Essuula 15 — Ekitangaala Ekyeyongera n'Ebyamagero Ebyeyongera Obukulu
GSAM 235.1“Mujjukire ennaku ez'olubereberye, ze mwagumiikiririzaamu okulwana okunene okw'okubonaabona, oluvannyuma lw'okwakirwa ekitangaala; oluusi nga mufuulibwa eky'okutunuulirwa olw'okuvumibwa n'okubonaabona; n'oluusi nga mufuuka bannaabwe abo abaayisibwa bwe batyo.”1
GSAM 235.2Ekiseera okuva ku kuggwaamu essuubi mu 1844 okutuusa ekitangaala ekitegeerekeka ku bikwata ku watukuvu n'obubaka bwa malayika ow'okusatu lwe kyayolesebwa, kyali kiseera kya kugezesebwa okw'enjawulo. Abadiventi abaakyanywerera ku ky'okuba nti baali batuufu mu kisinde ekyayita, ddala baali “eky'okutunuulirwa” eri abo abaalowoozanga nti obubaka bwali bulemye ddala; era olw'ekyo baavumibwanga nnyo. Kino baayinzanga okukigumiikiriza n'essanyu nga beeyongera okunywerera ku Mukama mu kukkiriza, era nga bali wamu n'Omwoyo we Omutukuvu.
GSAM 235Ensonga Bbiri Ez'enjawulo ezaakozesebwa Okubalumba
GSAM 235.3Sitaani yalina ebintu bibiri eby'enjawulo bye yakozesanga okukema Abadiventi. Ekisooka kyali kuleetera abo abaanywerera mu kukkiriza nti ekiseera ky'obunnabbi kyali kiweddewo, okukkiriza nti okujja kwa Kristo omulundi ogw'okubiri kwali kujja kwa mu mwoyo, era nti mu ngeri emu yajja bw'atyo ku nkomerero y'ennaku 2300. Eky'okubiri kyali kusendasenda abo abaali basagaasagana ku bikwata ku bye baali bayiseemu, babirekere ddala byonna. Bwe kityo, amazima agakwata ku watukuvu n'obubaka bwa malayika ow'okusatu bwe gaali geeyongera okubikkulwa mpolampola okuva mu Byawandiikibwa, obubaka bw'Omwoyo wa Katonda, obwayitanga mu kirabo ky'obunnabbi, bwakakasanga ekisinde ekyayita, ne bukiyita “ekitangaala ekimasamasa” Katonda kye yateeka ku ntandikwa y'ekkubo, kyake mu kkubo lyonna okutuuka mu kibuga. Era bwalaganga obukakafu obuli mu Byawandiikibwa nti okujja kwa Kristo omulundi ogw'okubiri kuliba kwa ddala, era nti yennyini y'alijja, n'olwekyo tekwayinza kuba nga kwe kwaliwo ku nkomerero y'“ennaku.”
GSAM 236Obubonero obw'Ebyamagero
GSAM 236.1Singa Mukama ayogera eri abantu be ng'ayita mu kwolesebwa mu nnaku zino ez'enkomerero, tetwandisuubidde nti mu kwolesebwa kwennyini mwandibaddemu obubonero obulaga lwatu nti kuva eri Katonda? Obubonero buno bulabika mu kwolesebwa kwa Mukyala E. G. White. Engeri okwolesebwa kwennyini gye kubaddengawo, nga bwe kiragiddwa mu Ssuula 13, ya kyamagero kyennyini; naye waliwo ebintu bingi ebyewuunyisa ebikwatagana n'okwolesebwa kwe okw'olubereberye, by'ojja okulaba nga weeyongera okusoma ekitabo kino. Era twandisuubidde ebirala mu kirabo eky'engeri eno, Katonda kye yategeka okusikiriza abantu okussaayo omwoyo, n'okubaleetera okugamba nga Musa nti, “Ka nkyame, ndabe ekirabibwa kino ekikulu”? Omuwala omwavu, omulwalalwala era omunafu, eyalabikanga ng'anaatera okufa, okugamba obugambi nti Mukama amuwadde okwolesebwa tekyandimaze kukola ekyo. Obubonero obw'ebyamagero obwagenderanga ku kwolesebwa bwaleetera abantu okukufaako, ne bayita omuwala oyo agende mu bifo eby'enjawulo, anyumye ebyo Mukama bye yamulagira okutegeeza abalala.
GSAM 236Obubonero Obwewuunyisa mu Kwolesebwa okw'Okusatu
GSAM 236.2Wano nja kwogera ku bintu ebimu ebikwata ku kwolesebwa kwe okw'okusatu, kwe yaweebwa mu nnyumba ya kitaawe, okwogerwako mu Ssuula 13, olupapula 212, nga bwe byannyonnyolwa kitaawe ne nnyina wa Mukyala White, mwannyina, Mukyala Sarah Belden, n'abalala.
GSAM 236.3Mu kisenge mwe yaweerwa okwolesebwa, waaliwo Bayibuli ennene ennyo ey'amaka ng'eri ku kabada. Yali emu ku Bayibuli Joseph Teale ze yakubisa mu Boston mu mwaka 1822. Ekitabo kino kiweza yinsi 18 ku 11, obugumu bwakyo yinsi 4, era kizitowa pawundi ezisukka katono ku 18. Bwe yali mu kwolesebwa, yagolokoka n'asitula Bayibuli eno enzito ku mukono gwe ogwa kkono, ng'ekitabo kibikkuddwa, n'agigolola ebweru ng'ekola ensonda ey'obwesimbu n'omubiri gwe. Awo, okumala ekiseera ekisukka ekitundu ky'essaawa, yakozesanga omukono gwe ogwa ddyo okubikkula mu bifo eby'enjawulo, n'alaga ennyiriri ez'enjawulo ez'Ebyawandiikibwa, ze yayogeranga ng'amaaso ge gatunuulidde waggulu, mu ludda olutali lwa kitabo. Mwannyina Sarah (oluvannyuma eyafumbirwa Stephen Belden), oba oluusi omuntu omulala eyaliwo, yatunuuliranga buli lunyiriri lwe yalaganga n'olugalo lwe, n'alaba bulungi nti buli mulundi yayogeranga ekyawandiikibwa ekyali awali olugalo lwe. Maama Harmon yagamba nti muwala we Ellen, mu mbeera ye eya bulijjo, “yalemwanga okusitula Bayibuli eyo enzito okuva ku kabada olw'obutaba na maanyi; naye mu kwolesebwa yagikwatanga mu ngeri eyalabikanga ennyangu ennyo, ng'alinga akutte Endagaano Empya entono ey'omu nsawo yokka.”
GSAM 237.1Wano ddala waaliwo ekyamagero! Omuwala omunafu, eyazitowanga pawundi 70 zokka, okukwata Bayibuli enzito okumala ekiseera ekisukka ekitundu ky'essaawa, mu ngeri omusajja ow'amaanyi gye yandiremesezza okugikwata okumala eddakiika 2; ate n'okubikkula mu bifo eby'enjawulo, n'alaga ennyiriri z'Ebyawandiikibwa, buli mulundi ne kiba nti olunyiriri lw'alaze lwe lwennyini lw'ayogera, ng'amaaso ge gatunuulidde waggulu, mu ludda olutali lwa kitabo; era ekisembayo, eddoboozi okuva mu muntu atalina kutambula kw'amawuggwe wadde okussa omukka mu mubiri gwe, n'ayogera bulungi ennyiriri z'Ebyawandiikibwa z'alaze — ddala kino tekisobola kunnyonnyolwa nti kyakolebwa maanyi ga muntu oba nti kyava ku bulwadde. Abo abaakiraba baakitwala ng'obubonero obulaga lwatu ennyo okukola kw'Omwoyo w'Oyo eyayogera ng'asinziira mu kisaka ekyayakanga. Obubonero obw'engeri eno mu kwolesebwa okw'okusatu okwa Muwala Harmon, gye bwamanyibwa, bwaleeta obukakafu obumatiza nti mu kwolesebwa mwalimu amaanyi agasukkirira aga muntu.
GSAM 237Okwolesebwa okw'e Topsham
GSAM 237.2Nga wayise ekiseera kitono nnyo oluvannyuma lw'ekyo, ekibiina ky'Abadiventi e Topsham, ekiri nga mayiro 30 mu bukiikakkono obw'ebuvanjuba bwa Portland, Maine, bwe baawulira engeri Mukama gye yakolanga ne Muwala Ellen G. Harmon, baamuyita agende mu kifo ekyo. Yakkiriza okuyitibwa, bw'atyo n'akola olugendo lwe olwasooka e Topsham. Enkuŋŋaana z'Abadiventi mu kiseera ekyo zaabeeranga mu nnyumba ya Ssebo Curtiss. Mukyala Frances Lunt (eyali ayitibwa Muwala Frances Howland), ow'e Oakland, California, yampa ebigambo bino wammanga, ebyaliko olunaku lwa Janwali 19, 1890:—
GSAM 238.1“Nze, wamu n'ab'omu maka ga kitange, twagendanga mu nkuŋŋaana za Mwannyinaffe Harmon e Topsham mu 1845, era mu nkuŋŋaana zino yafuna okwolesebwa. Ogwo gwe mulundi ogwasooka okumulaba ng'ali mu kwolesebwa. Ow'oluganda Curtiss yalina emu ku Bayibuli ezo ez'edda [Bayibuli ey'amaka eya Teale, eyazitowanga pawundi 18]. Mwannyinaffe Harmon yaggya Bayibuli eno ennene ku kabada ng'ali mu kwolesebwa, n'alaga ennyiriri z'Ebyawandiikibwa ng'abikkula empapula, ng'amaaso ge gatunuulidde waggulu, ewala okuva ku kitabo. Ennyiriri ze yayogeranga zaali bigambo bya kuyigiriza, bya kuzzaamu maanyi, oba bya kunenya. Ekirala eky'enjawulo mu bubonero obwo mu kiseera ekyo, y'engeri ekitabo gye kyakwatibwamu. Yakikwata ku kibatu kye ekyanjuluze nga kisulise mu nsonda ya diguli 45, era tewaali mulala eyasobola kukwata kitabo kyonna mu nsonda ng'eyo ne kitaserera mangu okuva mu mikono; naye Mwannyinaffe Harmon yakwata Bayibuli eno mu nsonda eyo okumala eddakiika eziwerako, nga nnywevu ng'eri ekintu ekyagikwata ku mukono gwe, nga mu kiseera ekyo ava ku muntu omu n'agenda ku mulala mu kisenge.”
GSAM 238Obujulizi bwa Mukyala Truesdail
GSAM 238.2Ebigambo ebirala ebikwata ku kwolesebwa kuno kwennyini byava eri Mukyala M. C. Truesdail, ow'e Trenton, Mo., nga biriko olunaku lwa Janwali 27, 1891. Agamba nti:—
GSAM 238.3“Nnali wa myaka 15 mu 1845, era nnaliwo mu kiseera Mwannyinaffe Harmon lwe yagenda e Topsham omulundi ogwasooka, n'afuna okwolesebwa mu nnyumba y'Ow'oluganda Curtiss, gye yasitulira Bayibuli ennene ey'amaka n'agikwatira waggulu mu ngeri tewali n'omu ku balala gye yasobolanga kukwata kitabo ku mikono ne kitaserera mangu okugwako.
GSAM 238.4“Mwannyinaffe Harmon yamala essaawa ezisukka 2 mu kwolesebwa. Bwe bubonero obw'amaanyi ga Katonda obwasinga okwewuunyisa bwe nnali ndabye, era mmulabye mu kwolesebwa emirundi egisukka 12. Buli mulundi byabanga biseera bya kutya Katonda okungi n'okwekebera, naye kino kyabisinga byonna. Ai! Nga twakankana oyo ow'Ekitiibwa eky'omu ggulu bwe yatuyigirizanga ng'ayita mu muweereza we omunafu; bwe yatusomeranga ebigambo ebitubudaabuda ennyo era ebisaanira embeera yaffe ey'okugezesebwa; gamba ng'Abaebbulaniya 2:2, 3; Yakobo 5:7, 8; Abaebbulaniya 10:35, 39; 1 Peetero 1:7; Lukka 12:32-37, ng'oggyeko ebirala bingi. Yawanika Bayibuli ennene ey'amaka waggulu nnyo ne kiba nti nnalina okuyimirira ku ntebe okusobola okusoma we yalaganga. Siirowooza nti Mwannyinaffe Harmon yansinganga obuwanvu obusukka yinsi 2.”
GSAM 239.1Obubonero obw'engeri eno bwamatiza abo abaalina emitima emyesimbu nti waaliwo amaanyi agasukkirira ag'omuntu agaali galuŋŋamya omuweereza oyo omwetoowaze, era okuva mu bitundu eby'enjawulo ebya New England baamuyitanga agende awe obujulizi bwe.
GSAM 239Okukola Emirimu gy'Emikono Kutwalibwa ng'Ekibi
GSAM 239.2Nga wayise ekiseera kitono oluvannyuma lw'ekyo, Muwala Harmon yalagirwa mu kwolesebwa okugenda e Paris, Maine, awaali abantu abaalowoozanga nti okukola emirimu gy'emikono kyali kibi. Omusumba Stephens, ow'e Woodstock, Maine, ye yali omukulembeze mu nsobi eno, era ebigambo bye byalina amaanyi mangi ku balala. Emabegako yali mubuulizi Omumesodisiti, era yatwalibwanga ng'Omukristaayo omwetoowaze era omwesigwa. Bangi baali bamwesiga olw'obunyiikivu bwe eri amazima, n'obulamu bwe obwalabikanga obutukuvu, ekyaleetera abamu okukkiriza nti Katonda yali amuluŋŋamya mu ngeri ey'enjawulo. Mukama yawa Muwala Harmon obubaka obw'okumunenya. Yagamba nti yali akola ebikontana n'ekigambo kya Katonda bwe yeewalanga okukola emirimu, bwe yakubirizanga abalala okugoberera ensobi ze, ne bwe yavumiriranga bonna abaagaana okuzikkiriza. Yagaana obukakafu bwonna Mukama bwe yawa okumumatiza nti yali mukyamu, era n'agaana okukkiriza ebibi bye. Yagobereranga ebyamujjiranga mu mutima, n'atambula engendo ezimukooyanga, ng'agenda mabanga manene gye yayisibwanga obubi bwokka, era n'alowooza nti mu bino byonna yali abonaabona ku bwa Kristo. Yaleka okukozesa amagezi ge n'obusobozi bwe obw'okusalawo.
GSAM 239.3Ku bikwata ku bujulizi bwa Muwala Harmon n'engeri ensonga eno gye yakomekkerera, nja kujuliza ebbaluwa gye nnafuna okuva eri Mukyala M. C. Truesdail, eyali abeera mu Paris, Maine mu kiseera ekyo. Oluvannyuma lw'okutegeeza ebintu ebimu ebikwatagana n'ebyo ebyogeddwako waggulu, agamba nti:—
GSAM 240.1“Bonna baayatula ensobi zaabwe okuggyako omukulembeze waabwe, Jesse Stephens. Mwannyinaffe Harmon yamulabula nti bw'ateetoowaze ng'ayatula ensobi ze, omulimu gwe gwali gunaatera okukoma. Bonna baategeera kino ng'okutegeeza eby'omu maaso nti yali ajja kwetta mu ngeri emu.”
GSAM 240.2Bino wammanga bye byaddirira mu nsonga ye:—
GSAM 240.3“Ekisibo kye ekitono bwe kyamulekawo, yagwa mu nnaku ey'amaanyi, era nga wayise akaseera katono n'agwa eddalu, ng'agaana okulya ekintu kyonna ekifumbiddwa ababi. Yali tannawulira nti nkomyewo okuva e Massachusetts bwe nnamutwalira ekyemisana kye. Bwe yagolola omukono gwe ogwali gusigadde magumba gusa ng'aguyisa mu katuli akatono mu ddirisa, yabuuza nti, ‘Katonda y'akutumye n'ekino, Mwannyinaffe Marion?’ Bwe yalaba nga nzizeemu n'okubuusabuusa, yagaana okukombako. Embeera ye ey'ennaku, ng'asibiddwa mu kisenge ekitono ewa muganda we (ataali mukkiriza), yanzijukiza okulabula okwamuweebwa okuva mu ggulu mu ngeri ey'ekisa ennyo, kwe yagaana n'obukakanyavu obungi. Oluvannyuma lw'ennaku 2 okuva lwe nnamukyalira mu nnaku eyo, yatwalibwa eri ab'omu maka ge, gye yeettira nga wayise ekiseera kitono, ng'akoze omuguwa mu by'abadde yeebikkako ku kitanda.”2
GSAM 240Ebyayogerwa nga Tebinnabaawo Bituukirira
GSAM 240.4Mu kiseera eky'ebbugumu mu 1845, ku kuyitibwa kwa Otis Nichols, Muwala Harmon yagenda e Massachusetts, mwannyina Sarah ng'amuwerekera. Baabeeranga n'ab'omu maka ga Ssebo Nichols. Ye ne mukyala we baagendanga n'eggaali lyabwe ery'embalaasi, ne babatwala mu bifo eby'enjawulo okukuŋŋaana, Muwala Harmon gye yaweeranga obujulizi bwe. Bw'atyo yasobola okugenda e Boston, e Roxbury, n'e Carver. Mu lugendo lwabwe olw'okubiri e Boston, Mass., waaliwo ekintu ekyasikiriza ennyo.
GSAM 240.5Mu Boston n'ebitundu ebiriraanyeewo mwalimu ekibiina ky'abantu abaakalambira ennyo ku ndowooza zaabwe ez'eddiini, nabo abaalowoozanga nti okukola emirimu kyali kibi, ng'obubaka bwabwe obukulu buli nti, “Mutunde bye mulina, mugabe sadaka eri abaavu.” Baagambanga nti baali mu jubiri, nti ensi yalina okuwummula, era nti abaavu baalina okulabirirwa nga tebakola mirimu. Sargent, Robbins, n'abalala abamu be baali abakulembeze. Baavumiriranga okwolesebwa nga bagamba nti kwava eri Sitaani, kubanga ensobi zaabwe zennyini zaali zibikkuddwa. Baayisanga bubi bonna abaatakkirizanga nga bo.
GSAM 241.1Muwala Harmon ne mwannyina bwe baali bakyalidde mu nnyumba ya Ssebo Nichols, Sargent ne Robbins baava e Boston ne bajja gy'ali okubayamba mu nsonga emu, ne bagamba nti baali bazze kumukyalira n'okusula gy'ali. Ssebo Nichols yabaddamu nti asanyuse okujja kwabwe, kubanga Abawala Sarah ne Ellen Harmon baali mu nnyumba, era yayagalanga babamanye. Amangu ago baakyusa ebirowoozo byabwe, era tebaasobola kusendebwasendebwa kuyingira mu nnyumba. Ssebo Nichols yabuuza oba Ellen yandisobodde okunyumya obubaka bwe mu Boston, era oba bandiwulirizza olwo ne basalawo. Ne bagamba nti, “Weewaawo, mujje e Boston ku Ssabbiiti eddako [nga bategeeza Ssande, kubanga baali tebannakkiriza Ssabbiiti]; twandyagadde okufuna omukisa ogw'okumuwuliriza.”
GSAM 241.2Ssebo Nichols yannyumiza bino mu nnyumba ye e Dorchester mu 1858. Yagamba nti yali amaze okuteekateeka byonna okugenda e Boston ku makya ga Ssabbiiti n'eggaali lye ery'embalaasi, atwale Muwala Harmon mu lukuŋŋaana olwali luteeseddwa. Ku kawungeezi ako, mu kusaba okw'amaka, yafuna okwolesebwa. Bwe kwaggwa, yagamba nti, “Ow'oluganda Nichols, sijja kugenda e Boston enkya; Mukama andaze nti nteekwa okugenda e Randolph. Alina omulimu gwe nnina okukolayo.” Ssebo Nichols yafangayo nnyo ku kutuukiriza ekigambo kye. Yali asuubizza okumutwala e Boston ku lunaku oluddako, era yabuuza n'okweraliikirira nti, “Nnaakola ntya ku kigambo kye nnagamba Sargent ne Robbins?” Muwala Harmon n'agamba nti, “Ekyo tokifaako; Mukama andagidde okugenda mu ludda olulala.” Ssebo Nichols n'agamba nti, “Kale, sikitegeera.” Muwala Harmon n'agamba nti, “Mukama yandaze nti tujja kukitegeera nga tutuuseyo.” Ssebo Nichols n'agamba nti, “Kale, tewali ngeri gy'oyinza kutuukayo okuggyako nga tugenze ne tukutwala, naye simanyi bwe nnaannyonnyola ab'oluganda ab'e Boston ensonga zino.”
GSAM 241.2Ssebo Nichols yayongera okuntegeeza nti, “Mwannyinaffe Harmon yalaba obunnanfuusi bwabwe mu kwolesebwa; nti tewandibadde lukuŋŋaana mu Boston ku Ssabbiiti; nti Sargent, Robbins, n'abalala abawakanyanga bandikuŋŋaanye n'ekibiina ekinene e Randolph (mayiro 13 okuva e Boston) ku Ssabbiiti; era nti twalina okusisinkana abawakanyi e Randolph, mu lukuŋŋaana lwabwe ku Ssabbiiti. Eyo yandifunye obubaka obw'okubategeeza, obwandimatizza abo ab'emitima emyesimbu, abatalina kyekubiira, oba okwolesebwa kwe kwava eri Mukama oba eri Sitaani.” Mu kifo ky'okugenda e Boston olwo n'e Randolph, nga bakola olugendo lwa mayiro 22, baagenda butereevu e Randolph, ne batuukayo ng'ekiseera ky'olukuŋŋaana kinaatera okutuuka. Eyo baasanga abantu bennyini abaali bakkiriziganyizza okubasisinkana e Boston. Awo Ssebo Nichols n'agamba nti, “Kaakano nkitegedde.”
GSAM 242.1Okufuba kuno okwa Sargent ne Robbins okwewala obujulizi bwa Muwala Harmon, n'engeri gye yaluŋŋamizibwa asobole okubasisinkana, byakola nnyo ku birowoozo by'abamu abaaliwo. Ku lukuŋŋaana lwennyini, nja kujuliza ennyumya yaalwo nga Ssebo Nichols bwe yagiwa:—
GSAM 242Ebyamagero Ebyewuunyisa
GSAM 242.2“Mwannyinaffe Ellen yafuna okwolesebwa okwawerekerwako ebikolwa eby'ekitalo, ne yeeyongera okwogera ng'ali mu kwolesebwa, mu ddoboozi eritangaavu eryawulirwanga obulungi bonna abaaliwo, okutuusa enjuba bwe yali enaatera okugwa. Sargent, Robbins ne French baanyiiga nnyo era ne beeraliikirira nnyo bwe baawulira Mwannyinaffe Ellen ng'ayogera mu kwolesebwa, kwe baagamba nti kwava eri sitaani; baakozesa obuyinza bwabwe bwonna n'amaanyi g'emibiri gyabwe gonna okumalawo kye kwolesebwa okwo kwakolanga ku bantu. Baayimbiranga wamu n'eddoboozi ddene nnyo, ate ne badda mu mpalo ez'okwogera n'okusoma Baibuli mu ddoboozi ery'omwanguka, Ellen aleme okuwulirwa, okutuusa amaanyi bwe gaabaggwaamu, emikono gyabwe ne gikankana ne batasobola kusoma Baibuli. Naye wakati mu kavuyo kano konna n'oluyoogaano, eddoboozi lya Ellen eritangaavu era erya waggulu, bwe yayogeranga mu kwolesebwa, bonna abaaliwo baaliwuliranga bulungi. Abasajja bano beeyongera okuziyiza okumala ebbanga lyonna lye baasobola okwogera n'okuyimba, newakubadde nga n'abamu ku mikwano gyabwe baabanenya ne babasaba okusirika. Naye Robbins n'agamba nti, ‘Muvunnamidde ekifaananyi: musinza ennyana eya zaabu.’”
GSAM 243.1“Mwami Thayer, nnannyini nnyumba, yali tannakakasiza ddala nti okwolesebwa kwe kwava eri sitaani, nga Robbins bwe yagambanga. Yayagala kugezesebwe mu ngeri emu. Yali awulidde nti okwolesebwa okw'amaanyi ga sitaani kwakomanga bwe baabikkulanga Baibuli ne bagiteeka ku muntu ali mu kwolesebwa, era n'abuuza Sargent oba yandikugezezza mu ngeri eyo, naye n'agaana okukikola. Awo Mwami Thayer n'addira Baibuli y'amaka enzito era ennene, ey'empapula ezizingiddwa mu bina, eyali ku mmeeza era nga tetera kukozesebwa, n'agibikkula, n'agiteeka ng'ebikkuse mu kifuba kya Ellen eyali mu kwolesebwa, kubanga mu kiseera ekyo yali yeesigamye emabega ku kisenge mu nsonda y'ekisenge. Amangu ddala nga Baibuli emaze okumuteekebwako, yayimirira ku bigere bye n'atambula n'ajja wakati mu kisenge, ng'akutte Baibuli ebikkuse mu mukono gumu, n'agisitula waggulu nga bw'asobola okugolola omukono gwe, amaaso ge nga gatunuulira waggulu awatali kukyuka, n'ayogera n'obwegendereza n'ekitiibwa nti, ‘Obujulizi obwaluŋŋamizibwa Katonda,’ oba ebigambo ebirina amakulu ago. Awo, ng'agolodde omukono gumu ogwakwatanga Baibuli, amaaso ge nga gatunuulira waggulu so si ku Baibuli, yamala ebbanga ddene ng'akozesa omukono gwe omulala okubikkula empapula n'okuteeka engalo ye ku byawandiikibwa ebimu, ng'ayogera ebigambo byabyo mu butuufu n'eddoboozi ery'ekitiibwa. Bangi abaaliwo baatunuuliranga ebyawandiikibwa engalo ye bye yali esongako, balabe oba nga yabyogeranga mu butuufu, kubanga mu kiseera kye kimu amaaso ge gaatunuuliranga waggulu. Ebimu ku byawandiikibwa bye yasongako byali bya misango eri ababi n'abavvoola Katonda; ebirala byali bya kubuulirira n'okuyigiriza ku mbeera yaffe ey'ekiseera ekyo.”
GSAM 243Okwolesebwa Kwe Okwasinga Obuwanvu, Okusukka Essaawa Mukaaga
GSAM 243.2“Yasigala mu mbeera eno olweggulo lwonna okutuusa enjuba bwe yali enaatera okugwa, awo okwolesebwa ne kukoma. Ellen bwe yayimirira ku bigere bye ng'ali mu kwolesebwa, ng'akutte Baibuli enzito era ebikkuse mu mukono gwe, n'atambulira mu kisenge ng'ayogera ebyawandiikibwa, Sargent, Robbins ne French baasirika. Mu kiseera kyonna ekyasigalayo beeraliikirira, awamu n'abalala bangi; naye baaziba amaaso gaabwe ne beegumya, ne batayogera kye baali bawulira mu mitima gyabwe.”3
GSAM 244Obufumbo bw'Omuwala Harmon
GSAM 244.1Nga 30 Agusito, 1846, Omuwala E. G. Harmon n'Omusumba James White baagattibwa mu bufumbo, ne bakolera wamu okutumbula obubaka. Mu mwaka 1847 emirimu gyabwe gyasinga kuba mu Maine ne Massachusetts.
GSAM 244.2Ku Ssabbiiti eyasooka mu Apuli, Mukyala White yaweebwa okwolesebwa okusikiriza ennyo, mu maka ga Stockbridge Howland e Topsham, enkuŋŋaana gye zaateranga okubeera mu kiseera ekyo. Okwolesebwa kuno kwe kwogerwako mu kitabo Ebiwandiiko Ebyasooka, mwe yalabira awatukuvu n'ebintu ebyalimu, ekiseera eky'okubonaabona, abatukuvu nga badduka okuva mu bibuga, ababi nga babeetoolodde, okununulibwa kwabwe olw'eddoboozi lya Katonda, jjubiri, okujja kwa Mukama mu ggaali ery'ebire, n'ebirala. Kisaana okwetegereza ebimu ku bye yakola ng'ali mu kwolesebwa kuno.
GSAM 244Baibuli Nnyingi Zaakozesebwa mu Kwolesebwa
GSAM 244.3Mukyala Frances Lunt (muwala wa S. Howland), nga 19 Jjanwali, 1890, yaŋŋamba nti:
GSAM 244.3“Ku lubalama lw'ekisenge enkuŋŋaana mwe zaabeeranga waaliwo emmeeza eyaliko ebitabo ebiwerako eby'ebika eby'enjawulo, nga mwalimu ne Baibuli eziwerako ez'obunene obwa bulijjo. Bwe yali mu kwolesebwa, Mukyala White yayimirira, n'agenda ku mmeeza, n'addira Baibuli nga takutte ku kitabo kirala, n'agikwata ng'ebikkuse waggulu w'omutwe gwe n'omukono gwe ogwa kkono, ng'engalo esonga ey'omukono ogwa ddyo esonga ku kyawandiikibwa kye yali ayogera nga ayimiridde mu maaso g'omuntu gwe kyali kigendererwa. Awo n'ateeka ekitabo ekibikkuse mu kifuba ky'omuntu gwe yali ayogeredde ekyawandiikibwa ekyo. Bwe yaddayo ku mmeeza, n'addira Baibuli endala, n'ayogera ekyawandiikibwa ekirala mu ngeri y'emu, n'ateeka Baibuli ebikkuse mu kifuba ky'omuntu gwe yali ayogera naye. Ekikolwa kino yakiddamu ku bantu nga mukaaga; oluvannyuma, n'atuula ku ntebe mu ngeri ennungi era ey'ekitiibwa, ng'ekiseera kyonna amaaso ge gatunuulira waggulu, so si ku kitabo.”
GSAM 245.1Ku kino Mukyala Truesdail agamba nti:
GSAM 245.1“Nnaliwo [Apuli, 1847] Mwannyinaffe White bwe yagenda ku mmeeza n'addira Baibuli emu oluvannyuma lw'endala okuva mu bitabo ebyali ku mmeeza, ng'ateeka Baibuli mu kifuba ky'oyo gwe yalina ekyawandiikibwa. Kino yakikola nga amaaso ge gayimusiddwa gatunuulira eggulu. Ku mulundi guno yakwata Baibuli waggulu w'omutwe gwe ng'ayogera nange; oluvannyuma n'agiteeka mu kifuba kyange. Ekyawandiikibwa kye yampa kyali 2 Abakkolinso 6:17.”4
GSAM 245.2Mu bbaluwa ya Mukyala Frances Lunt, yawa amannya g'abantu basatu abaaliwo ku mulundi guno, era abaateekebwako Baibuli nga Mukyala White ayogera nabo ku kyawandiikibwa kya buli omu; mu mannya ago mwalimu n'erya Mukyala Truesdail.
GSAM 245Omulimu Ogwasooka Gwali mu Bakkiriza Okujja kwa Kristo
GSAM 245.3Omulimu gw'Omuwala Harmon, ng'aluŋŋamizibwa ekirabo ky'obunnabbi, okuva mu Jjanwali, 1845, okutuusa mu kiseera eky'omwaka ebimera mwe bidda okutojjera mu 1846, kumpi emyezi kkumi na munaana, gwali mu ‘bakkiriza’ nti Kristo anaatera okujja, be yali abeera nabo edda. Oluvannyuma lw'ennaku 2300 okuggwaako (22 Okitobba, 1844), nga ensonga eyabaviirako okuggwaamu essuubi n'engeri y'ekyali kibaddewo mu kiseera ekyo tebinnategeerekeka, waaliwo akabi ak'abakkiriza okugenda nga bawaba mu ndowooza enkyamu, oba okulekerera ddala byonna bye baali bayiseemu. Obubaka bwe bwali eri abo nti: ‘Ekisinde ekyayita kyava eri Katonda. Munywezenga okukkiriza kwammwe. Mukama akyalina omulimu ogw'abantu be. Muyige Baibuli. Munoonyereze mu kigambo, era mulizuula ekitangaala.’
GSAM 245.4Okuyigiriza kuno kukwatagana n'enteekateeka ya Mukama. Bulijjo ekigendererwa kye kibadde nti obubaka bwe obw'enjawulo eri abantu be buggyibwe mu kigambo kye mu kiseera kyabwo, oluvannyuma ekirabo ky'obunnabbi ne kijja ‘mu kifo eky'okubiri,’ okunyweza n'okuzimba abakkiriza.
GSAM 246.1Ekyokulabirako ekitegeerekeka obulungi eky'ensonga eno kisangibwa mu byafaayo bya Koluneeriyo nga bwe byawandiikibwa mu Ebikolwa by'Abatume. Malayika wa Katonda yamulabikira n'amuwa okwolesebwa mu nnyumba ye yennyini. Malayika oyo yali amanyi bulungi amazima g'enjiri, era yandisobodde okugiyigiriza Koluneeriyo, naye yatumibwa okuweereza omusika w'obulokozi ng'awa Koluneeriyo okwolesebwa. Yamukakasa nti Mukama yali akkirizza okusaba kwe n'okwewaayo kwe. Teyamubuulira njiri, wabula yamugamba bugambi ayite Peetero, eyali asula ewa Simooni omuwazi w'amaliba e Yopa. Peetero yajja, n'abuulira Koluneeriyo enjiri ya Kristo ng'agiggya mu Byawandiikibwa.
GSAM 246Ekifo ky'Ekirabo ky'Obunnabbi
GSAM 246.2Wano kisaana okwetegereza ensengeka y'okukula kw'ebirabo, nga Mukama bwe yagiraga mu kigambo kye. Pawulo ayogera ku kino mu bbaluwa ye eri Abakkolinso, mw'agambira nti, ‘Katonda yassa abamu mu kkanisa, abasooka abatume, ab'okubiri bannabbi.’5
GSAM 246.3Bwe tutunuulira ebigambo by'omutume ebikwata ku nkolagana y'ebirabo bino mu mulimu gw'enjiri, tulaba amangu lwaki ensengeka eno egobererwa. Bw'ageraageranya ebirabo bino, Pawulo agamba nti: ‘Kale ennimi kabonero, si eri abakkiriza, wabula eri abatakkiriza: naye okwogera eby'obunnabbi si eri abatakkiriza, wabula eri abakkiriza.’6 Enteekateeka ya Mukama eri nti obubaka bwe obw'enjawulo eri ensi buggyibwe mu kigambo kye; era olw'ekyo akubiriza abantu okunoonyereza mu Byawandiikibwa, bagende ng'abatume, nga balina obuvunaanyizibwa bw'obubaka bwa Mukama mu mitima gyabwe, babulangirire okuva mu Baibuli, ebadde enywevu mu kugezesebwa okw'ebyasa bingi. Abakkiriza bwe bagenda bafunibwa, ekirabo ky'obunnabbi kijja ‘mu kifo eky'okubiri,’ ne kituukiriza omulimu gwakyo ‘olw'okutuukiriza abatukuvu, olw'omulimu ogw'okuweereza, olw'okuzimba omubiri gwa Kristo.’7