Upoko 12 — Te Pōuri o te Ngākau—Te Pukapuka Kawa
GSAM 185.1“Ka tango ahau i te pukapuka nohinohi i te ringaringa o te anahera, kainga ana e ahau; ā, i reka anō ki tōku māngai, ānō he honi. Nō tāku kainga kua kawa tōku kōpū. Ā, ka mea mai rātou ki ahau, ‘Me poropiti anō koe mō ngā huihuinga tokomaha o ngā tāngata, o ngā iwi, o ngā reo, o ngā kīngi.’ Nā, kua hōmai ki ahau he kākaho e rite ana ki te tokotoko, ā, ka mea mai tētahi, ‘E ara, ka whanganga i te whare o te Atua, me te āta, me te hunga e koropiko ana i roto.’”1
GSAM 185.2I roto i te reo o te Paipera, ko te “kai” i tētahi pukapuka e tohu ana i te whiwhi i te pono kia taea ai te whakamōhio atu ki ētahi atu, pērā i te kitea i roto i a Ehekiera, i reira ka whakaaturia ki te poropiti “tētahi pukapuka,” ā, ka mea atu ki a ia, “kainga tēnei pukapuka, ka haere, ka kōrero ki te whare o Īharaira.” I muri i tana kai i te pukapuka, ka mea ia, “Kātahi ka kainga e ahau. Nā, me te honi taua mea i roto i tōku māngai te reka.”2
GSAM 185.3Ka whakamahi te poropiti Heremaia i tēnei tauira anō: “I kitea āu kupu, ā, kainga ake e ahau, ā, ki ahau hei whakakoa, hei whakahari āu kupu mō tōku ngākau.”3 Mai i tēnei reo ka ako tātou ko te “reka” o te pukapuka i te wā e kai ana he tohu i te hari me te mākona e rongo ana te hunga e kai ana i te kupu a te Ariki.
GSAM 185Te Pukapuka: Reka, kātahi ka Kawa
GSAM 185.4Ko te pukapuka i whakahuatia i roto i te Whakakitenga 10, e ai ki te kī, he reka pēnei i te mīere ki te kai, engari i te wā tonu i kai ai, ka “kawa” (rānei, i ētahi whakamāoritanga, “i te wā tonu i nakunaku ai au i taua mea, i roto i taku puku ka picra”4), koia tērā te pukapuka i pānuitia ai e te anahera, i runga i te mana o te kaihanga o te rangi, o te whenua, me te moana, “Kāhore ake he tāima.” Nā reira, ko te kai i tēnei pukapuka e tohu ana i te whakaae harikoa ki te pānui wā. Ko te kawa ohorere o te wāhanga kai ki te hunga i kai ai e tohu ana i te rerekētanga pōuri i roto i ā rātou wheako i muri i te pau o te wā o te pukapuka, ā, ka kitea e rātou kua tino pōuri rātou i ā rātou tūmanako.
GSAM 186Te Pānuitanga o te Wā he Kai Reka
GSAM 186.1Ko te pānuitanga o te wā i te tau 1844 he rongo harikoa tūturu ki te hunga i whakapono, ā, kāore rawa he ruarua i a rātou mō te tūmanako kia tere rawa te whakaoranga ake tonu i ngā kino katoa, ngā pōraruraru, me ngā pōuritanga o tēnei ao hara. Ko te whakaaro ka whakakororiahia rātou, ka whakamanahia kia kore e mate, ā, ka noho ki te tāone kōura o te Atua me tō rātou Kīngi i roto i ngā wiki poto e heke mai nei, he mea whakahihiko tūturu ki te wairua. E ai ki tā tētahi i whai i taua wheako i kī ai, “Ka taea e te hunga e aroha pono ana ki a Īhu te mārama ki ngā kare ā-roto o te hunga i mātakitaki me te tino hihiri mō te taenga mai o tō rātou Kaiwhakaora.... I tata atu mātou ki tēnei haora me te māhaki me te tapu. I okioki ngā kaiwhakapono pono i roto i te hononga reka ki te Atua, hei tohu mō te rangimārie ka riro mā rātou ā muri ake nei i te ao kanapa. Kāore e taea e te hunga i whai i tēnei tūmanako me tēnei whakawhirinaki te wareware i aua haora taonga o te tatari.”
GSAM 186.2Ko te tūnga tino uaua o te whakamātautau o te hunga i kitea i te tekau mā tahi o te marama tuawhitu e noho tonu ana i roto i tēnei ao pōuri o te whakamātautau me te whakawai, ā, me aro atu rātou ki te whakamā, ki ngā kata whakatoi, me te tāwai a te hunga i akiakihia e rātou i ngā haora i mua kia whakarite ki te tūtaki ki tō rātou Ariki, ka kitea he whakaahua tika i roto i te kōrero mō Meri i tana “tū tonu i waho o te urupā tangi ai;” ā, i te wā i pātai atu ai ngā anahera ki a ia, “E tai, he aha tāu e tangi?” ka mea ia ki a rātou, “Kua tangohia e rātou tōku Ariki, e kore hoki ahau e mātau ki te wāhi i whakatakotoria ai ia.”5
GSAM 187Kua pōuri, engari kāore i te ngākau pōuri
GSAM 187.1Ko te hunga i puta i roto i tēnei āhuatanga whakamātautau i kī mōna:
GSAM 187.1“I raruraru, i pōuri hoki mātou, engari kāore mātou i whakakore i tō mātou whakapono. I mōhio mātou kua tutuki i a mātou ā mātou haepapa; kua ū mātou ki tō mātou whakapono whakahirahira; i pōuri mātou, engari kāore mātou i ngākaukore. I hiahiatia e mātou he manawanui mutunga kore, nā te mea he tokomaha te hunga whakahī. He maha ngā wā i mihi mai rātou ki a mātou mā ngā kōrero whakaiti e pā ana ki tā mātou pōuri o mua. ‘Kāore anō koutou kia piki ake; āhea koutou e piki ake ai?’ me ērā atu kōrero whakakatakata pēnei i tukuna nuitia ki a mātou e ō mātou hoa o te ao, ā, ahakoa e ētahi e kī ana he Karaitiana rātou, i whakaae ki te Paipera, engari kāore i ako i ōna pono nui, hira hoki. I piri tonu te mate ki a mātou; i huri noa ngā pānga o te kanga ki a mātou. He uaua ki te kawe anō i ngā āwangawanga whakararuraru o te ao, i whakaaro mātou kua waiho ake mō ake tonu atu.”
GSAM 187Whakatairite ki ngā Ākonga i Pōuri
GSAM 187.2Ko ngā kare ā-roto o ēnei tāngata, i te whakataurite ki tō rātou harikoa i ngā haora i mua, me pērā ki a rātou te kawa tino kaha o te picra. I whakapae te ao i ō rātou taha, pērā hoki i te nuinga i muri i te whakamatenga o te Karaiti ki te rīpeka, ka whakakāhore ngā kaiwhakapono i tō rātou whakapono, ā, ka hono atu ki te tāwai mō tō rātou ake pōrangi e whakaarohia ana. I ako wawe rātou, ā, i ohorere rātou, kāore te aroha ki te taenga mai o te Ariki i ngāwari te whakakore i ngā ngākau o te hunga i tino whakatapua ki te Atua.
GSAM 187“Kīhai ahau i noho i roto i te whakaminenga o te hunga whakahī”
GSAM 187.3Ko te ara i whai ai ēnei tangata ngākau pono, me ō rātou kare ā-roto, kua tino tautuhia e ngā kupu a te poropiti Heremaia, ā, e kī ana ia,
GSAM 187.3“I kitea āu kupu, ā, kainga ake e ahau, ā, ki ahau hei whakakoa, hei whakahari āu kupu mō tōku ngākau; kua huaina hoki tōu ingoa mōku, e Ihowā, e te Atua o ngā mano. Kīhai ahau i noho i roto i te whakaminenga o te hunga whakahī, kīhai i whakamanamana atu; i noho mokemoke ahau, he whakaaro ki tōu ringa; kua whakakīia nei hoki ahau e koe ki te riri. He aha tōku mamae i mau tonu ai, tōku patunga tē mahu ai, tē pai ai ki te rongoā? Ka rite rawa rānei koe ki ahau me te awa pāremoremo, me ngā wai e kore e mau?”6
GSAM 188Ko James White mō te Pōuri o te Ngākau
GSAM 188.1He torutoru rerenga poto mai i ētahi o ēnei i pōuri, i tūmanako hoki, ka whakarato i tētahi whakaaro pai mō te āhuatanga. Ko te tuatahi nō te Minita James White, i whakapau kaha i te angitu i ngā tau 1843 me 1844. E kī ana ia:—
GSAM 188.2“He tino pōuri te pōraruraru i te hipanga o te wā. I tuku ngā kaiwhakapono pono i ngā mea katoa mō te Karaiti, ā, i noho tahi rātou i tōna aroaro, kāore anō kia pērā i mua. I whakaaro rātou kua tukuna e rātou tō rātou whakatūpato whakamutunga ki te ao, ā, kua wehe rātou, he nui, he iti rānei, i te mano kāore i te whakapono, e tāwai ana. Ā, i runga i te manaakitanga a te Atua ki a rātou, i kaha ake tō rātou hiahia ki te noho tahi me tō rātou Ariki e tūmanakohia ana kia tae wawe mai, me ngā anahera tapu, i tō rātou noho ki te taha o te hunga kāore i whakapono, e whakakatakata ana. I whakakī te aroha o Īhu i ngā wairua, ā, i whiti i ngā kanohi katoa; ā, me ngā hiahia kāore e taea te whakamārama, ka īnoi rātou, ‘Haere mai, e te Ariki Īhu, haere mai wawe,’ engari kāore ia i tae mai.
GSAM 188.3“Engari kāore te Atua i whakarere i tōna iwi.... Ā, i tae mai ki ngā hinengaro me ngā ngākau o te hunga whakamātautaua, e tatari ana, ngā kupu pērā i ēnei ki ngā Hiperu, me te kaha motuhake me te whakamārie: ‘Nā, kaua e whakarērea tō koutou māia, he rahi hoki tōna utu. Ko te mea hoki hei matenuitanga mā koutou he manawanui; kia oti ai i a koutou te mahi tā te Atua i pai ai, e riro tonu ai i a koutou ngā mea i whakaaria mai rā. ‘Potopoto kau ake hoki, ā, ka tae mai tēnei e haere mai nei, e kore anō e whakaroa. Mā te whakapono ia e ora ai te tangata tika; ā, ki te hoki tētahi ki muri, e kore tōku wairua e āhuareka ki a ia.’ Otiia, ehara tātou i te hunga e hoki ana ki muri, ki te whakangaromanga, engari nō te hunga e whakapono ana, ā, ora ana te wairua.’7 Ko ngā take whai pānga i tēnei wāhanga o te Paipera ko ēnei:—
GSAM 188.4“1. Ko te hunga e kōrero atu nei te kaituhi ki a rātou kei te mōrearea kia whakakore i tō rātou whakawhirinaki ki ngā mea i tika ai rātou.
GSAM 189.1“2. Kua mahia e rātou te hiahia a te Atua, ā, kua kawea rātou ki taua āhua whakamātautau i reira he mea tika kia manawanui.
GSAM 189.2“3. Ko te hunga tika i tēnei wā me ora mā te whakapono, ehara i te mea mā te ruarua mēnā kua mahia e rātou te hiahia o te Atua, engari mā te whakapono ki ngā mea i mahia ai e rātou te hiahia o te Atua.
GSAM 189.3“4. Ko te hunga kāore e manawanui ki te whakamātautau o te whakapono, engari ka whakakore i tō rātou whakawhirinaki ki te mahi i mahia ai e rātou te hiahia o te Atua, ā, ka huri whakamuri, ka haere tika ki te huarahi ki te ngaromanga.”8
GSAM 189Nā N. Southard, Etita o te Midnight Cry
GSAM 189.4I roto i te Midnight Cry o Oketopa 31, 1844, tata ki te tekau rā i muri i te mutunga o ngā rā rua mano toru rau, i whakaputaina te whai ake nei i te pene a te etita:—
GSAM 189.5“I te tirohanga ki ngā āhuatanga katoa e pā ana ki tēnei nekehanga, ki ngā hua manaakitanga i puta ki ngā hinengaro o ngā tamariki a te Atua, me te riri me te kino i whakaaturia e ōna hoariri, me whakaaro tātou he ‘karanga o waenganui pō’ tūturu tēnei. Ā, mēnā he rā ruarua ā mātou hei whakamātau i tō mātou whakapono, kei te hāngai tonu ki te kupu whakarite mō ngā kōtiro tekau; nō te mea, i te oti o te ara ake me te whakatika i ā rātou rama, he wā tonu ka mate haere ngā rama o ngā kōtiro pōrangi. Kāore tēnei i taea kia puta i mua i te paunga o te rā tekau; nō te mea, kia tae rā anō, ka mura tonu ā rātou rama. Nā reira, me pahure tērā rā kia tukua e te hunga maharakore tō rātou whakapono, pērā anō i te mea i tika kia pahure te tau 1843 mō te wā whakaroa. Nō reira, ehara te whakaroa iti i te take mō te pōuri, engari e whakaatu ana i te tika o te Atua i te whakatutuki i āna kupu. Nā reira, kia mau tā tātou whakaae ki te mea e tūmanakohia atu nei, kei ngāueue; he pono hoki tā te kaiwhakaari mai.”
GSAM 189Nā Joseph Marsh, Etita o te Voice of Truth
GSAM 189.6I roto i te Voice of Truth o Nōema 7, 1844, ka pānui tātou:—
GSAM 189.7“Ka whakaae mātou me te hari kua hē mātou i te āhua o te kaupapa i tūmanakohia e mātou kia puta i te rā tekau o te marama tuawhitu; engari kāore anō mātou e whakaae kāore i tutuki i tō tātou Tohunga Nui i taua rā ngā mea katoa i tika ai kia tūmanakohia e mātou i runga i te tauira. Ināianei e whakapono ana mātou i tutuki.”
GSAM 190.1I tūmanakohia e ngā Atewenetiti ka mutu ngā rā rua mano toru rau i te tekau o te marama tuawhitu, i te tau 1844, ā, i taua rā ka whakaoti a Karaiti i tana mahi tohunga tapu, ka hoki mai ki te whenua hei manaaki i tōna iwi. Nā ngā rangahau ā muri ake nei i whakaatu ko te tīmatanga o tana mahi horoi i te wāhi tapu rangi i puta i taua rā, ehara i te whakaoti i tana mahi tohunga tapu.9 Engari, i te mea kāore i whakaarohia te mahi horoi i te wāhi tapu hei wāhanga o ngā mahi tohunga a Karaiti, i kīia ko te horoi i te wāhi tapu hei horoi i te whenua mā te ahi i te taenga mai o Karaiti. Mēnā kāore i te katoa, ko te whenua o Kanaana i te iti rawa ka horoia i taua wā.
GSAM 190Te Wāhi Tapu i Whakaarohia ko te Whenua
GSAM 190.2Ka puta tēnei whakaaro i roto i tētahi tuhinga nā Geo. Storrs i te Midnight Cry o te 25 o Āperira 1844. Ka pātai ia, “He aha te wāhi tapu hei horoi? I mua, i whakapono au ko te whenua katoa. E whakapono tonu ana au he wāhanga tēnei o te whenua. Engari he aha te wāhanga? Koinei te pātai ka ngana ahau ki te whakautu.”
GSAM 190.3Ka whakahua ia i te oati ki a Āperahama, te whakapūmau i taua oati ki a Īhaka, me tana whakahou ki a Hākopa, ā, kātahi ka whakahua i te waiata a Mohi, i tuhia e Miriama i muri i te whakawhiti i te Moana Whero, i waiatatia ai e rātou: “Māu rātou e kawe atu, e whakatupu ki te maunga, ki tōu kāinga ō mua iho, ki te wāhi, e Ihowā, i hangā e koe hei nohoanga mōu, ki te wāhi tapu, e te Ariki, i whakapūmautia e ōu ringa.”10
GSAM 190.4Mēnā ka whakatairite āta te kaipānui i te tuhinga o runga ki te pūrongo o tōna whakatutukitanga i tuhia e te kaituhi o ngā Waiata, ka kite ia kāore e kī ana ko te whenua o Palesetina anō he wāhi tapu. Ka mea a Rāwiri, i a ia e kōrero ana mō te ārahi a te Ariki i ngā tamariki o Īharaira: “ka kawea rātou e ia ki te rohe o tōna wāhi tapu, ki tēnei maunga, i hokona nei e tōna matau.”11 I roto i te waiata i te Moana Whero ka kī mō te whenua o Kanaana, koinei te wāhi i hangaia e ia hei “nohoanga mōu, ki te wāhi tapu.” Nō reira, i tēnei rerenga mai i ngā Waiata, ko te Maunga Mōria, i reira i hanga ai te wāhi tapu, ka kīia noa ko “te rohe o tōna wāhi tapu.” Engari i taua waiata anō ka kīia, “ko te hapū o Hūrā tāna i whiriwhiri ai, ko Maunga Hiona tāna i aroha ai. Ā, whakatūria ana e ia tōna wāhi tapu kia pērā me ngā wāhi teitei; me te whenua i whakapūmautia e ia mō ake tonu atu.”12
GSAM 191Te Horoi i te Wāhi Tapu i Whakaarohia ko te Horoi i te Whenua
GSAM 191.1I roto i te tuhinga i whakahuatia ake nei, i muri i te whakahua i te taunakitanga i whakaarohia hei whakaatu ko te whenua, ko te whenua o Palesetina rānei i te iti rawa, te wāhi tapu, ka whai tonu te minita ki te pātai, “Ka pēhea te horoi i te wāhi tapu?” I ngā kupu a te poropiti Mika, ka whakahoki ia, “Nō te mea, nanā, kei te puta mai a Ihowā i tōna wāhi, ka heke iho ia, ka takahi ki runga ki ngā wāhi tiketike o te whenua. Ā, ka rewa ngā maunga i raro i a ia, ka ngātata ngā raorao, ka rite ki te wāki i mua i te ahi, ki ngā wai i ringihia ki te wāhi paripari.”13
GSAM 191.2Nā te whakaaro i whakaaetia whānuitia i taua wā, ko te whenua te wāhi tapu, ka mārama wawe te kaipānui he aha i whakapono ai rātou, kāore he ruarua, ka tae te Ariki i te mutunga o ngā rā rua mano toru rau, ā, ka horoi ia i te whenua i te āhua i whakamārama ai a Mika. Ahakoa ngā whakahē katoa i ara ake ki ngā Atewenetiti, kāore tētahi o ngā kaiwhakahē i tohu mai, kāore te horoi o te whenua e te ahi hei kaupapa kia tū hei horoi i te wāhi tapu i te mutunga o ngā rā rua mano toru rau.
GSAM 191Ngā Āpōtoro i Pōuri, Heoi anō i Whakatutukihia te Paipera
GSAM 191.3Ehara tēnei i te tauira anake i mahi ai te tangata i te hiahia o te Ariki, i whakatutuki i te Paipera, heoi, i pōuri tonu rātou i ā rātou tūmanako nā te mea kāore rātou i mārama ki te āhua o te kaupapa hei whai ake. Nō reira, pēnei tonu i ngā āpōtoro o te Karaiti. Ina noho ia ki runga i te kūao kāihe, e eke ana ki Hiruhārama, ka karanga rātou i te maumahara ki ngā kupu a te poropiti:14 “hāmama, e te tamāhine a Hiruhārama! Nanā, ko tōu Kīngi e haere nā ki a koe; he tika ia, he whakaora, he ngākau māhaki, e noho ana i runga i te kāihe, i te kūao anō, i te tama a te kāihe.”15 He tino hira kia tangi i taua wā, ā, mēnā ka noho puku rātou, ka tangi ake ngā toka.16 I whakaaro ngā ākonga i taua wā, i reira rā, ka eke a Karaiti ki te torona o Rāwiri hei kīngi ā-ao (“i tūmanako anō mātou ki a ia, māna e whakaora a Īharaira”17), nō reira ka tangi rātou, “Ka whakapaingia te rangatiratanga e haere mai ana, te rangatiratanga o tō tātou matua o Rāwiri!”18 E hia ngā karanga i puta i taua wā, mēnā i mārama rātou i roto i te wiki kotahi kua mate a Karaiti, e takoto ana i roto i te urupā o Hōhepa, ā, ka karapotiia e ngā kaitiaki Rōmana? E hia hoki te nui o te hoatu “korōria” ki te Atua me te whakataputapu i puta i waenga i ngā Atewenetiti i te tau 1844, mēnā i mārama rātou ko te horoi i te wāhi tapu i te mutunga o ngā wā matakite hei roa mō ētahi tau i mua i te taenga mai o te Ariki?
GSAM 192Kāore he hē i te tatau i ngā rā 2300
GSAM 192.1I a tēnei iwi e āta tirotiro ana i ā rātou tatau i te wā, kāore i kitea e rātou he hē; engari kāore te Ariki i tae mai, kāore hoki te whenua i horoia e te ahi. He aha te tikanga? He tino mōhio rātou kua noho te Ariki ki a rātou i roto i te nekehanga nui; engari ināianei kei te pōraruraru rātou. Kāore i ngāueue tō rātou whakawhirinaki ki te Ariki. I mōhio rātou kāore ia e waiho i a rātou. Ka puta mai te mārama i tētahi puna. Ko te pātai whakamātautau i mua i a rātou e kīia ana i ngā kupu a Heremaia kua whakahuatia ake nei, “Ka rite rawa rānei koe ki ahau me te awa pāremoremo, me ngā wai e kore e mau?” Kāore te whakapono i whakatipu i tēnei ruarua, nā te mea i puta ki ō rātou hinengaro ngā kupu a te Ariki mā te poropiti Hapakuku mō te matakite, “e whawhai ana ia ki te mutunga, ā, e kore e teka.”19 Ko te rerenga kōrero i kīia kē e te etita o te Voice of Truth e whakaatu ana i tō rātou tūnga: “Kāore anō mātou kia whakaae kāore i oti i tō mātou Tohunga Nui i taua rā tonu ngā mea katoa i whakaaetia e te tauira kia tūmanakohia e mātou.”
GSAM 193Te Māramatanga mō te Wāhi Tapu kua Kimihia
GSAM 193.1I kī mai a Hiram Edson nō Port Gibson, Niu Ioka, ki a au, i te rā i muri i te hipanga o te wā i te tau 1844, i a ia e īnoi ana i muri i ngā paihere kānga i tētahi māra, ka tau mai te Wairua o te Atua ki a ia i te kaha rawa, ā, ka tata ia ki te hinga ki te whenua; ā, ka puta mai he whakaaro ki a ia, “Kei te rangi te wāhi tapu hei horoi.” I whakamōhio ia i tēnei whakaaro ki a O. R. L. Crosier, ā, i āta rangahaua e rāua ngātahi tēnei kaupapa. I te tīmatanga o te tau 1846, i tāia i roto i te Day Star, he niupepa i whakaputaina i Cincinnati, Ohio, he whakamārama taipitopito mō te pātai o te wāhi tapu i runga i te tirohanga o te Paipera, nā Mr Crosier i tuhi. I roto i taua tuhinga roa, i whakaaturia ko te mahi horoi i te wāhi tapu te mahi whakamutunga a te Karaiti hei tohunga nui mō tātou, i tīmata i te tau 1844, ā, ka mutu i mua tata i tōna taenga mai anō i roto i ngā kapua o te rangi hei Kīngi o ngā kīngi, hei Ariki o ngā ariki.
GSAM 193Ngā Hāhi e Rapu Ana i Ngā Mema Kua Ngaro
GSAM 193.2Kua pahure te tekau o te marama tuawhitu, ā, i whakaaro ngā hāhi ka māmā te whakahoki mai i ngā mema kua ngaro, i wehe atu i a rātou i raro i te “karanga o waenganui pō” me te karere a te anahera tuarua; engari i tino pōuri rātou i tēnei, ā, ka whakaaturia tēnei e te whakautu e whai ake nei ki ngā tono pōraruraru kia hoki ki ā rātou whakahaere o mua, i tukuna i roto i te Midnight Cry o Tīhema 26, 1844:—
GSAM 193.3“Engari he aha ngā kōrero pono? E mōhio pai ana rātou, i roto i te nuinga o ēnei hāhi, ko ngā kaupapa matua nei: ‘te huringa o te ao,’ ‘te mano tau,’ me ‘te hokinga mai o ngā Hūrai ki Palesetina,’ i mua i te taenga ake ā-tinana o te Kaiwhakaora. Ko te hunga e hoki ana ki te noho i raro i ngā waiata whakamoe o ēnei akoranga kāore i te hāngai ki te Paipera, kāore i te whai whakaaro, e mōhio ana rātou; ā, ko tērā mahi he ‘hoki whakamuri’ tūturu.
GSAM 194.1“Nā te rironga mai o te ‘herekoretanga’ i runga i te tikanga o te Paipera, he tino haumaru ake te ‘peke whakamua’ i te ‘hoki whakamuri’ rānei, i te ‘taui whakamuri’ rānei, otirā i tēnei wā, ka tata rawa te hoatu i te korona korōria ki te hunga pono ki a Karaiti Īhu.”
GSAM 194.2Ko te huarahi a ngā hāhi i te whakaroa i te taenga mai o te Ariki mā te tautoko i ngā akoranga kāore i te hāngai ki ngā tuhinga tapu i whakahuatia ake nei, i whakaaweawe i ngā Atewenetiti ki ēnei kupu a te poropiti Ehekiera: “E te tama a te tangata, nanā, e kī ana te whare o Īharaira, ‘Mō ngā rā maha te kitenga e kitea nei e ia, ko ngā wā i tawhiti rawa tāna e poropiti nei.’” I taua horopaki anō ka kitea te whakautu i whakamahia e ngā Atewenetiti, “Mō reira kī atu ki a rātou: Ko te kupu tēnei a te Ariki, a Ihowā: E kore tētahi o āku kupu e kūmea kia roa ā muri nei; engari, ko te kupu e kōrerotia e ahau ka oti, e ai tā te Ariki, tā Ihowā.”20
GSAM 194“Me Poropiti Anō Koe”
GSAM 194.3Ko te hunga i “kai” i te pukapuka, ā, i tuku i te pānui “mō te wā”, i whakaaro kua oti tō rātou mahi mō te ao; nō reira te whakapuaki me whakaako anō rātou i ngā iwi, i ngā reo, i ngā kīngi. He wāhanga anō o te mahi, kāore anō kia kitea, me oti ināianei—ko te whakaatu ki te iwi i te āhua tūturu o te temepara o te Atua i te rangi me ngā mahi i tōna āta. He mea tika te whakahau kia ine i te temepara21 kia mōhio ai ki te āhua o te kaupapa ka puta i te mutunga o te wā matakite, ā, kia taea ai te whakamārama i ngā kupu nei, “ko reira te wāhi tapu purea ai.”
GSAM 194.4Me mōhio, i puta mai te anahera o tēnei pānui wā i te rangi, ā, i mua i te otinga o tōna mahi, ka tuku ia i tētahi whakahau kia whakaako anō i te iwi. Nā reira, me whai tohu mārama te karere e whakamārama ana i te pātai mō te wāhi tapu, e whakakaha ana i te ngākau o te hunga i pōuri, ā, i taua wā anō, e whakarato ana he “kākaho,” he “tokotoko” rānei, he ture rānei, hei āwhina i te iwi a te Atua ki te whakamātau i tō rātou tūnga matatika i mua i a ia; me whakaatu hoki he karere nā te rangi, ehara i te mea nā te tangata.
GSAM 195Nā te Whakatoihara i Ārai te Uru ki te Iwi
GSAM 195.1Ko te whakatoihara i reira mō te akoranga o te taenga mai he ārai tata kore e taea te whakawhiti mō te iwi; ā, ki te ngana anō ki te whakaako i a rātou me te kore he mārama, he mārama tika mō te take o te pōuri, kāore he painga. Me whakahihiko anō ngā wairua o ngā kaiwhakapono Atewenetiti i tētahi whakahau rangi, i mua i te tika o te whakaako i te iwi; ā, me pēhea e tutuki ai tēnei? Ka taea anō tēnei mā te mātauranga tangata anake? Rānei ka mākona te hunga i wheako i te mahi hōhonu o te Wairua o te Atua i raro i te nekehanga o mua, mā te whakaaro tangata noa iho? Kāore he mea hei whakaora i a rātou i ā rātou raruraru, heoi anō he mahi pērā i te “karere a te anahera tuatoru”22; ā, i whakatūria tēnei, kaupae i muri i te kaupae, i runga i tō rātou āhei ki te whiwhi, ā, i mau mai ngā taunakitanga tino whakapūmau he mea nō te rangi.
GSAM 195Me he hipi hēparakore
GSAM 195.2Anei te hunga nui o te rōpū o te taenga mai, i tētahi āhua, hei hipi hēparakore, ā, i ngā mano o rātou i wehe noa iho i ngā hāhi katoa me ngā whakapono i ngā wiki ruarua i mua, kāore he whakahaere ā-tangata e whai kawenga ana mō tō rātou oranga wairua. Kāore he kaitohutohu ā-ao hei whakawhirinaki mā rātou; ko te Atua anake te mea i whakawhirinaki ai rātou.
GSAM 195.3Heoi, i tino māia rātou ki tētahi mea kotahi, ā, hei punga mā rātou tēnei—he tika te whakamōhiotanga o te wā.23 Engari, hei iwi, i roto rātou i tētahi āhuatanga, mēnā kāore te Atua e ārahi, e tiaki rānei i a rātou, ka māmā te whakaae ki ngā whakamārama teka, ka ngaro rānei te “manawanui”, ā, ka tuku i te whakapono ki ā rātou wheako o mua. I mahia tēnei e ētahi; engari ko ētahi atu, i a rātou e titiro pūmau ana mā te whakapono ki a ia e arohatia ana e ō rātou wairua, ka ui pākiki, “E te kaitūtei, ko te aha i te pō? E te kaitūtei, ko te aha i te pō? Ka kī mai te kaitūtei: ‘Kei te haere mai te ata rāua ko te pō. Ki te uia e koutou, e ui; hoki mai, haere mai.’”24
GSAM 196Ko J. N. Andrews mō te Pōuri o te Ngākau
GSAM 196.1Ko te Minita J. N. Andrews, tētahi i pāngia e tēnei wheako i te tau 1844, ka pēnei tana kōrero mō te pōuri:—
GSAM 196.2“I pōuri te ngākau o te hunga i tūmanako ki te Ariki i te tau 1843 me te tau 1844. He take nui tēnei ki te tokomaha kia whakakore i ngā taunakitanga katoa mō tēnei take. Ka whakaae mātou ki te pōuri o te ngākau, engari kāore mātou e whakaae he take tika tēnei kia whakahē i te ringa o te Atua i roto i tēnei mahi. I pōuri te ngākau o te hāhi Hūrai i te mutunga o te mahi a Hoani Kaiiriiri, i te whakaatu a Īhu i a ia hei Karaiti i oatitia. Ā, i tino pōuri rawa ngā ākonga i whakawhirinaki ki a ia, i te mea i mau, i patua ia e ngā ringa kino, ko ia i tūmanakohia e rātou hei whakaora i a Īharaira. Ā muri i tōna aranga ake, i te mea i tūmanako rātou kia whakahokia e ia te rangatiratanga ki a Īharaira, kāore rātou i kore e pōuri i te mōhio ka haere ia ki tōna Matua, ā, ka waiho rātou mō tētahi wā roa ki roto i te taumaha me te mamae. Engari, kāore te pōuri e whakaatu ana kāore te Atua e whai ringa ana ki te ārahi i tōna iwi. Me ārahi ēnei i a rātou ki te whakatika i ō rātou hē, engari kāore e tika kia whakakore rātou i tō rātou whakawhirinaki ki te Atua. Nā te mea i pōuri ngā tamariki o Īharaira i te koraha, nā reira i whakahē rātou i te ārahitanga ā-Atua i ngā wā maha. Kua whakatakotoria rātou hei whakatūpato mō tātou, kia kaua tātou e taka i raro i taua tauira kotahi o te kore whakapono.”25
GSAM 196He Iriiringa o te Pono i roto i te Kore-Rongonui
GSAM 196.326Te āhua nei, ko te mahere a te Ariki kia whakanoho i ngā pono hira ki roto i tētahi ara kāore e rongonui ana, kia noho ai te whakaae me te whakarongo ki a rātou hei rīpeka. He tino tika tēnei i ēnei rā whakamutunga. Ka kōrero a Pita mō te wā “kua tata” te mutunga o ngā mea katoa, ā, “e tīmata ai te whakawā ki te whare o te Atua,” ka mea, “E ōku hoa aroha, kaua e kīia he hanga hou te tahunga i roto i a koutou hei whakamātautau i a koutou; ānō he mea hou tēnei kua pā ki a koutou. Engari, ka uru nei koutou ki ngā mamae o te Karaiti, kia hari koutou; he mea hoki e hari ai koutou, whakamanamana rawa, ā te whakakitenga mai o tōna korōria. Ki te tāwaia koutou mō te ingoa o te Karaiti, ka hari koutou; nō te mea e tau ana te Wairua o te korōria, me te Wairua o te Atua ki runga ki a koutou.”27
GSAM 197.1Ka riro i te pono tōna iriiringa o te kore rongonui, ā, kia whakaae ki a ia, me nui ake te atawhai i te whai noa i te whakapono a te nuinga. Kāore ngā tāngata tinihanga e whakataruna ana e kite ana i tētahi take nui hei whakaae ki tētahi pono e tono ana kia mahi, pērā i te hoe whakarunga i te awa “ki te hau me te tai e ātete mai ana”. Nā reira, ka noho te pono hei whakamātautau ki te hunga pono, ngākau pono, ngākau tūturu, me te hunga whai ngākau tōtika.
GSAM 197.2Kua whakaaturia e mātou i mua, e tohu ana te matakite o te nekehanga haerenga mai i te mea ka puta he pōuri. I puta mai; ā, i roto i te mana whakahaere a te Atua, he rīpeka tō te whakaae ki taua karere.
Ngā kīwae
- Whakakitenga 10:10, 11; 11:1. ↩
- Ehekiera 3:1-3. ↩
- Heremaia 15:16. ↩
- Picra—he ranunga tino kino, kawa rawa o te waipiro, te aroe me te maira. ↩
- Hoani 20:13. ↩
- Heremaia 15:16-18. ↩
- Hiperu 10:35-39. ↩
- Life Sketches of Ellen G. White, ngā whārangi 107-109. ↩
- Kāore he tangata i taua wā i whai whakaaro mō tētahi wāhi tapu i te rangi. ↩
- Ekoruhe 15:17. ↩
- Waiata 78:54. ↩
- Waiata 78:68, 69. ↩
- Mika 1:3, 4. ↩
- Hoani 12:16. ↩
- Hakaraia 9:9. ↩
- Ruka 19:40. ↩
- Ruka 24:21. ↩
- Māka 11:10. ↩
- Hapakuku 2:3. ↩
- Ehekiera 12:27, 28. ↩
- I roto i tētahi ine kāore he tau i hoatu hei hua, ko te āhua, ehara i ngā inenga, kei roto. ↩
- Whakakitenga 14:9-12. ↩
- Nā te tino āta arotake i tā rātou tatau i ngā rā e rua mano toru rau, kāore i kitea e rātou he hē, ā, kāore anō kia kitea he hē. ↩
- Ihāia 21:11, 12. ↩
- The Three Messages of Revelation 14:6-12, wh. 33. ↩
- Matiu 16:24. ↩
- 1 Pita 4:7, 17, 12-14. ↩