Adventist Pioneer
Library
aplib.orgWhare pukapuka
Rārangi ihirangi
29 / 29
29 / 29

Upoko 28 — He Kuaha Kāore e Taea e Tētahi Tangata te Kati

John Norton Loughborough

GSAM 462.1“kua hoatu e ahau ki tōu aroaro he tatau puare, e kore nei e taea te tūtaki e tētahi. He kaha hoki tōu, he mea iti nei, kua puritia anō e koe tāku kupu, kāhore anō hoki koe i whakakāhore ki tōku ingoa.”1

GSAM 462.2Koinei te reo i whakamahia ki te kōrero ki te hunga i roto i te āhua Pirarerepia o te hāhi o te rongopai. Ko tēnei hāhi te mea i whakawhanakehia e te whakapuakitanga o te tata mai o te Karaiti, arā, ko te hunga i mau tonu ki ngā mea i rongo ai rātou mō taua kaupapa; nō te mea ka mea ia mō te hāhi o Harariha (ko te mea i mua tonu i a Pirarerepia), “Kia mahara rā ki te rironga o ngā mea i a koe, ki āu i rongo ai, ā, puritia, rīpenetā hoki. Nā, ki te kore koe e mataara, ka tae atu ahau ki a koe, ānō he tāhae; e kore hoki koe e mātau ki te hāora e tae atu ai ahau ki a koe.”2

GSAM 462.3Nā reira, i rongo te hāhi o Harariha i te akoranga mō te taenga wawe mai o te Ariki. Ko te hunga i mau tonu ki ngā mea i rongo ai rātou, i anga whakamua i roto i te pono i te wā i nekehia ai te “tūranga rama”, ā, nā rātou i hanga te hāhi o Pirarerepia, ā, ka mea ia ki a rātou, “Nō te mea kua puritia e koe te kupu o tāku manawanui, waihoki ka puritia koe e ahau i te hāora o te whakamātautauranga, i taua hāora meāke nei puta ki te ao katoa, hei whakamātautau i te hunga e noho ana i te whenua. ‘Ka hohoro tāku haere atu; kia mau ki tāu, kei tangohia tōu karauna e tētahi.”3 Ko tēnei hoki te kōrero a te Atua ki te hāhi o Pirarerepia: “kua hoatu e ahau ki tōu aroaro he tatau puare, e kore nei e taea te tūtaki e tētahi.”

GSAM 462.4Anei, nō reira, te whakapuakitanga kaha o te Paipera Tapu, e mea ana, ko te hunga i ārahihia e te mana whakahaere a te Atua kia whakatūpato i te ao mō te taenga mai o te Ariki, kia akiaki hoki i te iwi kia whakarite hei tūtaki ki te Atua, e whiwhi ana i te manaakitanga motuhake a te Atua mō ā rātou mahi. Ahakoa ka ngana ngā tāngata ki te aukati, ki te whakahinga i ā rātou nekehanga, ki te kati i te “kūwaha kōrero,” ka rangona tonu te reo o te Atua i runga ake i ngā haruru katoa, “kua hoatu e ahau ki tōu aroaro he tatau puare.”

GSAM 463Te Ahunga Whakamua o ngā Tau Whitu Tekau mā Whā

GSAM 463.1I ngā whārangi o mua o tēnei pukapuka, kua tirohia e mātou i te poto te wā o te whitu tekau mā whā tau, mai i te tau 1831 ki te tau 1905, e whai ana i te pikinga me te ahunga whakamua o ngā karere o te taenga mai, otirā ko te karere a te anahera tuatoru. Kua whakaaturia e mātou me pēhea, i puta mai i te huna me te rawakore, i anga whakamua tēnei karere me te kaha me te mana e piki haere ana ia tau, kia whai mīhana puta noa i te ao. Ehara i te mea nā te mea he karere e pai ana ki ngā ngākau kikokiko i angitu ai; nō te mea kei mua i a ia te hāpati a te Ariki, ā, ko te whai i taua rā e kawe mai ana i tētahi rīpeka taumaha, e tono ana kia wehe atu i ngā pakihi o te ao i te rā tino pukumahi mō ngā mahi noa o te wiki. Ehara hoki i te mea i anga whakamua nā te kore whakatete; i pā mai tēnei ki a ia i te tīmatanga, ā, he tino kaha ngā whakatete i waho, me ngā raruraru i puta i ngā tāngata kāore i whakatapua i uru ki roto i ngā rārangi mō tētahi wā. Mō te āhuatanga i puta i ngā mahere me ngā kaha whakapau a ngā hoariri o waho, ka tika kia kī tātou i ngā kupu a Rāwiri te Kaiwaiata, “Me kaua a Ihowā i a tātou – he kī tēnei mā Īharaira – me kaua a Ihowā i a tātou, i te whakatikanga mai o te tangata ki a tātou; pēnei kua horomia oratia tātou e rātou, i te muranga o tō rātou riri ki a tātou. Kua ngaro tātou i ngā wai, kua taupokina ō tātou wairua e te ia; pēnei kua taupokina ō tātou wairua e ngā wai whakakake. Kia whakapaingia a Ihowā, kīhai nei i tuku i a tātou hei ngaunga mā ō rātou niho. Kua mawhiti ō tātou wairua, me he manu i roto i te māhanga a ngā kaihopu; kua motu te māhanga, ā, mawhiti ana tātou. Kei te ingoa o Ihowā he āwhina mō tātou, kei te kaihanga i te rangi, i te whenua.”4

GSAM 464Te āwhina i roto i te Ariki

GSAM 464.1Ka kī te Ariki kua whakatūria e ia ki mua i tōna iwi “he tatau puare, e kore nei e taea te tūtaki e tētahi.” Nō reira, ehara i te mea mīharo kua anga whakamua tonu te karere. He karere nā te Atua ki te iwi, ā, me angitu. I roto i te Whakakitenga 7:2, ko te mahi whakarite i te iwi kia tū i te rā nui o te riri a te Atua, e tohu ana mā te anahera “e haere ake ana i te rāwhiti,” arā, i te whakamāoritanga a ētahi, “pērā i te ara ake o te rā.” Tirohia te whitinga o te rā—tuatahi ka puta ngā hihi o te mārama i te rāwhiti; ka whakakotahi ēnei kia mārama ake, kia kitea ai te porowhita whānui, motuhake o te rā. I a te “Kīngi o te Rā” e piki ana ki te tihi o te rangi, ka kaha haere tonu tōna mārama, tōna wera, me tōna mana.

GSAM 464.2Koia tonu tēnei te ahunga whakamua o te karere a te anahera tuatoru mai i te tau 1848, i te wā i whakakitea ai ngā pono o tōna hanganga ki te āhua mārama, ā, mai i taua wā, kua whakaaturia e mātou he tipu tino mārama, he ū tonu, he mea whakamīharo. Ka taea e mātou te whakamārama i tēnei i runga anake i te take e whakamana ana te Ariki i tana kupu ki te hunga i ēnei rā, i te wā e tata mai ana tōna whakaoranga, e “pupuri ana, ā, kāhore e whakapoke i te hāpati,”5 ā, e huri ana i ō rātou waewae kia kaua e mahi i ā rātou ake hiahia i te rā tapu a te Atua; nō reira, mā te “whakapono o Īhu,” pēnei i te kī a te karere a te anahera tuatoru i roto i te Whakakitenga 14, e tiaki ana i ngā “ture a te Atua” katoa. Mō ēnei tā te Ariki i kī ai mā te poropiti Ihāia, “Ko reira tōu mārama puta ai, ānō ko te pūaotanga, ka hohoro anō ōu mate te mahu; ka haere tōu tika [“Ko Ihowā Tō Tātou Tika.” Heremaia 23:6] ki mua i a koe, ko te korōria anō o Ihowā hei hiku mōu.”6 Me ēnei whakamana, he aha atu tā tātou e tūmanako ai, i tua atu i te angitu o te mahi? “Ki te mea ko te Atua hei hoa mō tātou, ko wai hei whawhai ki a tātou?”

GSAM 464Me pēhea e angitu ai ēnei?

GSAM 464.3Ki te titiro ki te āhuatanga i te tau 1846, i tīmata ai a Minita Joseph Bates ki te tuhi i taua pukapuka tuatahi, te tuatahi rawa i whakaputaina e ngā Atewenetiti o te Rā Whitu mō te pātai o te hāpati, ā, tekau mā rua me te hāwhe hēneti anake ngā moni i āna ringa, ā, i tonoa ia kia whakapaua aua moni i mua i te mutunga o tana rā tuhi tuatahi; ā, ki te titiro anō ki a Minita James White e tā ana i tana pepa iti tuatahi, Present Truth, mā te moni i whiwhi ai i te tapahi tarutaru i te pārae, ā, e tuku ana i taua pepa kore utu ki te hunga katoa e pānui ana, ā, e kōrero ana mō tērā hei karere hei haere ki ngā pito o te ao,—ki te titiro ki ēnei tīmatanga iti, tērā pea, i roto i te reo o te iwi i ngā rā o Āmoho, ka pātai, “Mā te aha oti a Hākopa ka ara ai? He iti nei hoki ia!”7 Ki te whakataurite i tēnei ki te āhuatanga o te tau 1905, i te wā e whakaputahia ana ngā pono o te karere i roto i ngā whare whakaputa rua tekau, kei ngā wāhi maha o te ao, ā, he maha ngā wā ka pēhia kia tae ki tō rātou kaha katoa ki te whakatutuki i te hiahia mō ngā rauemi pānui, ka taea e tātou te kī, Titiro, “he tatau puare” kāore anō he tangata kia kati.

GSAM 465.1Mō te hunga i ngā rā o mua i whakaaro kāore e taea te angitu o te mahi, ka taea e tātou te kī, i ngā kupu i whakamahia e te poropiti Hakaraia hei whakatūpato i te hunga i whakaaro ki te aukati i te mahi a te Atua i te whakahou i Hiruhārama, “Ko wai oti i whakahāwea ki te rā o ngā mea ririki?”8 Mō ngā mea i kitea hei maunga uaua i tō rātou ara, i kī te Ariki mā te poropiti,—

GSAM 465Te Maunga i Huri hei Papawhānui

GSAM 465.2“Ko wai koe, e te maunga nui? I te aroaro o Herupapera hei papatairite koe; ā, ka whakaputaina mai e ia te kōhatu o runga rawa, me te pā anō ngā karanga, ‘He pai, he pai mōna.’”9 Kua pērā tonu te āhua o te mahi o te karere a te anahera tuatoru, ā, ka pēnei tonu kia tae rā anō ki te kawea mai o “te kōhatu o runga rawa”, arā, kia oti te mahi.

GSAM 465.3Tirohia ngā tokoiti i te tau 1846, rawakore i ngā rauemi, rawakore i ngā āhuatanga katoa, engari he whakapono ki te Atua me te putunga o te pono, ā, tirohia te nui o te tipu o ā rātou mahi. Me whakaaro ki ngā rauemi kei a tātou ināianei: kua oti ngā pukapuka katoa te whakarite, te whakamāori, me te tā i ngā reo maha o te ao, ā, e rau rau ana ngā kaihoko pukapuka e tuku ana i ēnei pukapuka ki ngā kāinga o te iwi, ā, ia tau ka tae ki te $400,000 te uara. Mā te haere tonu o te manaakitanga a te Atua ki runga i te mahi, ka taea e tātou te titiro whakamua ki te angitu. Mā ēnei rauemi me ēnei tari e piki haere ana ia marama, me te whakawhirinaki ki a Karaiti, kāore he mea kē e tūmanakohia e tātou, engari ko tērā i waiatatia e Horomona mō te hāhi o te Atua i tōna puta mai i tōna āhua koraha, “e taupuhipuhi nei ki tāna i aroha ai,” i a ia e whakaatu ana i a ia e titiro whakamua ana, “ātaahua tonu ānō ko te marama, mārama rawa, koia anō kei te rā, whakawehi rawa, me te mea he taua e tare ana ngā kara.”10

GSAM 466Nā te Koha Poropiti i āwhina

GSAM 466.1Ehara i te mea i kite noa tātou kua whakatuwhera te mana whakahaere a te Ariki i te huarahi mō te hōrapa o te pono, ā, kua ū tōna manaakitanga motuhake ki ngā mahi kua mahia hei anga whakamua i ngā ara o tōna mana whakahaere, engari i te pikinga ake me te ahunga whakamua o te karere a te anahera tuatoru, kua whakawhiti kōrero ia ki tōna iwi mā te koha o te poropititanga. Ehara tēnei i te āhua o tētahi whakapuakitanga hou hei whakakapi i te Paipera, kāore hoki i te huarahi hei whakaputa kē i ngā akoranga o te Paipera, engari hei whakaatu kei hea, i tēnei ao, te mōrearea o te wehe atu i te māmā o te rongopai o te Karaiti, ā, kei te mōrearea ngā tāngata kia taka ki raro i te āhua o tēnei ao, kia mākona ki tētahi āhua o te tapu, kāore nei he mana.

GSAM 466.211Ki te titiro ki tēnei kaupapa i runga i te tauira o ngā poropiti o mua, i hoatu mai e te Ariki hei tētahi o ngā ture hei whakamātautau i ēnei whakaaturanga, ka kitea ngā take kotahi tonu e hiahiatia ai ēnei whakaaturanga ināianei, pēnei i ngā wā o mua; arā, te mōrearea i ia reanga kia whakakotititia te tangata i te huarahi o te pono e ngā whakaakoranga me ngā tikanga motuhake e rangona ana i taua reanga. Ko te āpōtoro Pāora, i a ia e kōrero ana mō te whakapuakitanga o ngā koha i whakatakotoria e te Ariki ki roto i te hāhi, ka mea ia he mea ēnei “kia tino rite ai te hunga tapu mō te mahi minita, mō te hanga i te whare, arā i te tinana o te Karaiti; kia tae katoa rā anō tātou ki te kotahitanga o te whakapono, o te mātauranga hoki ki te Tama a te Atua, kia tino tangata, kia eke ki te mēhua o te tino kaumātuatanga e tutuki ai ki tō te Karaiti. Kia mutu ai tō tātou tamarikitanga, te ākina, te kāhakihakina e ngā hau katoa o te whakaako, he whakawiringa kē nā te tangata, he māminga, he whakapōhēhē. Engari, kia kōrero pono ai i runga i te aroha, kia tupu ai tātou ki roto ki a ia i ngā mea katoa, ko te upoko nei ia, ko te Karaiti; nōna nei te tinana katoa, he mea whakapiri mārie, he mea āta hono e ngā meatanga a ngā hononga katoa, whakarite rawa ki te nui o te mahinga a ia wāhi, a ia wāhi, e mea ana i te tinana kia neke ake, hei whare e hanga ana i a ia i runga i te aroha.”12

GSAM 467.1Ka taea pea te whakapuaki i ngā āwangawanga kotahi mō ngā whakaaturanga o te koha matakite i ēnei rā, me te kaha kotahi i ngā rā o mua; arā, kei a mātou ngā Karaipiture, nō reira kāore he take mō ēnei koha. Heoi anō, e kī ana ēnei Karaipiture anō, kua waiho ēnei koha e te Karaiti ki roto i te hāhi kia mahi ai rātou tae noa ki te wā “ka tae mai te tino mea [te āhua tino oti],” ā, kia kaua te hāhi “e hapa i tētahi mea hōmai; i a koutou e tatari nā ki te whakakitenga mai o tō tātou Ariki, o Īhu Karaiti.”13

GSAM 467He aha te take kia whai mātou i ngā poropiti?

GSAM 467.2I whakaaro pea ngā tāngata o mua kua whai rātou i te ture matatika a te Atua i tuhia e tōna ake maihao ki runga i ngā papa toka; kua whai hoki rātou i ngā ture, ngā whakataunga, me ngā tohutohu i kōrerotia ki a Mohi i te waha o te Atua, ā, i tuhia āta; ā, he aha anō te mea e hiahiatia ana? Engari ahakoa ēnei pono whakamīharo katoa i ā rātou ringa, i pai ki te Atua kia kōrero ki a rātou “he maha ngā wāhi, he maha ngā huarahi,” mā ōna poropiti tapu.

GSAM 467.3Ka kitea e tātou i ngā taunakitanga a ngā poropiti rerekē, pērā i a Ihāia, Heremaia, Ehekiera, Raniera, Hōhea me ētahi atu, i ia take i whakaako i taua mātāpono nui kotahi mō te whakarongo ki te Atua; heoi anō, i whai ia poropiti i ngā whakatūpato motuhake mō te iwi o tōna wā, nā tō rātou hehema kia tōia atu i ngā mātāpono tapu o te tika e ngā tikanga rongonui o taua reanga i tukuna ai te poropititanga.

GSAM 468Te Hiahia o ngā Koha

GSAM 468.1Ahakoa ka taea te kī e kore e noho anake tā tātou whai i ngā akoranga whakamīharo o ngā Tuhinga Tapu o te Kawenata Tawhito, engari kei a tātou hoki ngā kupu a tō tātou Kaiwhakaora ake me ngā kupu a ngā āpōtoro; he aha anō te take kia rapu tātou i tētahi atu mārama? E mau tonu ana te mea, kua tohu whakamua ēnei āpōtoro tapu ki ngā rā whakamutunga, “puta mai ai ngā wā o te hē,” ā, ka mea anō, “ko te āhua o te karakia kei a rātou, tōna kaha ia whakakāhoretia iho,” ā, ka kī hoki, “ka kotiti kē atu ētahi i te whakapono, ka whakarongo ki ngā wairua tinihanga, ki ngā whakaakoranga a ngā rēwera.”

GSAM 468.2Nā runga i ēnei mea katoa, ko te iwi i kōrero ai a Pāora i āna tuhinga ki ngā tāngata o Teharonika, kāore e noho pōuri, kia kore ai e pā mai te rā o te Karaiti ki a rātou pēnei i tētahi tāhae, engari ko rātou he tamariki o te māramatanga, e akiakihia ana kia “Whakamātautauria ngā mea katoa” i roto i te ara o ngā “poropititanga,” kia “ū ki te pai.”14 He rite tēnei ki te kī atu ki a rātou, ko te hunga e tatari ana ki te haerenga mai o te Ariki Īhu Karaiti, ā, ka kitea rātou kua rite mō taua rā, ka whai whakaaturanga “pai”, pono hoki o te koha matakite i waenganui i a rātou.

GSAM 468Ngā Tohu o te Mutunga

GSAM 468.3Kei te wā tātou e nui ana ngā tohu puta noa i ngā taha katoa e whakaatu ana e tata ana te rā o te Ariki. Kei te wā tonu tātou i whakaritea kia ara ake tētahi iwi e mau ana i ngā whakahau katoa, ā, kia whai hoki i te “whakaatu o Īhu”15 — te “wairua o te poropititanga.”16 He aha tā tātou e kitea ana? Kua ara ake i roto i ngā ono tekau tau kua pahure ake nei he iwi pēnei, e kawe ana i tētahi karere pēnei tonu, ā, i waenganui i a rātou kua puta te koha matakite. Mā te whakamātautau i te koha i puta mā Mrs. E. G. White e ai ki ngā ture o te Paipera, kua kite mātou e tū ana ia i te whakamātautau i ia wāhanga katoa. Kāore i kitea, mai i te tīmatanga ki te mutunga, i ngā tuhinga katoa a Mrs. White, he rerenga kotahi e tuku ana i te mana iti rawa ki te hara, e whakaae rānei ki te wehe iti rawa i te kupu a te Atua. Kāore ēnei tuhinga i whakanoho i a rātou ake ki runga ake i te Paipera, engari e akiaki tonu ana kia tino āta rangahaua te kupu a te Atua, e tohu ana hei paerewa nui e whakawākia ai ō tātou take i te whakawā whakamutunga. I āna tuhinga, ka whakanuia a Karaiti ki mua i a tātou hei tauira kotahi anake hei whai mā tātou. Ka tino whakamāramatia a Karaiti hei tūmanako anake mō te wikitōria i konei, hei whare haumaru anake i te riri e heke mai ana, ko ia anake te ingoa me te huarahi e ora ai tātou.

GSAM 469He Whakamihi Whaiaro

GSAM 469.1Mō te hāngai ki a Mrs. White me te āhua o āna mahi, ka whakaurua ēnei kōrero i tuhia i te tau 1877 e tētahi i mōhio ki a ia, ā, i rangahau hoki i āna mahi mō ngā tau maha; ā, i muri i te whakamātautau mō te rima tekau mā toru tau pea, ngā tau o te aroturuki āta, ka tuku ahau i taku tautoko kāore nei he here ki ia whakaaro katoa i whakapuakina i roto i reira:—

GSAM 469.2“Mō te āhua Karaitiana o te Tuahine White, e tono ana ahau kia kī atu, e whakapono ana ahau he mōhio au ki tētahi wāhanga o tērā. Kua mōhio au ki a ia mō te tekau mā waru tau—he nui ake i te haurua o te hītori o tō tātou iwi. Kua tae au ki tō rātou whānau i ngā wā maha, i ētahi wā he maha ngā wiki. Kua tae rātou ki tō mātou whare me tō mātou whānau i ngā wā maha. Kua haere tahi au me rātou tata ki ngā wāhi katoa; kua noho tahi au me rātou i roto i te tūmataiti, i te marea hoki, i roto i ngā hui, i waho hoki o ngā hui, ā, kua whai au i ngā tino āheinga kia mōhio ki tētahi mea mō te oranga, te āhua, me te wairua o te Taina me te Tuahine White. Hei minita, me whakahaere au i ngā momo tangata katoa, me ngā momo āhua katoa, nō reira e whakaaro ana ahau ka taea e au te whakatau i tētahi mea mō te āhua o te tangata, i te iti rawa i muri i ngā tau maha o te mōhio piri ki a ia.
GSAM 470.1“E mōhio ana au he wahine whakaiti, he wahine māhaki, he wahine ngākau atawhai, he wahine rangatira a Tuahine White. Ehara ēnei āhuatanga o tōna āhua i te mea i whakakākahu noa, i whakatipuhia rānei, engari ka pua ātaahua, ka māmā hoki i tōna āhua taketake. Ehara ia i te tangata whakapehapeha, i te tangata whakapae tika mōna ake, i te tangata whakahirahira rānei, pēnei i ngā tangata hihiri whakapono hē katoa. Kua maha aku whakawhitinga kōrero ki ngā tangata hihiri whakapono hē, ā, i kitea e au he kī tonu rātou i ngā whakapae, i te whakapehapeha, he tere ki te tuku whakaaro, he whakahīhī mō tō rātou tapu, me ērā atu; engari i kitea e au he tino rerekē a Tuahine White i ēnei āhuatanga katoa.

GSAM 470He Hoa mō te Hunga Pōhara

GSAM 470.2“Ka taea e te tangata katoa, ahakoa te rawakore rawa, te iti rawa hoki, te haere noa atu ki a ia mō ngā tohutohu me te whakamārie, ā, kāore ia e whakahē i a rātou. E tiaki tonu ana ia i te hunga rawakore, te hunga kāore he āwhina, me te hunga e mamae ana, e whakarato ana i ā rātou hiahia, ā, e tautoko ana i ā rātou take.
GSAM 470.3“Kāore au i tino mōhio ki tētahi atu tangata e mau tonu ana te mataku ki te Atua i mua i a ia. Kāore he mahi e tīmata mēnā kāore he īnoi ngākau pono ki te Atua. Ka ako ia i te kupu a te Atua me te tino āta, me te mau tonu. Kua rongo au i a Tuahine White e kōrero ana i ngā rau wā, kua pānui au i āna taunakitanga katoa, puta noa, ā, he maha ngā wā i pānui ai au i te nuinga o ēnei, ā, kāore rawa i taea e au te kite i tētahi rerenga kōrero kotahi e hē ana i roto katoa i ēnei, ā, he tino mā, he tino Karaitiana hoki ngā mea katoa; kāore he mea e ārahi ana i te tangata kia wehe atu i te Paipera, i a Karaiti rānei; engari i reira ka kitea e au ngā karanga tino kaha kia whakarongo ki te Atua, kia aroha ki a Īhu, kia whakapono ki ngā Tuhinga Tapu, kia rapu tonu i ēnei. Kua riro mai i ahau he painga wairua nui, ngā wā kāore e taea te tatau, i ngā taunakitanga. Tūturu, kāore anō au kia pānui i ēnei taunakitanga me te kore e rongo i te rīria mō taku ngoikore ki te whakapono ki te Atua, taku ngoikore ki te whakapau manawa, me taku ngoikore ki te ngākau nui ki te whakaora i ngā wairua. Mēnā he āheinga tōku ki te whakatau tika, he māramatanga wairua rānei, ka kī atu au he wairua kotahi, he āhua kotahi hoki ngā taunakitanga nei me ngā Karaipiture.
GSAM 470.4“Mō te toru tekau tau [ka taea e tātou te kī ināianei, ono tekau tau] kua whakaponohia, kua pānuitia ēnei taunakitanga i waenga i tō tātou iwi. I pēhea te pānga ki a rātou? I ārahi rānei i a rātou kia wehe atu i te ture a te Atua? I ārahi rānei i a rātou kia whakarere i tō rātou whakapono ki a Karaiti? I ārahi rānei i a rātou kia whakakore i te Paipera? I ārahi rānei i a rātou kia riro hei iwi pirau, he iwi hē? E mōhio ana au ka whakataurite pai rātou ki tētahi atu hāhi Karaitiana.
GSAM 471.1“Ko tētahi mea i kitea e au, ko te mea nei, ahakoa ko ngā kaiwhakahē kino rawa atu o ngā whakakitenga a te Tuahine White, e whakaae ana he Karaitiana ia. Kāore au e mōhio me pēhea e taea ai e rātou tēnei whakaae. Ka ngana rātou ki te whakatika mā te kī kua tinihangatia ia. Kāore e taea e rātou te tohu i tētahi poke kotahi i tōna oranga katoa, kāore hoki he rerenga kōrero hē i āna tuhinga katoa. Me whakaae rātou he tino pai tētahi wāhanga nui o āna tuhinga, ā, ko te tangata e whai ana i ngā mea katoa e kī ana ia, he Karaitiana pai, e tino mōhio ana ka tae ki te rangi. He tino rerekē tēnei, mēnā he taputapu ia a te rēwera, i whakahihikoia e Hātana, mēnā rānei he hē āna tuhinga, he whakaaro pōrangi noa iho nō tōna ake hinengaro.”

GSAM 471Ngā Tāngata Tauhou e Whakapuaki Ana mō ngā Tuhinga

GSAM 471.2Ka tukuna ana ā mātou pukapuka ā-wā e mau ana i ngā tuhinga a Mrs. White, ka rapua ēnei e te hunga tino whakaiti, e mataku ana ki te Atua, ā, e ū ana ki te whakapono. I a rātou e pūrongo ana mō ā rātou pānui, ka mea rātou, “He tino hiahia tā mātou ki ngā tuhinga a Mrs. White. He tino whaihua ēnei, he kī tonu i ngā akoranga hei ārahi i te tangata kia tata ake ki te Ariki, kia whakaiti ake, kia mataku ake ki te Atua, kia ū hoki ki te whakapono. He tino rite ēnei tuhinga ki te āhua o te Paipera, ā, i a mātou e pānui ana, ka pērā te āhua, me mea kua whakaaweawehia a Mrs. White kia tuhi i tēnei āhua.” Koia tēnei te taunakitanga i roto i ngā tini take a te hunga e tuhituhi ana ki ā mātou kaimahi mihinare, tae atu hoki ki te hunga kāore he mōhio iti rawa e riro mai ana ngā whakaaro a Mrs. White i roto i te whakakitenga tapu.

GSAM 471Pūtake o te Whakahē

GSAM 471.3I te mea kei mua i a tātou te āhua i puta i tēnei koha, ka ara ake te pātai, Nō hea, ā, he aha i ara ake ai te whakahē ki te whakaaturanga o tēnei koha? ā, he aha ngā hua i puta i te hunga i whakahē? I te mātakitaki āta i tēnei take mai i te tau 1852, kua kitea e au, i te nuinga o te wā, i ahu mai te whakahē ki tēnei whakaaturanga i te hunga i whakatikatikahia mō ngā ngoikoretanga o tō rātou āhua, mō ngā tikanga hē, mō tētahi huarahi hē rānei i tō rātou ara ora. He tokomaha o te hunga i whakatikatikahia ka whakahē, e mea ana kāore rātou i te kino pēnei i tā te taunakitanga i whakaatu ai, ā, ka whakaatu rātou ka taea e rātou te piri ki te pono ahakoa ka haere rātou i te huarahi e whakahē ana i te whakatikatika i hoatu ki a rātou. Kua whakaatu te wā kua whakahē te nuinga o rātou i tō rātou whakapono, ā, kua wehe katoa i ngā rārangi. Kua kite ētahi i tō rātou hē, ā, kua mau kaha ake ki te pono. Ka ara ake te pātai, Mēnā e ārahi ana te Ariki i te hunga e whakahē ana i tēnei koha, he aha i ngaro ai tō rātou wairua, ā, i huri whakamuri ai rātou i te Atua? Ko te ture a tō tātou Kaiwhakaora, me mōhiotia te rākau i tōna hua. E tino whakaū ana ia, “e kore anō te rākau kino e hua i te hua ātaahua.”

GSAM 472Te Hinganga o te Whakatete

GSAM 472.1Ka maumahara tātou ki ngā wā i whakatūria ai he whakatete whakahaere ki ngā taunakitanga a Mrs. White, me te whakapuaki ka whai angitū nui tā rātou mahi i te wā tonu ka whakakore rātou i aua taunakitanga. Heoi anō, kua tino rahua rātou ki te whakatutuki i ngā hiahia o ō rātou tūmanako. Whai muri i ngā tau maha o te whawhai, kāore rātou i tuku tohu ake mō te hora i te pono o te hāpati ki te ao, he rite tonu ki ngā mahi a ērā atu o tō rātou momo i ngā tau whā tekau mā iwa ki muri. Mēnā he mahi motuhake a te Ariki tō rātou, he aha i kore ai e nui ake te angitu i whai i tō rātou karere?

GSAM 472Kei hea te Angitu?

GSAM 472.2Heoi anō, i a tātou e titiro ana ki taua karere e pānuitia ai ngā ture a te Atua, te whakapono hoki o Īhu ki te ao—he karere e hono ana ki tēnei whakaaturanga o te koha poropiti, me ōna tohutohu, ōna akoranga, me ōna whakatūpato—ka kite tātou kua anga whakamua pakari, kua ū tonu tōna ahunga mai i tōna tīmatanga tae noa ki ēnei rā. Mā te whakarongo ki ngā tohutohu a te Ariki i roto i taua koha, ā, mā te anga whakamua i runga i te kaha o te Ariki, kua huri kē te karere i te ao, pērā i tā mātou i whakaatu ai, ā, kei te tere haere ki “ngā iwi katoa, ki ngā hapū, ki ngā reo, ki ngā huihuinga tāngata.”

GSAM 473.1Mō tana ahunga whakamua i ngā rā o mua, ka taea e tātou te kī kua whakamanahia te kupu a te Atua i tana kī: “E kore tētahi patu e hangā ana mōu e mārohirohi.” Tūturu ana, kua kitea te ringa o te Atua i te angitū i hāngai ki te aranga ake me te ahunga whakamua o tēnei nekehanga nui o te taenga mai tae noa ki tēnei wā, ā, mō āpōpō ka whakawhirinaki mātou ki te whakatutukitanga tūturu o tana kupu: “kua hoatu e ahau ki tōu aroaro he tatau puare, e kore nei e taea te tūtaki e tētahi.” I roto i tēnei māia ka taea e tātou te waiata me te tino māia:—

GSAM 473.2“Nō te mea kua noho ia ki a mātou,
GSAM 473.2Ā, kei a mātou tonu ia,
GSAM 473.2Ā, kua oati ia kia noho tahi mai ki a tātou
GSAM 473.2Ki te mutunga.”

Ngā kīwae

  1. Whakakitenga 3:8. ↩
  2. Whakakitenga 3:3. ↩
  3. Whakakitenga 3:10, 11. ↩
  4. Waiata 124:1-8. ↩
  5. Ihāia 56:1, 2. ↩
  6. Ihāia 58:8, 13. ↩
  7. Āmoho 7:2. ↩
  8. Hakaraia 4:10. ↩
  9. Hakaraia 4:7. ↩
  10. Waiata a Horomona 6:10. ↩
  11. Hēmi 5:10. ↩
  12. Epeha 4:12-16. ↩
  13. 1 Koriniti 1:6, 7. ↩
  14. 1 Teharonika 5:5, 20, 21. ↩
  15. Whakakitenga 12:17. ↩
  16. Whakakitenga 19:10. ↩

Kīwae

Hoki