Adventist Pioneer
Library
aplib.orgWhare pukapuka
Rārangi ihirangi
03 / 29
03 / 29

Upoko 2 — Te Mahere Whakaoranga Kua Whakakitea

John Norton Loughborough

GSAM 38.1“He manako tāringa roa, he patu ngākau; ka tae te koronga, ko te rākau ia o te ora.”1 “Nō te mea ko te kupu tēnei a Ihowā o ngā mano: ‘Kia kotahi ake anō, he wāhi iti nei, ā, ka whakangāueuetia e ahau te rangi me te whenua, te moana me te wāhi maroke. Ā, ka whakangāueuetia e ahau ngā iwi katoa. Nā, ka haere mai ngā mea āhuareka o ngā iwi katoa; ā, ka whakakīia e ahau tēnei whare ki te korōria,’ e ai tā Ihowā o ngā mano.”2

GSAM 38.2Mai i te wā i peia ai a Ārama i te māra o Erene me te rākau o te ora, nā ngā kupu i kōrerotia ki a Hātana mō te uri o te wahine—“ka marū tōu mātenga i a ia”—i whakawhiwhia ai te tūmanako mō te hinga whakamutunga o te rēwera, te whakakorenga o āna mahere tinihanga, me te whakahoki ki te rākau o te ora. Ko Te Tangata e tūmanakohia ana—ko te Uri i whakaaria—nā reira i riro ai ia hei “Hiahia o ngā iwi katoa.”

GSAM 38.3I roto i te kupu whakahua i runga ake nei nō Hākai, ka kitea e hono ana te taenga mai o tēnei Tangata e hiahiatia ana ki te wā ka whakangāueue te Ariki i te rangi me te whenua. I a Pāora e tuhi ana ki ngā Hiperu, i whakanoho ia i taua wiri ki te wā ā muri ake, e kī ana, “Kia kotahi anō meatanga, ā, ehara i te mea ko te whenua anake, ko te rangi anō hoki tāku e whakangāueue ai. Ko taua kupu nei hoki, ‘Kia kotahi meatanga,’ hei whakakite i te putanga kētanga o ngā mea ka whakangāueuetia rā, he mea hanga hoki, mau tonu iho ai ngā mea e kore nei e whakangāueuetia. Nā, ka riro nei i a tātou he kīngitanga e kore e taea te whakangāueue, kia whiwhi tātou ki te aroha noa e manakohia mai ai tā tātou e mahi nei ki te Atua i runga i te hopohopo, i te wehi.”3 Ko tēnei reo mō te korikori kotahi e haere ake nei, te āhua nei e whakaatu ana i tōna hononga tata ki te whakatū whakamutunga o te rangatiratanga a te Atua, i raro i a Karaiti, te Uri i whakaaria, “te hiahia o ngā iwi katoa.”

GSAM 39.1Ka kitea mārama te whakahounga ka whakatutukihia mā te Karaiti i ēnei rā whakamutunga e te hunga katoa e whai ana i te Paipera katoa i mua i a rātou. Ehara i te mea pēnei i ngā rā o mua. I tae mai te kupu a te Ariki ki a rātou, “he whakahau i runga i te whakahau, he whakahau i runga i te whakahau; he ako i runga i te ako, he ako i runga i te ako; he wāhi iti ki konei, he wāhi iti ki kō rā.”4 Nā reira, i te whakapuakitanga ki a rātou o te mahere whakaora, he rite ki te ara o te tangata tika, “koia anō kei te mārama e whiti ana, ā, ka neke haere tonu ake tōna mārama, ā taea noatia te tino rā.”5 Nō reira, he mea tino whai pānga kia whai poto i te whakawhanaketanga āta haere o taua mahere ki ōna iwi o mua.

GSAM 39Kāore i Whakapuakina te Whakaroa i te Tuatahi

GSAM 39.2Kāore te Ariki i whakaroa i tō rāua tūmanako i te tuatahi, kāore hoki i whakamamae i ō rāua ngākau mā te whakaatu ka roa ngā rau tau kia tae rāua ki te whakatutukitanga o ā rāua tūmanako i roto i te Uri i whakaaria. Mai i ngā kōrero kua tuhia, ka whakapae tātou i whakaaetia kia whakaaro rāua ko te tamaiti tuatahi ka whānau koia te Uri; ā, ka tata tonu, i tētahi huarahi, ka whakahokia a Erene, ā, ka whai wāhi anō rāua ki te rākau o te ora. I te whānau mai o Kaina, ka kī a Iwi, “Kua whakawhiwhia mai ahau e Ihowā ki tētahi tangata.”6 E whakapuaki ana ētahi kairangahau Hiperu, mēnā ka whakamāoritia kupu ki te kupu, ā-katoa hoki te kupu, ka pēnei te kī: “Kua whiwhi ahau ki tētahi tangata, ko Ihowā.” Arā, koia tēnei te Uri hei whakahaere i tēnei mahi rangatira hei patu i a Hātana. Kāore he tuhinga e tohu ana i tētahi kōrero pēnei nā Iwi i te whānau mai o Āpera. Ka taea e ia, ā, ka whakaaro noa ia, ko te tuatahi i whānau ko ia te tangata hei whakatutuki i te oati. Me pēhea rā i heke ai ōna tūmanako, ā, i mate rawa, i te tipu haere o te āhua o Kaina, ā, i kite ia i tōna huarahi kino i mutu ki te patunga o tōna teina. I mua i te patunga o Āpera, e kore e kore kua whiwhi kē rātou i tētahi mārama me tētahi mātauranga mō te patunga ā muri ake nei hei whakaora mā rātou; nā te mea i whakahau te Atua ki a Āpera, ka kawe ia i tana reme hei patunga, ā, ko Kaina, ahakoa i ako ia pēnei i tōna teina, ka kawe ia i tētahi patunga hua whenua, ā, i whakaurua hoki te wairua riri me te hae ki roto i tēnei patunga. He mea whakaaetia ake te patunga a Āpera i tērā a Kaina, nā te mea i mahia “mā te whakapono”; ā, e tuhi ana a Pāora mōna, “nā tēnā anō ia i whai kupu ai, ahakoa mate.”7

GSAM 40Ko Heta te Uri?

GSAM 40.1I muri i te matenga o Āpera, ka whānau mai a Heta, ka whakahōu anō te tūmanako; “ka rite mai nei i te Atua,” tā Iwi, “tētahi atu uri mōku hei whakakapi mō Āpera i patua nei e Kaina.”8 I muri iho, ka tatauria a Heta ki roto i te rārangi whakapapa mai i Ārama. (Tirohia Kenehi 5:3.) Kaina, te tuatahi tūturu, kāore i tatauria ki te rārangi whakapapa. Tērā pea i whakaaro a Iwi kua riro a Heta hei Uri i whakaaria. E kitea ana i te pūrongo, i muri i te whānau mai o Heta, ka tīmata ngā tāngata ki te tapa i a rātou anō ki te ingoa o te Ariki. (Tirohia te taha o Kenehi 4:26.) Tērā pea i mahia tēnei i runga i te whakaaro ko Heta te tangata hei rangatira whakamutunga, te Ariki, hei whakakore i te mana i tangohia e Hātana.

GSAM 40Te Tūmanako i Arotahi ki a Noa

GSAM 40.2I roto i te pūrongo poto o ngā kaupapa mai i te wā o Ārama ki te whānau mai o Noa, he iti noa iho i tua atu i te whakapapa o te ira tangata i whakaratohia. I te whānau mai o Noa (“te tangata tika,” i te taha) ka ara anō te tūmanako, ā, ka mea te iwi, “Mā tēnei e whakahauora o ō tātou ngākau i ā tātou mahi, i te ruha hoki o ō tātou ringa, i te oneone kua oti nei te kanga e Ihowā.”9 E noho puku ana te kupu a te Atua mō te pēhea, te huarahi rānei i tūmanakohia ai e rātou te whakamārie; engari i mau tonu te tūmanako ka whakaitia i tētahi huarahi te kanga i runga i te whenua. I huna i a rātou te mōhiotanga mō te kino i noho ai i ngā rā o Noa, i te wā i whakakīngia ai e te tangata te ao ki te hara me te tūkino kia horoia te ira tangata e te waipuke, ā, ko Noa me tōna whānau anake i ora i te whakangaromanga; me te mōhiotanga hoki i noho ai ia mō te kotahi rau rua tekau tau hei whakatūpato i te ao mō te whakangaromanga e tata mai ana.

GSAM 41Te Hanganga o Papera

GSAM 41.1I muri i te waipuke, i whakahaua ngā tāngata, mā Noa, kia kapi anō te whenua i a rātou; engari i a rātou e whānui ana, ka whakakāhore rātou i te mahere a te Ariki ki te whakahaere i a rātou. I whakatū a Nimirota i te rangatiratanga o Papera (i muri iho ka kīia ko Papurōna, te tuatahi o ngā kāwanatanga o te ao).10 I muri tata iho ka tīmata te iwi ki te hanga i te pourewa o Papera, kia whai ingoa ai rātou, kia kore ai rātou e whakamararatia ki ngā wāhi katoa, he tino hē ki ngā mea i whakaakona e te Ariki mā Noa ki a rātou. Kāore rātou i tatari manawanui kia tutuki ngā kaupapa a te Ariki; i mau rātou i te take ki ō rātou ake ringa, ā, ka whakararu te Atua i tō rātou reo, nō reira ka whakamararatia rātou.

GSAM 41Āperahama hei Kaiwhiwhi o te Ao

GSAM 41.2Mā te whai i te rārangi poto tae noa ki te tekau whakatipuranga i muri i a Noa, ka kitea te karanga a Āperahama, ki a ia ka mea te Ariki, “ko te whenua katoa hoki e kite atu nā koe, ka hoatu e ahau ki a koe, ki tōu uri hoki ake tonu atu. Ka meinga hoki e ahau ōu uri kia rite ki te puehu o te whenua; ā, ki te āhei i tētahi tangata te tatau i te puehu o te whenua, e taua anō hoki ōu uri. Whakatika, hāereerea te whenua, tōna roa, tōna whānui; nō te mea ka hoatu e ahau ki a koe.”11 Ahakoa tēnei oati ki a Āperahama kia riro māna te whenua, i whakamōhio te Ariki ki a ia ka mate ia. E ai ki a Pāora, i puta ia ki “te wāhi meāke riro i a ia hei kāinga.”12 Kāore e ruarua i whakamāramatia tēnei pātai mō te whakatutukitanga o te oati ki a Āperahama i roto i tētahi whakakitenga nā te Atua, nā te mea i “tatari hoki ia ki te pā whai tūranga, ko te Atua nei te kaihanga, te kaimahi.”13 I roto i Hunga o Rōma 4:13 ka kīia te oati he “mō te ao ka riro i a ia”; ehara i te āhua o te ao i tēnei wā, engari ā muri ake rā, i muri i tōna aranga anō.

GSAM 42.1Mai i te tirohanga tangata, kāore a Āperahama i kite me pēhea e taea ai e te uri i whakaaria kia noho hei uri nōna ake. Nō reira, i tūtohu ia kia karangahia a Eriētera, tana kaiwhakahaere, hei uri. Ka mea te Ariki, Ehara i pēnei; engari ko tētahi “e puta mai i roto i ōu whēkau.” Ināianei ka tīmata te Ariki ki te whakapuaki ki a ia kāore te mahi whakamutunga a tōna uri e tutuki wawe. Ka mea ia ki a Āperahama, “ka noho manene tōu uri ki tētahi whenua ehara nei i a rātou, ā, ka mahi ki a rātou; ā, e whā rau ngā tau e whakatupuria kinotia ai rātou.... Ko koe ia ka haere mārie ki ōu mātua; ka pai tōu koroheketanga, ā, tanumia noatia koe.”14

GSAM 42.2I whakaaro te wahine a Āperahama, a Hara, i tētahi mahere whakaarokore kia whakatere i te whakatutukitanga o te oati; engari i muri i te whānau mai o Īhaka, he tama tūturu nō Āperahama me Hara tōna wahine tika, ka mea te Ariki mō Ihimaera me tōna whaea a Hakara, “Peia atu tēnei pononga me tāna tama.”

GSAM 42.3I te whakamātautau i te whakapono o Āperahama i te tuku i a Īhaka ki runga i te āta, i ako ia i tētahi akoranga mō te aranga o te hunga mate. E kīia ana mōna, “I whakaaro hoki ia, ahakoa i roto nei anō i te hunga mate, e taea ia e te Atua te whakaara ake [Īhaka]; ā, riro mai ana ia i reira, he mea whakaahua.”15

GSAM 42Te Uri Tūturu

GSAM 42.4I whakamōhiotia atu i tētahi wā ki a Āperahama, ko te Uri tūturu, māna ngā iwi katoa e manaakitia ai, ahakoa nō tōna uri i runga i te kiko, ko te Karaiti a te Atua ia; nā te mea kāore te Ariki i kī atu ki a ia, “‘Ki ngā whānau,’ me te mea he tokomaha; engari me te mea he kotahi, ‘Ki tāu whānau,’ ko te Karaiti hoki ia.”16 Ka mea te āpōtoro Pāora mō tēnei, “i te kitenga o te karaipiture i mua, he whakapono tā te Atua hei whakatika mō ngā tauiwi, ka kauwhautia wawetia te rongopai ki a Āperahama, ‘Māu ka manaakitia ai ngā iwi katoa.’”17 I whakahouhia te oati ki a Īhaka me tōna uri,18 me ki a Hākopa hoki.19

GSAM 42.5I te mea tekau mā rua ngā tama a Hākopa, ka ara ake te pātai: Mā wai e whai ake ai te whakapapa o te Uri tūturu? I roto i te taunakitanga ā-Wairua i tukuna e Hākopa mō āna tama, i whakatauria te take: “E kore e riro kē te hēpeta i a Hūrā, me te tokotoko o te kāwana i waenganui o ōna waewae, kia tae mai rā anō a Hiro; ā, ka rongo ngā iwi katoa ki a ia.”20 Hei whakatutuki i tēnei, he mea tika kia mōhio i konei, ahakoa i raro i ngā rangatiratanga o ngā iwi maha ngā Īharaira, i whakaaetia kia whai rātou i tō rātou Sanhedrin. Nā reira, ko Hūrā—te iwi o ngā Hūrai i tapaina i runga i a Hūrā—i whai reo ki tō rātou kāwanatanga tae noa ki te taenga mai tūturu o Hiro (te Karaiti).

GSAM 43Te Wā Kua Huna

GSAM 43.1I mau i ngā kaumātua he mōhiotanga mō te whakahou me te Uri i whakaaria; engari kāore i mōhiotia e rātou te wā, te roa rānei i mua i tōna taenga mai. I te pikinga ake o te uri a Hākopa i Īhipa, ā, i pēhi hoki i a rātou te Ahiriana—ko Parao (Ihāia 52:4)—“kīhai i mōhio ki a Hōhepa,”21 ka huri ā rātou whakaaro ki ngā tau e 400 (e 430 kē) i kōrerotia ki a Āperahama hei wā mō ā rātou mamae me tō rātou noho hei manuhiri, e tūmanako ana mā tō rātou whakaoranga i ēnei e tīmata ai tā rātou whiwhi ki te taonga tuku iho i whakaaria.

GSAM 43.222I te whānautanga o Mohi, i kite ōna mātua “he tamaiti ātaahua ia.” E kore e kore i whakawhiwhia ki a rāua he mārama, i raro i te Atua, ko ia te kaiwhakaora o Īharaira i tō rātou here kino. Kāore e ruarua kua tukuna tēnei mōhiotanga ki a Mohi; nō te mea, i te pakeke o te whā tekau tau, ka whakatau ia kia haere ki te tautoko i ngā Īharaira e pēhia ana, kia mamae tahi me rātou, kaua e kīia he tama nō te kōtiro a Parao, he uri rānei mō te torona o Īhipa,23 ā, i tana tīmatanga ki te whawhai mō tōna iwi, ā, i tana patunga i tētahi Īhipiana hei tiaki i a rātou, ka tino mīharo ia i te kore rātou i mōhio ki āna mahi; “hua noa e mōhio ōna tuākana, nōna te ringa e hōmai ai e te Atua te whakaoranga mō rātou.”24

GSAM 44.1I te taenga mai o te wā a te Ariki kia wehe atu ngā Īharaira i Īhipa, ka wehe rātou, ā, i te rā tika i matakitea ai. (Ekoruhe 12:40, 41). Kāore i taea e rātou te whakaaro ko Mohi tō rātou rangatira whakamutunga, ko te uri hoki i whakaaria ai te oati, nā te mea nō te iwi o Riwai ia, ā, kāore rānei a Hākopa i roto i āna matakite wairua i kī ko Hūrā tō rātou rangatira kia tae mai a Hiro?

GSAM 44“E kite anō ahau i a ia, otiia kāhore āianei.”

GSAM 44.2I a ngā Īharaira e haere ana ki Kanaana, ka karanga a Paraka, te kīngi o Moapa (he uri nō Rota), i a Paraama kia kanga i a Īharaira. Ka hurihia e te Ariki tana kanga hei manaakitanga, ā, mā reira ka whiwhi rātou i tētahi mārama anō, hei whakakore i te whakaaro ka tere tonu te whakaoranga whakamutunga i te rangatiratanga i kapohia e Hātana i te wā ka kuhu rātou ki Kanaana. Ko tā te Paipera mō tēnei, i mea a Paraama, i roto i tētahi whakakitenga nā te Atua, “E kite anō ahau i a ia, otiia kāhore āianei; e titiro atu ahau ki a ia, otiia e kore e tata. Tērā e puta he whetū i roto i a Hākopa, ka ara ake anō hoki he Hēpeta i roto i a Īharaira, ā, ka patua e ia ngā pito o Moapa, ka hunā anō hoki e ia ngā tama katoa a Hete.”25

GSAM 44.3E kōrero ana a Pāora mō tēnei uri nui i puta ake i a Āperahama, ā, e ai ki tēnei: “Nā, whānau ake i te kotahi, he tangata anō hoki ia kua whakatūpāpakutia ki ēnei mea, me te mea ko ngā whetū o te rangi te tini, koia anō kei te onepū i te taha o te moana e kore nei e taea te tatau. I mate katoa ēnei i runga i te whakapono, kīhai i whiwhi ki ngā mea i whakaaria mai rā, engari he mea kite atu nā rātou i tawhiti, ā, whakaponohia atu ana e rātou, awhitia atu ana, whakaae ana rātou he manene rātou, he noho noa iho i runga i te whenua.”26

GSAM 44.4Ehara i te mea me ngoikore, me pōuri rānei te ngākau o Īharaira i te matakite a Paraama e kī ana kāore te whakatutukitanga o tō rātou tūmanako i “tēnei wā,” i “tata” rānei; nā te mea, kāore i roa i mua i tēnei matakite, i oati te Ariki i runga i tōna ake oranga kia tae mai ai taua āhua korōria i te mutunga. I kī ia mā roto i a Mohi, “Otiia – e ora nei ahau, ā, ka kapi te whenua katoa i te korōria o Ihowā.”27 I ngā rā o te poropiti Hapakuku, i muri ake i te 863 tau, i whakahuatia anō taua pono, engari i kōrerotia hei kaupapa kei te heke mai tonu: “Ka kapi hoki te whenua i te mātauranga ki te korōria o Ihowā, ānō ko ngā wai e taupoki ana i te moana.”28

GSAM 45Te Ratonga o te Wāhi Tapu he Tauira mō te Tūturu

GSAM 45.1Ina kawea mai e te Ariki a Īharaira i Īhipa, ka whakapuakina e ia ki te whakarongo a te puni katoa tana ture mō ngā tikanga matatika, ā, ka hoatu he kape o taua ture ki runga i ngā toka, i whakairohia e tōna ake maihao, kia ārahina tonu ai rātou ki taua Kaiwhakaora, ko ia anō ka tuku i a ia hei patunga mō rātou; ā, mā te mana o tōna toto whakahirahira ka horoia ō rātou hara. Nā reira i whakatūria e ia he wāhi tapu i te koraha. I whakahaua a Mohi kia hanga tēnei wāhi tapu, arā, te tapenākara, kia tino rite ki te tauira i whakaaturia e te Ariki ki a ia i runga i te maunga.29 Ko te ratonga i roto i tēnei wāhi tapu he ātārangi noa iho o te ratonga tūturu a Karaiti i te wāhi tapu o te rangi.30 Ahakoa ko te whāinga a te Atua i ngā koha me ngā patunga tapu o te wāhi tapu kia mau tonu ki mua i ngā kanohi o te tangata he ātārangi o “ngā mea pai e puta ana mai i muri,”31 ko te whakapau kaha a Hātana kia ārahi i te iwi kia aro ki te koha anake, kaua ki a Karaiti me tana ratonga tūturu, he tauira noa iho tēnei. Nā reira, i ngana ia ki te ārahi i a rātou kia whakawhirinaki ki ā rātou ake mahi mō te whakaoranga.

GSAM 45.2Ko te hiahia a te Ariki kia noho ia hei rangatira mō tōna iwi, arā, ngā Īharaira; kia whawhai i ā rātou pakanga, kia raupatu i ngā iwi. He huarahi āna mō te rangatiratanga, e whakaaturia ana i te kupu e whai ake nei: “Ā, ka whitu ngā iwi ka ngaro i a ia i te whenua o Kanaana, ka hoatu e ia ki a rātou tō rātou whenua hei whenua pūmau, mō ngā tau me te mea e whā rau e rima tekau. Ā muri iho i ēnei mea, ka hoatu e ia ki a rātou he kaiwhakawā, taea noatia a Hamuera poropiti.”32

GSAM 45Ka Karanga a Īharaira mō tētahi Kīngi

GSAM 45.3Te āhua nei, kāore ngā Īharaira i pai ki te āhua o te Ariki e whakahaere ana i a rātou. Heoi anō, ko tōna kaupapa, ko tōna hiahia kia noho rātou hei iwi motuhake, he rerekē i ngā iwi katoa i ō rātou taha. Mehemea i ū rātou ki āna tohutohu, ka mea anō ngā iwi mō rātou, “‘Koia hoki, he hunga mōhio, he hunga tūpato tēnei iwi nui.’ Ko wai hoki te iwi nui, e whiwhi ana ki te atua pēnei te tata ki a rātou me Ihowā, me tō tātou Atua, e tata mai nei i ā tātou kārangaranga katoa ki a ia?”33

GSAM 46.1I roto i tō rātou kore mākona, ka tono rātou ki a Hamuera kia whakatū ia i tētahi kīngi hei rangatira mā rātou, ā, ka mea te Ariki ki a Hamuera, “ko ahau ia tā rātou i paopao mai nā hei kīngi mō rātou.”34 Anō ka mea rātou ki a Hamuera, ā, he kaha ake te tono, “heoi whakaritea he kīngi mō mātou hei whakarite mō mātou, hei pērā anō me o ngā iwi katoa.”35 I whakamārama āta a Hamuera ki a rātou i te taumaha ka tau ki runga i a rātou mēnā ka whai rātou i tētahi kīngi, engari “otirā, kīhai te iwi i pai kia whakarongo ki te reo o Hamuera. Nā, ka mea rātou, ‘Kāhore; engari me whai kīngi mātou; kia rite ai hoki mātou ki ngā iwi katoa; ā, ka whakarite tō mātou kīngi mō mātou, ka haere atu hoki i tō mātou aroaro, hei whawhai i ā mātou whawhai.’”36

GSAM 46.2Nā reira, i whai rātou i ngā kīngi hei rangatira mō rātou mō te rima rau tau pea, tuatahi hei rangatiratanga kotahi i raro i a Haora, Rāwiri, me Horomona; kātahi ka wehea ki ngā rangatiratanga e rua, arā ko Īharaira me Hūrā. He iti noa iho ngā kīngi i pai, i tika hoki; engari ko te nuinga he kino, ā, i ārahi i te iwi ki te karakia whakapakoko, me ngā hara nui. Nā reira, ehara i te mea i rite noa te iwi ki ngā iwi o ō rātou taha i te whai kīngi, engari i rite hoki ki a rātou i roto i te kino, i te whakarere i te Atua o ō rātou matua, me te karakia ki ngā atua whakairo me ngā ope o te rangi.

GSAM 46.3I mea te Ariki mō tēnei rangatiratanga, mā te waha o te poropiti Hōhea, “Ko tōu whakangaromanga ia, e Īharaira, he hoariri koe ki ahau, ki tōu kaiāwhina. Kei hea ināianei tōu kīngi, hei whakaora i a koe i roto i ōu pā katoa, ōu kaiwhakawā hoki, ērā i kī rā koe, ‘Hōmai he kīngi me ētahi rangatira ki ahau’? Kua hoatu e ahau he kīngi ki a koe i ahau e riri ana, ā, kua tangohia atu ia e ahau i ahau e āritarita ana.”37

GSAM 47Te Rangatiratanga Kua Hurihia

GSAM 47.1I haere tonu tēnei rangatiratanga ā-kīngi tae noa ki te wā i tahuna ai e ngā Karari a Hiruhārama, i tangohia ai ngā ipu o te temepara, ā, i kawea ai a Hūrā hei herehere ki Papurōna, i noho ai rātou mō te whitu tekau tau, pēnei i matakitea mō rātou. I te mutu o tēnei rangatiratanga ā-kīngi, ka mea te Ariki mā te poropiti Ehekiera ki a Terekia, tō rātou kīngi whakamutunga, “ko koe, e te mea kino kua tūpāpaku nā, e te rangatira o Īharaira, nōu nei te rā kua tae mai, i te wā o te hē i te mutunga; ko te kupu tēnei a te Ariki, a Ihowā. Whakarērea atu te pōtae, waiho atu te karauna; e kore tēnei e pēnei tonu ā muri ake. Ko te iti whakanuia ake [te rangatira o Papurōna], ko te nui whakaititia iho [tēnei rangatira i whakakake nui o te iwi o Hūrā]. Ka porohurihia e ahau, ka porohurihia, ka porohurihia. (E kore noa iho anō tēnei.) Kia tae mai rā anō te tangata māna; ā, māku e hoatu ki a ia.”38

GSAM 47.2Ko tēnei rangatira tika, ko te Uri pono, ko Karaiti. Mōna i tuhi ai te poropiti Mika, “ka tae mai ki a koe, e koe, e te pourewa o te kāhui, e te taumaihi o te tamāhine a Hiona; āe rā, ka tae mai ki a koe te kīngitanga ō mua rā [te rangatiratanga ki runga i te whenua, i whakahokia mai i roto i a Karaiti], te kīngitanga o te tamāhine a Hiruhārama.”39

GSAM 47.3I te ngaro o te tokotoko rangatiratanga a Īharaira, ka taka ki ngā ringa o te kīngi o Papurōna. I a rātou e noho ana i raro i te rangatiratanga o Mēdo-Pahia, Kariki, me Rōma, ka huri te rangatiratanga e toru ngā wā. I te rangatiratanga o Hīhā Ākuhata, te emepara o Rōma, ka whānau mai a Karaiti, te uri tika ki te torona o Rāwiri,—te Uri pono nō te wahine, nō Āperahama, nō Rāwiri hoki,—i te āhua i matakitea ai.

GSAM 47.4Kia mōhio ai te iwi, ko te Kaiwhakahaere tika, ko te Uri pono, he nui ake ia i tētahi tangata noa o te ao me tōna rangatiratanga poto, nā te Ariki i akiaki te kaituhi o ngā Waiata kia tuhi pēnei: “Ka waiho anō ia hei mātāmua māku ki runga ake i ngā kīngi o te whenua. Ka rongoātia e ahau tāku mahi i tohu mōna ake tonu atu; ka mau tonu tāku kawenata ki a ia. Ka meinga hoki e ahau ōna uri kia mau tonu ake ake, tōna torōna ānō ko ngā rā o te rangi.” “Ka mau tonu tōna uri ake ake; ā, ka rite tōna torōna ki te rā i tōku aroaro. Ka rite tōna pūmau ki tō te marama ake ake; hei kaiwhakaatu pono anō i runga i te rangi.”40

GSAM 48.1I roto i te poropititanga a Ihāia ka pānui anō tātou mō tēnei Rangatira, ā, pēnei: “Kua whānau nei hoki he tamaiti mā tātou, kua hōmai he tama ki a tātou; ā, ki runga ki tōna pokohiwi te rangatiratanga; nā, ko te ingoa e huaina ki a ia ko Whakamīharo, ko Kaiwhakatakoto Whakaaro, ko te Atua Kaha Rawa, ko te Matua Mutungakore, ko te Rangatira o te Rongomau. Kāhore he mutunga o te nui haere o tōna kīngitanga, o te mau o tana rongo, ki runga ki te torōna o Rāwiri, ki runga hoki i tōna rangatiratanga. Kia ū ai, kia mau ai hoki i runga i te whakawā, i runga i te tika āianei ā ake tonu atu. Ka oti tēnei i te ngākau whakapuke o Ihowā o ngā mano.”41

GSAM 48Te Kawenga Kētanga o Ēnoka rāua ko Irāia

GSAM 48.2Kua tuhia ngā tauira o ētahi tāngata i ngā wā o mua i whakawhitia ki te rangi, kāore rātou i whakamātau i te mate. Mō Ēnoka, te tuawhitu mai i a Ārama, ka kīia, “i hāereere tahi a Ēnoka i te Atua; ā, kua kāhore ia, nā te Atua hoki ia i tango.”42 “Nā te whakapono a Ēnoka i kawea kētia ai, tē kite i te mate. Nā, kāhore ia i kitea, nō te mea kua kawea kētia ia e te Atua; i mua atu hoki i tōna kawenga kētanga i whakaaturia mai ia, e āhuareka ana te Atua ki a ia.”43

GSAM 48.3Anō, i a Irāia rāua ko Eriha e hīkoi ana, “i a rāua e haere ana, me te kōrero haere, ka puta mai tētahi hāriata ahi me ngā hōiho ahi, ā, wehea ana rāua tokorua; ā, kake ana a Irāia i roto i te tūkauati ki te rangi. Ā, ka kite a Eriha, ka karanga ia, ‘E tōku pāpā, e tōku pāpā, e ngā hāriata o Īharaira, e ōna kaieke hōiho!’ Ā, kīhai ia i kite i a ia i muri.”44

GSAM 48.4I matakite a Ēnoka mō te haerenga mai o te Karaiti hei kaiwhakawā mō te ao katoa, i ēnei kupu: “Nā, kei te haere mai te Ariki me ngā mano tini o tāna hunga tapu, kia whakaritea he whakawā mō ngā tāngata katoa, kia rīria hoki te hunga karakiakore o rātou mō ā rātou mahi takahi i te karakia katoa. I hē ai rātou ki te karakia, mō ngā kupu pakeke katoa i kōrerotia e te hunga hara, e te hunga karakiakore, mōna.”45

GSAM 49I whakaako a Hopa i te haerenga mai o te Ariki

GSAM 49.1Ko Hopa, e ai ki te kī i noho ia i ngā rā o Mohi, i whai mōhiotanga mō te haerenga mai o Karaiti me te aranga; nāna i kī, “Auē, me i tuhituhia āku kupu! Auē, me i tāia ki te pukapuka! Me i whaoa ki te kāmaka, ki te pene rino, ki te matā, hei mea mō ā mua noa atu! Otiia, e mōhio ana ahau kei te ora tōku kaihoko, ā, i ngā wā i muri nei ka tū ia ki runga ki te whenua. Ā, ahakoa i muri i te paunga o tōku kiri, ka titiro tonu ahau i roto i tōku kikokiko ki te Atua; e titiro anō ahau ki a ia, ahau nei anō; ā, mā ōku kanohi e mātakitaki, kāhore mā o tētahi atu.”46

GSAM 49Te Tūru o Rāwiri, te Tūru o te Ariki

GSAM 49.2Ko te torona o Rāwiri i tapaina ko te torona o te Ariki. “ka noho a Horomona ki te torōna o Ihowā, hei kīngi i muri i tōna pāpā, i a Rāwiri.”47 I oati te Ariki “i te oati ki a ia [Rāwiri], ka whakaputaina ake tētahi, he hua nō tōna hope, hei noho ki runga ki tōna torōna. Ā, i tāna kite wawe i tēnei, kōrerotia ana e ia te aranga o te Karaiti, arā: ‘Kīhai tōna wairua i waiho i te rēinga, kīhai anō tōna kikokiko i kite i te pirau.’”48 Ā, e kī anō ana mō te rangatiratanga ā muri ake nei o te Karaiti, ka noho ia ki runga i te torona o Rāwiri. (Tirohia Ihāia 9:7.) Anō hoki, “Whakatika mai ana ngā kīngi o te whenua, rūnanga tahi ana ngā ariki, ki te whawhai ki a Ihowā, ki tāna tangata hoki i whakawahi ai.... ‘Ahakoa rā ka whakawahia e ahau tāku kīngi ki runga ki tāku maunga tapu, ki Hiona.’ Māku e whakapuaki te kupu: Kua mea a Ihowā ki ahau, ‘Ko koe tāku tama, nōnāianei koe i whakatupuria ai e ahau.’”49 Anō, “I mea a Ihowā ki tōku Ariki, ‘Hei tōku matau koe noho ai, kia meinga rā anō e ahau ōu hoariri hei tūranga waewae mōu.’”50

GSAM 49Ngā Hūrai i Pōraruraru

GSAM 49.3I raruraru ngā Hūrai i ēnei tuhinga. He raruraru kāore i taea e rātou te whakatau: mēnā i kī a Rāwiri he Ariki ia, nāhea ia i noho ai hei tama māna? Me pēhea ia e noho ai hei tamaiti i whānau mai i te uri o Rāwiri, ā, hei Emānuera hoki—ko te Atua kei a tātou? Heoi anō, i kī a Ihāia, tō rātou ake poropiti, “ka hapū he wāhina, ka whānau hoki he tama, ā, ka huaina e ia tōna ingoa ko Emānuera.”51

GSAM 50.1I tino mōhio a Karaiti ki te pātai hei whakamutu i ngā whakaparahako a ngā Parīhi, nō reira ka ui ia ki a rātou, “‘He pēhea ō koutou whakaaro ki a te Karaiti? Nā wai ia tama?’ Ka mea rātou ki a ia, ‘Nā Rāwiri.’ Ka mea ia ki a rātou, ‘He aha rā a Rāwiri, i a ia e nohoia ana e te Wairua, i karanga ai i a ia he Ariki? I mea hoki ia, ‘I mea te Ariki ki tōku Ariki: ‘Hei tōku matau koe noho ai, kia meinga rā anō e ahau ōu hoariri hei tūranga waewae mōu.’ ’ Nā, ka kīia nei ia e Rāwiri he Ariki, he pēhea i tama ai ki a ia?’”52

GSAM 50.2Ka whakahuatia anō tēnei kaupapa i roto i Waiata 45:6, 7: “He pūmau, e te Atua, tōu torōna ake ake; he hēpeta tika te hēpeta o tōu kīngitanga. Kua aroha koe ki te tika, kua kino ki te hara; nā reira, nui atu i tō ōu hoa te whakawahinga a te Atua, a tōu Atua i a koe ki te hinu o te hari.”53 Ki ēnei kōrero o te Paipera i mua i te hinengaro, e kore e kore i whai whakaaro teitei ngā Hūrai mō te āhua o te Kaiwhakahaere me te Kaiwhakahou ā muri ake nei. Kāore i taea kia rerekē.

GSAM 50Te Uri nō te Taketake Atua

GSAM 50.3I whakawhiwhia he tohutohu taipitopito mō te Karaiti me tōna whānautanga, nā te Ariki, mā te poropiti Mika, i tautuhi i tōna takenga ā-atua, tae noa ki te kāinga iti i whānau ai ia: “Nā, ko koe, e Pēterehema Ēparata, he iti nei i roto i ngā mano o Hūrā, e puta mai i roto i a koe tētahi māku hei kāwana mō Īharaira; ko ōna putanga nōnamata, nō ngā rā o tua iho.” (i te taha, Hiperu, nō “ngā rā o te ake tonu”).54

GSAM 50Te Noho a te Atua i Whakaaturia i roto i te Shekinah me te Kapua

GSAM 50.4I muri ake i roto i ngā hītori o ngā Īharaira, i te mutunga o te hanga i te temepara e Horomona, ā, i mea ia me tino “whakahirahira” te āhua o taua whare, ka tū te shekinah o te korōria o te Atua ki waenga i ngā kerupima i runga ake i te taupoki. E ai ki ngā tuhinga, i te whakatapuatanga o te temepara, i te putanga mai o ngā tohunga tapu i te wāhi tapu, “kua kī te whare o Ihowā i te kapua, ā, kīhai i āhei i ngā tohunga te tū ki te mahi, nā te kapua hoki; i kī tonu rā hoki te whare o Ihowā i te korōria o Ihowā.”55 I kitea e ngā whatu o te iwi te aroaro o te Ariki i roto i tēnei temepara, i roto i te kapua korōria. I whakautua e te Ariki te īnoi a Horomona i taua wā, ā, ka mea atu ki a ia, “Kua rongo ahau i tāu īnoi, kua whiriwhiria anō e ahau tēnei wāhi mōku, hei whare patunga tapu.”56

GSAM 51.1I hara te iwi, ka huri ki te karakia whakapakoko, nō reira i takoto ururua tō rātou tāone me tō rātou wāhi tapu mō te whitu tekau tau. I muri i te herehere, i hanga anō te temepara i raro i te ringa o Herupapera. Ahakoa kāore i te kanapa pēnei i te mea i hangaia e Horomona, i kī te Ariki mā tana poropiti, “Tērā te korōria o tēnei whare ō muri nei ka nui atu i tō tērā i mua.”57 I whakapaipaihia tēnei whare e Herora, ā, i roto i ōna ātea i whakaako ai te Kaiwhakaora. I whai kapua korōria te whare tuatahi hei tohu mō te Ariki, engari i tae mai te Kaiwhakaora anō ki te tuarua, ko ia te Kaihanga o ngā mea katoa.

GSAM 51Te Rangatiratanga Whakamīharo o te Take o Hehe

GSAM 51.2Ki te hunga e tatari ana i ngā rā o Ihāia, ko ngā whakaaturanga i roto i āna poropititanga mō ngā mea whakamīharo e pā ana ki te whakaoranga whakamutunga he puna kaha, he whakatenatena hoki. Ka whakaahua mārama rawa anō ēnei poropititanga i te kāwai e puta mai ai tēnei Kaiwhakaora e tūmanakohia ana, arā: “Ā, tērā e puta ake he wana i te take i a Hehe, ā, ka whai hua tētahi peka e tupu ake i roto i ōna pakiaka. Ka noho hoki te Wairua o Ihowā ki runga ki a ia, te wairua o te whakaaro nui, o te mātauranga, te wairua o te whakatakoto whakaaro, o te kaha, te wairua o te mōhio, o te wehi ki a Ihowā; ā, ko tāna e āhuareka ai ko te wehi ki a Ihowā. E kore anō ia e whakawā i runga i tā ōna kanohi e kite ai, e kore anō e whakaaro ki tā ōna taringa e rongo ai, ina rīria e ia te hē. Engari ka whakawā ia mō ngā rawakore i runga i te tika; i runga anō i te tika tōna riri i te hē, he whakaaro nōna ki te hunga māhaki o te whenua; he whiu nā tōna māngai tāna patu mō te whenua, ka whakamatea anō e ia te tangata kino ki te manawa o ōna ngutu.”58

GSAM 52Te Aranga i Ākona e ngā Poropiti

GSAM 52.1I whakaako hoki te poropiti Ihāia i te akoranga o te aranga o te hunga mate, i roto i ēnei kupu whakamārie: “ka tukua e Ihowā o ngā mano he hākari mā ngā iwi katoa ki runga ki tēnei maunga, he mea mōmona, he wāina nganga hei hākari, he mea mōmona, kī tonu i te hinu wheua, he wāina nganga, tatari rawa. Ka whakakāhoretia anō e ia i runga i tēnei maunga te mata o te hīpoki e hīpoki nei i ngā iwi katoa, me te taupoki e taupoki nei i ngā tauiwi katoa. Kua horomia e ia te mate ake ake; ā, ka horoia e te Ariki, e Ihowā, ngā roimata o ngā kanohi katoa, ka whakakāhoretia anō e ia te whakahāwea ki tāna iwi puta noa i te whenua; nā Ihowā nei hoki te kupu. Ko te kupu anō tēnei i taua rā, ‘Nanā, ko tō tātou Atua tēnei; i tatari tātou ki a ia, ka ora anō tātou i a ia. Ko Ihowā tēnei; i tatari tātou ki a ia; ka hari tātou, ka koa ki tāna whakaoranga.’”59

GSAM 52Te Rangatiratanga o te Whenua Hou

GSAM 52.2Ka mea anō taua poropiti, he whenua hou tēnei ka whakatūria ai te rangatiratanga whakamutunga: “Tēnei hoki ahau kei te hanga ngā rangi hou, [ngā rangi āhuarangi] i te whenua hou. E kore anō ō mua e maharatia, e kore anō puta ake ki te ngākau [i te taha, Hiperu, ‘ka tae ki te ngākau,’ arā, kia hiahiatia anō]. Engari kia koa koutou, kia whakamanamana ki tāku e hanga nei ake ake; nō te mea tēnei ahau te hanga nei i Hiruhārama hei whakamanamananga, i tōna iwi anō hei koanga ngākau. Ka whakamanamana anō ahau ki Hiruhārama, ka koa ki tāku iwi; e kore anō e rangona i muri te reo e tangi ana, te reo e auē ana i roto i a ia. Kāhore ō reira [mai i te wā i hangaia ai te whenua hou] kōhungahunga he torutoru nei ōna rā ake ake [he tamaiti poto te oranga], kāhore he koroheke kīhai i rite ōna rā [he kaumātua i mua i te wā tika]; nō te mea kotahi rau ngā tau o te taitamariki tōna matenga [i ngā rā i eke ai te tangata ki te iwa rau tau, ka taea e ngā tamariki te noho kia kotahi rau tau]; ko te tangata hara ia, kotahi rau nei ōna tau [i ngā tau whakamutunga o tōna oranga kotahi rau tau], he mea kanga. [Ko te hunga ka mate i te wā ka whakatūria te whenua hou, ko rātou ka ngaro i te ‘whakangaromanga o ngā tāngata karakiakore.’ 2 Pita 3:7.] Ka hanga whare anō rātou, nohoia iho; ka whakatōkia he māra wāina, ka kainga anō ngā hua. E kore e hangā e rātou hei nohoanga iho mō te tangata kē, e kore e whakatōkia hei kai mā tētahi atu tangata. Nō te mea ka rite ngā rā o tāku iwi ki ngā rā o te rākau [te rākau o te ora, i te Septuagint], ā, ka roa āku i whiriwhiri ai e āhuareka ana ki te mahi a ō rātou ringa.”60

GSAM 53.1Ka titiro iho a Ehekiera i roto i te tirohanga roa o te wā ki te aranga o te hunga mate. Mā roto i a ia e kī ana te Ariki, “Nanā, e tāku iwi, ka huakina ake e ahau ō koutou urupā, ka meinga kia puta ake hoki koutou i ō koutou urupā, ka kawea ki te oneone o Īharaira.”61

GSAM 53“Nāna hoki i waha ō tātou pōuri”

GSAM 53.2Ki a Ihāia, te poropiti o te rongopai, i whakakitea whānuitia ake te whakamātautau, ngā mamae, me te mate o te Kaiwhakaora mō te tangata. “Ko wai,” e kī ana te poropiti, “i whakapono ki tā mātou kōrero; i whakaaturia rānei ki a wai te ringaringa o Ihowā? Ka tupu ake hoki ia ki tōna aroaro ānō he rākau wana, me te pakiaka hoki i te oneone maroke. Kāhore ōna āhuareka, kāhore hoki he pai; ā, ka titiro tātou ki a ia, tē ai he ātaahua e minamina ai tātou ki a ia. I whakahēngia, i whakakāhoretia ia e te tangata; he tangata pōuri, kua mōhio hoki ki te tangi; ā, i āhua huna ngā kanohi ki a ia; i whakakāhoretia, kīhai hoki tātou i whakaaro ki a ia. He pono, nāna ō tātou mate i pīkau, nāna hoki i waha ō tātou pōuri; ko tātou ia i mea, i tukitukia, i patua ia e te Atua, i whakawhiua. Kāhore, i werohia ia mō ō tātou hē, i kurua mō ō tātou kino; nōna te whiunga i mau ai tō tātou rongo, kei ōna kārawarawa hoki he rongoā mō tātou.”62

GSAM 53.3Ka puta rānei ēnei āhuatanga whakamīharo rawa i taku rā? tērā pea ka pātai te iwi, me te poropiti anō. Ko te whakautu, kāore ēnei e puta ināianei; kāore anō te wā kia tae mai ai tēnei Kaiwhakaora nui; engari e ai ana te poropiti, “Ka kite ōu kanohi i te kīngi, i tōna ātaahua; ka mātakitaki anō ki te whenua e hora mai ana i tawhiti.”63

GSAM 54Ngā Poropititanga a Raniera e Whakaatu ana i te Anamata

GSAM 54.1Heoi anō, mā te poropiti Raniera i tīmata ai te Ariki ki te whakaako i tōna iwi mō ngā rangatiratanga e whai ake nei ka ara, ka rangatira ai, tae noa ki te whakatū i tōna rangatiratanga ake tonu; ā, kia whakapuaki hoki i tētahi wā motuhake, mai i tētahi kaupapa kāore anō kia puta, tae noa ki te puta tūturu me te hātepe i te mea i whakawahia. I whakaatu te whakamārama o te moemoeā a Nepukaneha i ngā rangatiratanga e whā e whakahaere ana i te ao ka heke iho tō rātou mana me tō rātou korōria i runga i te tauine o te hekenga uara o te kōura, te hiriwa, te parāhi, me te rino; ā, i te mutunga, ka rite te āhua pakaru, te wehenga o ngā rangatiratanga ki te ngoikore o te rino e whakauru ana ki te uku paru. Ka whai ake te rangatiratanga o te rangi i muri i te whakaiti i aua rangatiratanga ka rite ki te pāpapa o ngā patunga wīti i te raumati, kia kore ai he wāhi e kitea mā rātou, ā, ka whakakī te rangatiratanga o te Atua i te whenua katoa.

GSAM 54.2Nā, i roto i te matakite o te upoko tuawhitu, i raro i ngā tohu o ngā kararehe nui e whā, ka kōrerotia anō taua kaupapa kotahi, ā, ka whakaaturia ētahi atu āhuatanga o ēnei rangatiratanga. I roto i tēnei upoko ka whai i te ara me ngā mahi a te mana “haona iti” e ara ake ana, i muri i te wehenga o te rangatiratanga tuawhā ki ngā wāhanga tekau, e whakangaro ana, e whakaiti ana rānei i te toru o aua wāhanga kia whakatūria ai ia hei rangatira wairua mō rātou katoa. Ka haere tonu tēnei mana o te Pāpa i roto i te āhua wehenga, ngoikore hoki o te rangatiratanga tuawhā, mō te 1260 tau. Nā konei i whakakitea ngā kaupapa e tae ana ki te wā ka whiwhi a Karaiti i te rangatiratanga i tōna Matua, ā, ka hoatu ki ngā tapu o te Runga Rawa; he rangatiratanga ka rangatira ai i te ao katoa ā muri ake nei, ā, ka tū mō ake tonu atu.

GSAM 55Ngā Rā Rua Mano Toru Rau

GSAM 55.1I te upoko tuawaru o Raniera, i raro i te matakite o te hipi tāne, te koati, me te “haona iti; kua nui noa atu,” ka kawea anō te poropiti ki te mutunga o te wā. I ngā rerenga 13 me te 14 ka aro tōna aro ki tētahi wā—2300 rā—e roa ana ki te whakawā. He roa rawa tēnei wā, ā, i mōhio te poropiti he pērā; nā te mea i whakamōhio mai te anahera he maha tonu ngā rā e toe ana mō te matakite. Kāore anō kia whakaratoa he rā mō te tīmatanga o ēnei rā, nō reira ka kati ia i te upoko mā te kī, “Mīharo tonu anō ki taua kite, kīhai ia i mātauria e tētahi.”

GSAM 55Ngā Wiki Whitu Tekau ki te Karaiti

GSAM 55.2Ko te upoko iwa e kōrero ana mō te anahera i tae mai ki a Raniera, hei whakautu ki tana īnoi, kia hoatu ki a ia te pūkenga me te māramatanga. I whakamōhio ia ki a ia mō tētahi wā e whitu tekau wiki. Ka tae atu ngā wiki e ono tekau mā iwa o ēnei wiki tau [e ai ki tā mātou i rongo ai, koinei te tikanga o te kupu shevooim, i whakamāoritia hei “wiki”] ki te Karaiti. Kāore anō kia tukuna te whakahau hei tīmatanga mō te wā nei, arā, “te kupu, kia whakahoutia, kia hangā a Hiruhārama.” Ka ara ake te pātai, Me pēhea rā i mōhio ai a Raniera ki te wā ka mutu ai ngā wiki e ono tekau mā iwa? I te upoko tekau mā rua, ka arotakengia anō te pātai mō te wā, ā, ki tana ui, “he aha rā te mutunga o ēnei mea?” ka mea atu ki a ia kia haere, “kua oti hoki ngā kupu te kokopi atu, hīri rawa ā taea noatia te wā o te mutunga,” ā, “ko te hunga whai whakaaro ia ka mātau.”

GSAM 55.3Kāore e ruarua, ko tēnei pātai mō te wā tētahi o ngā tauira e tohu ana te āpōtoro a Pita i a ia e kī ana, “Ko taua whakaora, he mea āta rapu he mea whakataki iho nā ngā poropiti i poropititia ai te aroha noa, arā tēnei i a koutou nei. I a rātou i rapu ai ko tēhea wā, he wā pēhea hoki, tā te Wairua o te Karaiti i roto i a rātou i whakapuaki ai, i a ia e whakaatu ana i mua i ngā mamae o te Karaiti, i te korōria anō hoki ō muri iho.”64

GSAM 56Te Whakamutunga o te hunga hē

GSAM 56.1Ko Maraki, te poropiti whakamutunga o te Kawenata Tawhito, e waiho ana he whakaahuatanga whakamīharo mō te whakangaro whakamutunga o te hunga hē: “nanā, kei te haere mai te rā, e ngiha ai ānō he oumu. Nā, ko te hunga whakakake katoa, me te hunga katoa e mahi ana i te kino hei kakau wīti rātou; ā, ka tahuna e te rā meāke nei puta,’ e ai tā Ihowā o ngā mano, ‘e kore anō he pakiaka, he manga e mahue ki a rātou. Ki a koutou ia e wehi nā i tōku ingoa ka ara ake te rā o te tika, he whakaora mate hoki i runga i ōna parirau; ā, ka puta mai koutou, ka tūpekepeke ānō he kūao kau nō te tūranga kau. Ka takatakahia anō e koutou te hunga kino; ka rite hoki rātou ki ngā pungarehu i raro i ngā kapu o ō koutou waewae i te rā e mahi ai ahau,’ e ai tā Ihowā o ngā mano.”65

GSAM 56.2Nā ēnei kōrero katoa i tuhia ki roto i te Kawenata Tawhito, i mau ki ngā ringa o ngā Īharaira, e whakapuaki ana i ngā āhuatanga maha o te mahere whakaora, he nui rawa te hiahia o ngā ākonga manawanui o te kupu i te kitenga me te mōhio kua tata te wā ka tae mai ai tēnei Uri i whakaaria. Ahakoa i kore e mārama te nuinga o te iwi, tae noa atu ki te hunga i pānui i ngā Tuhinga Tapu i ngā whare karakia ia hāpati, ki te kupu (Ngā Mahi 13:27), ko te hunga pono, e ū ana hoki ki te ako, i rapu pono i ngā Tuhinga Tapu i raro i te ārahi a te Wairua, kāore e ruarua i īnoi kaha, pērā i te āpōtoro Hoani i tēnei wā, “Haere mai, e te Ariki, e Īhu,” haere mai wawe.

Ngā kīwae

  1. Whakatauki 13:12. ↩
  2. Hākai 2:6, 7. ↩
  3. Hiperu 12:26-28. ↩
  4. Ihāia 28:13. ↩
  5. Whakatauki 4:18. ↩
  6. Kenehi 4:1. ↩
  7. Hiperu 11:4. ↩
  8. Kenehi 4:25. ↩
  9. Kenehi 5:29. ↩
  10. Kenehi 9:1; 10:9, 10. ↩
  11. Kenehi 13:15-17. ↩
  12. Hiperu 11:8. ↩
  13. Hiperu 11:10. ↩
  14. Kenehi 15:13-15. ↩
  15. Hiperu 11:19. ↩
  16. Karatia 3:16. ↩
  17. Karatia 3:8. ↩
  18. Kenehi 26:3-5. ↩
  19. Kenehi 28:13. ↩
  20. Kenehi 49:10. ↩
  21. Ekoruhe 1:8; Ngā Mahi 7:18. ↩
  22. Hiperu 11:23. ↩
  23. Tirohia ngā Antiquities of the Jews a Josephus, Pukapuka 2, Upoko 9, kōwae 7; The Spirit of Prophecy, Vol. 1, whārangi 165, 166. ↩
  24. Ngā Mahi 7:25. ↩
  25. Tauanga 24:17. ↩
  26. Hiperu 11:12, 13. ↩
  27. Tauanga 14:21. ↩
  28. Hapakuku 2:14. ↩
  29. Ekoruhe 25:40; 26:30; 27:8; Ngā Mahi 7:44. ↩
  30. Hiperu 8:3-5; 9:8-12. ↩
  31. Hiperu 10:1. ↩
  32. Ngā Mahi 13:19, 20. ↩
  33. Tiuteronomi 4:6, 7. ↩
  34. 1 Hamuera 8:7. ↩
  35. 1 Hamuera 8:5. ↩
  36. 1 Hamuera 8:19, 20. ↩
  37. Hōhea 13:9-11. ↩
  38. Ehekiera 21:25-27. ↩
  39. Mika 4:8. ↩
  40. Waiata 89:27-29, 36, 37. ↩
  41. Ihāia 9:6, 7. ↩
  42. Kenehi 5:24. ↩
  43. Hiperu 11:5. ↩
  44. 2 Kīngi 2:11, 12. ↩
  45. Hūrā 14, 15. ↩
  46. Hopa 19:23-27. ↩
  47. 1 Whakapapa 29:23. ↩
  48. Ngā Mahi 2:30, 31. ↩
  49. Waiata 2:2-7. ↩
  50. Waiata 110:1. ↩
  51. Ihāia 7:14. ↩
  52. Matiu 22:42-45; Waiata 110:1. ↩
  53. Hiperu 1:8, 9. ↩
  54. Mika 5:2. ↩
  55. 1 Kīngi 8:10, 11. ↩
  56. 2 Whakapapa 7:12. ↩
  57. Hākai 2:9. ↩
  58. Ihāia 11:1-4. ↩
  59. Ihāia 25:6-9. ↩
  60. Ihāia 65:17-22. ↩
  61. Ehekiera 37:12. ↩
  62. Ihāia 53:1-5. ↩
  63. Ihāia 33:17. ↩
  64. 1 Pita 1:10, 11. ↩
  65. Maraki 4:1-3. ↩

Kīwae

Hoki