Adventist Pioneer
Library
aplib.orgWhare pukapuka
Rārangi ihirangi
12 / 29
12 / 29

Upoko 11 — Te Karere a te Anahera Tuarua

John Norton Loughborough

GSAM 171.1“I aru mai anō tētahi atu anahera, i mea, ‘Kua horo, kua horo a Papurōna, te pā nui, i whakainu nei i ngā tauiwi katoa ki te wāina, o te riri o tōna moepuku.’”1

GSAM 171.2“nā, ka riri te tangata i te whare, ka mea ki tāna pononga, ‘Hohoro te haere ki ngā ara, ki ngā huarahi o te pā, ārahina mai ki konei ngā rawakore, ngā ngongengonge, ngā matapō, me ngā kopa.’”2

GSAM 171.3Nā te Ariki, mā ōna minita, i whakaoho i te ao ki te karere, “kua tae mai hoki te hāora o tāna whakawā,”—he karere i taea ai e te hunga katoa e kī ana nōna rātou te whakakotahi, mēnā i hiahia rātou. Koinei te karanga tuatahi ki te “hapa” o te mārena. I whakapuakina ki “te hunga i karangatia.”3 I te whakakore i tēnei karanga mā ngā kupu whakakāhore maha, ka tukuna tētahi karanga tuarua, e hāngai ana ki te karere a te anahera tuarua.4 Nā tēnei karanga i wehe ai te Ariki i tētahi iwi kia puta ki te mutunga o te wā me te mārama e anga whakamua ana o tōna pono.

GSAM 171Te Karanga Tuarua ki te Hapa o te Mārena

GSAM 171.4Ko te karere tuarua—ko te mea i muri i te tangi o te hāora whakawā—e kī ana, “Kua horo, kua horo a Papurōna, te pā nui, i whakainu nei i ngā tauiwi katoa ki te wāina, o te riri o tōna moepuku.” Ā, ko te karanga tuarua ki te hapa e pānui ana, “Hohoro te haere ki ngā ara, ki ngā huarahi o te pā, ārahina mai ki konei ngā rawakore, ngā ngongengonge, ngā matapō, me ngā kopa.” I ia wāhanga o ēnei tuhinga tapu, ka kīia te hunga e kī ana he tangata a te Ariki he “pā.” Nō ō rātou whakapono e taupatupatu ana, e pōraruraru ana, ka kīia rātou he “Papurōna.” Mā tētahi atu tuhinga tapu e pā ana ki ngā rā whakamutunga, ka kitea, i mua tata i te taenga mai o te Ariki, ka karangahia tōna iwi kia puta i “Papurōna:” “Kua horo, kua horo a Papurōna nui. Kua meinga hei kāinga rēwera, hei whare herehere hoki mō ngā wairua poke katoa, hei whare herehere mō ngā manu poke katoa, mō ngā manu whakarihariha.... Puta mai koutou i roto i a ia, e tōku iwi, kei uru tahi koutou ki ōna hara, kei pāngia koutou e ōna whiu.”5

GSAM 172“Maumahara ki tō whakarongo”

GSAM 172.1I roto i te karere ki te hāhi o Harariha ka pānui tātou, “Kia mahara rā ki te rironga o ngā mea i a koe, ki āu i rongo ai, ā, puritia, rīpenetā hoki. Nā, ki te kore koe e mataara, ka tae atu ahau ki a koe, ānō he tāhae; e kore hoki koe e mātau ki te hāora e tae atu ai ahau ki a koe.”6 Te āhua nei i puta mai te hāhi o Harariha i te Whakahou Whakapono, i muri i te wā pōuri o te mahi a “Ietepere”—te hāhi kua taka atu i te whakapono. I kī atu ki te hāhi o Harariha he hāhi ora ia; engari i te whakarongo, i te whakakāhore hoki i te akoranga mō te taenga mai o te Ariki, ka whakanoho ia i a ia ki te tūponotanga kia pāngia e taua kaupapa, pēnei i tētahi “tāhae i te pō.” Nā reira, e kī ana te āpōtoro a Pāora i roto i 1 Teharonika 5:1-5, koia tērā te āhua o te hunga e karanga ana, “He rangimārie, he ora,” i te tata mai o te haerenga mai o te Ariki. Ko te hunga e whai ana i te mārama o te pono ka kīia “he tama nō te rā,” ā, kāore te Ariki e tae mai ki a rātou pēnei i tētahi tāhae.

GSAM 172.2I roto i tēnei whakaahuatanga matakite mō ngā hāhi e whitu, ka kitea e tātou i muri tonu i te hinga o te hāhi o Harariha, ka whai ake te hāhi o Pirarerepia, arā, (e ai ki te tikanga o te kupu) te aroha tuākana. Koia rā ngā 50,000 o ngā kaiwhakapono i puta mai i ngā hāhi rerekē katoa, mā te karere a te anahera tuarua, ā, i whakakotahitia rātou ki roto i tētahi here kotahi o te aroha tuākana i runga i te pono matua o te taenga mai tata o te Karaiti.

GSAM 173Te Whakapuakanga o te Karere Tuarua

GSAM 173.1Kei roto i te Midnight Cry o Hepetema 12, 1844, he tauākī nā te Minita J. V. Himes mō te karere a te anahera tuarua, me ngā āhuatanga i ārahi ki tōna pānuitanga. Ko tana reta i tuhia i McConnelsville, Ohio, Ākuhata 29, 1844, ā, pēnei tāna kī:—

GSAM 173.2“I te tīmatanga o te mahi tahi me te Taina Miller i te tau 1840, kua iwa tau ia e whakaako ana. I taua wā, tata tonu ko ia anake i mahi. Engari kāore i mutu āna mahi, ā, i whai hua ki te whakaoho i ngā kaiwhakapono kia mōhio ki te tūmanako pono o te iwi a te Atua, me te whakarite tika mō te taenga mai o te Ariki; me te whakaoho hoki i ngā momo katoa o te hunga kāore i huri kia mōhio ki tō rātou āhua kua ngaro, me te herenga kia rīpenetā wawe, kia huri ki te Atua, hei whakarite kia tūtaki ki te hoa mārena i roto i te rangimārie i tōna taenga mai. Ko ēnei ngā whāinga nui o āna mahi. Kāore ia i ngana ki te huri i ngā tāngata ki tētahi hāhi, ki tētahi rōpū rānei i roto i te whakapono.
GSAM 173.3“I te whakapono mātou ki te pono o te taenga mai e tata ana, ā, i whakaae mātou ki te akoranga i te marea, i mau tonu mātou i ngā whakaaro kotahi, ā, i whai tonu i taua ara kotahi i waenga i ngā rōpū whakapono rerekē, ki reira i karangahia ai mātou, i raro i te manaakitanga a te Atua, kia mahi. I mea atu mātou ki ngā minita me ngā hāhi ehara i te wāhanga o ā mātou mahi te pakaru i a rātou, te wehewehe rānei, te whakararuraru rānei i a rātou: He kotahi tā mātou whāinga motuhake, arā, ko te tuku i te ‘karanga,’ te whakatūpato mō te whakawā ‘kei te kūaha,’ me te akiaki i ō mātou hoa kia whakarite mō taua kaupapa.... Ko te hunga minita me ngā mema i whai painga i ā mātou mahi, engari kāore i tino whakaae ki te akoranga, i kite rātou me whai i te akoranga, me kauwhau, me tautoko hoki; ki te kore, i te wā taumaha i tata mai nei ki a rātou, ka raru rātou i te hunga whakapono kaha, kua ū ki te akoranga. Nō reira, i whakatau rātou kia kaua e whai i te akoranga, ā, i whakatau rātou, ētahi mā tētahi rautaki, ētahi mā tētahi atu, kia whakamutu i te kaupapa. Nā konei i waiho ō mātou tuākana me ō mātou teina i waenganui i a rātou i roto i tētahi tūnga tino uaua. Ko te nuinga o rātou i aroha ki ō rātou hāhi, ā, kāore rātou i whakaaro kia wehe. Engari i te wā i tāwaitia ai rātou, i pēhia ai, ā, i ngā huarahi maha i motu ai rātou i ā rātou mana me ngā pārekareka o mua, ā, i te aukati i ‘te kai mā rātou i te wā e tika ai’ i a rātou, ā, i te tangi whakapoipoi o te ‘He rangimārie, he ora’ i whakarongo ai rātou i ngā hāpati katoa, i tere te wehe o ō rātou manakohanga ā-rōpū, ā, ka ara rātou i roto i te korōria o tō rātou kaha, ka whiua e rātou te here, ā, ka hīkina te karanga, ‘Puta mai koutou i roto i a ia, e tōku iwi.’

GSAM 174I tētahi tūnga uaua

GSAM 174.1“Nā tēnei āhuatanga i whakanoho i a mātou ki tētahi tūnga uaua, (1) nā te mea kua tata rawa mātou ki te mutunga o tō mātou wā matakite, i tēnei wā i tūmanakohia ai e mātou ka kohia e te Ariki āna iwi katoa ki te kotahi; (2) i ngā wā katoa i kauwhautia e mātou he akoranga rerekē; ā, ināianei kua rerekē ngā āhuatanga, ka whakaarohia he mahi tinihanga nā mātou mēnā ka hono mātou ki te karanga wehe me te pakaru i ngā hāhi i whakaae mai ki a mātou me tō mātou karere. Nō reira i whakaroa mātou, ā, i haere tonu mātou i runga i tā mātou tūnga tuatahi, tae noa ki te wā i kawea ai e te hāhi me te hunga minita te take ki te taumata kia herea mātou, i te mataku ki te Atua, ki te tū hei tiaki i te pono me ngā tamariki o te Atua kua pēhia.

GSAM 174Hei tauira ā-Apostolika mō tō mātou ara

GSAM 174.2“‘Nā, ka tomo ia ki te whare karakia, ka kōrero māia atu, e toru ngā marama i kōrerorero ai, i kukume ai ki ngā mea o te rangatiratanga o te Atua. Ā, ka pakeke ētahi, ka whakateka, ka whakahāwea ki taua ritenga i te aroaro o te mano, ka mawehe atu ia i roto i a rātou, ka wehea kētia ngā ākonga, ka kōrerorero i tēnei rā, i tēnei rā, i roto i te kura o Tairanu.’7 Nō te wā anake i ‘pakeke’ ai ētahi, ā, ‘ka whakahāwea ki taua ritenga [te taenga mai o te Ariki] i te aroaro o te mano’, i neke ai ō tātou tuākana kia puta, kia wehe atu i ngā hāhi. Kāore i taea e rātou te manawanui ki tēnei ‘kōrero kino’ a ngā ‘pononga kino,’ ā, ko ngā hāhi i whai i te ara whakawhiu me te ‘kōrero kino’ ki te hunga e tatari ana ki te ‘tūmanako manaakitanga,’ ehara i ētahi atu i ngā kōtiro o Papurōna ngaro. Nā rātou i pānui pēnei, ā, ka tae rātou ki te rangatiratanga o te rongopai. Ahakoa kāore pea tātou katoa e whakaae ki ngā mea e kīia ana ko Papurōna, e whakaae ana tātou ki te wehe tonu, ki te wehe whakamutunga hoki i ngā hunga katoa e whakahē ana i te akoranga mō te haerenga mai me te rangatiratanga o te Atua e tata mai nei. E whakapono ana mātou he take ora, he mate tēnei. He mate te noho pū ki ēnei rōpū e kōrero māmā ana, e whakahē ana rānei i te haerenga mai o te Ariki. He ora te puta atu i ngā tikanga a te tangata katoa, te tū ki runga i te kupu a te Atua, me te titiro ia rā ki te puta mai o te Ariki. Nō reira, ka kī atu mātou ināianei ki te hunga katoa kua mau ki raro i te ioka pononga, ‘Puta mai i roto i a rātou, kia motu kē, e ai tā te Ariki. Kaua hoki e pā ki te mea poke; ā, ka riro mai koutou i ahau; Ko ahau anō hoki hei Matua mō koutou, ko koutou hoki hei tama hei tamāhine ki ahau, e ai tā te Ariki Kaha Rawa.’”8

GSAM 175Te Whakahē Kāore e Māramatia

GSAM 175.1Nā Wm. Miller i kōrero pēnei mō te pakanga i waenga i ngā hāhi me ngā Atewenetiti i taua wā:—

GSAM 175.2“He tino kore-taiao, he mea kāore e taea te whakamārama kia whakakorehia e ngā hāhi Karaitiana tēnei akoranga me ō rātou mema mō tēnei tūmanako tapu. E mōhio ana au, e kī ana ētahi o ngā hāhi Pāpaitiana kāore rātou e whakakore i a rātou mō tō rātou whakapono, engari mō tā rātou kai tahi i te Hapa a te Ariki me ngā kaiwhakapono o te taenga mai. Nō reira, mēnā ehara i te mea mō tō rātou whakapono ki tētahi Kaiwhakaora e haere mai ana, he aha ahau i aukatia ai i ō rātou tūru kauwhau, ahakoa kāore au i kai tahi i te Hapa a te Ariki me tētahi atu hāhi, engari me tētahi hāhi Pāpaitiana anake? He kōrero teka tēnei. Engari kāore e taea e ngā Metotista me ngā Puresitērihana te whakatakoto i tēnei hei take; nō te mea e whakapono ana rātou ki te kai tahi a ngā mema o ngā hāhi rerekē i te Hapa a te Ariki. He aha tā rātou e whakawātea ai i ētahi? I rongo au i ētahi i whakawāteahia mō te waiata i ngā waiata mō te haerenga tuarua; ētahi atu mō te mate hinengaro, ā, ko te mea anake i whakamāramahia hei tohu i tō rātou mate hinengaro, he mea noa iho i a rātou e tatari ana mō te Karaiti. E te Atua, ‘houhia te rongo ki a rātou; kāhore hoki rātou e mōhio ki tā rātou e mea nei.’”

GSAM 176Ko Storrs mō te Whakaaro o ngā Hāhi

GSAM 176.1I kōrero a George Storrs mō te āhua o ngā hāhi ki ngā Atewenetiti, pēnei:—

GSAM 176.2“Ko wai o rātou, i tēnei wā tonu, kāore e kī ana, ‘E noho ana ahau hei kuīni’? Ā, ko wai o rātou kāore e whakangahau ana i a rātou anō ki te whakaaro ka riro mā rātou i tētahi rā te ao e raupatu, ā, ka whakaitia te ao ki raro i tō rātou whakapono? Ko wai o rātou ka whakaae kia noho tētahi wairua i waenganui i a rātou i te rangimārie, e whakapuaki ana i tōna whakapono ki te taenga mai o te Ariki e tata ana, me te kore wehi, me te kore whakamā? Ehara rānei i te tikanga kia noho koe i waenganui i a rātou kia kore ai koe e whakararurarutia, arā, kia ‘kore rawa koe e whakaputa’ ki te marea i tō whakapono ki te taenga mai o te Ariki i tēnei tau, ahakoa ō whakapono mō tēnei kaupapa, ahakoa hoki te hiranga o tō hiahia ki te karanga, ‘Kia wehi koutou ki te Atua, hoatu ki a ia he korōria; kua tae mai hoki te hāora o tāna whakawā’?”

GSAM 176Te Taunakitanga a Mansfield

GSAM 176.3L. D. Mansfield, i a ia e tuhi ana mai i Oneida, Niu Ioka, i te 21 o Māehe, 1844, ka whakapuaki pēnei i tana taunakitanga:—

GSAM 176.4“Kei te neke a te Atua i ngā hinengaro o ōna tamariki aroha e tatari ana ki te Ariki e puta mai ana i te rangi, ā, ehara i te mea he ārahi noa i a rātou kia aro ki te anahera ‘kei a ia te rongopai mau tonu hei kauwhau,’ e kī ana, ‘kua tae mai hoki te hāora o tāna whakawā,’ engari kia whakarongo hoki ki te whakahau i muri mai, ‘Puta mai koutou i roto i a ia, e tōku iwi!’ Kua nui ake tōku whakapono ināianei i ngā wā katoa o mua, ehara ngā whakahaere whakapono o ēnei rā i te wāhanga iti o taua Papurōna ka whakangaromia e te kaha, ā, kāore e kitea anō.... Heoi, ki taku whakaaro, i ētahi o ēnei whakahaere, he tino mārama te ōrite ki te haona iti. Ka whakaaturia ētahi tauira hei whakamārama i tēnei take.

GSAM 176Te Wairua o te Hunga Riri e Whakakitea Ana

GSAM 176.5“He tuākana i mahi me te tino angitu i tēnei rohe ki te whakapuaki i te haerenga mai o te Ariki, i whakarite he hui whakaako ki tētahi wāhi i tētahi wā kua whakaritea. I whakaritea e te Ariki kia tekau mā ono māero ia i tawhiti atu i te wāhi hui, engari i tae mai tētahi minita _____, hei upoko mō tētahi rōpū riri, me te tāra me ngā huruhuru, hei whakamau ki runga i taua kaimahi a te Atua Runga Rawa. I tīmata taua minita i tētahi hui roa i muri tata iho, engari he makariri, he hukapapa pēnei i te hukapapa o te Raki—kāore he wairua i oho, i huri rānei. I te mutunga, ka mea te minita e whakapono ana ia ‘me noho ia ki te tūru o te hunga mānukanuka.’
GSAM 177.1“I mea tētahi rangatira karaehe i tēnei kāinga ki tōna karaehe, mai i te tīmatanga o ā mātou hui i konei, mēnā ka tae mai tētahi tangata ki tōna whare, ā, ka mea ia e whakapono ana ka tae mai a Karaiti i tēnei tau, ka pana ia i a ia ki waho.”

GSAM 177Te Haepapa ki ngā Hāhi

GSAM 177.2Ka whakauru mātou i tēnei wā i tētahi taunakitanga i ahu mai i tētahi whaikōrero ki te hui o te hunga whakapono mō te taenga mai o te Karaiti i huihui ki Boston, Massachusetts, i te 31 o Mei, 1844, ā, i hainatia e Wm. Miller, Elon Galusha, N. N. Whiting, Apollos Hale, me J. V. Himes. E ai ki a rātou:—

GSAM 177.3“Mō tō mātou haepapa ki ngā hāhi, ka taea hoki e mātou te kī i tētahi kupu. Ko te mōrearea i konei, pērā i ngā wā maha, e kitea ana e mātou kei ngā pito e rua. Ko te āhua tuatahi o te mōrearea, ko te whakaae kia whakamutua tā mātou kōrero e te mana o te hāhi e hono ana mātou ki a ia, i roto i tētahi pātai pērā mō te haepapa. Kāore mātou e ruarua, kua kawea e ngā mano tāngata rātou anō ki te whakahētanga i mua i te Atua, nā te whakaae ki ngā kerēme kāore i te hāngai ki te Paipera a ō rātou hāhi mō tēnei take; ko rātou, mēnā i ū pakari, i ū pono hoki, kua noho haumaru ake rātou ināianei, ā, he whai hua ake hoki, ahakoa ka karangahia rānei kia mamae.
GSAM 177.4“Ko te tuarua o ngā mōrearea, ko te tuku ki te wairua utu ki ngā hāhi nā runga i tō rātou hē ki a mātou, me te whawhai whānui ki ngā whakahaere pēnei katoa. Mō te haepapa o ngā Atewenetiti, e pā ana ki ngā hāhi e hono ana rātou, ki te karangahia mātou kia mahi i tērā, kāore e taea e mātou te tuku tohutohu whānui. Me mahi rātou i roto i te mataku ki te Atua, i runga i ngā āhuatanga o te take.
GSAM 178.1“Me tū kaha tātou, heoi, ki te mahi i ā tātou herenga, ki te whakapuaki i te pono i ngā wā katoa e tika ana, e hāngai ana. Ā, mēnā mā te whai i tēnei ara ka whakararuraru mātou i ngā hāhi, ā, ka whakatūpato mai rātou i a mātou mō te pananga mēnā kāore mātou e noho puku (ahakoa, ki te kite mātou he tika kia wehe mātou i te hāhi i runga i te rangimārie, tērā pea koia te huarahi pai ake), me mahi tātou i tō tātou haepapa, ā, ka whakawāteahia tātou, me manawanui tātou ki te kawe i te he, ā, me hiahia tātou me tō tātou Ariki kia ‘haere atu ki waho o te kūaha, e kawe ana i tana whakamā.’”

GSAM 178.2Mai i ēnei rerenga kōrero e pā ana ki ngā mahi a ngā hāhi ki te hunga e tuku ana i te karere a te anahera tuarua, ka kitea ngāwari, ko te hua tuatahi o te tuku i tēnei karanga tuarua ki te “hapa,” ko te hunga i kohia ki roto i tētahi kāhui wairua ka kīia he “ngongengonge,” “ngā kopa,” me “ngā matapō,” ā, e tohu ana i te tino kino i pā ki a rātou i te “patu” a ō rātou “hoa pononga,” i wehe atu ai rātou i a rātou.

GSAM 178He Iwi Motuhake Kua Kōwhiria Hei Whiwhi i ngā Pono Hou

GSAM 178.3Ka kitea mārama te kaupapa a te Ariki i te whakaputa i tētahi iwi motuhake i raro i te whakapuakanga o te karere a te anahera tuarua—te karanga tuarua ki te “hapa”—me te “karanga o waenganui pō.” Me rapu, me whakapuakina ngā pono whakahirahira mō ngā rā whakamutunga—he mahi kāore i taea i roto i ngā hāhi “herea ki ngā whakapono”, pērā tonu i te kore e taea te whakamōhio i te rongopai ki te ao e te hāhi āpōtoro i te wā e mau tonu ana tōna hononga ki ngā rōpū Hūrai. I karanga a te Atua kia wehe i reira,9 ā, i karanga hoki kia wehe ngā kaiwhakapono ki te taenga mai i ērā e ngana ana ki te pupuri i a rātou i roto i te porowhita o ā rātou whakapono.

GSAM 179“Six Sermons” a Storrs

GSAM 179.1I muri tata iho i tēnei wehenga, ka kitea i tae mai te mārama ki ngā rōpū o te taenga mai mō te kaupapa o te whiu ā muri ake, pēnei i whakatakotoria i roto i te puka, “Six Sermons,” nā George Storrs, e whakatakoto ana i te whakaaro he matemate te tangata i tōna āhua ake; kāore ngā mate e mōhio ana i waenga i te mate me te aranga; ko te whiu whakamutunga o te hunga hē he whakangaro rawa; ā, ko te kore mate he koha nā te Atua, ka whiwhi anake mā te whakapono ki tō tātou Ariki, a Īhu Karaiti.

GSAM 179.2Nā ngā mano o ngā Atewenetiti i whakaae ki tēnei akoranga mō te āhua tangata, engari kāore i katoa. Kāore i puta he pōraruraru i waenga i a rātou nā te whakakāhoretanga o tēnei akoranga, i te mea i tirohia hei take whakapono noa iho, ehara i te whakamātautau i te tū tangata; nō reira, kāore i pakaru te mahi kotahi ki te whakatūpato i te ao mō te tata mai o te Karaiti. Heoi anō, i whakaoho i te riri o ngā hāhi ki a rātou.

GSAM 179Kāore i taea te whakahē i ngā “Six Sermons”

GSAM 179.3Ko te minita Metotista i te tāone i noho ai au, ā, i uru ia ki te kauwhau i te akoranga o te taenga mai i te tau 1843, i whiwhi ia i ngā “Six Sermons”, i pānui, ā, i whakaae ki ōna mema hāhi kāore ia i te āhei ki te whakahē i te akoranga; engari i te kite ia e whakaae ana te tokomaha o ōna mema hāhi ki taua akoranga, i tohutohu ia i ētahi atu kia kaua e pānui i te pukapuka, nā te mea “ka whakapono rātou ki te akoranga mēnā ka pānui rātou.” I te marama o Hepetema i te tau 1844, i muri i tō tēnei minita hokinga mai i te hui ā-tau, ka tū ia ki tōna pouaka kauhau, ka whakakāhore ia i te whakaakoranga o te taenga mai i te marea, ā, ka whakaiti ia ki te tono i te muru hara a te hāhi mō te tono i ngā kaikōrero kia kauhau i roto i te whare.

GSAM 179I whakawākia mō te tītorehanga

GSAM 179.4I muri tata iho i tēnei mahi a te minita, ka whai ake he whakamātau ki te whakahaere i ngā kaiwhakapono ki te taenga mai mō te tītorehanga; engari i whakaaetia kia wawao i ō rātou take mā te Paipera, kāore i toa te hāhi. I aukatia ētahi i tēnei hāhi nā te mea kāore ā rātou tikanga i hāngai ki ngā tikanga whakahaere, ā, i wehe atu anō te tokomaha nā te aukatinga o ngā mema kāore i taea te whakaatu e whakahē ana tō rātou whakapono i ngā Karaipiture. Nā reira, i aukatia mō ake tonu atu te akoranga o te taenga mai i roto i te hāhi i kitea ai e ngā rau tāngata te Kaiwhakaora, ā, i hari ai rātou i roto i te Atua.

GSAM 180.1Ko ngā mahi i mahia i tōku kāinga taketake i mahia anō i ngā rau o ētahi atu hāhi puta noa i te motu. Ko te hunga i pērā ai te whakahaere a ō rātou tuākana o mua, i kitea e rātou he whakamārie nui i roto i ngā kupu a te poropiti Ihāia: “Whakarongo ki te kupu a Ihowā, e te hunga e wiri ana ki tāna kupu: ‘Ko ō koutou tuākana i kino rā ki a koutou, i pei rā i a koutou, he whakaaro ki tōku ingoa i mea, ‘Kia whakakorōriatia a Ihowā, kia kite hoki mātou i tō koutou koa!’ Nā, ka whakamā rātou.”10

GSAM 180Te Riri o te Hunga Kino i Whakaaturia

GSAM 180.2I te tata mai o te rā i tūmanakohia ai te Ariki, ka kaha ake ngā kaiwhakapono i ā rātou mahi, ā, ka riri ake, ka tāwai ake ngā hunga hē, pērā i te kitea i te tauākī a te etita o te Midnight Cry o te 31 o Oketopa, 1844:—

GSAM 180.3“Ko te pānga i puta ake i tēnei nekehanga ki ngā hunga kino i tino āwhina hoki ki te whakapūmau i tō mātou whakapono, arā, kei roto te Atua i tēnei. I te hui tahi a ngā tamariki a te Atua ki te tuohu, ki te whakaiti i a rātou i mua i a ia, me te whakarite mō tōna puta mai, pēnei i te tika kia mahia e tētahi rōpū hara, e taea anake te whakaora mā te atawhai, ka whakaatu te hunga kino i te kino rawa atu. I te mea kāore mātou i tuku pānui mō ā mātou hui i waho atu i tō mātou ake niupepa, kāore hoki i tono i te marea ki reira, ka whakakīia ngā hui e ngā tama a Periara, ā, ka puta he whakararuraru nui. I te ahiahi o te Rāhoroi, te 12 o tēnei marama [Oketopa 12, 1844], kāore mātou i tū hui i te whare karakia kia whai wā te kaitiaki whare [kaitiaki whare] ki te horoi i te whare mō te hāpati [Rātapu]. Engari, i pakaru te hunga riri ki roto i te whare, ā, kāore rātou i whakaae ki tērā painga. Heoi, ahakoa kāore i tonoa, i tere te koromatua ki te whakauru, ā, i whakawātea i a rātou.
GSAM 181.1“I ā mātou hui i te Rātapu i muri mai, i muri i te kī o te whare karakia, i kī te huarahi i mua i te whare i te mano tangata; he tokomaha i riri nā te mea ka whakapono tētahi ki te taenga mai o te Ariki. I te ahiahi, nā te riri o te hunga, kāore i tū he hui; ahakoa i kī kē te tiriti i te hunga i te tīmatanga o te ahiahi; engari nā te tere o te whakauru a te koromatua me āna pirihimana whai pūkenga i whakakore i te hunga, i muri i te tuku i ētahi ki te whare herehere. Ka taea noa e mātou te whakatairite i te whanonga o te hunga riri ki tērā i karapoti i te kūaha o Rota i te ahiahi i mua i te whakangaromanga o Horoma.... He ohorere, he whānui hoki tēnei nekehanga a rātou, ā, i puta i te wā kotahi, ā, nā tōna puta ake i te rā tuatahi o te marama tuawhitu a ngā Hūrai i whakapakari i a mātou ki tō mātou whakaaro ko tēnei tonu te marama.”

GSAM 181Te Hunga Whakahī e Mau ana i ngā Kākahu Pikinga ki te Rangi

GSAM 181.2I te 22 o Oketopa, 1844, i te rā i mutu ai ngā rā rua mano toru rau, i Paris, Maine, i te wā e huihui ana ngā kaiwhakapono ki te whare karakia, e īnoi ana ki te Atua i te hōhonutanga, e tūmanako ana ka tae mai te Ariki i taua rā, ka huihui te hunga whakahī tāwai ki te taha o te whare, e waiata ana i ngā waiata whakakatakata. E rua o ēnei tangata whakararuraru i mau i ngā kākahu roa mā, ka piki ki runga i te tuanui o te whare, ka waiata waiata, ka tāwai i te hunga i roto i te whare e īnoi ana, e tatari ana kia tae mai te Ariki.

GSAM 181.3E ai ki tēnei āhuatanga pea i puta ai ngā kōrero teka i pā ki te mau kākahu pikinga ki te rangi a ngā Atewenetiti; ahakoa i tuku ngā niupepa a ngā Atewenetiti i ngā utu tae noa ki te $500 mō tētahi tauira pono kotahi i mau ai tētahi mema o ngā Atewenetiti i tētahi kākahu pikinga ki te rangi i te tau 1844, ā, i tatari ai kia tae mai te Ariki, kāore anō kia puta he take kotahi.

GSAM 182Te Whakakitenga a Hazen Foss, 1844

GSAM 182.1I taua wā, i noho i Poland, Maine, tētahi rangatahi i tapaina ko Hazen Foss, i whakapono pakari ia ka tae mai te Ariki i te rā tekau o te marama tuawhitu. He tangata ātaahua tōna āhua, he pai tōna whakawhiti kōrero, ā, he tangata tino whai mātauranga ia. I ngā wiki ruarua i mua i te mutunga o te “karanga o waenganui pō”, ka tata mai te Ariki, ka hoatu he whakakitenga ki a ia, i roto i taua whakakitenga ka whakaaturia ki a ia te haerenga a te iwi o te taenga mai ki te tāone a te Atua, me ngā mōrearea i pā ki a rātou. I hoatu ki a ia ētahi karere whakatūpato hei tuku atu e ia, ā, i kite hoki ia i ngā whakamātautau me ngā mahi whakatoi ka whai ake mēnā ka pono ia ki te kōrero i ngā mea i whakaaturia ki a ia. I whakaaturia ki a ia, pērā ki a Mr Foy, ngā hipanga e toru mā ngā tāngata a te Atua e whai kia tae katoa ki te ara ki te tāone tapu. Hei tangata whakapono pakari ki te taenga mai o te Ariki “i roto i ngā rā iti ake nei” (pērā i tā rātou waiata i taua wā), kāore i taea e ia te whakamārama i te wāhanga o te whakakitenga e pā ana ki ngā hipanga e toru ki runga i te ara; ā, nā tōna wairua whakahīhī, ka wehe ia i te rīpeka, ā, kāore ia i hiahia ki te kōrero mō tērā. I whakaaturia anō te whakakitenga ki a ia mō te wā tuarua, ā, i mea atu ki a ia, mēnā ka whakahē tonu ia ki te kōrero i ngā mea i whakaaturia ki a ia, ka tangohia te kawenga i a ia, ā, ka hoatu ki tētahi o ngā ngoikore rawa o ngā tamariki a te Ariki, tētahi ka pono ki te kōrero i ngā mea ka whakapuaki te Atua. I whakahē ia anō. Ka whakawhiwhia ia ki tētahi kitenga tuatoru, ā, i kī atu ki a ia kua whakawāteatia ia, ā, kua hoatu te kawenga ki tētahi o ngā ngoikore rawa, ko ia ka whakatutuki i ngā whakahau a te Ariki.

GSAM 182Kāore a Foss e Āhei ki te Kōrero i tōna Matakite

GSAM 182.2I ohorere te rangatahi, ā, ka whakatau ia ki te kōrero i ngā mea i whakaaturia ki a ia, nō reira ka whakapuakina e ia tana hui. Ka huihui ngā tāngata kia kite, kia rongo hoki. I kōrero āta ia i tana wheako, me pēhea i whakahē ai ia ki te kōrero i ngā mea i whakaaturia e te Ariki ki a ia, me ngā hua o tana whakahē. “Ināianei,” tana kī, “ka kōrero ahau i te matakite.” Engari, auē! kua tōmuri rawa: i tū ia ki mua i te iwi, wahangū pēnei i tētahi whakairo, ā, i te mutunga ka mea ia i roto i te mamae hōhonu, “Kāore au e maumahara ki tētahi kupu o te whakakitenga.” I whiri ia i ōna ringa i te pōuritanga, ka mea, “Kua whakatutukihia e te Atua tana kupu. Kua tangohia e ia te whakakitenga i ahau,” ā, i roto i te tino pōraruraru o te hinengaro ka mea ia, “He tangata ngaro ahau.” Mai i taua wā ka ngaro tōna tūmanako ki a Karaiti, ā, ka taka ia ki te pōuritanga. Kāore ia i tae anō ki tētahi hui o ngā Atewenetiti, ā, kāore ia i whai pānga whaiaro ki te whakapono. I roto i ngā āhuatanga maha, hei kī noa iho, he āhua tōna pēnei i tētahi kua kore e whiwhi i te pānga māhaki o te Wairua o te Ariki, pēnei i tētahi “i waiho ki āna ake huarahi, kia whakakīa e āna ake mahi.” I roto i tēnei āhua hinengaro ka mate ia i te tau 1893.

GSAM 183Te Whakakitenga a Foss i Kōrerotia e Tētahi Kē

GSAM 183.1I te toru marama pea i muri i te wā i kore ai ia e maumahara ki tana whakakitenga, ka rongo ia i tētahi whakakitenga i kōrerotia e tētahi atu, nō tētahi rūma tata mai. I tū te hui i roto i te whare noho i noho ai ia. I akiakihia ia kia uru ki te hui, engari kāore ia i whakaae. I mea ia, he tino ōrite te whakakitenga i kōrerotia ki tērā i whakaaturia ki a ia, pēnei i te āhei o ngā tāngata e rua ki te kōrero i te mea kotahi. Nā konei i mōhiotia ngā mea i kite ai ia, engari kāore i taea e ia te maumahara i a ia e ngana ana ki te kōrero. I tana kitenga i taua tangata i muri mai, ka mea ia, “Koia tērā te taputapu i hoatu ai e te Ariki te kawenga ki a ia.”

GSAM 183I pōuri te ngākau i te tūmanako kua whati

GSAM 183.2I tae mai i te mutunga iho te rā tekau o te marama tuawhitu, i te wā a Īharaira (Oketopa 22, 1844). I kitea e ia he mano, he mano hoki e tatari ana ki taua wā mō te whakatutukitanga o ō rātou tūmanako. Kāore rātou i whakarite i tētahi mea o te ao nei mō muri i taua rā. Kāore rānei i whai whakaaro ki te kī, “mehemea kāore e tae mai,” engari i whakarite rātou i ā rātou take o te ao, pēnei mehemea i tūmanako rātou ka mutu i taua rā te wā o tō rātou oranga. I whakatūpato, i akiaki hoki rātou i te hunga hē kia rere atu i te riri e heke mai ana, ā, he tokomaha o rātou i mataku ka tūturu pea taua karere. I tohutohu, i īnoi rātou me ō rātou whanaunga, ā, i poroporoaki ki ērā kāore i tuku i ō rātou ngākau ki te Atua. Hei poto, kua poroporoaki rātou ki ngā mea katoa o te ao, me te tino whakaute o tētahi e whakaaro ana kei te tata ia ki te tū kanohi ki te kanohi me te Kaiwhakawā o te ao katoa. Nā reira, i roto i te āmaimai e tata kore ai te manawa, ka huihui rātou ki ō rātou whare karakia, e tūmanako ana, i ia hēkona, ka rongo rātou i “te reo o te tino anahera, me te tētere a te Atua,” ā, kia kite hoki i ngā rangi e mura ana i te korōria o tō rātou Kīngi e haere mai ana.

GSAM 184.1I haere pōturi ngā hāora, ā, i te mutunga iho, i heke te rā ki raro i te pae uru, ka mutu te rā tekau o te marama tuawhitu a ngā Hūrai. I hōrapa anō te pōuri o te pō i runga i te ao; engari i tau mai i taua pōuri he mamae pōuri ki ngā ngākau o ngā kaiwhakapono e tatari ana, he mamae pērā tonu i kitea anake i te pōuri o ngā ākonga o tō tātou Ariki, i a rātou e hoki pōuri ana ki ō rātou kāinga i te pō i muri i te whakamatenga ki te rīpeka me tōna tanumanga, ko ia nei i kawea harikoa e rātou ki Hiruhārama hei Kīngi mā rātou i mua tata atu.

Ngā kīwae

  1. Whakakitenga 14:8. ↩
  2. Ruka 14:21. ↩
  3. Ruka 14:17. ↩
  4. Ruka 14:21; Whakakitenga 14:8. ↩
  5. Whakakitenga 18:2-4. ↩
  6. Whakakitenga 3:3. Mō te whakamārama whānui o ngā hāhi e whitu, tirohia Thoughts on Daniel and the Revelation. ↩
  7. Ngā Mahi 19:8, 9. ↩
  8. 2 Koriniti 6:17, 18. ↩
  9. Ngā Mahi 13:46. ↩
  10. Ihāia 66:5. ↩

Kīwae

Hoki