ekiseera ekyo—1843—gwali ennaku 2300 ez'omu Danyeri 8. Baagamba nti, kubanga “ennaku” zino zaali zikwatagana n'obunnabbi ensolo mwe zaalondebwa okukiikirira obwakabaka, “ennaku” zaali zirina okukozesebwa ng'obubonero obukiikirira emyaka, ng'amakulu Mukama ge yawa ekiseera ekyogerwako mu bubonero bwe gali mu Okubala 14:34 ne Ezeekyeri 4:5, 6; nti wiiki ensanvu—ennaku 490—ez'omu Danyeri 9 zaali za kuba kitundu ekisooka eky'ennaku 2300, era nti ebiseera byombi byatandikira wamu. Ekintu ekyogerwako mu Danyeri 9, ekyalaga entandikwa ya wiiki ensanvu, kwali “okufuluma kwa ekiragiro eky'okuzzaawo n'okuzimba Yerusaalemi.” Ekiragiro ekyo kyafuluma mu mwaka ogw'omusanvu ogwa Artaxerxes Longimanus, 457 nga Kristo tannazaalibwa, nga bwe kyawandiikibwa mu Ezera 7.
GSAM 110.1Obutuufu bw'omwaka guno ng'entandikwa ya wiiki ensanvu bwakakasibwa kubanga ddala oluvannyuma lwa wiiki nkaaga mu mwenda—emyaka 483—okuva mu 457 nga Kristo tannazaalibwa, oba mu mwaka 27 nga Kristo amaze okuzaalibwa, Kristo yabatizibwa Yokaana n'atandika obuweereza bwe, ng'agamba nti, “Ekiseera kituukiridde,”3 n'ebirala. Okutandika kw'obuweereza bwa Kristo mu mwaka 27 nga Kristo amaze okuzaalibwa, okukomererwa kwe oluvannyuma lw'emyaka esatu n'ekitundu okuva ku mwaka ogwo, “wakati [mu makkati] ga wiiki [ey'ensanvu],” okukoma kw'omulimu ogw'enjawulo mu Bayudaaya mu mwaka 34 nga Kristo amaze okuzaalibwa, n'okukyuka kwa Sawulo okwaddirira amangu, omutume eri ab'amawanga, byakakasa nti wiiki ensanvu ddala zaakoma mu mwaka ogwo, era nti kyava kiba nti zaatandika mu 457 nga Kristo tannazaalibwa. Baabala bwe bati: Ku 2300 toolako 457, ne wasigalawo 1843. Era kubanga emyaka 457 gyali nga Kristo tannajja, enkomerero y'ennaku 2300 etutuusa ku nkomerero ya 1843.
GSAM 110Ebyo Abawakanyi Bye Bakkiriza
GSAM 110.2Kyayogerwa mu mazima nti “ebigambo ebiwagira amazima ebikkirizibwa abo abagawakanya biwa obukakafu obusinga obukulu.” Tewali n'omu ku bawakanyi b'obubaka bw'okujja kwa Kristo eyali alaze nti okusala omusango okw'okunoonyereza ku bantu ba Mukama kwali kintu ekyandibaddewo nga Kristo tannajja; wabula ku nsonga eno baalowoozanga mu ngeri ekwatagana n'Abadiventi. Okukakasa ekigambo kino, tujja kujuliza ebigambo by'abawakanyi babiri abatutumufu.
GSAM 110.3Ssebo N. Colver, bwe yali abuulira mu kkanisa y'oku Marlboro Street, Boston, mu 1842, ng'awakanya Abadiventi, yagamba nti:—
GSAM 111.1“Obanga ennaku zino gy'emyaka, ensi ejja kuggwaawo mu 1843; buli mwana asoma asobola okukiraba; kubanga obanga 490 zaakoma ku kufa kwa Kristo, ennaku 2300 zandikomye mu 1843; era ensi erina okuggwaawo, okuggyako nga kisobola okulagibwa nti waliwo ekintu ekirala ekirina okubaawo, era siraba ngeri ekyo gye kiyinza kulagibwamu.”
GSAM 111.2Pulofeesa Stuart, mu kiseera ekyo kyennyini, yagamba nti:
GSAM 111.2“Kya kyewuunyo nti abannyonnyozi abasinga obungi mu Bungereza ne Amerika, okumala emyaka mingi, babadde n'empisa ey'okutegeera ennaku ezayogerwako mu Danyeri ne mu Okubikkulirwa ng'ebifaananyi, oba obubonero, obw'emyaka. Kinkaluubiridde okuzuula entandikwa y'empisa eno ebunye, gye nnandigambye nti eri kumpi wonna.”
GSAM 111Obujulizi bwa Pulofeesa Bush
GSAM 111.3Pulofeesa Bush yagamba nti: “Oyo yenna awakanya Ssebo Miller ku nsonga y'ekiseera amuwakanya ku nsonga ye esinga obunywevu. Ekiseera kye kituufu; naye akyamu ku kintu ekigenda okubaawo.” Bush yali akkiriza nti ensi yonna yandikyuse nga Kristo tannajja. Endowooza ye yali nti emyaka olukumi gyanditandise mu 1844.
GSAM 111.4Abasumba abakkiririza mu kujja kwa Kristo baayigirizanga mu kubuulira kwabwe eri abantu bonna nti ebyafaayo by'ensi byalaga amawanga ag'enjawulo nga gali ddala mu mbeera eyalagibwa ekifaananyi ekiri mu Danyeri 2, ejjinja we lyalina okukuba ekifaananyi ku bigere, ne Katonda w'eggulu assaawo obwakabaka bwe; ne mu ssuula 7, “obwakabaka n'obufuzi n'obukulu bw'obwakabaka obuli wansi w'eggulu lyonna biriweebwa abatukuvu b'Oyo Ali Waggulu Ennyo.” Era baabasikirizanga okulowooza ku nsonga nti obubonero—obw'omu butonde, obw'obufuzi, n'obw'empisa—bwali ddala nga Ebyawandiikibwa bwe byalagula nti bwandirabise nga Mukama anaatera okulabika.
GSAM 111Ebyamagero mu Ggulu
GSAM 111.5Mukama ng'ayita mu nnabbi Yoweeri agamba nti: “Ndiyolesa ebyamagero mu ggulu ne ku nsi, omusaayi, n'omuliro, n'empagi ez'omukka. Enjuba erifuulibwa ekizikiza, n'omwezi omusaayi, ng'olunaku lwa Mukama olukulu era olw'entiisa terunnatuuka.”4 Abadiventi baakkirizanga era ne bayigiriza nti ekitangaala ky'eggulu eky'omu bukiikakkono eky'ebyasa ebyali biyise (ekiyitibwa abantu ekitangaala ky'omu bukiikakkono) kye kyali “omuliro n'empagi ez'omukka” ebyatuukiriza ebyogerwako nnabbi; era, okusinziira ku bigambo ebyesigika ennyo bye tusobola okufuna mu byafaayo (tujuliza Ekitabo ky'Amagezi Ag'enjawulo ekya Edinburg ng'obujulizi), tekyalabikanga nnyo nga ekiseera kino tekinnatuuka.
GSAM 112.1Bwe kityo, obubaka bw'okujja kwa Mukama amangu bwe bwali butuuka mu bitundu by'ensi ebisinga okuba ewala, obubonero bwayolesebwa mu ggulu obwawa amazima amaanyi ne bukwata ebirowoozo by'abantu.
GSAM 112.2Ku Jjanwali 25, 1837, ekitangaala ky'omu bukiikakkono ekyali ng'omuliro kyalabika mu kitiibwa ekinene ennyo, ne kirabika ng'ekireeta ebirowoozo by'abangi butereevu ku bunnabbi bwa nnabbi Yoweeri obw'ebyo ebyali eby'okukulembera olunaku olukulu olwa Mukama. Okunnyonnyola okw'ekyalabika okuddako kuggiddwa mu mawulire Omulangirizi w'Ebyobusuubuzi owa New York aga Okitobba 22, 1839. Kukwatagana ddala n'ekyo omuwandiisi kye yalaba mu Victor, mu ssaza ly'e Ontario, N.Y.
GSAM 112Ekitangaala ky'Obukiikakkono ekyali ng'Omuliro mu 1837
GSAM 112.3“Akawungeezi ka Jjanwali 25, 1837, ebintu bye bimu [nga kitegeeza ekitangaala ky'omu bukiikakkono] byalabika mu ngeri eyeewuunyisa mu bitundu by'ensi eby'enjawulo, nga abasomi baffe bwe bajjukira awatali kubuusabuusa. Mu bifo ettaka gye lyali libikkiddwa omuzira, ekyalabika kyali kya kitiibwa era ‘kya ntiisa’ mu ngeri eyali terabangawo. Mu kifo ekimu ekyali okumpi n'olusozi, abantu abaalaba ebyo baatutegeeza nti byafaanana ‘amayengo g'omuliro nga gakunkumuka okuva ku lusozi,’ era okutwalira awamu, nga bwe twategeera, omuzira ogwali gubisse ettaka gwalabika ng'omuliro ogutabuddwamu omusaayi, ate waggulu (ng'omutume bw'agamba), ‘eggulu nga likwata omuliro,’ lyafaanana nnyo ebyo obunnabbi bye bwannyonnyola ku lunaku olw'enkomerero, abangi ne beewuunya; abaana abaabitunuulira ne batya, ne babuuza obanga okwo kwe kwali okujja kw'omusango; era n'ebisolo byakankana nga biraga entiisa nnyingi.”
GSAM 113.1Akabonero kano aka nnabbi Yoweeri tekaayolesebwa mu Amerika mwokka, wabula, enjigiriza y'okujja kwa Mukama bwe yali yeeyongera okumanyika mu Bungereza Obukulu, akabonero ke kamu kaayolesebwa mu ggulu mu nsi eyo. Amawulire Omulangirizi w'Ebyobusuubuzi owa New York aga Okitobba 22, 1839, gajuliza ebigambo bino okuva mu mawulire ga London ebikwata ku kintu ekyewuunyisa ekyalabibwa mu nsi eyo mu kiro kya Ssebutemba 3:—
GSAM 113Ekitangaala ky'Obukiikakkono ekya 1839
GSAM 113.2“LONDON, SSEBUTEMBA 5 [1839].—Wakati wa 10:00 ez'ekiro ku Lwokuna ne 3:00 ez'oku makya jjo, mu ggulu mwalabibwa ekimu ku byali bisinga ekitiibwa mu bintu bino ebyewuunyisa, emmunyeenye ezigwa n'ebitangaala eby'omu bukiikakkono, ebyali birabiddwa mu myaka mingi egyali giyise. Akabonero akasooka ak'ekintu kino eky'enjawulo kaalabika ng'ebulayo eddakiika kkumi okuwera 10:00, ekitangaala ekimyufu ekitali kya maanyi, ekyalabika ng'olufu, bwe kyasituka okuva mu kitundu ky'eggulu eky'obukiikakkono, ne kigenda nga kibuna mpola okutuuka mu makkati g'eggulu, era ku 10:00 oba 10:15, eggulu lyonna, okuva ebuvanjuba okutuuka ebugwanjuba, lyali libikkiddwa ekitangaala kimu ekinene. Kyalabika nga kya ntiisa nnyo, era nga kifaanana ddala ekitangaala ekiva mu muliro ogw'amaanyi. Ekitangaala kyakyukanga nnyo; ekiseera ekimu kyalabika ng'ekikka, ate amangu ago ne kisituka nga kyaka nnyo. Mu kyo mwalabika ebire by'omukka omungi ebyali byekulungula enfunda n'enfunda, era buli eyakitunuulira yalabika ng'amatidde nti gwali ‘omuliro ogw'amaanyi ennyo.’
GSAM 113.3“Entiisa mu kibuga ekikulu yali nnyingi nnyo; abantu nkumi na nkumi baali badduka nga boolekera gye baali balowooza nti akabenje ak'entiisa kali. Ebigaali eby'okuzikiza omuliro eby'ebifo by'abazikiza omuliro eby'oku Baker Street, Farringdon Street, Watling Street, Waterloo Road, awamu n'ebyo eby'ebifo ebyali mu bugwanjuba bwa London—ddala, buli kigaali eky'okuzikiza omuliro mu London—byasibwako embalaasi ne bidduka okugenda mu ‘kifo eky'okuzikirira’ kye baali balowooza, n'amaanyi agasinga aga bulijjo, nga bigobererwa ebigaali, abeebagadde embalaasi, n'ebibiina by'abantu ebingi ennyo. Ebimu ku bigaali eby'okuzikiza omuliro byatuuka e High Gate ne Halloway [mayiro nga nnya] nga tebannazuula nti baali basobye. Ebintu bino byalabika okumala essaawa ezisukka mu bbiri, era obudde bwe bwali bunaatera okukya ekyalabika kyafuuka kya kitiibwa.
GSAM 114.1“Ku 2:00 ez'oku makya ekyalabika kyali kirungi nnyo, era nga kizibu nnyo okunnyonnyola. London yonna yali eyaka ng'omu ttuntu, era ebbanga nga litangaavu nnyo. Ekitundu ky'eggulu eky'obukiikaddyo, mu kiseera ekyogeddwako, newakubadde nga temwali bire, kyali kizikivu nnyo; naye emmunyeenye, ezaali tezibalika, zaali zaaka bulungi. Oluuyi lw'eggulu olulala lwali lwa njawulo nnyo naye nga lwa kitiibwa; lwali lutangaavu nnyo, n'ekitangaala nga kya maanyi nnyo; waaliwo emmunyeenye ezigwa nga ziddiriŋŋana buli kiseera, nga zaawukananga mu kwaka—zaalabika ng'ezitondebwa mu makkati g'eggulu, ne zibuna okutuusa lwe zaalabika ng'eziyabika. Byali ng'okukuba kw'amasannyalaze. Obukumi n'obukumi bw'emmunyeenye entono bwafulumanga waggulu w'olukungirizi lw'ensi, ne bufubutuka nga bwolekera ensi mangu nnyo amaso ne gaba kumpi nga tegayinza kugoberera kkubo lyabwo; nazo zaalabika ng'eziyabika, ne zisaasaanya olufu olumyufu oluzibuwavu ku kitundu ky'eggulu kyonna. Langi zaali nnungi nnyo.
GSAM 114.2“Ku 2:30 ekyalabika kyafuuka ekizikiza; bwe kyasaasaana, ne kiraga musoke eyamasamasa waggulu ddala mu ggulu, era ne yeetooloola ebbali ly'ekizikiza ekyali kibuutikidde ekitundu ky'ensi eky'obukiikaddyo. Amangu ddala oluvannyuma lw'ekyo, empagi ez'ekitangaala ekyali ng'effeeza zaava mu kyo ne zisaasaana. Zaayongera nnyo obungi, ne zeetabula mu lufu olumyufu olwatondebwa mu kiseera kye kimu, era bwe zaatuuka waggulu ennyo, ekyalabika kyasukkirira byonna omuntu bye yandiyinzizza okulowooza. Emmunyeenye zaali zifubutuka mu njuyi zonna, era ne zeeyongera okutuusa ku 4:00, byonna lwe byaggwaawo.”
GSAM 114Ebintu eby'Enjawulo ebyalabika mu Njuba
GSAM 114.3Ababuulizi abalamu bwe baali bannyonnyola amazima ag'okujja kwa Mukama, ebyamagero bingi eby'enjawulo mu ggulu byalabika mu bitundu by'ensi eby'enjawulo. Ku bino, ekifo kye tulina kitukkiriza okulaga kifaananyi kyokka eky'engeri enjuba gye yalabikamu mu Norwich, Bungereza, mu Ddesemba, 1843. Ekintu ekifaanana bwe kityo kyabaawo mu New Haven, Conn., ku Ssebutemba 9, 1844, okumala essaawa bbiri nga mu ttuntu temunnatuuka n'oluvannyuma lw'omu ttuntu, era kyalabibwa abantu nkumi na nkumi.
GSAM 115Engeri ey'Enjawulo Enjuba gye Yalabikamu
GSAM 115.1Enkulungo entono ey'omunda ekiikirira enjuba. Yali ya langi y'omucungwa etali ya maanyi. Ebitundu eby'ebweru eby'enkulungo ebbiri ezaali zeetoolodde enjuba, nga teziri ku mabanga ge gamu okuva ku yo, byalabika nga birina langi y'emu; naye ebitundu eby'omunda eby'enkulungo zino byali bya kyenvu ekinene, eggulu eryali munda mu nkulungo ezo ne lirabika ng'erya kitaka ekizibuwavu, era enkulungo essatu ennene ezaali ziyita mu njuba ne wansi waayo zaalabika ng'ez'ekitangaala ekyaka ekyeyoleka obulungi.
GSAM 115.2Ku ekyo ekyaliwo mu Bungereza, tusoma bino mu bbaluwa ya E. Lloyd, okuva e London, eya Jjanwali 3, 1844:—
GSAM 115.3“Wabaddewo ‘akabonero mu njuba’ akeewuunyisa, akaalabibwa abantu abakulu ab'e Norwich n'ensi egiriraanyeewo, nga tekabangawo kalabibwa mu Bungereza. Kaalabibwa mu Ddesemba eyakayita, ku ssaawa nga 12:00 ez'emisana, ne kamala essaawa bbiri. Kaatyisa nnyo abatuuze. Kaalabika nga ab'oluganda Winter, Burgess, ne Routon banaatera okutandika omulimu gwabwe ogw'okubuulira mu kibuga ekyo. Kaalabika ng'akateekerateekera amazima ekkubo, era ne baba n'obuwanguzi obulungi eyo.”
GSAM 116.1Ebyafaayo by'ekintu kino nga bwe kyaliwo mu New Haven, Conn., biri mu katabo Okukoowoola okw'omu Ttumbi aka Okitobba 10, 1844, era byaggibwa mu mawulire Omukuumi wa New Haven aga Ssebutemba 10, 1844. Mu byafaayo ebyo ebiri mu Kukoowoola, omukuŋŋaanya w'amawulire agamba nti, “Tewali mumanyi wa by'obutonde asobodde kunnyonnyola kivuddeko kintu kino mu ngeri emumatiza ye yennyini.”
GSAM 116.2Ebyafaayo by'ekintu kino ekyalabika ku njuba mu New Haven, Conn., ku Ssebutemba 9, 1844, era byafulumizibwa mu mawulire Hartford Courant aga Ssebutemba 12, 1844, era bigamba bwe biti:—
GSAM 116.3“Empeta ezeetooloola enjuba ku Lwokusooka, Ssebutemba 9, 1844, okumala essaawa bbiri nga mu ttuntu temunnatuuka n'oluvannyuma lw'omu ttuntu, zirabika nga zaatunuulirwa abatuuze baffe bangi nga baagala nnyo okuziraba, era zaabaleetera okwagala okutegeera ebisingawo ku bintu ebirabika eby'ekika kye kimu n'ekibireeta.
GSAM 116.4“Empeta eno ey'ekitangaala yeewuunyisa olw'ekiseera kye yamala, era yawa emikisa emirungi egy'okugyetegereza. Omu ttuntu, okusinga yalimu empeta bbiri enzijuvu: emu nga ya bugazi bwa diguli amakumi ana mu ttaano, nga yeetoolodde enjuba eyali mu makkati gaayo, n'endala nga ya bugazi bwa diguli nsanvu mu bbiri, ng'amakkati gaayo gali waggulu ddala mu ggulu, ate ng'olukoloboze lwayo luyita mu njuba. Enkulungo entono yali wamu n'ekizingirizi ekyewanvuye ekyalina omusittale omuwanvu oguyita mu makkati gaakyo, nga obuwanvu bwakyo tebwawukana nnyo ku bugazi bwakyo. Mu kifo ekyali kyolekera ddala enjuba ku ludda olulala, era diguli amakumi asatu mu mukaaga ebukiikakkono okuva waggulu ddala mu ggulu, enkulungo ennene yasalamuka n'enkulungo endala bbiri ezaali kumpi oba ddala n'obugazi obuyita mu makkati obwenkanankana, ne zikola akatundu akamasamasa mu kifo we zaasisinkanira, nga bwe kyandibadde ekya bulijjo olw'ekitangaala ekyagattibwa eky'empeta essatu ezitangaala. Empeta eyeetooloola enjuba yalaga langi za musoke, emirundi mingi nga zaaka nnyo era nga nnungi nnyo. Empeta endala zaali njeru era nga tezaaka nnyo, nga bwe zaali ewala okuva ku njuba. Kyokka, ebitundu ebitono eby'enkulungo, ebirina langi ez'ekitangaala ekyeyawuddemu [eza musoke], byalabika mu biseera eby'enjawulo, ebuvanjuba n'ebugwanjuba.... Okufaanagana kw'enkula eno kulina okwesigama ku tteeka erimu erifuga okutondebwa kw'empeta z'ekitangaala; naye ekikula ky'etteeka eryo tekinnategeerwa mu bujjuvu.... Tekibadde kizibu nnyo okunnyonnyola okutondebwa kw'empeta eyeetooloola enjuba, kubanga ekigireeta kifaananako n'ekireeta musoke; naye okunnyonnyola ensibuko y'empeta erina olukoloboze lwayo nga luyita mu makkati g'enjuba kizuuliddwa nga kizibu okusingawo.”
GSAM 117Ebyamagero Ebituukiriza Obunnabbi bw'Ebyawandiikibwa
GSAM 117.1Engeri ebyamagero bino ebyalabibwa mu ggulu gye byakozesebwamu mu Bungereza ne mu Amerika tuyinza okugitegeera nga tusoma mu kitabo Ennyonnyola y'Essuula 24 eya Matayo, ekyawandiikibwa Sylvester Bliss ne kifulumizibwa mu Boston mu 1843. Oluvannyuma lw'okujuliza ebimu ku ebyo ebyogeddwako waggulu, agamba nti:—
GSAM 117.2“Bwe bityo, ‘obubonero obukulu’ n'‘ebintu eby'entiisa’ ebyalangibwa mu Byawandiikibwa eby'amazima birabika nga byonna bituukiridde, awamu n'ebyo Omulokozi bye yagamba nti birisooka okujja kwe.
GSAM 117.3“Ng'okutojjera kw'emiti bwe kutegeeza awatali kubuusabuusa nti ekyeya kiri kumpi, bwe batyo n'Abakristaayo, obubonero buno bwe butuukirira, balina okumanya awatali kubuusabuusa nti okujja kwa Kristo kuli kumpi, ku nzigi ddala. Si kuweebwa buweebwa lukusa lwa kukimanya, naye Omulokozi waffe abalagira okukimanya.”5
GSAM 117ABABAKA
GSAM 117.4Nga tumaze okulaga ebimu ku bintu ebikulu ebyali mu bubaka bw'okujja kwa Kristo omulundi ogw'okubiri nga bwe bwasooka okulangirirwa, kiyinza okusanyusa okulaba abamu ku abo abaakola ekitundu ekikulu mu kulangirira okwo okunene. Tumaze okuwa amannya g'abantu bangi abaali mu basumba abaalina ebirabo ebisinga mu biseera ebyo mu nsi endala, abaakoowoola okukoowoola okwo. Bwe tulaga abamu ku abo abaakulembera mu Amerika, Mukama be yatikka obuvunaanyizibwa bw'omulimu, kijja kwongera okulaga nti ddala omukono gwa Mukama gwali mu kisinde kino.
GSAM 118William Miller
GSAM 118.1Tujja kusooka kwogera ku William Miller, eyali omututumufu ennyo mu kisinde ky'okujja kwa Kristo mu Mawanga Amagatte aga Amerika, ne kiba nti eri bangi ekisinde ekyo kimanyiddwa ku linnya lya ‘enzikiriza ya Miller’ lyokka.
GSAM 118.2William Miller yazaalibwa mu Pittsfield, Mass., mu Febwali, 1782. Mu buto bwe obwasooka, yalaga obubonero bw'amagezi agaasukkirira ku ga bulijjo n'obunyiikivu. Emyaka mitono bwe gyayitawo, obubonero buno bwe bweyongera okulabika eri bonna abaabeeranga naye. Yalina omubiri ogw'amaanyi, amagezi agangu era agaakula obulungi mu butonde, n'empisa ennungi ezitaaliko kya kunenyezebwa. Yali amaze emyaka mitono gyokka ng'afuna ebyenjigiriza ebitono essomero ly'ekitundu bye lyali liwa, abantu bonna ne bakkiriza nti bye yali ayize byali bisinga eby'abasomesa abaateranga okuweebwa omulimu ogwo.
GSAM 118.3Mwami Miller yawasa mu 1802, n'asenga mu Poultney, Vt. Abasajja be yabeeranga nabo okuva lwe yasengukira mu Poultney, era abaali bamuyambye ennyo mu by'obulamu bw'ensi, baali bakwatiddwa nnyo endowooza ey'okubuusabuusa eby'enzikiriza n'enjigiriza nti Katonda takyeyingiza mu nsonga z'ensi. Tebaali bantu ba mpisa mbi; okutwalira awamu baali batuuze balungi, nga batera okuba ab'ekitiibwa mu nneeyisa yaabwe, ab'ekisa era abagabi. Naye baagaana okutwala Bayibuli ng'ekipimo ky'amazima g'eddiini, ne bagezaako okulaga nti okugigaana kwabwe kulina ensonga, nga beeyambisa ebiwandiiko bya Voltaire, Hume, Volney, Paine, Ethan Allen, n'abalala. Mwami Miller yasoma ebiwandiiko bino n'obwegendereza, era oluvannyuma n'ayatula nti naye yali akkiriza nti Katonda takyeyingiza mu nsonga z'ensi. Ye kennyini yagamba nti yamala emyaka kkumi n'ebiri ng'agoberera enzikiriza eyo, okuva awo nga mu 1804.
GSAM 118.4Bwe yaweebwa obuyinza bwa kapiteeni, yayingira eggye mu 1810. Bwe yakomawo okuva mu ggye, yasengula ab'omu nnyumba ye n'abatwala mu Low Hampton, N.Y., okutandika omulimu gw'okulima eyo mu 1812. Ng'omulimi, yafuna ebiseera eby'eddembe bingi eby'okusoma. Yakizuula nti enzikiriza ye ey'okugamba nti Katonda takyeyingiza mu nsonga z'ensi teyamuwa kukakasa kwonna nti eriyo essanyu oluvannyuma lw'obulamu buno. Ebyali emitala w'amalaalo byonna byali kizikiza na nnaku. Mu bigambo bye kennyini yagamba nti:
GSAM 118.4“Ekirowoozo ky'okuzikirira ddala nga tewasigadde kintu kyali kinnyogoza ne kintiisa, era okuvunaanibwa olw'ebikolwa byaffe kwali kutegeeza kuzikirira kwa bonna okutabuusibwabuusibwa. Eggulu lyali ng'ekikomo waggulu w'omutwe gwange, n'ensi ng'ekyuma wansi w'ebigere byange. Obutaggwaawo!—bwali ki? N'okufa!—lwaki kwaliwo? Gye nnakoma okufumiitiriza, gye nnakoma okuba ewala n'okufuna obukakafu. Gye nnakoma okulowooza, ebyo bye nnasalangawo gye byakoma okusasika. Nnagezaako okulekera awo okulowooza, naye ebirowoozo byange byali tebifugika. Ddala nnali mu nnaku nnyingi, naye nga sitegeera nsonga yaayo.... Waayita ekiseera kitono, obulungi bw'empisa z'Omulokozi ne bweyoleka mu bwongo bwange mu bwangu era mu ngeri entegeerekeka ennyo. Kyalabika nga wayinza okubaawo oyo omulungi ennyo era ow'ekisa ennyo, ye kennyini n'atangirira okusobya kwaffe, bw'atyo n'atulokola obutabonerezebwa olw'ekibi. Amangu ago nnawulira nga ddala oyo ateekwa okuba ayagalika nnyo; ne ndowooza nti nnyinza okwekasuka mu mikono gye ne nneesiga okusaasira kwe.”
GSAM 119Okukyuka kwa William Miller
GSAM 119.1Yayongera n'agamba nti:
GSAM 119.1“Nnalaba nti Bayibuli yalaga ddala Omulokozi gwe nnali nneetaaga; ne nneewuunya engeri ekitabo ekitali kya kulungamizibwa kwa Katonda gye kyandiyinzizza okulaga emisingi egituukana obulungi bwe bityo n'ebyetaago by'ensi eyagwa mu kibi. Nnawambirizibwa okukkiriza nti Ebyawandiikibwa biteekwa okuba okubikkulirwa okuva eri Katonda. Byafuuka essanyu lyange; era mu Yesu nnafunamu ow'omukwano.... Kati Bayibuli yafuuka eky'okuyiga kyange ekikulu, era nnyinza okugamba mu mazima nti nnaginoonyerezangamu n'essanyu lingi. Nnazuula nti n'ekitundu kyabyo kyali tekinnambuulirwa. Nneewuunya lwaki nnali sirabye bulungi bwayo na kitiibwa kyayo emabegako, era ne nneewuunya engeri gye nnali nnyinzizza okugigaana.”
GSAM 119.2William Miller ye kennyini annyonnyola bw'ati engeri gye yasomangamu Bayibuli:
GSAM 119.2“Nnamalirira okussa ebbali endowooza zonna ze nnali nnina edda, okugeraageranya ennyo Ebyawandiikibwa n'Ebyawandiikibwa, n'okugenda mu maaso n'okubiyiga mu ngeri entegeke era ey'omuddiring'anwa.... Buli lwe nnasanganga ekintu ekitategeerekeka, nnateranga okukigeraageranya n'ebitundu byonna ebyogera ku nsonga y'emu; era nga nneeyambisa Cruden, nneekenneenyanga ennyiriri zonna ez'Ebyawandiikibwa omwali ekimu ku bigambo ebikulu ebyali mu kitundu ekitategeerekeka.... Mu ngeri eno nnagenda mu maaso n'okuyiga Bayibuli okumala emyaka nga ebiri nga ngisoma omulundi ogwasooka, ne mmatira ddala nti Bayibuli yennyini ennyonnyola amakulu gaayo.
GSAM 120.1“Bwe nnali njiga bwe ntyo, nnamatira nti, singa obunnabbi obwatuukirira mu biseera ebyayita buyinza okutulaga engeri obwo obukyalindirirwa gye bulituukiriramu, kale endowooza ezaali zisaasaanye ezikwata ku kufuga kwa Kristo okw'omwoyo—emyaka lukumi egy'okufuga ku nsi ng'enkomerero y'ensi tennatuuka, n'okukomawo kw'Abayudaaya—teziwagirwa kigambo kya Katonda.... Nnazuula ng'Ebyawandiikibwa biyigiriza mu ngeri etegeerekeka nti Yesu Kristo alikka nate ku nsi eno, ng'ajjira mu bire eby'eggulu, mu kitiibwa kyonna ekya Kitaawe.
GSAM 120.2“Mu kuyiga Ebyawandiikibwa nnafuna essanyu lye nnali sirowoozezzaako nti liyinza okuva mu kuyigirizibwa kwabyo. Nnatandika okubiyiga nga sisuubira kuzuula kiseera ky'okujja kw'Omulokozi, era mu kusooka kumpi saayinza kukkiriza kye nnali nzudde; naye obujulizi bwankwata n'amaanyi mangi nnyo ne kiba nti saayinza kugaana bye nnali ntegedde. Kumpi nnamaliriza okunyweza ebyo bye nnali nzudde, ne ntandika okulindirira, okutunula, n'okusaba olw'okujja kw'Omulokozi.”
GSAM 120.3Nate agamba nti:
GSAM 120.3“Nnakkiriza; era amangu ago obuvunaanyizibwa obw'okubunyisa enjigiriza eno bwanteekebwako mu birowoozo byange, ensi eryoke ekkirize era yeetegeke okusisinkana Omulamuzi era Omugole Omusajja ng'azze. Tekinneetaagisa wano okuttottola ebigezo byange ebyamala ebbanga eddene era ebyali eby'ennaku ennyingi. Kimala okugamba nti, oluvannyuma lw'emyaka egiwerako, Omwoyo wa Katonda, amaanyi g'amazima, n'okwagala emyoyo byampaliriza okwetikka omusaalaba gwange n'okulangirira ebintu bino eri ensi eyali efa era ng'ezikirira.”
GSAM 120.4Mwami Miller, okufaanana abo abaakubirizibwa obubaka buno mu nsi endala, yasooka kulowooza ku kutuukiriza obuvunaanyizibwa bwe ng'awandiika era ng'afulumya ebiwandiiko mu mpapula z'amawulire ez'olukale ne mu butabo. Yasooka kufulumya endowooza ze mu Vermont Telegraph, olupapula lw'Ababatisiti olwakubibwanga mu Brandon, Vt. Kino kyali mu mwaka 1831. Yasooka kwogera ku nsonga eno mu lujjudde mu mwaka 1832. Ku lukuŋŋaana luno yagamba nti, ‘Mukama yafuka ekisa kye ku kibiina, bangi ne bakkiriza, emyoyo gyabwe ne gilokoka.’
GSAM 121.1Mu 1836, eby'okuyigiriza bye byakubibwa mu zimu ku mpapula z'amawulire ez'olukale ez'ebiseera ebyo. Mu kiseera eky'obutiti ekya 1837-38, eby'okuyigiriza bye byafulumizibwa mu katabo. Mu 1838, akatabo ak'okubiri akalina empapula 204 kaakubibwa, era mu katabo kano Mwami Miller yagamba nti obuyinza bwa Ottoman buyinza okugwa mu mwaka 1839 oba 1840. Yasooka okuyigiriza mu bibuga ebinene mu mwaka 1836. Mu kiseera ekyo yayogera mu bibuga Randolph, Lowell, Groton, ne Lynn, Mass.
GSAM 121.2Okutuusa mu 1840, Mwami Miller kumpi ye yekka yali ayogera mu lujjudde ku nsonga y'okujja kwa Kristo okwali kusembedde. Mu mwaka ogwo, abantu bikumi na bikumi baamwegattako mu bwangu mu kulangirira obubaka. Ekyaleeta enkyukakyuka eno ennene kijja kwogerwako mu ssuula eddako. Mu kiseera eky'obutiti ekya 1839-40, Mwami Miller yawa eby'okuyigiriza eby'omuddiring'anwa mu Exeter, N.H. Eyo gye yasooka okusisinkanira Omusumba J. V. Himes, eyakkiriza enzikiriza eno mu kiseera ekyo, era okuva olwo n'ayimirira wamu n'Omusumba Miller ng'omufulumya w'ebiwandiiko era omubuulizi omunyiikivu ow'obubaka obukulu obw'okujja kwa Kristo omulundi ogw'okubiri.
GSAM 121Joshua V. Himes
GSAM 121.3Ku mukozi ono omunyiikivu mu kisinde kino ekinene, ekisinga obulungi kwe kujuliza eyawandiika eby'obulamu bwe, agamba nti:—
GSAM 121.4“Joshua V. Himes yazaalibwa mu Wickford, R.I., nga Maayi 19, 1805. Kitaawe yali amanyiddwa bulungi ng'omusuubuzi eyasuubulanga n'ebizinga bya West Indies, era yali wa kitiibwa ng'omukristaayo mu kkanisa y'Abepiskopali eya Pawulo Omutukuvu mu Wickford. Nnyina yalina empisa ezisanyusa n'okwagala eri Omulokozi, kwe yabuuliranga mutabani we eyali omwetegefu okumuwulira.
GSAM 121.5“Kitaawe yali ayagala okusomesa mutabani we Joshua abeere omusumba mu kkanisa ye kennyini gye yalimu, naye embeera ne zimulemesa. Katonda yalina omulimu omulala mutabani oyo gwe yalina okukola, era yali ategeka ebintu mu ngeri eyandituukirizza ekigendererwa ekyo. Mu 1817, kitaawe yaweereza omugugu ogw'omuwendo omungi mu mikono gya Kapiteeni Carter, nga Alexander Stewart ye mulabirizi w'omugugu. Abasajja bano tebaali beesigwa, era bwe baatuuka ku mwalo ogumu mu bizinga bya West Indies, baatunda ekyombo n'omugugu, ne badduka. Ekintu kino kyakyusa enteekateeka zonna ezaali zikoleddwa olw'ebiseera eby'omu maaso ebya Joshua omuto, eyali ateekeddwa okuweerezebwa mu Yunivasite ya Brown, mu Providence, R.I. Mu kifo ky'ekyo, mu Apuli, 1821, yatwalibwa mu New Bedford, Mass., n'ateekebwa wansi wa William Knights amutendeke mu mulimu gw'okukola ebintu eby'embaawo eby'omu nnyumba.
GSAM 122.1“Bwe yatuuka mu maka ge amapya, yatandika n'obunyiikivu omulimu ogwamuweebwa, nga mumalirivu okuba omukugu mu mulimu gwe. Naye amangu ago yakizuula nti eby'eddiini ebyali bimwetoolodde tebyamusanyusa byonna. Agamba nti, ‘Mukama wange yali wa nzikiriza etakkiriza Busatu bwa Katonda, era yantwalanga mu kkanisa ye. Omusumba Orville Dewey ye yali omusumba waayo. Yali yaakava mu nzikiriza ey'ennono. Okutendekebwa kwange wansi wa Omulabirizi Griswold n'Omusumba William Burge, eyali akulira ekkanisa ya Pawulo Omutukuvu mu Wickford, era n'okuwuliranga Dokita Crocker, omwogezi omulungi ennyo ow'ekkanisa ya Yokaana Omutukuvu mu Providence, R.I., byandeetera obutaba mwetegefu n'akatono kukkiriza ebigambo bya Mwami Dewey ebyali birungi mu kwogera naye nga bigaana enjigiriza za Kristo n'abatume be.’
GSAM 122.2“Kubanga mu kiseera ekyo tewaali kkanisa ya Bepiskopali mu New Bedford, yasalawo okugenda mu Kkanisa y'Abakristaayo Esooka [si ey'Abayigirizwa], era oluvannyuma ne yeegatta ku kibiina ekyo. Agamba nti, ‘Wano nnafuna Bayibuli enzigule n'eddembe ly'okulowooza, era byombi ne mbikozesa bulungi.’ Ekkanisa eno yali elabirirwa Omusumba Moses Howe. Omusumba Clough yabatiza Joshua V. Himes nga Febwali 2, 1823. N'omutima ogwali gwaka n'obunyiikivu eri Mukama we, yatandika amangu ago, ku myaka kkumi na munaana, okubuulira eby'omusaalaba n'okukubiriza abantu okwenenya. Yeeyogerako bw'ati:—
GSAM 122.3“‘Amangu ago nnafuuka omukubiriza, ne mpeebwa olukusa okukulaakulanya ekirabo kyange.... Nnamaliriza ekiseera kyange eky'obuyigirizwa mu mulimu mu ngeri esanyusa, ne nsiimibwa. Naye okumala emyaka etaano oba mukaaga nnateranga okukola emirimu egisukkiridde, bwe ntyo ne nfuna olunaku lumu oba ennaku bbiri mu wiiki olw'okuyiga n'omulimu gw'obuminsani mu bitundu ebyali mu bwetaavu, ebibala byagwo ne mbiwa omusumba wange.’
GSAM 123.1“Mu 1825, yaweebwa obuvunaanyizibwa bw'okuba omuminsani w'ekibiina ky'amakkanisa g'Abakristaayo eky'ekitundu eky'obukiikaddyo bwa Massachusetts. Omusumba Himes agamba nti, ‘Tewaali nteekateeka wadde eby'okweyambisa mu kulabirira abaminsani, era nnamalirira okutandika obusuubuzi obw'okweyimirizaawo, nga bwe mbuulira nga bwe nsobola.’
GSAM 123.2“Mu 1828, yava mu New Bedford, nga si wa kubuusabuusa oba wa kubulwa maanyi, naye ng'alina obumalirivu obwali buteekwa okuwangula, n'agenda mu Plymouth, gye yabuulira ekigambo kya Katonda mu masomero, mu bisenge ebyategekebwanga ku lw'ekiseera, ne wonna we yasobolanga okufuna abamuwuliriza. Mu 1829, yakola omulimu gwe gumu mu Fall River okutuusa mu 1830, lwe yasengukira mu Boston ng'omusumba w'Ekkanisa y'Abakristaayo Esooka n'Eyokubiri; era wano yamala emyaka amakumi asatu mu esatu. Mu 1839, yakkiriza enjigiriza y'okujja kwa Kristo, nga bwe yannyonnyolwa Omusumba William Miller eyali omututumufu. Yeewaayo mu mulimu guno omupya n'obunyiikivu bwe bwonna, era okuweereza kwe kwali kujjudde omuliro n'amaanyi. Mu 1840, yatandika okufulumya Obubonero bw'Ebiseera, ng'awagira omulimu gwe yali yeewaddeyo n'omutima gwe gwonna. Ensimbi ze zonna, okukola kwe kwonna, n'amaanyi ge gonna yabiwaayo eri omulimu guno, era abantu nkumi na nkumi ne bakyusibwa ne bakkiriza.”
GSAM 123Okukolera Awamu kwa Miller ne Himes
GSAM 123.3Okuva mu 1840 okutuusa mu kiseera eky'amalagala okugwa ekya 1844, Abasumba Miller ne Himes baateranga okukolera awamu, nga bagenda okuva mu kibuga ekimu okudda mu kirala, mu kyeya nga bakozesa eweema yaabwe ennene ennyo, ne mu kiseera eky'obutiti nga bakozesa amakkanisa n'ebisenge by'olukale. Amaanyi amangi ag'omubiri gw'Omusumba Himes gaamuwanirira okutuusa lwe yayingira omwaka gw'obulamu bwe ogwa kyenda mu ebiri. Amagezi ge gaasigala nga manywevu okutuusa ku nkomerero. Mu mwaka 1894, nga Ssebutemba 28, yawa okubuulira okukwata ennyo ku mitima eri ekibiina eky'Abadiventi ab'Olunaku olw'Omusanvu abasoba mu nkumi ssatu ku kifo ky'enkambi mu Lansing, Michigan. Yalabika ng'ayogera n'obunyiikivu n'amaanyi bingi eby'omu biseera ebyayita. Kino ddala kyali kya kyamagero eri omusajja eyali amaze emyezi esatu mu mwaka gw'obulamu bwe ogwa kyenda mu gumu, era eyali alina obulwadde obutawonyezebwa obwamutta mu mwaka ogwaddako.
GSAM 124.1Abasumba Miller ne Himes baayimirira, nga bwe tuyinza okugamba, mu ‘maaso g'olutalo’ mu kisinde ky'okujja kwa Kristo omulundi ogw'okubiri mu Amerika, era baali babiri bokka ku makumi n'amakumi g'abo abaakola nabo mu kulangirira enjigiriza y'okujja kwa Kristo, nga ebyabasinga okumanyibwako kwe kunywerera ku kigendererwa n'obwesigwa obutaliko kamogo. Abasajja bano okusinga baali mu kika ky'abo ensi b'eyita ‘abasajja abeekulaakulanyizza bokka,’—abasajja abaakula mu magezi nga boolekagana n'ebizibu by'obulamu, abaayiga okusalawo ku bulungi bw'ensonga nga basinziira ku misingi egy'amazima, awatali kusinziira ku kigasa kyabwe. Baali n'empisa ng'ez'abo abaali mu makkanisa Omusumba Miller be yagamba nti be baateranga okukkiriza obubaka, ‘abantu abasinga okutya Katonda, okwewaayo, n'okuba abalamu mu mwoyo.’ Ensonga eno yakakasibwa abasumba b'amakkanisa ag'enjawulo, abaagamba oluvannyuma lw'Abadiventi okwawukanira ddala nabo nti, ‘Yo [enjigiriza] etutwalidde abasinga obulungi mu kisibo kyaffe.’
GSAM 124Ababuulizi Abadiventi Abalala Abamanyifu
GSAM 124.2Kiyinza okusanyusa okwogera amannya g'abamu ku basajja abaakola ekitundu ekikulu n'Abasumba Miller ne Himes mu kisinde eky'ebiseera ebyo ebyasooka. Asooka ku lukalala ye Charles Fitch, ow'e Cleveland, Ohio, eyawa ekirowoozo mu 1842 eky'okukola ebipande okulaga okwolesebwa kwa Danyeri n'Okubikkulirwa. Ensibuko y'ekirowoozo kino yeesigama ku Kaabakuuku 2:2, 3. Charles Fitch yafa nga Okitobba 10, 1844.
GSAM 124.3Dokita Josiah Litch, ow'e Philadelphia, nga bwe tujja okulaba mu ssuula eddako, yakubirizibwa Mukama okulangirira amazima, okutuukirira kwago ne kuleetera abantu mu bwangu era mu bungi okwagala okumanya ebikwata ku bubaka bw'okujja kwa Kristo.
GSAM 124.4Elon Galusha, ow'e Lockport, N.Y., omusumba w'Ababatisiti eyali amanyiddwa ennyo, ebiwandiiko bye n'okuweereza kwe ku nsonga y'okujja kwa Mukama okwali kusembedde byaleeta okwogera kungi n'okutabuka mu nzikiriza eyo.
GSAM 125.1E. R. Pinney, ow'e Seneca Falls, N.Y., omusumba omulala eyeewaddeyo ow'ekkanisa y'Ababatisiti, okuweereza kwe n'ebiwandiiko bye byali bya maanyi mu mulimu. Yali asaanira okuyitibwa ‘Omunnyo gw'ensi.’
GSAM 125.2Geo. Storrs, ow'omu kibuga New York, eyali omubuulizi amanyiddwa mu kuzuukusa abantu mu by'omwoyo nga tannakyuka kukkiriza njigiriza y'okujja kwa Kristo. Ebiwandiiko bye byalina amaanyi mangi mu kukubiriza abantu okweyongera okwewaayo bo bennyini n'eby'obugagga byabwe eri omulimu; kino kyali bwe kityo naddala mu wiiki ezaasembayo ez'ennaku 2300. Ye yaleetera Abadiventi n'ensi, oluvannyuma lw'okuggwaamu essuubi, okulowooza ku kubuulira kwe omukaaga ku butonde bw'omuntu, embeera y'abafu, n'ekibonerezo eky'omu maaso.
GSAM 125.3Omusumba Stockman, ow'e Portland, Maine, yali mukozi mulala omunyiikivu mu nkuŋŋaana za William Miller ez'okuzuukusa abantu mu by'omwoyo mu kibuga ekyo. Yafa wiiki ntono ng'omwaka gw'Abayudaaya 1843 tegunnaggwaako, abantu Abadiventi nga basuubira era nga balindirira Mukama okujja mu kiseera ekyo.6
GSAM 125.4Waaliwo abasajja abalala abamanyifu, naye olw'obutaba na bbanga limala tujja kwogera amannya gaabwe gokka, nga N. N. Whiting, eyavvuunula Endagaano Empya mu Lungereza, eyamanyibwa ng'Enkyusa ya Whiting; S. S. Snow, F. G. Brown, Apollos Hale, L. D. Mansfield, Geo. Needham, O. R. Fassett; George, Wesley, ne Edwin Burnham (ab'oluganda abasatu), bonna abaali abakozi abasobola obulungi omulimu gw'obubaka.
Notes
- Kaabakuuku 2:2, 3. ↩
- Okubikkulirwa 14:6, 7. ↩
- Makko 1:14, 15, ↩
- Yoweeri 2:30, 31. ↩
- Ennyonnyola y'Essuula 24 eya Matayo, empapula 49-60. S. Bliss, Boston, Mass., 1843. ↩
- Kyangu okulaba ensonga lwaki Abasumba Fitch ne Stockman baayagala ennyo okumanya ebyali bibaddewo okuva lwe beebaka, nga bwe kiragibwa mu kitabo Ebiwandiiko eby'Olubereberye, olupapula 17. ↩