Adventist Pioneer
Library
aplib.orgWhare pukapuka
Rārangi ihirangi
14 / 29
14 / 29

Upoko 13 — Ngā Tohu o te Aratohu a te Atua

John Norton Loughborough

GSAM 198.1“I whakamātau rānei te Atua te haere iho, te tango i tētahi iwi māna waenganui i tētahi iwi kē, i runga i ngā whakamātau, i ngā tohu, i ngā merekara, i te whawhai, i te ringaringa kaha, i te ringaringa mārō, i ngā whakawehi nui, i ngā mea katoa i mea ai a Ihowā, tō koutou Atua ki a koutou, ki tō koutou aroaro i Īhipa? I whakakitea mai ai ēnā mea ki a koe kia mōhio ai koe ki a Ihowā, ko ia te Atua; kāhore kē atu i a ia.”1

GSAM 198.2Nā konei i mahi ai te Ariki i te tango i tētahi iwi i waenganui i tētahi iwi etene, kia ārahi ai ia i a rātou ki waho, ki te wāhi ka taea e ia te kōrero i āna ture ki a rātou, ā, ki te wāhi ka taea e ia te tuku iho ki a rātou kua whakairohia ki ngā papa kōhatu. Ehara i te mea i mahia ēnei mea whakamīharo hei whakakī i tō rātou hiahia mō te mōhio; engari kia mōhio rātou mō te tino pono, ko ia i “mahi nei i ngā mea nunui ki Īhipa, i ngā mahi whakamīharo ki te whenua o Hama, i ngā mea whakamataku ki te Moana Whero,”2 ā, i kōrero ki a rātou i waenganui i te ahi me te auahi o te tihi mura o Hinai, ehara ia i tētahi atu, engari ko te Atua ora, koia te Atua pono, te Kaihanga o ngā mea katoa.

GSAM 198Te Karanga ki a Mohi mai i te Rākau e Wera Ana

GSAM 198.3Ehara i te mea ka taea e Mohi anake te akiaki i ngā Īharaira kia wehe i Īhipa mā te kī noa atu ki a rātou, “I taku tiaki i ngā hipi i te koraha, i aroha au ki a koutou i roto i tō koutou herehere, ā, kua heke mai au ināianei hei ārahi i a koutou kia puta i Īhipa, pēnei i taku ngana i taku patu i te Īhipiana i mua tonu i taku oma ki te whenua o Miriana.”

GSAM 199.1I hiahiatia te rākau e mura ana, kāore i pau, me tētahi reo e rangona ana i waenganui i ngā mura ahi, kia whakapono ai a Mohi tonu ko ia te tangata hei “haere, ā, ārahi i te iwi kia puta i Īhipa.” Nā tēnei āhua whakamīharo i whiwhi ai ia i tana tūtohu, tana karanga teitei, tapu hoki; he whakapuakitanga ka hopu tonu i te aro o ōna tuākana, ā, ka whakarite i ō rātou hinengaro mō ngā mea ka whai ake, ā, nā konei ka ārahi i a rātou kia whakaae ki a Mohi, i raro i te Atua, hei rangatira mā rātou.

GSAM 199.2Ki te mea i puta he wā mai i te aranga ake o te Kaiwhakaora i hiahiatia ai kia whakamārietia ōna kaiwhai i pōuri, i matekiri hoki, e tōna aroaro me ōna kupu whakamanawa, ko tērā wā i mau tonu ai ētahi o ngā kaiwhakapono pōuri, e whiua ana, i roto i te whakapono pakari i muri i te “karanga o waenganui pō” o te tau 1844; ā, mēnā i kōrero hāngai tonu te Atua ki ngā wairua pōuri i runga i tōna aroha i tētahi wā, ko te āhua nei, he pono ka pērā ia i taua wā, ki taua hunga.

GSAM 199Te Noho a te Ariki i Oatitia

GSAM 199.33Ko ia kāore e herea ana i ngā huarahi, i ngā tikanga rānei o tana mahi, ā, nāna i waiho ngā koha a te Wairua ki tōna hāhi “i tōna kakenga ki runga,” i oati kia noho tahi ia me ōna kaiwhai i te kauwhau i te rongopai, “ā te mutunga rā anō o te ao.”

GSAM 199.4I ngā wā katoa, kua rite te Ariki ki te whakaatu i tōna mana me ōna koha ki te hunga i rapu pono i a ia. Kāore rānei ia i kī i te wā i hoatu ai e ia te whakahau o te rongopai, “Ka whai tahi hoki ēnei tohu i te hunga e whakapono ana. Mā tōku ingoa rātou ka pei rēwera ai; ka kōrerotia ai e rātou ngā reo hou; ka tango ake ai rātou i ngā nākahi; ā, ki te inu i tētahi mea whakamate, e kore rātou e ahatia; ka pā ō rātou ringa ki ngā tūroro, ā, ka ora”?4

GSAM 199Ngā Koha o te Wairua i te Wā o te Whakahou Whakapono

GSAM 199.5I puta ētahi whakaaturanga whakamīharo o te mana o te Ariki me ngā whakaaturanga o te koha matakite i te wā o te Whakahounga i te rautau tekau mā ono, me ngā wā i muri mai. Ka kōrero a D’Aubigné mō ngā matakite a John Huss. Ka kōrero a Charles Buck, i roto i āna Religious Anecdotes, mō ngā matakite a George Wishart i te tau 1546. Ka kōrero a John Wesley, i roto i āna tuhinga, mō ngā matakite a Jonathan Pyrah me tō rātou whakatutukitanga. Ka kōrero a Minita J. B. Finley, i roto i tana haurongo whaiaro, mō tētahi whakakitenga whakamīharo me te whakaoranga i tōna ake tinana i te raumati o te tau 1842. I whakaputaina e The Christian Advocate (Metotista) he pūrongo whakamīharo mō tētahi whakakitenga whakamīharo me ōna hua, i tukuna ki a Tākuta Bond nō taua hāhi i te wā o tana mahi minita. He tohu ēnei ki te hunga e whakaiti ana e rapu ana i te Ariki, kāore ia i huri, ā, ka kōrero tonu ia ki tōna iwi mā te koha matakite.

GSAM 200Te Hāhi Toenga kia whai i te Wairua Poropiti

GSAM 200.1He kōrero mārama, he kōrero motuhake hoki kei roto i ngā Karaipiture e kī ana ka whakaatu motuhake te Ariki i ngā koha o tōna Wairua, otirā ko te koha matakite, ki waenga i te hunga e tatari ana ki tōna taenga mai. Ko te tuhinga tuatahi e hiahia ana mātou ki te aro atu, ka kitea i roto i te reta ki ngā Koriniti, ā, pēnei tāna kī: “He whakawhetai tonu tāku mahi ki tōku Atua mō koutou, mō te aroha noa o te Atua kua hōmai nei ki a koutou i roto i a Karaiti Īhu; kua meinga hoki kia hua ngā mea katoa mā koutou i roto i a ia, te whakapuaki kōrero, te mātauranga; pēnā hoki me te whakaaturanga i a te Karaiti kua ū nā i roto i a koutou: i kore ai koutou e hapa i tētahi mea hōmai; i a koutou e tatari nā ki te whakakitenga mai o tō tātou Ariki, o Īhu Karaiti. Māna hoki koutou e whakaū ā taea noatia te mutunga, kia kore ai koutou e ekengia e te kupu i te rā o tō tātou Ariki, o Īhu Karaiti.”5

GSAM 200.2I roto i te Whakakitenga ka pānuitia e tātou te “toenga”—te hāhi whakamutunga o te rongopai: “riri ana te tarakona ki te wahine [te hāhi]; haere ana ia ki te whawhai ki ērā atu o tāna whānau, ki te hunga e pupuri ana i ngā ture a te Atua, kei a rātou nei te whakaatu o Īhu Karaiti.”6 He aha te “whakaatu o Īhu,” ka ui mātou, ka whai nei te hāhi whakamutunga, ā, mā tōna whakaū e whakarite ai te ara mō te whakaaturanga o ngā koha katoa o te Wairua? Ki tēnei pātai ka kitea he whakautu i roto i te taunakitanga a te anahera ki a Hoani i te moutere o Patamō: “ka takoto ahau ki mua i ōna waewae, ka mea kia koropiko ki a ia. Ā, ka mea mai ia ki ahau, ‘Kauaka! He hoa pononga hoki ahau nō koutou ko ōu tuākana kei a rātou nei te whakaatu o Īhu. Me koropiko ki te Atua.’ Ko te whakaatu hoki i a Īhu tā te wairua o te poropititanga.”7

GSAM 201.1E whakaatu ana tēnei whakamārama nā te anahera, ko te “wairua o te poropititanga” e puta ana i roto i te hāhi e tatari ana ki a Karaiti, te mea e whakarite ana i te ara mō ngā koha katoa, ā, e whawhaitia ana te hāhi “toenga” nā te mea kei a rātou taua koha.

GSAM 201Te Taunakitanga a Pāora mō ngā Koha

GSAM 201.2E whakaatu ana te reta a Pāora ki ngā Teharonika, ka tae mai te rā o te Ariki—te rā whakamutunga o te whakawā whakahaere—ki te nuinga o te tangata “ānō he tāhae i te pō;” engari kāore e pērā te pā ki ngā tamariki pono o te Ariki, nā te mea he tama nō te mārama, “he tama nō te rā.” I roto i āna whakatūpato ki taua iwi e mataara ana, ka mea ia, “Kei tineia te Wairua. Kaua e whakahāwea atu ki ngā poropititanga. Whakamātautauria ngā mea katoa; kia ū ki te pai.”8

GSAM 201.3Mō te kupu Kariki propheteias, i whakamāoritia ki konei hei poropititanga, e kī ana a Greenfield, i roto i tana Greek Lexicon, “Ko te whakamahi i te koha o te matakite, i tēnei horopaki, 1 Teharonika 5:20.” E tautoko ana hoki i tēnei ngā pukapuka kupu a Parkhurst, Robinson, me Liddell rāua ko Scott. Nō reira, he taunakitanga mārama tēnei ka noho tonu te koha matakite tūturu ki te hāhi e tatari ana ki te haerenga tuarua o te Karaiti. Ko te whakatūpato, kia kaua e whakahāwea ki te koha, engari kia whakamātauria; kia kitea te whakaaturanga pai, kia “ū” ki a ia.9

GSAM 201Te Whakatutukitanga o te Oati

GSAM 201.4Kua kitea e tātou i mua ake nei te āhua i tīmata ai te Ariki ki te whakaatu i te koha matakite i te wā i whakapuakina ai ngā karere a te anahera tuatahi me te tuarua. Kua whakawhanakehia whānuitia tēnei koha mai i te mutunga o ngā rā rua mano toru rau. I tīpako te Ariki i tana ake taputapu mō tēnei kaupapa, arā, ko tētahi kāore i tuku noa i ngā mea katoa mōna, engari i tūpono tōna oranga ki te paunga, “te ngoikore rawa o te hunga ngoikore.”10 I roto i ngā marama e rua i muri i te paunga o te wā, ka tīmata a Miss Ellen G. Harmon nō Portland, Maine, e tekau mā whitu tau pea tōna pakeke, ki te whiwhi whakapuakitanga mai i te Ariki.

GSAM 202.1Nā te mea i whai wāhi ahau ki te kōrero ki ērā i noho ki Portland i te wā o te whakakitenga tuatahi, ā, i mōhio hoki ahau ki a Mrs. Haines, i tōna whare i puta ai te whakakitenga tuatahi a Miss Harmon, ka whakamārama ahau i ngā kōrero i tukuna mai ki ahau e aua tāngata.

GSAM 202.2I taua wā, he tino taumaha te āhua o te hauora o Miss Harmon. Mō ngā wiki maha, kāore ia i tino āhei ki te kōrero i runga ake i te kōmuhumuhu. I whakatau tētahi tākuta he mate kohi me te pupuhi o te tinana nā te wai tōna. I mea ia kua pakaru tōna pūkahukahu matau, kua tino mate hoki tōna pūkahukahu mauī, ā, kua pāngia tōna ngākau. I mea ia kāore ia e whakapono ka roa ake tōna oranga i tētahi wā poto rawa, ā, ka mate ohorere pea ia i ngā wā katoa. He tino uaua ki a ia te manawa i te wā e takoto ana. I te pō, ka taea e ia te whakatā anake i te wā i tokona ake ai ia ki runga i te moenga kia tata ki te noho. Nā ngā wā maha o te maremare me ngā toto e rere ana i ōna pūkahukahu i tino whakaiti i tōna kaha ā-tinana.

GSAM 202Te Whakakitenga Tuatahi a Miss Harmon

GSAM 202.3I te wā i puta ai tōna whakakitenga tuatahi, i noho ia ki te whare o Mrs. Haines. He ata tērā, ā, i whakahaere rātou i te karakia ā-whānau. E rima ngā tāngata i reira, he tuahine katoa i roto i te whakapono. I īnoi ētahi atu, ā, i īnoi kōmuhumuhu a Miss Harmon, ka heke iho te mana o te Atua i tētahi āhua tino mīharo, ā, i pā mārama ki te katoa i reira; ā, i roto i te wā poto tonu, kāore ia i mōhio ki ngā mea katoa i tupu huri noa i a ia—i roto ia i te whakakitenga.

GSAM 202.4I te hui i muri mai, i kōrero ia ki ngā kaiwhakapono o Portland mō ngā mea i whakaaturia ki a ia. I tino whakapono rātou nō te Ariki tēnei. I taua wā, e ono tekau pea ngā tāngata i Portland i tautoko i tēnei hei mahi a te Ariki. I reira he mana i hono ki te whakakitenga, me te kōrero anō hoki, kāore e taea te puta mai i tētahi atu wāhi, engari nō te Atua anake. I mau tonu ki a ia he māramatanga taumaha mō ngā take mō ake tonu atu, ā, i kitea ia e kī ana i te wehi kāore e taea te kī, nā te mea i tīpakohia ia, he taitamariki, he ngoikore hoki, hei taputapu mā te Ariki ki te tuku māramatanga ki tōna iwi. I kī ia, i a ia i roto i te whakakitenga, te āhua nei i karapotia ia e ngā anahera kanapa i ngā kōti whakamīharo o te rangi, kei reira te hari me te rangimārie katoa; ā, he pōuri te whakahokinga ki ngā āhuatanga kore e whakakī i tēnei oranga mate.

GSAM 203Whakarāpopototanga o te Whakakitenga Tuatahi

GSAM 203.1Ko te whakarāpopototanga poto o tana whakakitenga tuatahi, i whakamōhio ai ia ki ngā kaiwhakapono o Portland, ka whakaatu he whakaaro mō te āhua o ēnei katoa:—

GSAM 203.2“I a au e īnoi ana, ka tau mai te mana o te Atua ki runga i ahau, kāore au i rongo pēnei i mua. I karapotia ahau e te māramatanga, ā, ka piki haere tonu ahau i te whenua. Ka huri ahau ki te rapu i te iwi o te taenga mai i te ao, engari kāore au i kitea rātou, ā, ka mea mai tētahi reo ki ahau, ‘Tirohia anō, ā, tirohia kia teitei ake.’ I tēnei ka hiki ake ōku whatu, ā, ka kite ahau i tētahi ara tika, he whāiti, i whakatūria ki runga rawa atu i te ao. I runga i tēnei ara, e haere ana ngā tāngata o te wā o te taenga mai ki te tāone i te pito tawhiti o te ara. I whakatūria he rama kanapa i muri i a rātou i te tīmatanga o te ara, ā, i kī mai tētahi anahera ki ahau he ‘karanga o waenganui pō’ tēnei. I whiti tēnei i te roa o te ara, ā, i whakamārama i ō rātou waewae, kia kore ai rātou e taka. Ā, ki te mau tonu ō rātou kanohi ki a Īhu, i mua tonu i a rātou, e ārahi ana i a rātou ki te tāone, ka haumaru rātou. Engari, kāore i roa, ka ngenge ētahi; ka mea rātou he tawhiti rawa te tāone, ā, i tūmanako rātou kia tae kē rātou ki roto i mua atu. Nā, ka whakatenatena a Īhu i a rātou mā te hiki i tōna ringa matau korōria, ā, i puta mai i tōna ringa he mārama kanapa, i korikori i runga i te iwi o te taenga mai, ā, ka karanga rātou, ‘Hallelujah!’ Ka whakahē whakaarokore ētahi i te mārama i muri i a rātou, ā, ka mea ehara i te Atua i ārahi i a rātou kia tae mai ki konei. I mutu te mārama i muri i ēnei, ka waiho ō rātou waewae i roto i te pōuri kerekere, ka taka rātou, ka huri ō rātou kanohi i te tohu, ka ngaro te tirohanga ki a Īhu, ā, ka taka i te ara ki raro ki te ao pōuri, kino hoki. I muri tata iho ka rongo mātou i te reo o te Atua, pēnei i te haruru o ngā wai maha, ā, nā reira i whakamōhio mai ai ki a mātou te rā me te haora o te taenga mai o Īhu. I mōhio, i mārama hoki ngā tapu e ora ana ki taua reo, engari i whakaaro ngā hunga kino he whatitiri, he rū whenua hoki. I te wā i kōrero ai te Atua mō te wā, ka ringihia mai e ia ki a mātou te Wairua Tapu, ā, ka tīmata ā mātou kanohi ki te mārama, ki te whiti hoki i te korōria o te Atua, pēnei i te mea i puta i te kanohi o Mohi i tōna heke iho i Maunga Hinai.”11

GSAM 204Whakaahuatanga o te āhua o Mrs. White i a ia i roto i te whakakitenga

GSAM 204.1I mua i tā tātou whai i te kōrero whakamīharo mō tēnei whakaaturanga whakamīharo a te Wairua o te Atua, ka whakamārama ahau i ētahi kōrero mō ngā whakakitenga. Ko te wā tuatahi i kite au i a Mrs. E. G. White (i mua ko Miss Harmon) i te marama o Oketopa, 1852. I taua rā i kite au i a ia i roto i tētahi whakakitenga i roa ake i te haora kotahi. Mai i taua wā, kua whai wāhi ahau ki te kite i a ia i roto i ngā whakakitenga tata ki te rima tekau ngā wā. Kua noho au i te wā i tirotirohia ai ia e ngā tākuta i tēnei āhua, ā, he koa ki ahau te whakapuaki i taku i kite ai, i mōhio ai. E tūmanako ana ahau kāore e whakakorea noa iho ngā kōrero mō ngā kōrero pono o tēnei take, kia whakakapia ki ngā whakapae noa a te hunga kāore anō kia kite i a ia i tēnei āhua.

GSAM 204.2Ina tomo ia ki te whakakitenga, ka karanga ia i ngā karanga whakamīharo e toru o “Korōria!” e haruru ana, e haruru anō ana; ko te tuarua, otirā ko te tuatoru, he ngoikore ake, he whakamīharo ake i te tuatahi; he reo pērā i tētahi kei tawhiti atu i a koe, ā, kei te tata kore e rangona. Mō te whā, te rima rānei hēkona, ka āhua heke iho ia, pēnei i tētahi tangata e hemo ana, kua ngaro tōna kaha rānei; kātahi ka ohorere ka kī ia i te kaha nui ake i te tangata, ā, i ētahi wā ka tū tonu ia ki ōna waewae, ka hīkoi huri noa i te rūma. He maha ngā nekehanga o ōna ringa me ōna ringaringa, e tohu ana ki te taha matau, ki te taha mauī rānei i te huri o tōna upoko. Ka mahia ēnei nekehanga katoa i runga i te ātaahua tino nui. Ahakoa kei hea te tūnga o te ringa, o te ringaringa rānei, kāore e taea e tētahi te neke i a ia. Kei te tuwhera tonu ōna whatu, engari kāore ia e kimo; kua hiki tōna upoko, ā, kei te titiro ia ki runga, ehara i te titiro kau, engari he āhua ātaahua, heoi anō te rerekētanga ki tōna āhua noa, arā, ka kitea ia e tino aro ana ki tētahi mea kei tawhiti. Kāore ia e manawa, engari he auau tonu tōna pakipaki manawa. He ātaahua tōna āhua kanohi, ā, he māwhero tōna tae kanohi, pērā tonu i tōna āhua noa.

GSAM 205Whakatairite ki tērā o Raniera

GSAM 205.1Ko tōna āhua mō te manawa, te ngaronga o te kaha, me te whakakaha i a ia i te pa o te anahera a te Atua ki a ia, e tino hāngai ana ki te whakamārama i hoatu e te poropiti a Raniera mō tōna ake wheako i roto i te whakakitenga i tana kī: “ā, mahue iho ko ahau anake. Nā, ka kite ahau i tēnei mea nui; kīhai anō hoki i mahue he kaha i roto i ahau. I puta kē hoki tōku ātaahua, kore iho, kāhore hoki he kaha i mau i ahau.” “Mā te aha hoki e āhei ai i te pononga a tēnei ariki ōku te kōrero ki tēnei ariki ōku? Ko ahau nei hoki, kore tonu iho he maunga o te kaha i roto i ahau, kīhai anō i mahue he manawa i roto i ahau. Kātahi ka pā anō tētahi ki ahau, ko tōna āhua rite tonu ki tō te tangata, ā, whakakahangia ana ahau e ia. I mea ia, ‘Kaua e wehi e te tangata e arohaina nuitia ana; kia mau te rongo ki a koe, kia kaha, āe rā, kia kaha.’ Nā, i tāna kōrerotanga ki ahau, kua kaha ahau. Nā, ka mea ahau, ‘Mā tōku ariki e kōrero mai; kua oti nei hoki ahau te whakakaha e koe.’”12

GSAM 205NGĀ WHAKAATURANGA A NGĀ KAITITIRO

GSAM 205M. G. Kellogg, M.D

GSAM 205.2Mō te āhua o Mrs. White i a ia e whai ana i te whakakitenga, he tika pea kia whakaurua ētahi kōrero a ngā kaititiro. Ko te tuatahi nō M. G. Kellogg, M.D., e pā ana ki te whakakitenga tuatahi i hoatu i Michigan, i te 29 o Mei, 1853, i tētahi hui i tū ki Tyrone, i te Kaute o Livingston. Ka mea ia:—

GSAM 206.1“I roto a Tuahine White i te whakakitenga mō te rua tekau meneti pea, te haurua haora rānei. I a ia e tomo ana ki te whakakitenga, te āhua nei i rongo te katoa i reira i te mana me te aroaro o te Atua, ā, i rongo hoki ētahi o mātou i te wairua o te Atua e tau kaha ana ki runga i a mātou. I karakia mātou, ā, i hui pāpori i te ata o te hāpati, i te iwa karaka pea. Kua karakia rātou ko Taina White, ko taku pāpā, ko Tuahine White, ā, i karakia hoki au i taua wā. Kāore i puta he hihiri, he whakaaturanga rānei. Heoi, i īnoi kaha mātou ki te Atua kia manaakitia te hui e tōna aroaro, kia manaakitia hoki te mahi i Michigan. I te wā i whakaputaina ai e Tuahine White tērā karanga toa, ‘Korōria! k-o-r-o-r-i-a! k-o-r-o-r-i-a!’, ā, kua rongo koutou i a ia e karanga ana i ngā wā maha i a ia e tomo ana ki te whakakitenga, ka tū ake a Taina White, ka whakamōhio ki te hunga whakarongo kua tomo tōna hoa wahine ki te whakakitenga. I muri i tana whakamārama i te āhua o āna whakakitenga, me tana kore hā i te wā i roto ia i te whakakitenga, ka tono ia i te hunga e hiahia ana kia tū mai, kia tirotiro i a ia. Ko Dr Drummond, he tākuta, he kaikauwhau Atewenetiti hoki o te rā tuatahi, i mua i tana kitenga i a ia i roto i te whakakitenga, i kī ia he mea nā te mana rotu āna whakakitenga, ā, ka taea e ia te hoatu whakakitenga ki a ia. I anga whakamua ia, ā, i muri i tētahi aromatawai hōhonu, ka mā tōna kanohi, ā, ka kī, ‘Kāore ia e manawa!’
GSAM 206.2“E tino mōhio ana au kāore ia i manawa i taua wā i roto i te whakakitenga, ā, kāore hoki i ētahi atu whakakitenga maha i pā ki a ia i taku aroaro. I tino mārama te puta atu i te whakakitenga, pērā tonu i tōna kuhu ki roto. Ko te tohu tuatahi i puta mai ki a mātou kua mutu te whakakitenga, ko tōna tīmata anō ki te manawa. I tango ia i tana manawa tuatahi hōhonu, roa, ā, kī tonu, i runga i tētahi āhua e whakaatu ana kua kore rawa he hau i roto i ōna pūkahukahu. I muri i tana hā tuatahi, i pahure he meneti maha i mua i tana hā tuarua, ā, i kī ngā pūkahukahu i te hau pēnei tonu i te hā tuatahi; kātahi ka whakatā mō te rua meneti, ā, ka hā tuatoru; i muri i tērā ka noa te manawa.” Nā, “M. G. Kellogg, M.D., Battle Creek, Mich., 28 o Tīhema, 1890.”

GSAM 207F. C. Castle

GSAM 207.1Ka tukuna e mātou te tauākī e whai ake nei nā tētahi tangata i mātakitaki i tētahi whakamātautau hauora a Mrs. White i a ia e whai matakite ana ki Stowe, Vermont, i te raumati o te tau 1853. E ai ana ia:—

GSAM 207.2“I reira tētahi tākuta, ā, i whakahaere ia i ngā whakamātautau i runga i tōna mātauranga me tōna ako, kia kitea ai te take o te whakaaturanga. I mauhia he kānara e kā ana kia tata ki ōna karu, i tuwhera whānui; kāore he nekehanga i puta i ngā uaua o ngā karu. I muri iho, i tirotiro ia i tōna manawa, ā, i tōna hā; kāore he hā i puta. Ko te hua, i tino whakapono ia kāore e taea te whakamārama i tēnei āhuatanga mā ngā mātāpono ā-taiao, ā-pūtaiao rānei.” Nā, “F. C. Castle.”

GSAM 207D. H. Lamson

GSAM 207.3Ko ngā taunakitanga e whai ake nei e pā ana ki tētahi whakamātautau i mahia i te wā i roto a Mrs. White i te whakakitenga, i tētahi hui i tū ki te kāinga o te Minita James White, i Monroe Street, Rochester, N.Y., i te 26 o Hune, 1854:—

GSAM 207.4“Tekau mā whitu ōku tau i taua wā. Ki taku nei whakaaro, e tata ana au ki te rongo i aua karanga whakamīharo o te ‘K-o-r-ō-r-i-a!’ i whakapuakina e ia. Nā muri iho, ka heke ia ki te papa, ehara i te heke ohorere, engari he heke mārie, ā, ka tautokona ia i roto i ngā ringa o tētahi kaiāwhina. I tae mai e rua ngā tākuta, tētahi kaumātua, tētahi rangatahi. I hiahia a Taina White kia āta tirotiro rāua i a Tuahine White, ā, i mahia e rāua. I kawea mai tētahi whakaata, ā, i mau tētahi o rāua ki runga i tōna waha i a ia e kōrero ana; engari i te kore roa ka whakarere rāua i tēnei, ā, ka mea, ‘Kāore ia e manawa.’ Ka tirotiro hōhonu rāua i ōna taha i a ia e kōrero ana, kia kitea he tohu o te hā hōhonu, engari kāore i kitea e rāua. I te mutunga o tēnei wāhanga o te whakamātautau, ka tū ia ki ōna waewae, kei roto tonu ia i te whakakitenga, e pupuri ana i tētahi Paipera ki runga, e huri ana i ngā wāhanga, e kī tika ana i ngā kupu, ahakoa i anga ōna kanohi ki runga, ki tawhiti atu i te pukapuka.
GSAM 208.1“I kite ia i ngā whiu whakamutunga e whitu. Kātahi ka kite ia i te wikitōria o ngā tapu, ā, me te mea nei e rangona tonutia ana e au āna karanga wikitōria ināianei. Ki ēnei kōrero ka whakapuaki pono au.” Nā, “Minita D. H. Lamson, Hillsdale, Mich., Pēpuere 8, 1893.”

GSAM 208Mrs. Drusilla Lamson

GSAM 208.2He taunakitanga anō mō taua whakamātautau hauora i hoatu e Mrs. Drusilla Lamson, te pouaru a te whanaunga o Minita Lamson, ā, he rangatira wahine ia o te Whare Hauora o Clifton Springs, N.Y. E kōrero ana ia mō te hui o te 26 o Hune, 1854, ka mea ia:—

GSAM 208.3“E maumahara ana au ki te hui i mahia ai te whakamātautau, arā, hei whakamātau i ngā kōrero i kīia nuitia e te Taina White, kāore te Tuahine White i manawa i a ia i roto i te whakakitenga, engari kāore au e maumahara ki te ingoa o te tākuta i tae mai.... Ko Tākuta Fleming tonu pea tērā, nā te mea ko ia te tākuta i karangahia i ētahi wā mō ngā tohutohu. Heoi, kua mate ia ināianei. Ka taea e au te kī i tēnei, i mahia te whakamātautau, ā, kāore he tohu manawa i kitea i runga i te whakaata.” Nā “Drusilla Lamson, Clifton Springs, N.Y., 9 o Māehe, 1893.”

GSAM 208.4He taunakitanga anō nō tētahi i tae atu ki taua wā i whakahuatia ake nei:—

GSAM 208David Seeley

GSAM 208.5“Hei tiwhikete tēnei kua pānui au i ngā taunakitanga o runga ake nei nā David Lamson rāua ko Mrs. Drusilla Lamson, e pā ana ki te kōrero a te tākuta i a ia e tirotiro ana i a Mrs. E. G. White i a ia i roto i te whakakitenga, i te 26 o Hune, 1854. I tae au ki taua hui, ā, i mātakitaki au i te tirotiro. E whakaae ana ahau ki ngā kōrero a te Taina me te Tuahine Lamson, ā, ka kī atu anō ahau ko te Tākuta Fleming rāua ko tētahi atu tākuta rangatahi i whakahaere i te aromātai. I muri i te tū ake o Mrs. White ki ōna waewae, pēnei i tā rāua kōrero, i te whakahua i ngā kupu o te Paipera, ka tono te Tākuta Fleming mō tētahi kānara e kā ana. I mau ia i tēnei kānara kia tata rawa atu ki ōna ngutu kia kore ai e wera ōna ngutu, ā, i te rārangi tika ki tōna manawa mēnā ka manawa ia. Kāore i kitea he korikori iti rawa o te mura. Ka mea te tākuta, me te kaha, ‘Kua mutu tēnei mō ake tonu atu, kāore he manawa i tōna tinana.’” I hainatia, “David Seeley, Fayette, Iowa, 20 Ākuhata 1897.”

GSAM 209Mr rāua ko Mrs. A. F. Fowler

GSAM 209.1Ko ngā kōrero e whai ake nei e pā ana ki tētahi aromatawai i mahia i te wā i roto ai a Mrs. White i tētahi whakakitenga i Waldron’s Hall, Hillsdale, Mich., i te marama o Pēpuere, 1857. I mahia e te Tākuta Lord, he tākuta nō Hillsdale kua rima tekau tau e mahi ana, tētahi aromatawai tino āta, ā, mō tēnei ka whakaatu ahau i ngā taunakitanga e whai ake nei:—

GSAM 209.2“I reira māua i te wā (i Pēpuere, 1857) i whai whakakitenga ai a Tuahine E. G. White i Waldron’s Hall, Hillsdale. I whakahaere a Tākuta Lord i tētahi aromatawai, ā, ka mea, ‘Kei te patu tōna manawa, engari kāore he hā. Kei te ora ia, engari kāore he mahi o ngā pūkahukahu; kāore e taea e au te whakamārama i tēnei āhuatanga.’” Nā “A. F. Fowler, Mrs. A. F. Fowler, Hillsdale, Mich., Hānuere 1, 1891.”

GSAM 209C. S. Glover

GSAM 209.3Anei tētahi atu tauākī mō taua whakakitenga kotahi:—

GSAM 209.4“I reira ahau i te wā i puta ai ki a Tuahine White te whakakitenga i whakahuatia ake nei i Waldron’s Hall, Hillsdale. Hei tāpiri ki te kōrero i runga ake nei, i rongo ahau i te tākuta e kī ana ko te āhua o Tuahine White i te whakakitenga nei ‘kei tua atu i tōna mōhiotanga.’ I mea anō ia, ‘He mea kei tua atu i te taiao kei reira.’” Nā, “C. S. Glover, Battle Creek, Mich., Hānuere 19, 1891.”

GSAM 209Mr me Mrs. Carpenter

GSAM 209.5Anei te kōrero tuatoru mō taua take:—

GSAM 209.6“Hei whakamana tēnei i te kōrero i tae atu māua ki te Whare o Waldron, ki Hillsdale, Michigan, i te marama o Pēpuere, 1857, i te wā i whai whakakitenga ai a Mrs. E. G. White, ā, i taua āhua tonu i tirotirohia ai ia e te Tākuta Lord, ā, i rongo māua i tana kōrero tūmatanui mō tēnei take, pēnei i whakarārangihia ake nei e te Taina me te Tuahine Fowler.” I hainatia, “W. R. Carpenter, Eliza Carpenter, Noblesville, Ind., 30 Ākuhata 1891.”

GSAM 210D. T. Bourdeau

GSAM 210.1Ka ārahina anō tō aro ki tētahi whakamātautau i whakamahia i te wā i roto a Mrs. White i te whakakitenga i Buck’s Bridge, St. Lawrence County, N.Y.:—

GSAM 210.2“I te 28 o Hune, 1857, i kite tuatahi au i te Tuahine Ellen G. White i roto i te whakakitenga. Kāore au i whakapono ki ngā whakakitenga; engari i whakapūmau mai tētahi āhuatanga i waenga i ētahi atu i taea e au te whakahua, he mea nā te Atua āna whakakitenga. Hei whakamārie i taku hinengaro mēnā i manawa ia, i whakatakoto tuatahi ahau i taku ringa ki tōna uma mō te wā roa kia mōhio ai ahau kāore he pikinga o ngā pūkahukahu i tua atu i te mea mēnā he tūpāpaku ia. I muri iho, i tango au i taku ringa ka whakanoho ki tōna waha, ka pēhi i ōna pongāihu i waenga i taku matimati matua me taku matimati tohu, kia kore ai e taea e ia te hā, te manawa rānei, ahakoa mēnā i hiahia ia. I mau tonu ahau i a ia pēnei me taku ringa mō te tekau meneti pea, he roa kia mate ia i te kore hā i raro i ngā āhuatanga noa; kāore ia i pāngia e tēnei whakamātautau, ahakoa he iti noa iho. Mai i taku kitenga i tēnei āhuatanga whakamīharo, kāore rawa tōku hinengaro i tahuri ki te ruarua mō te takenga ā-atua o āna whakakitenga.” Nā, “D. T. Bourdeau, Battle Creek, Mich., Pēpuere 4, 1891.”

GSAM 210Tākuta Kaiwhakawhiti Wairua e Whakamātautau ana i te Matakite

GSAM 210.3Ka whakahua atu au i tētahi atu whakamātautau hauora i mātakitaki ai au i Parkville, i te Kaunti o St. Joseph, Michigan, i te 12 o Hānuere, 1861.

GSAM 210.4I te mutunga o tētahi whakahau i tukuna e Mrs. White ki tētahi huihuinga nui i huihui ki te whare karakia Atewenetiti, i tau te manaakitanga o te Atua ki runga i a ia i tētahi taumata whakamīharo, ā, i mauia ia ki roto i tētahi whakakitenga i a ia e noho ana i tōna tūru. I reira hoki tētahi Tākuta Brown, he tangata pakari, he kaiwhakawhiti wairua. I mea ia he rite āna whakakitenga ki te mahi whakawhiti kōrero ki ngā wairua, ā, mēnā ka puta tētahi i tōna taha, ka taea e ia te whakahoki mai i a ia i roto i te meneti kotahi. I tukuna he tono kia haere whakamua te hunga e hiahia ana, ā, mā te tirotiro ka mārama rātou ki tōna āhua i te wā i roto ia i te whakakitenga. Ka anga whakamua te tākuta, engari i mua i te otinga o te haurua o tana whakamātautau, ka tino kōmā tōna kanohi, ā, ka wiriwiri pēnei i te rau o te rākau papara rau wiriwiri. Ka mea a Minita White, “Ka pūrongo te tākuta i tōna āhua?” Ka whakahoki ia, “Kāore ia e manawa,” ā, ka tere ia ki te kuaha. Ko te hunga i te kuaha i mōhio ki āna whakahī ka mea, “Hoki atu, ā, mahia tāu i mea ai; whakahokia taua wahine i te whakakitenga.” I roto i te tino mānukanuka, ka hopu ia i te kakau o te kuaha, engari kāore ia i whakaaetia kia huaki kia tae rā anō ki te pātai a te hunga i te taha o te kuaha, “E te tākuta, he aha?” Ka whakahoki ia, “Ko te Atua anake te mōhio; tukua ahau kia puta i tēnei whare;” ā, ka puta ia.

GSAM 211.1I kitea mārama, kāore te wairua i awe i a ia hei kaiwhakawhiti i noho rangimārie i te aroaro o te mana i whakahaere i a Mrs. White i roto i te whakakitenga, pērā tonu i ngā tangata i mau i ngā wairua kino i ngā rā o te Kaiwhakaora, i ui atu, “Kua tae mai oti koe ki te whakamamae i a māua i te mea kāhore anō i rite te tāima?”13

GSAM 211.2Ka kitea he ōrite tēnei āhuatanga ki tāna i tuhia i roto i ngā wheako a Raniera te poropiti. I a ia e tomo ana ki roto i te matakite mā te Wairua o te Ariki, ka tino mataku ngā Karari i reira—he hunga tauiwi kāore i te mōhio ki taua Wairua—ā, “rere ana ki te piri.”14

GSAM 211Kua tonoa a Miss Harmon kia whakamārama i āna whakakitenga

GSAM 211.3Tata ki te kotahi wiki i muri i tana whakakitenga tuatahi, i tētahi hui i tū ki te whare o tōna pāpā, ka whai whakakitenga tuarua a Miss Harmon, ā, i reira ka whakahaua ia kia whakamōhio atu ki ētahi atu i ngā mea i whakapuakina ki a ia. I tino pōraruraru ia me pēhea e taea ai e ia te whakatutuki i te whakahau a te Ariki. He tino ngoikore tōna hauora, ā, i te mamae ā-tinana ia, ā, i ngā āhua katoa, he poto noa iho tōna wā hei ora. He tekau mā whitu noa ōna tau, he iti, he ngoikore, kāore ia i te mōhio ki te noho tahi me te iwi, ā, nō tōna āhua ake, he tino mataku, he whakamā hoki ia, nō reira he mamae ki a ia te tūtaki ki ngā tāngata hou. I īnoi ia me te ngākau pono mō ngā rā maha, tae noa ki te pō roa, kia tangohia tēnei kawenga, kia hoatu ki tētahi atu e kaha ake ana ki te kawe. Engari kāore i huri te mārama o tana haepapa, ā, i rangona tonu ngā kupu a te anahera, “Whakamōhio atu ki ētahi atu i ngā mea kua whakapuakina e ahau ki a koe.”

GSAM 212.1I roto i tēnei āhua pōraruraru o tōna hinengaro, i tae atu a Miss Harmon ki tētahi atu hui i tū ki te whare o tōna pāpā. I taua hui, i kotahi te katoa o te hunga i karakia ngākau pono mōna, ā, i whakatapu anō ia i a ia anō ki te Ariki, ā, i whakaae ia kia whakamahia mō tōna korōria. I a ia e īnoi ana, ka whati te pōuri mātotoru i kapi ai i a ia; ā, pēnei i tāna i kī ai i muri mai, ka tata mai he mārama kanapa, pērā i tētahi pōro ahi, ā, i tōna hinga ki runga i a ia, ka ngaro tōna kaha, ā, ka pērā ia ki te noho i te aroaro o Īhu me ngā anahera. I whakahuatia anō, “Whakamōhio atu ki ētahi atu i ngā mea kua whakapuakina atu e au ki a koe.” I mea ia i īnoi pūmau ia kia kore ia e whakapehapeha, mēnā me haere ia ki te kōrero i ngā mea i whakaaturia e te Ariki ki a ia. Ka mea atu tētahi anahera ki a ia kua whakautua tana īnoi, ā, mēnā ka tūpono ia ki te whakahī, ka pā mai he mate ki a ia. Ka mea atu te anahera ki a ia, “Mēnā ka tukuna e koe te karere i runga i te pono, ā, ka manawanui koe ki te mutunga, ka kai koe i te hua o te rākau o te ora, ā, ka inu koe i te awa o te wai o te ora.”

GSAM 212Haerenga a Miss Harmon ki Poland, Maine

GSAM 212.2I whakaaturia ki a Miss Harmon me haere ia ki Poland, Maine, kia kōrero ai ia i tana whakakitenga. I te rā i muri i tēnei whakakitenga tuatoru, kāore i tūmanakohia e te katoa, ka taraiwa mai tōna autāne ki te kuaha o te whare o tōna pāpā, ā, ka mea ia māna a Miss Harmon e kawe ki Poland. I reira, ka whakahaere ia i tētahi hui i roto i tērā hui ka kōrero ia i tana whakakitenga. Ko Hazen Foss,15 i te pōuri, kāore i taea te akiaki kia haere ki te hui karakia, engari i tana taringa ki te tatau i waho, ka rongo ia i a ia e kōrero ana i tana whakakitenga, ā, ka mea ia, “Ko te whakakitenga i kōrerotia e ia he tino ōrite ki tāku i whakaaturia ki ahau, pērā i ngā kōrero a ngā tāngata tokorua e whakamārama ana i te mea kotahi.” I te ata i muri mai, i tūtaki ohorere ia ki a Miss Harmon, ā, ka mea atu ki a ia kia “manawanui ki te kawe i te kawenga, me te kōrero i ngā taunakitanga ka hoatu e te Ariki ki a ia, ā, kāore ia e mahue e te Atua.” Ki ētahi atu i mea ia, “Ko ia tērā te taputapu i hoatu ai e te Ariki tēnei kawenga ki a ia.” Me mōhio pono ia, nā te mea i kite ia i te tangata i roto i te whakakitenga i mea atu ai ki a ia kua “tikiia atu” te kawenga i a ia.

GSAM 213.1Ko te mahi a Miss Harmon mai i taua wā, ko te haere i ngā wāhi maha puta noa i ngā Kāwanatanga o New England, e kōrero ana i ngā mea i whakaaturia ki a ia. I ētahi wā, i mea atu ki a ia i roto i te whakakitenga ki hea ia e haere ai, ā, i whakamōhiotia hoki ia ki ngā uauatanga ka pā ki a ia. Ko āna karere, he kupu whakahē motuhake ki te hunga i huri haere ki te akoranga mō te taenga wairua mai o te Karaiti, ā, he whakatenatena i te katoa kia mau tonu ki ngā wheako o mua.

GSAM 213.2Ka mea ia mō tōna wheako: “I aukati ētahi i te mahi katoa, ā, i wehe i te hononga ki te hunga kāore i whakaae ki ā rātou whakaaro mō tēnei take.... I whakaatu mai a te Atua i ēnei hē ki ahau i roto i te whakakitenga, ā, i tukuna ahau ki āna tamariki hē kia whakamōhio atu; engari i whakakāhore katoa e te tokomaha te karere, ā, i whakapae mai ki ahau e rite ana ahau ki te ao. I tētahi atu taha, i whakapae mai ngā Atewenetiti ingoa ki ahau he hihiri whakapono hē ahau; ā, i whakaahua hē ahau, ā, i whakaahua kino hoki e ētahi, he kaiārahi ahau i te hihiri whakapono hē i whakapau kaha ahau ki te whakakore.”16 Ka ako whānui ake tātou mō tēnei i te upoko e whai ake nei.

Ngā kīwae

  1. Tiuteronomi 4:34, 35. ↩
  2. Waiata 106:21, 22. ↩
  3. Epeha 4:8-15. ↩
  4. Māka 16:17, 18. ↩
  5. 1 Koriniti 1:4-8. ↩
  6. Whakakitenga 12:17. ↩
  7. Whakakitenga 19:10. ↩
  8. 1 Teharonika 5:5, 19-21. ↩
  9. Mō te arotakenga whānui o ngā taunakitanga o te Paipera mō te mau tonu o ngā koha wairua, tirohia Prophetic Gift in the Gospel Church, he pukapuka pānui 120-whārangi, ka taea te tiki mai i tētahi o ā mātou whare whakaputa pukapuka. ↩
  10. I whakaaturia ki a Hazen Foss. Tirohia te Upoko 11. ↩
  11. Early Writings, whārangi 14, 15. ↩
  12. Raniera 10:8, 17-19. ↩
  13. Matiu 8:29. ↩
  14. Raniera 10:7. ↩
  15. Tirohia te Upoko 11. ↩
  16. Early Writings, wh. 22. ↩

Kīwae

Hoki