Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
21 / 31
21 / 31

Essuula 18 — Okulabirira kwa Katonda mu Mulimu gw'Okufulumya Ebitabo

John Norton Loughborough

GSAM 281.1“Awo tulitegeera, bwe tuneeyongeranga okunoonya okumanya Mukama; okuvaayo kwe kutegekeddwa ng'amakya.”1

GSAM 281.2Okutuusa mu mwezi gwa Jjuuni, 1849, emirimu gy'Omusumba White ne mukyala we n'Omusumba Bates gyakolebwanga mu masaza ga New England gokka. Mu kiseera ekyo Omuwala Clarissa Bonfoey, ow'e Middletown, Conn., yeegatta ku maka g'Omusumba White. Ekiseera kitono nga kino tekinnatuuka, nnyina yali afudde, n'amulekera ebintu byonna ebyetaagisa okutandika amaka amatono. Kino kyasobozesa Omusumba White okuddamu okutandika amaka ge; era yagatandika mu kitundu ky'ennyumba ya Mwami Belden e Rocky Hill, Conn.

GSAM 281Entandikwa y'Enzikiriza ey'Omulembe Guno ey'Okwogera n'Emyoyo gy'Abafu

GSAM 281.3Nga 24 Maaki, 1849, waaliwo olukuŋŋaana olwa bonna e Topsham, Maine. Ku Ssabbiiti eyo Mukyala White yaweebwa okwolesebwa; ensonga eyamulagibwa yali nkulu nnyo. Oboolyawo okwolesebwa okwo kunaategeerekeka bulungi singa tusooka okulowooza ku mbeera eyaliwo mu kiseera ekyo.

GSAM 281.4Mu kitundu eky'oluvannyuma eky'omwezi gwa Maaki, 1848, e Hydesville, mu ssaza lya Wayne, N.Y., mwatandikira “amaloboozi ag'ekyama,” oba ebyafuuka oluvannyuma “okukonkona kw'emyoyo.” Kino kyasooka kubaawo mu nnyumba y'ab'omu maka ga Fox. Mu kitundu eky'oluvannyuma eky'omwaka eky'ebbugumu, amaka ago gaasengukira e Rochester, N.Y., era eyo, mu kizimbe kya Corinthian Hall, baayolesanga ebikolwa bino mu lujjudde. Obuwala bwakeberwa nnyo obukiiko obwali bukolebwa abakazi n'abasajja abaalondebwa mu bantu abaasinganga okuba ab'ekitiibwa mu kibuga olw'omulimu ogwo. Wadde ng'abantu abasinga obungi baalaba okukonkona okwo ng'obulimba, oba obukuusa bw'emikono, n'abo abaali bangu okukkiriza tebaalowooza nnyo nti ensonga eno yali egenda kugaziwa nnyo.

GSAM 282Ebyalagulwa ku Nzikiriza ey'Okwogera n'Emyoyo gy'Abafu

GSAM 282.1Mu kwolesebwa okwogeddwako waggulu, Mukyala White yalaba nti okukonkona okw'ekyama okwabangawo e Rochester ne mu bifo ebirala gaali maanyi ga Setaani, era nti ebintu ng'ebyo byandibaddewo nnyo nga bwe bigenda byeyongera; era nti byandiyambaziddwa ekifaananyi ky'eddiini, okuleetera abo abalimbiddwa obuteeraliikirira n'akatono, n'okusikiriza ebirowoozo by'abantu ba Katonda, bwe kyandisobose, eri ebintu ebyo, babuusabuuse enjigiriza z'Omwoyo Omutukuvu.

GSAM 282.2Mu kiseera ekyo batono nnyo, oba nga waaliwo n'omu, abaalina ekirowoozo ne bwe kyandibadde ekitono nti enzikiriza ey'okwogera n'emyoyo gy'abafu yandibunye ensi nga bwe kyalagulwa, oba nti lumu yandiyitidde ddala eddiini, ng'erina amakkanisa n'abasumba abategekeddwa obulungi.

GSAM 282Obunnabbi Butuukirira

GSAM 282.3Naye okutuukirira kw'obunnabbi kuno kulabika bulungi bwe tulowooza ku bungi bw'abagoberezi baabwe, abagambibwa okuba 10,000,000 mu Amerika yokka. Ku kifaananyi kyabwe eky'eddiini mu kiseera kino, tuwa ekiddirira ekiggiddwa mu Okwekenneenya n'Omulangirizi, Washington, D.C., 12 Noovemba, 1903:—

GSAM 282.4“Mu lukuŋŋaana olwakakomekkerezebwa olw'Ekibiina eky'Eggwanga eky'Abakkiriza Okwogera n'Emyoyo gy'Abafu, olwali mu kibuga kino, bakkiriza enkola empya ey'emikolo gy'okusinza. Baateekawo enteekateeka ‘ey'okwawula’ abasumba oba abaweereza, era ekibiina ky'abakkiriza okwogera n'emyoyo gy'abafu ne kikkirizibwa okuyitibwa ‘ekkanisa.’ Kino kirabikira mu kitundu kino ekiggiddwa mu nkola empya ey'emikolo:—

GSAM 282.5“‘Tewali musumba oba muweereza anaateekebwa ku kkanisa oba ku kibiina nga tannayingizibwa mu buweereza mu butongole ng'ayita mu mukolo ogumanyiddwa okuva mu biro eby'edda eby'ebyafaayo by'eddiini ng'omukolo ogw'okwawula. Tewali muntu ayinza kusaba kwawulibwa okutuusa lw'afuna okuyitibwa okuba omusumba w'ekkanisa oba ekibiina, oba ng'alondeddwa okuba omuminsani ekibiina eky'abo abakkiriza okwogera n'emyoyo gy'abafu eky'essaza erimu, ekiwandiisiddwa mu mateeka ng'ekitongole ky'eddiini mu ssaza mwe kiri, oba ng'alondeddwa Ekibiina eky'Eggwanga eky'Abakkiriza Okwogera n'Emyoyo gy'Abafu ekya Amerika. Bonna abasaba obusumba oba omulimu gw'obuminsani bateekwa okuba nga baamaze emyaka egitakka wansi wa esatu nga bali mu kussa ekimu okujjuvu n'ekkanisa oba ekibiina eky'abakkiriza okwogera n'emyoyo gy'abafu, era nga bamaze emyaka egitakka wansi wa ebiri nga balina olukusa, nga baatumibwa ekibiina ky'essaza oba eky'eggwanga okwogera nga bakyagezesebwa. Abasumba abamaze ekiseera ekitawera mwaka mulamba ogwa kalenda mu buweereza bwabwe tebaliba na bisaanyizo byakwawulibwa.’”

GSAM 283Omusumba White e Oswego, N.Y.

GSAM 283.1Olw'okuba omulimu gw'okufulumya ebitabo gwali guli e Oswego, N.Y., Omusumba White yava e Connecticut n'asengukira mu kifo ekyo mu kiseera eky'amalagala okukunkumuka mu 1849. Era mu mwaka gwe gumu, nga 3 Noovemba, eyo waaliwo olukuŋŋaana lw'abakkiriza. Ku mirimu gyabwe egyaddirira, Mukyala White agamba nti:—

GSAM 283.2“Awo twasalawo nti gwali mulimu gwaffe okukolera mu ssaza lya New York. Omwami wange yawulira omugugu ogw'okuwandiika n'okufulumya ebiwandiiko. Twapangisa ennyumba e Oswego, ne twewola ebintu by'omu nnyumba okuva eri ab'oluganda, ne tutandika amaka gaffe. Eyo omwami wange yawandiikanga, n'afulumya ebiwandiiko, n'abuulira. Kyamwetaagisanga okusigala ng'ayambadde ebyokulwanyisa buli kiseera, kubanga emirundi mingi yalwanagananga n'abo abaayitibwanga Abadiventi naye nga bawagira obukyamu, nga babuulira ekiseera ekitegeerekeka eky'okujja kwa Kristo, era nga bagezaako okutamya bonna be baali basobola enzikiriza yaffe.”2

GSAM 283Okwekenneenya ku Kujja kwa Kristo Omulundi ogw'Okubiri Kifulumizibwa

GSAM 283.3Mu kiseera eky'amalagala okukunkumuka mu 1850 kyalabibwa nga kirungi okuddamu okukyusa ekifo; bwe kityo Omusumba White yasengukira e Paris, Maine, awaafulumizibwa omuzingo ogusooka ogw'Okwekenneenya ku Kujja kwa Kristo Omulundi ogw'Okubiri n'Omulangirizi wa Ssabbiiti, nga kafuluma emirundi ebiri mu mwezi. Gwalimu obutabo kkumi na busatu, nga buli kamu kalina empapula munaana, buli lupapula nga luliko ennyiriri ebbiri ez'ebiwandiiko okuva waggulu okutuuka wansi; ekitundu ky'olupapula ekyakubibwako ebiwandiiko kyapimanga yinsi musanvu n'ekimu eky'omunaana ku yinsi kkumi n'ekimu eky'okuna. Akatabo akaasooka kaaliko olunaku olw'omu Noovemba eyaddirira, n'akasembayo nga kaliko 9 Jjuuni, 1851.

GSAM 284.1Obunene bw'olupapula obwali bweyongedde ku bwa Amazima ag'Ekiseera Kino bwali kabonero kalungi nnyo akalaga okugaziwa kw'amazima, okweyongera kw'abakozi mu mulimu, n'okweyongera kw'abo abaaguwagiranga. Olw'okuba olupapula lwaweebwanga ku bwereere, kyasuubirwa nti abaali baagala omulimu bandiyambye mu kulufulumya, era bwe batyo bwe baakola. Wadde ng'abakkiriza abasinga obungi tebaali bagagga, baayambanga nga Mukama bwe yabanga abawadde omukisa, era ne bakola nga bwe baali basobola okusindika ekigaali ky'amazima mu maaso.

GSAM 284J. N. Andrews Atandika Okubuulira

GSAM 284.2Mu kiseera kino J. N. Andrews, eyabeeranga e Paris, Maine, yatandika emirimu gye mu lujjudde ng'omuweereza w'enjiri era omuwandiisi ku nsonga z'eddiini. Mu Okwekenneenya n'Omulangirizi aka Maayi, 1851, yalina ekiwandiiko ekyajjuza empapula ezisukka mu ttaano ku nsonga y'obubaka obusatu. Mu kiwandiiko kino yannyonnyola nti obunnabbi obw'ensolo ey'amayembe abiri mu Okubikkulirwa 13 bwogera ku Amerika. Ng'asinziira ku bunnabbi bwokka, yakwata ekifo nti okuwaliriza abantu okukwata olunaku olusooka mu wiiki nga Ssabbiiti yandibadde ensonga omukago gw'ekkanisa ne gavumenti mwe gwandyesigamye ku nkomerero mu ggwanga lino. Ensonga ze yeesigamiza ddala ku bunnabbi, kubanga mu kiseera ekyo tewaali kisinde kyalaganga nnyo nti ebintu byali byolekedde awo. Ekigambo ekyali kiwagira ensonga eno ennyo okusinga ebirala byonna ebyali bisobola okulabibwa kyali kya Dokita Durbin, ekyaggibwa mu Omuwolereza w'Ekikristaayo n'Olupapula lw'Amawulire, ekyagamba nti:—

GSAM 284.3“Obukristaayo bwe bufuuka obulamu bw'eggwanga mu mpisa ne mu by'omwoyo, eggwanga liteekwa, nga liyita mu balamuzi baalyo, okuziyiza okumenya Ssabbiiti entukuvu mu lujjudde, ng'ekimu ku by'okukola okwekuuma.”

GSAM 285Okutunda Amasamba Okuyamba Omulimu

GSAM 285.1Mu kiseera kino abasajja nga Hiram Edson, ow'e New York, ne Cyrenius Smith, ow'e Jackson, Mich., baakubirizibwa okutunda amasamba gaabwe, nga buli limu lyali libalirirwamu $3,500, ne bapangisa amasamba ag'okukoleramu bo bennyini, balyoke babe n'ensimbi ez'okuyamba mu mirimu egy'enjawulo egyandibaddewo mu kutwala omulimu gw'obubaka mu maaso.

GSAM 285Omulimu gw'Okufulumya Ebitabo Gusengusibwa Okudda e Saratoga

GSAM 285.2Mu 1851, Omusumba White yava e Paris, Maine, n'asengukira e Saratoga Springs, N.Y. Ne wano era yatandika amaka ge n'ebintu by'omu nnyumba ebyewole, n'afulumya omuzingo ogw'okubiri ogw'Okwekenneenya ku Kujja kwa Kristo; akatabo akaasooka kaaliko olunaku lwa 5 Agusito mu mwaka gwe gumu. Omuzingo guno gwalimu obutabo kkumi na buna, nga bufuluma emirundi ebiri mu mwezi. Akatabo akasembayo kaafulumizibwa nga 23 Maaki, 1852. Erinnya ly'olupapula lyakyusibwamu katono okuva ku Okwekenneenya ku Kujja kwa Kristo Omulundi ogw'Okubiri, nga bwe lyali mu Muzingo 1, ne liba Okwekenneenya ku Kujja kwa Kristo n'Omulangirizi wa Ssabbiiti, erinnya lye lukyalina mu muzingo gwalwo ogwa kinaana mu ebiri. Olupapula lwagaziyibwa ne luba n'ennyiriri ssatu ez'ebiwandiiko okuva waggulu okutuuka wansi ku buli lupapula, nga lulina empapula munaana; ekitundu ky'olupapula ekyakubibwako ebiwandiiko kyapimanga yinsi munaana n'ekimu eky'okuna ku yinsi kkumi na emu n'ebitundu bisatu eby'okuna.

GSAM 285.3Okugaziwa kw'olupapula olwali olwaffe ng'ekkanisa era olukyali olwaffe kulaga nti buli nkyukakyuka yali ya kulongoosa, ng'eraga okukulaakulana okusaamusaamu, era ng'ewa obujulizi obulabika obulungi nti omulimu gwa malayika ow'okusatu “gwali guzze kusigalawo.”

GSAM 285Okufulumya Ebiwandiiko e Rochester—Okuba n'Ekyuma Ekikuba Ebiwandiiko Ekikozesebwa n'Emikono

GSAM 285.4Nga 6 Maayi, 1852, akatabo akasooka ak'Omuzingo 3 ogw'Okwekenneenya ku Kujja kwa Kristo n'Omulangirizi wa Ssabbiiti kaafulumizibwa e Rochester, N.Y., era kaakubibwa ku kyuma n'ennukuta ezikozesebwa okukuba ebiwandiiko ebyali ebya Abadiventi ab'Olunaku olw'Omusanvu. Hiram Edson yali awadde ensimbi ez'okugula ekyuma kya Washington ekikuba ebiwandiiko ekikozesebwa n'emikono, awamu n'ennukuta n'ebintu eby'okutegeka ekkolero ly'ebiwandiiko. Yali wa kusasulwa ng'ebirabo biva mu mikwano gy'amazima bwe byandizze. Ekyuma ekyo kyabeera mu kkolero ly'Okwekenneenya n'Omulangirizi e Battle Creek, Mich., okutuusa lwe kyayokebwa omuliro nga 30 Desemba, 1902. Mu kiseera ekyo kyatwalibwanga ng'ekyuma ekisinga obulungi mu kkolero okukuba ebiwandiiko eby'okugezesa n'okukakasa nga tebinnakubibwa bingi. Mu Katabo 12, Muzingo 3, aka 14 Okitobba, 1852, kyalangirirwa nti okutegeka ekkolero n'ekyuma kino n'ebintu ebirala kwali kututte $652.93, era nga ensimbi ezaali zifuniddwa olw'ekigendererwa ekyo okutuusa ku lunaku olwo zaali $655.84. Ku butabo buno ekkumi n'obubiri, kkopi 2,000 eza buli katabo zaali zikubiddwa ne zigabibwa ku bwereere.

GSAM 286Omuyigiriza w'Abavubuka Atandikibwa

GSAM 286.1Mu Agusito, mu kkolero ly'Okwekenneenya n'Omulangirizi mwatandikibwa okufulumya Omuyigiriza w'Abavubuka, akaafulumanga buli mwezi. Kaakano kafuluma buli wiiki, era buli katabo kalimu eby'okusoma ebikubisaamu emirundi ena ebyabangamu mu kiseera ekyo.

GSAM 286Uriah Smith Yeegatta ku Kkolero ly'Ebiwandiiko

GSAM 286.2Mu 1853 Omusumba Uriah Smith yatandika emirimu gye mu kkolero ly'Okwekenneenya n'Omulangirizi, gye yakwatira ekifo eky'obuvunaanyizibwa okumala ekitundu ky'ekyasa. Mu mwaka ogwo (1853) lwe kyasooka okugambibwa mu Okwekenneenya n'Omulangirizi nti abo abaayagalanga okugula ebiwandiiko byaffe baali basobola okubigula ku muwendo ogwali gumalawo ensimbi ezabikozesebwa. Eri abalala bonna ebiwandiiko byaweebwanga ku bwereere, kubanga ekyabula kyasasulwanga ebirabo by'abo abaali abagabi era n'emitima egyayagalanga okugaba. Mu 1854 kyalangirirwa nti omuwendo gw'Okwekenneenya n'Omulangirizi akaafulumanga emirundi ebiri mu mwezi gwali $1.00 buli mwaka. Mu mwaka gwe gumu, mu lukuŋŋaana lw'omu weema olwali mu ssaza lya Macomb, Michigan, mu mwezi gwa Jjulaayi, baagezaako okutunda ebiwandiiko byaffe. Mu lukuŋŋaana luno ebitabo eby'omuwendo gwa $50 byatundibwa. Omusumba White, bwe yayogera ku kugezaako kuno mu Okwekenneenya n'Omulangirizi, yagamba nti, “Kino kiraga nti ebitabo byaffe bisobola okutundibwa.”

GSAM 286Okusaba $500 ez'Eggwanika ly'Obupapula bw'Enjiri

GSAM 286.3Mu Okwekenneenya n'Omulangirizi aka 12 Okitobba ne 24 Desemba, 1854, mwasabibwa $500 ez'eggwanika ly'obupapula bw'enjiri, okusobozesa ekkolero okuwa abasumba obupapula obw'okugaba ku bwereere nga bakola emirimu gyabwe. Era mwasabibwa “eggwanika ery'obuyambi erya $500 eri ekkolero, Okwekenneenya n'Omulangirizi kasobole okufuluma obutayosa buli wiiki, mu kifo ky'okusubwa wiiki oluusi n'oluusi olw'obutaba na nsimbi.”

GSAM 287J. P. Kellogg ne Henry Lyon Batunda Amasamba Gaabwe

GSAM 287.1Mu kiseera kino J. P. Kellogg, ow'e Tyrone, ne Henry Lyon, eyabeeranga okumpi ne Plymouth, Mich., baatunda amasamba gaabwe, nga buli limu lyali libalirirwamu nga $3,500, n'ekigendererwa kimu kyokka eky'okufuna ensimbi ez'okutwala omulimu mu maaso. Bwe batyo ab'oluganda abalala babiri aba Michigan ne bavaayo mu kiseera ekituufu, nga balina ensimbi ezitegefu n'emitima egyaagala okuyamba awaasinganga obwetaavu. Owasooka yatandika okukola ebyerero e Jackson, Mich., ate ow'okubiri yasengukira e Battle Creek, n'akola omulimu gw'obubazzi okulabirira ab'omu maka ge.

GSAM 287Empapula Zaffe n'Ebitabo Byaffe Byonna ku $3.00

GSAM 287.2Ku nkomerero y'Omuzingo 6, mu Jjuuni, 1855, omuntu yali asobola okufuna Okwekenneenya n'Omulangirizi ne Omuyigiriza w'Abavubuka okumala omwaka gumu, awamu n'ebitabo ebitonotono byonna, obupapula bw'enjiri bwonna, n'ekitabo ky'ennyimba ng'ekyo ekyakozesebwanga mu kiseera ekyo,—ebitabo ebitonotono n'obupapula bw'enjiri nga byonna awamu biri abiri mu mukaaga,—ku nsimbi $3.00. Omuwendo ogwateekebwawo ogw'Omuyigiriza w'Abavubuka gwali ssente abiri mu ttaano ku butabo kkumi na bubiri.

GSAM 287Ekkolero ly'Okwekenneenya n'Omulangirizi Liyitibwa Okudda e Michigan

GSAM 287.3Mu mwezi gwa Apuli, 1855, Omusumba White ne mukyala we baddamu okukyalira Michigan, ne bakuŋŋaana n'abakkiriza mu bifo ebiwerako. Nga 28 ne 29 mu mwezi gwe gumu, waaliwo olukuŋŋaana e Battle Creek. Mu lukuŋŋaana olwo ab'oluganda ab'e Battle Creek baalonda okuyita Omusumba White asenguse ekkolero ly'Okwekenneenya n'Omulangirizi okuva e Rochester okulireeta e Battle Creek. Dan Palmer, Cyrenius Smith, J. P. Kellogg, ne Henry Lyon bakkiriza okuwa $300 buli omu, awatali magoba, ne ziba $1200, okugula ekibanja n'okuzimba ekkolero ly'ebiwandiiko. Bwe batyo baafuna ekibanja ku nsonda ey'obukiikaddyo obw'ebuvanjuba awasisinkana enguudo za West Main ne Washington, ne bazimbako ekizimbe eky'embaawo ekyali n'emyaliiro ebiri, obunene ffuuti 20 x 30, nga kirina empagi eza ffuuti abiri.

GSAM 288Ennyumba ey'Okusinzizamu Esooka e Battle Creek

GSAM 288.1Mu kiseera kye kimu ennyumba ey'okusinzizamu esooka ey'Abadiventi ab'Olunaku olw'Omusanvu e Battle Creek yazimbibwa, ng'obunene bwayo buli ffuuti 18 x 24. Ekizimbe kino ekyali ekyangu, ekyabikkibwako embaawo okuva waggulu okutuuka wansi, enjatika zaazo ne zibikkibwako obubaawo obutono, kyali kumpi n'ensonda ey'obukiikakkono obw'ebugwanjuba awasisinkana enguudo za Van Buren ne Cass.

GSAM 288Mu Kkolero Lyaffe Erisooka ery'Okukuba Ebiwandiiko

GSAM 288.2Akatabo akasooka ak'Okwekenneenya n'Omulangirizi akaafulumizibwa e Battle Creek mu kkolero eryali erya Abadiventi ab'Olunaku olw'Omusanvu kaaliko olunaku lwa 4 Desemba, 1855. Awo omuwendo gw'olupapula gwateekebwa ku $1.00 ku muzingo ogw'obutabo abiri mu mukaaga; naye ebirabo byasabibwanga okusobozesa okulutumira ku bwereere abaavu abaali basaanira okuyambibwa. Okuva mu kiseera kino n'okweyongerayo Abasumba Waggoner ne Cottrell baawandiikanga kumpi obutayosa mu Okwekenneenya ku Kujja kwa Kristo.

GSAM 288.3Mu Okwekenneenya n'Omulangirizi aka 18 Desemba, 1855, akakiiko k'okufulumya ebiwandiiko kaayogera ekigambo ekiyinza okuwulikika ng'ekitali kya bulijjo eri abakozi abali mu kkolero kaakano. Kyagamba nti: “Tetulaba nsonga lwaki abo abakola mu kkolero tebandisasuliddwa omusaala ogusaana olw'emirimu gyabwe. Omusunsuzi afuna kitundu kyokka eky'ekyo kye yandifunye awalala.” Kiyinza okuba ekirungi okwogera nti omusaala ogwa bulijjo mu kiseera ekyo tegwaweza wadde ekitundu ky'ogwo ogusasulwa kaakano, era nti ekitundu ky'omusaala mu kiseera ekyo tekyasukkanga kimu kya kusatu oba kimu kya kuna eky'ensimbi ekkolero ze lisasula kaakano ku mulimu ogufaanana bwe gutyo. Abakozi b'ekkolero mu kiseera ekyo baawangayo ekitundu ky'omuwendo gw'emirimu gyabwe ng'ekirabo, enjiri y'amazima ag'ekiseera kino esobole okufulumizibwa.

GSAM 288Okusaba Ekyuma Ekikuba Ebiwandiiko Ekivugibwa Yinjini ne Yinjini Yaakyo

GSAM 288.4Mu Okwekenneenya n'Omulangirizi aka 19 Maaki, 1857, mwasooka okuweebwa ekirowoozo nti ekyuma ekikuba ebiwandiiko ekivugibwa yinjini ne yinjini yaakyo byali byetaagisa era nga bisaana okufunibwa okukuba empapula z'amawulire, obupapula bw'enjiri, n'ebitabo. Nga bwe kyaloopebwa nga 2 Apuli, kyasalibwawo okugula ekyuma kya Adams ekikuba ebiwandiiko ekivugibwa yinjini, era abasajja musanvu ne basuubiza $100 buli omu olw'okukigula. Mu katabo akaaddirira kyagambibwa nti ekyuma ne yinjini byandimalawo nga $2,500, era ng'ebisuubizo by'ensimbi byali bituuse ku $1,700.

GSAM 289.1Mu kiwandiiko ky'omusunsuzi eky'Omusumba White mu Okwekenneenya n'Omulangirizi aka 13 Agusito, 1857, mulimu ebigambo bino ebizzaamu amaanyi: “Ekkolero lyaffe teririna mabanja. Waliwo eggwanika erya bonna ery'ebitabo erya $1,426, kaakano eziteekeddwa mu bitabo. Ekyuma ekipya ekikuba ebiwandiiko ekivugibwa yinjini kikola era kikola bulungi nnyo. Waliwo essuubi eddungi nti mangu kijja kuba nga kivugibwa amaanyi g'omukka, era nga byonna bimaze okusasulibwa. Emirimu gyaffe egy'omu weema giwagirwa bulungi nnyo okusinga edda.”

GSAM 289Alipoota Esooka ey'Okutunda Ebitabo

GSAM 289.2Nga 29 Okitobba 1857, kyategeezebwa mu Okwekenneenya n'Omulangirizi nti ebitabo ebyatundibwa mu myaka ebiri egyali giyise byavaamu $1,287.91; eno ye yali alipoota ey'ekika kino eyasooka okuweebwa okutuusa ku lunaku olwo. Kaali kabonero ka kukulaakulana kw'omulimu, era kyazzaamu amaanyi, kubanga kyalaga nti amazima gaali geeyongera amaanyi, era ‘ng'emigga gy'ekitangaala nga gabuna ensi yonna.’

GSAM 289Ekitongole kya Okwekenneenya n'Omulangirizi nga Kifo eky'Obukuumi eky'Okuterekamu Ssente

GSAM 289.3Mu Okwekenneenya n'Omulangirizi owa 13 Agusito 1858, ekirowoozo eky'okufuula ekitongole ekifo eky'okuterekamu ssente ezisukkawo kyasooka okuweebwa abantu baffe. Abo abaalina ssente ze bataali beetaaga kukozesa mangu baali basobola okuzitereka mu kitongole, ne baziggyayo ekiseera kyonna nga balagidde bwe bazetaaga, era bwe batyo ne baganya ekitongole okuzikozesa. Ekirowoozo kino bwe kyateekebwa mu nkola, kyayongera nnyo amaanyi g'omulimu mu by'ensimbi.

GSAM 289.4Okuva mu kiseera ekyo okutuusa kaakano (1905), tewali muntu n'omu eyali afiriddwa ddoola n'emu ku ssente ezeewolwa bwe zityo ebitongole byaffe ebifulumya ebitabo, wadde okulemererwa okufuna ssente ze bwe yazisaba. Abantu ab'amazima era abalowooza n'obwegendereza batuuse okulaba ebitongole byaffe ebifulumya ebitabo ng'ebifo ebisinga ne bbanka obukuumi okuterekamu ssente zaabwe ezisukkawo, kubanga bbanka zitera okugwa. Bbanka zeesigamye ku bwesige bw'ensi, naye ebitongole byaffe ebifulumya ebitabo birina amaanyi g'ekkanisa yonna nga ge ‘gabiyimirizaawo.’

GSAM 290Ekibiina ky'Abadiventi ab'Olunaku olw'Omusanvu eky'Okufulumya Ebitabo Kitegekebwa

GSAM 290.1Ekibiina ky'Abadiventi ab'Olunaku olw'Omusanvu eky'Okufulumya Ebitabo kyategekebwa nga 3 Maayi 1861, era ebbaluwa ezaabunyisibwa zaasaba abantu okweyama okugula emigabo gy'ensimbi entandikwa, buli mugabo nga gwa $10. Nga wayiseewo wiiki bbiri, kyalangirirwa nti emigabo egya $4,080 gyali gimaze okweyamibwa okugulibwa.

GSAM 290.2Okuva nga 11 Juuni ow'omwaka ogwo, Okwekenneenya n'Omulangirizi yafulumizibwanga Ekibiina ky'Abadiventi ab'Olunaku olw'Omusanvu eky'Okufulumya Ebitabo. Ekizimbe ky'ekitongole ekisooka ekibiina kye kyazimba kyali ku nsonda ey'obukiikaddyo n'ebuvanjuba ey'enguudo Main ne Washington, mu kifo ekizimbe ekikadde eky'emiti mwe kyaggibwa ne kitwalibwa ku luguudo Kalamazoo. Ekizimbe kino kyali kya kalina bbiri, nga kirina ebisenge ebinywevu eby'amatoffaali. Kyali mu kifaananyi ky'omusaalaba gw'Abayonaani, nga kitunuulira obukiikakkono ku luguudo Main. Obugazi bwakyo bwonna okuva ebuvanjuba okudda ebugwanjuba bwali ffuuti 44, ate okuva obukiikakkono okudda obukiikaddyo ffuuti 72.

GSAM 290Ebitabo Ebisooka mu Nnimi Endala

GSAM 290.3Obubaka bwagenda bukulaakulana ddaala ku ddaala, era buli kaweefube ow'okweyongerayo yanyweza omulimu n'agugatta. Mu kiseera kino ekitongole kyaffe ekifulumya ebitabo kyafulumya obutabo butaano mu nnimi engwira, busatu mu Ludaani-Lunowe ate bubiri mu Lufalansa; bwe kityo okukubira amawanga amalala ebitabo ne kutandika.

GSAM 290.4Abantu b'ekkanisa bwe baagenda beeyongera obungi, ensimbi nazo zaagenda zeeyongera obutasalako. Kino kiragibwa alipoota eri mu Okwekenneenya n'Omulangirizi owa 16 Maayi 1863, omuwandiisi w'ekibiina mwe yaweerera ekigambo ku nsimbi zonna ezaafunibwa bw'ati:—

GSAM 290
Ezaafunibwa mu migabo n'ebirabo eri Ekibiina okutuusa kaakano$10,374.13
Ezaafunibwa okuva mu kitongole kya Rochester700.00
Ezaafunibwa olw'ebikozesebwa eby'okwongerako300.00
Ezaafunibwa mu nsawo y'ebitabo1,355.00
Ezaafunibwa olw'ekyuma ekikuba ebitabo ekitambulira ku maanyi g'enjini n'enjini yaakyo2,500.00
Omugatte$15,229.13

GSAM 291.1Omuwandiisi ayongera n'agamba nti:

GSAM 291.1‘Okubalirira okw'obwegendereza okw'eby'obugagga by'ekibiina kulaga nti omuwendo gwabyo teguli wansi wa $20,000, nga zino zisinga kumpi $5,000 ku ze byaggyeko mikwano gy'omulimu. Kino kyogera bulungi ku bwesigwa n'obwesimbu bw'Ow'oluganda White n'abo abaakolanga naye mu kitongole kya Okwekenneenya n'Omulangirizi. “E. S. Walker, Omuwandiisi.”’

GSAM 291Okukwasa Ekibiina Okwekenneenya n'Omulangirizi

GSAM 291.2Omulimu gw'okufulumya ebitabo bwe gwali gutuusiddwa ku bino olw'okutegana n'okwefiiriza kw'Omusumba White, amagoba agaaguvangamu mu butuufu gaali gage; kubanga amagoba ago ddala gaava mu kwefiiriza kwe, amagezi ge mu by'obusuubuzi, n'obwegendereza bwe mu kuddukanya omulimu. Naye mu kifo ky'okugeegamba gonna oba ekitundu ku go, yagakwasa ekkanisa gonna n'essanyu; era n'okusingawo, ekibiina bwe kyali kimaze okutegekebwa ne kironda nti aweebwenga $6 buli wiiki olw'obuweereza bwe, ye yakkiriza $4 zokka buli wiiki.

GSAM 291Olupapula ku Lubalama lwa Pacific

GSAM 291.3Mu Okwekenneenya n'Omulangirizi owa 21 Apuli 1874 mwalimu ekiwandiiko ekyava eri Omusumba White, mwe yayogerera ku mulimu ogwali ku Lubalama lwa Pacific, n'agamba nti mu bbanga ttono kyandibadde kyetaagisa okutandikawo olupapula olwa buli wiiki oluweereza eby'omulimu ku lubalama olwo. Nga wayiseewo akaseera katono, ekkubo lyagguka okugula obwuma bw'ennukuta ezikuba ebitabo n'ebikozesebwa ebitonotono mu Oakland; ebyo bye baakozesa okutandika, mu mwezi gwa Juuni, olupapula olufuluma emirundi ebiri buli mwezi, olwayitibwa Obubonero bw'Ebiseera.

GSAM 291Okusonda Ensimbi

GSAM 291.4Bwe yamala okukuba ennamba mukaaga eza Obubonero bw'Ebiseera, Omusumba White yaddayo ebuvanjuba, n'asaba ekibiina ky'amakkanisa eky'ekitundu kya California okutegekera okufulumya olupapula. Ku Lukiiko Olukulu olw'Ekkanisa mu Nsi Yonna, nga 15 Agusito 1874, ekirowoozo kyaweebwa ab'oluganda ab'ebuvanjuba okusonda $6,000 ez'okugula ekyuma ekikuba ebitabo, enjini, n'obwuma bw'ennukuta ezikuba ebitabo eby'ekitongole kya Obubonero bw'Ebiseera, singa ab'oluganda ku Lubalama lwa Pacific bandisonda $4,000 okufuna ekibanja n'okuzimba ekizimbe ekisaanira ekitongole.

GSAM 292.1Omusumba George I. Butler, mu kiseera ekyo eyali omu ku kakiiko k'Olukiiko Olukulu olw'Ekkanisa mu Nsi Yonna, yagenda ku lukuŋŋaana lw'enkambi e Yountville, Cal., n'ategeeza ab'oluganda ekirowoozo ekyo. Nga 11 Okitobba 1874, baddamu okukoowoolwa okwo nga beeyama okuwa omugatte gwa $19,414 mu ssente ez'ebyuma.

GSAM 292Ekitongole Ekikuba Ebitabo ekya Pacific Kitandikibwawo

GSAM 292.2Nga 2 Febwali 1875, Omusumba James White ne mukyala we, nga bali wamu n'Omusumba J. H. Waggoner n'abakozi abalala abasobola emirimu, baatuuka mu Oakland. Nga 12 ow'omwezi ogwo, olukiiko olw'enjawulo olw'ekibiina ky'amakkanisa eky'ekitundu kya California lwayitibwa okulowooza ku kifo eky'okuzimbamu ebizimbe eby'ekitongole kya Obubonero bw'Ebiseera. Oluvannyuma lw'okuteesa n'obwegendereza, baasalawo okufuna ebibanja ku luuyi olw'ebugwanjuba olw'oluguudo Castro, wakati w'enguudo eya 11 n'eya 12. Ku lunaku olwo lwennyini Omusumba White ne John Morrison baagula ebibanja ebyo, empapula z'obwannannyini ne zibeera mu mannya gaabwe, nga bakkiriziganyizza nti Ekibiina bwe kirimala okutondebwawo, balikikwasa mu mateeka ettaka erinaalabibwa nga lyetaagibwa ekitongole.

GSAM 292.3Nga 1 Apuli 1875, Ekibiina kya Pacific eky'Abadiventi ab'Olunaku olw'Omusanvu eky'Okufulumya Ebitabo kyatondebwawo mu Oakland, ensimbi zaakyo entandikwa ez'emigabo ne ziteekebwa ku $28,000. Ekitundu ekya wakati eky'ebibanja ku luguudo Castro kyakwasibwa ekibiina mu mateeka, nga bwe baali bakkiriziganyizza, era amangu ago O. B. Jones, ow'e Battle Creek, Mich., yazimba ekizimbe ekyali kyenkana era nga kifaanana n'eky'ekitongole ekyazimbibwa mu Battle Creek, wabula eky'omu Oakland kyazimbibwa mu miti mu kifo ky'amatoffaali. Ekizimbe kino bwe kyategekerwa okukozesebwa, Obubonero bw'Ebiseera yayingira mu maka gaayo amapya ku Lwokutaano, nga 27 Agusito 1875.

GSAM 293Okusengukira e Mountain View

GSAM 293.1Mu kizimbe kino okufulumya empapula ezifuluma buli kiseera n'ebitabo kwagenda mu maaso bulungi okutuusa mu 1904, lwe baateekateeka okusengula ebyuma ebikuba ebitabo okubizza mu kyalo. Ensonga eyaleeta enkyukakyuka eno eweereddwa omuddukanya w'Ekitongole Ekikuba Ebitabo ekya Pacific mu bigambo bino:

GSAM 293.1‘Okumala emyaka, abaddukanya Ekibiina kya Pacific eky'Okufulumya Ebitabo babadde balaba nti ettaka ekitongole kyabwe ekifulumya ebitabo kwe kiri lirina omuwendo munene nnyo, era ekifo kitono nnyo, wakati mu kibuga ekinene mu kitundu eky'amaka, okukozesebwa ng'ekkolero; era nti kya magezi mu ngeri nnyingi okunoonya ekifo mu kyalo ettaka gye litagula nnyo, abakozi gye basobola okufuna amaka mu mbeera ey'obulamu obulungi, nga waliwo ekifo ekimala ensuku, emiti egy'ebibala, n'omwagaanya ogw'empewo; era nga waliwo engeri ennungi ey'okusindika ebintu. Ekifo ng'ekyo kizuuliddwa era ne kifunibwa mu kyalo Mountain View, mu ssaza Santa Clara, mayiro amakumi asatu mu mwenda mu bukiikaddyo bwa San Francisco, ekifo ekigatta emigaso mingi egy'ekibuga n'emigaso egy'obulamu obulungi obw'omu kyalo.’

GSAM 293Okukuba Ebitabo Kutandika mu Nsi Endala

GSAM 293.2Okulaga okubuna kw'amazima, twetegereza nti okuva mu 1875 okutuusa mu 1878 omulimu gw'okukuba ebitabo gwatandikibwa mu Basel, Switzerland, ne mu Christiana, Norway.

GSAM 293.3Mu kiseera eky'omwaka eky'okugwa kw'amalagala mu 1875, alipoota yafulumira mu Okwekenneenya n'Omulangirizi ku bitabo ebyatundibwa mu kitongole kya Okwekenneenya n'Omulangirizi kyokka, okumala emyaka musanvu, okuva mu 1868 okutuusa mu 1875, ebyavaamu $85,644.54, nga kumpi emirundi mukaaga ku by'emyaka omusanvu egyasooka; era ebitongole byonna ebina (Michigan, California, Switzerland, ne Norway) byatunda ebitabo ebya $98,163.73 mu myaka esatu, okuva mu 1875 okutuusa mu 1878.

GSAM 293.4Mu Okwekenneenya n'Omulangirizi owa 17 Okitobba 1878, kyaweebwa nti ebitabo byonna, obutabo, n'obupapula ebyakubibwa ekitongole kya Okwekenneenya n'Omulangirizi nga 1864 tannatuuka byawera empapula 50,058,000. Okuva mu 1864 okutuusa mu 1878, empapula zaali 158,130,951, oba omugatte gw'empapula 208,188,951.

GSAM 294Omuyigiriza w'Abavubuka Afuulibwa Olupapula olwa Buli Wiiki

GSAM 294.1Okutuusa nga 1 Janwali 1879, Omuyigiriza w'Abavubuka yali afulumanga buli mwezi, naye ku lunaku olwo, bwe yayingira mu mwaka gwayo ogw'amakumi abiri mu musanvu, yatandika okufuluma buli wiiki; bwe kityo omugaso gwayo ne gweyongera emirundi ena.

GSAM 294Omusumba White Bye Yakwasa Ekibiina

GSAM 294.2Mu Okwekenneenya n'Omulangirizi owa 23 Janwali 1879 mulimu ebigambo Omusumba White bye yayogera ku nkolagana ye n'omulimu, ebisaanira okuleetebwa wano kubanga byongera okunnyonnyola okwefiiriza okwakolebwa mu mulimu gw'okufulumya ebitabo. Ebigambo ebyo biri bwe biti:—

GSAM 294.3‘Mu 1861, Ekibiina eky'Okufulumya Ebitabo bwe kyatandikibwawo e Battle Creek, Mich., twakiwa olukalala lw'abantu abaasasulanga okufuna empapula zaffe, n'obuyinza obw'okuddamu okufulumya ebitabo byaffe byonna (oluvannyuma ebyasalibwawo nti byali bya muwendo gwa $10,000), ne tusigala nga tulina ebintu ebya $1,000 zokka; era ne tweyongera okukola ng'omukung'aanya w'ebiwandiiko, omuddukanya, n'omubuulizi ku $6 buli wiiki.

GSAM 294.4‘Mu 1866, bwe twaddayo mu kitongole kya Okwekenneenya n'Omulangirizi oluvannyuma lw'okulwala ennyo, twasanga abaddukanya nga basasula amagoba ga bitundu kkumi ku kikumi ku nkumi z'ensimbi, era ensimbi entandikwa ez'emigabo nga ziseeredde okutuuka ku $32,000;3 Naye mu myaka ena, olw'omukisa gwa Katonda, amabanja gaasasulwa, ensimbi ez'emigabo ne zirinnya okutuuka ku $75,000, era ffe [ekibiina] twalina $5,000 mu bbanka.’

GSAM 294Embeera y'Ekitongole Ekifulumya Ebitabo mu 1880

GSAM 294.5Mu Okwekenneenya n'Omulangirizi owa 15 Janwali 1880, Omusumba Butler agamba nti:—

GSAM 294.6‘Ekitongole kyaffe ekifulumya ebitabo (Battle Creek) kyakayongerwako nga bazimba ekitundu ekya wakati mu bizimbe ebibiri eby'ebuvanjuba, ne kyongera nnyo obunene n'obwangu bw'okukolera mu kizimbe kyonna. Waliwo ebikozesebwa okukola ebipande ebikuba ebitabo eby'ebyuma nga bakozesa amasannyalaze, n'okubumba ebipande eby'ennukuta okuva mu byuma ebisaanuuse, n'okusiba ebitabo mu ngeri esinga obulungi. Ddala, abo abasaana okumanya bagamba nti kye kitongole ekifulumya ebitabo ekisinga obulungi era ekijjuvu mu Ssaza ly'e Michigan.’

GSAM 295.1Wadde nga kyali kyongeddwako bwe kityo, ekiseera eky'omusana eky'omwaka nga tekinnaggwaako kyetaagisa okuzimba ekizimbe ekipya mu bukiikaddyo bw'ekizimbe ekikulu, kibeere ekisenge ky'ebyuma ebikuba ebitabo. Ebyuma by'ekibiina ebitaano ebikuba ebitabo ebikozesa amaanyi g'enjini byatwalibwa mu kisenge kino. Ekimu ku byuma bino kyali kinene okusinga ebyo byonna ebyali bikozeseddwako mu kitongole. Ekyuma ekirala eky'obunene n'ekika bye bimu nakyo kyali kyakateekebwa mu kitongole kya Obubonero bw'Ebiseera e Oakland, Cal.

GSAM 295.2Mu Okwekenneenya n'Omulangirizi owa 17 Maayi 1881, ng'ayogera ku buwanguzi bw'omulimu gw'okufulumya ebitabo mu kitongole ekikulu ekifulumya ebitabo e Battle Creek, Omusumba White yagamba nti:—

GSAM 295.3‘Bwe muggya omugatte gw'amabanja g'Ekibiina ky'Abadiventi ab'Olunaku olw'Omusanvu eky'Okufulumya Ebitabo ku muwendo gw'eby'obugagga ogubaliriddwa n'obwegendereza, wasigalawo ettaka, ebizimbe n'ebintu ebitatono ku $105,000. Ku bino, abantu baffe bonna bawadde omugatte gwa $34,432.17 mu migabo, ebirabo, n'ebintu ebyalaamibwa, era abasajja n'abakazi abatonotono abeesigwa, abawaddeyo obulamu bwabwe eri omulimu, bongeddeko [nga tebawa birabo, wabula nga beefiiriza era nga baddukanya omulimu n'obwegendereza] $70,567.83.’

GSAM 295Omulimu gw'Ababuulizi b'Enjiri ey'Ebitabo Gutandikibwa

GSAM 295.4Okuva mu mwaka 1881, abantu baffe baagezaako ekintu ekipya, ne bayingira omulimu gw'ababuulizi b'enjiri ey'ebitabo okutunda ebitabo byaffe. Olw'okuba ababuulizi b'enjiri ey'ebitabo tebaaweerezanga alipoota entuufu ku bye baatundanga okutuusa mu mwaka 1884, alipoota yaffe ey'ekiseera ekyo ekoleddwa ku ebyo ebyategeezebwa ebitongole ebina ebifulumya ebitabo. Okusinziira ku miwendo gyabyo, bye byatunda mu myaka etaano byavaamu $221,248.69. Amaanyi g'omulimu bwe gaabuna okuva mu bifo byaffe eby'obuminsani mu Bulaaya ey'omu masekkati ne mu mawanga ga Scandinavia, obwetaavu bw'ebitabo mu nnimi engwira bweyongera.

GSAM 296Ebitabo Ebyatundibwa mu Myaka Kkumi

GSAM 296.1Okuva mu 1884 okutuusa mu 1894, ekiseera eky'emyaka kkumi, ebitabo byaffe ebinene ebisibe byasinga kutundibwa ababuulizi b'enjiri ey'ebitabo. Bye baatunda mu kiseera kino byavaamu $4,031,391.26. Mu kiseera kino omulimu gwaffe gweyongera okubuna nga tutandikawo ebitongole ebifulumya ebitabo mu Australia; Tahiti, mu Bizinga bya Pacific; Helsingfors, Finland; Hamburg, Germany; ne mu bifo ebirala. Ebyatundibwa ababuulizi b'enjiri ey'ebitabo mu mwaka 1895, newakubadde nga embeera y'eby'enfuna yali nzibu mu mwaka ogwo, nga bwe kyategeezebwa, byawera $357,467.23, ne biweza omugatte gwonna ogwa $4,816,773.73, nga mubaliddwamu ebyo bye tumaze okwogerako.

GSAM 296Ebyatundibwa mu Myaka Amakumi Ataano $11,000,000

GSAM 296.2Okumanya omugatte gwonna ogw'ebyatundibwa okuva mu 1854 okutuusa nga 1 Janwali 1896, tulina okwongerako emiwendo gy'ebitabo eby'obusuubuzi, obutabo, obupapula, n'ebipande ebyatundibwa, nga bwe byategeezebwa ebitongole byonna ebifulumya ebitabo mu myaka ekkumi egyogeddwako waggulu, ebya $3,458,278.23; kino kiwa omugatte gwonna ogw'ebitabo ebyatundibwa ekkanisa mu myaka amakumi abiri mu ebiri ogwa $8,275,051.96. Okukyogera mu ngeri endala: Ebyatundibwa mu myaka amakumi asatu (1854 okutuusa mu 1884) byavaamu $424,915.24, ne mu myaka ekkumi n'ebiri egyaddirira, okutuusa nga 1 Janwali 1896, $7,850,136.72. Wadde ng'omuwendo gw'abakozi mu mulimu gw'okutunda ebitabo gukendedde mu myaka munaana egiyise, tuyinza okubalirira n'obwesige nti okuva mu 1854 okutuusa kaakano (1905), ebitabo by'Abadiventi ab'Olunaku olw'Omusanvu eby'omuwendo ogusukka ku $11,000,000 bitundiddwa.

GSAM 296Okukuba Ebitabo mu Nnimi nga Amakumi Ana

GSAM 296.3Enkulaakulana y'obubaka mu biwandiiko erabika bwe tulowooza nti okutandika kukoleddwa mu nnimi enkulu nga amakumi ana, gamba ng'Oluwalabu, Olualumeni, Olusotho, Olubohemiya, Olubulugariya, Olubengali olw'e Buyindi, Olucayina, Oludaani, Olungereza, Olwesitoniya, Olufinilandi, Olufalansa, Olufiji, Oluyonaani, Olugirimaani, Oludaaki, Oluhangale, Oluhawaii, Oluyitale, Olwayisirandi, Olujapaani, Olukafiri, Olulatviya, Olulavoniya, Olumaori, Olupolandi, Olupotugo, Olurumaniya, Olurussia, Oluserbiya, Olusipanya, Oluswidi, Olutahiti, Olutonga, Oluweelesi, n'endala. Mu nsi zino ez'enjawulo ne mu mawanga gano mulimu abakozi abanyiikivu ababunyisa amazima g'obubaka obw'okusatu.

GSAM 297.1Omuwendo gw'ebitabo, obutabo, n'obupapula ebikubiddwa mu nnimi ez'enjawulo gusukka mu lukumi mu kikumi mu kinaana mu musanvu. Okufuna ekitabo ekimu ku buli kika, n'empapula z'ekkanisa kinaana mu musanvu ezifuluma buli kiseera4 mu nnimi ez'enjawulo okumala omwaka gumu, kyandibadde kyetaagisa nga $340.

GSAM 297Ebifo Ebitongole Amakumi Abiri Ebifulumya Ebitabo Gye Biri

GSAM 297.2Ebitongole by'Abadiventi ab'Olunaku olw'Omusanvu ebifulumya ebitabo amakumi abiri biri mu bifo bino: Avondale, Australia; Battle Creek, Mich. (2); Basel, Switzerland; Christiana, Norway; Copenhagen, Denmark; Cape Town, South Africa; Calcutta, India; College View, Nebraska; Hamburg, Germany; Helsingfors, Finland; London, England; Melbourne, Australia; Montreal, Canada; Nashville, Tennessee; Oakland, California; South Lancaster, Massachusetts; Stockholm, Sweden; Tocubaya, Mexico; Washington, D.C. Ng'oggyeeko ebitongole bino ebifulumya ebitabo, abantu baffe bakuba empapula n'obupapula mu Hong Kong, China; Tokio, Japan; Cairo, Egypt; South America; ne mu Bizinga bya Fiji.

GSAM 297Okufulumya Akatabo Akasooka

GSAM 297.3Ka tuddeko emabega akaseera tutunuulire ebikozesebwa abaatandikawo omulimu bye baalina okukozesa. Mu kiseera eky'okugwa kw'amalagala mu 1853, nga bateekateeka ekitabo ekyasooka okukubibwa ku kyuma Washington—‘Awatukuvu’—oluvannyuma lw'ekibinja kya bannyinaffe okuzinga n'okukuŋŋaanya ebipapula mu mitendera nga biteekerwateekerwa okutungwa, omuwandiisi ono yabifumita n'olukato olukola ebituli by'enninga; era oluvannyuma lw'okuteekako ebibikka, Uriah Smith yasala empenda zaabyo ng'akozesa ekikozesebwa ekirambika olusittale olugolokofu n'akaso ak'obwogi. Kino kyakolebwa olw'obutaba na byuma bisaanira okukola ekitundu ekyo eky'omulimu.

GSAM 298.1Nga tetuddeyo wala kusukka 1861, ebiwandiiko byonna eby'ekkanisa byakubibwanga ku kyuma kimu ekya Adams ekikuba ebitabo, ekyatambuzibwanga enjini ey'amaanyi g'embalaasi bbiri. Kaakano, mu bitongole eby'enjawulo ebifulumya ebitabo, mulimu ebyuma ebikuba ebitabo ebisukka amakumi ana ebitambulira ku maanyi g'omukka ogufuma mu mazzi agookya, nga bikola obutasalako, bikuba amazima ag'ekiseera kino. Ebitongole bino bikozesa abantu abasoba mu bikumi bitaano okutuukiriza omulimu, ng'ate n'ebikumi by'ababuulizi b'enjiri ey'ebitabo bali mu bantu nga batunda ebitabo.

GSAM 298.2Mu mwaka 1862 ebitabo byonna ebyali bifulumizibwa Abadiventi ab'Olunaku olw'Omusanvu byali bisobola okugulibwa ku $7.50; mu 1904, nga bwe kiragiddwa, kyandibadde kyetaagisa $340 okufuna ebika byonna. Mazima waliwo eky'amaanyi agasinga entegeka y'abantu ekyakola okuleeta ebibala bino.

GSAM 298.3Okukula kw'omulimu gw'okufulumya ebitabo mu Badiventi ab'Olunaku olw'Omusanvu, nga bwe kwalagulwa mu 1848, ddala kubadde ng'okutambula kw'enjuba, ‘Yeeyongera okubuguma—esindika ekitangaala kyayo’—‘Yeeyongera mu lugendo lwayo ng'enjuba, naye tegwa n'akatono.’

GSAM 298Mugende mu Maaso olw'Okukkiriza—Obujulizi bw'Omusumba Stone

GSAM 298.4Obunyiikivu n'okwewaayo kw'abo abagenda mu maaso mu mulimu gw'obubaka bwa malayika ow'okusatu byogerwako bulungi mu Okwekenneenya n'Omulangirizi owa 5 Febwali 1884, Omusumba Albert Stone, omu ku baatandikawo omulimu, eyawangaala n'aweza emyaka kyenda:—

GSAM 298.5‘Ebyafaayo ebyasooka eby'omulimu byali kiseera kya bintu bitono, era ebikozesebwa byalabika nga tebimala omulimu. Naye abasajja n'abakazi ab'okukkiriza baamanya okuva ku ntandikwa nti omukono ogw'amaanyi ogwa Mukama gwali gwegasse ku mulimu guno. Baamanya nti ekiseera ekyateekebwawo okusaasira Sayuuni kyali kituuse, era nti Mukama yali agolodde omukono gwe okukuŋŋaanya abantu be. Baalaba nti Mukama ye yali ku kyuma ekivuga ekyombo, era nti Ekyombo ky'Enjiri, ekyali kyetisse ekkanisa y'abasigaddewo n'omugugu gwayo ogw'amazima agazziddwawo, okukkiriza okugezeddwa, n'okwagala okutuukiridde, kyandituuse mirembe mu mwalo.’

Notes

  1. Koseya 6:3. ↩
  2. Ebifaananyi by'Obulamu bwa Ellen G. White, lup. 128. ↩
  3. nga ziri wansi wa $3,000 ku nsimbi ezaasasulibwa mu migabo n'ebirabo. ↩
  4. Laba olukalala lw'empapula 87 mu Kitabo ky'Omwaka eky'Olukiiko Olukulu olw'Ekkanisa mu Nsi Yonna ekya 1904. ↩

Note

Back