Upoko 22 — Whakahaere
GSAM 343.1“Ko te mea tēnei i waiho atu ai koe e ahau ki Kariti, kia whakatikaia ai e koe ngā mea i mahue, kia whakaritea ai anō hoki he kaumātua ki ia pā, ki ia pā, kia pērā ai me tāku i whakatakoto atu ai ki a koe.”1
GSAM 343.2I te whakawhanaketanga o te karere a te anahera tuatoru, i pahure e tekau mā rua ngā tau (mai i te tau 1846 ki te tau 1858) i mua i te mōhio o tō tātou iwi ki te hiahia mō tētahi hononga ōkawa ake i te whakapono ki te pono me te aroha Karaitiana. Ahakoa i kōrero te Ariki ki tōna iwi mō tēnei kaupapa mā te koha poropiti, i kitea me whai wheako taumaha kia tino ara ake ai rātou ki te mōhio ki te hiahia kia whakaritea ngā hui, ngā hāhi me ngā rōpū hei whakahaere i ngā take ā-tinana o te kaupapa.
GSAM 343Te Whakahē ki te Whakahaere
GSAM 343.3I roto i tētahi tuhipoka i raro i te whārangi 12 o te Supplement to Experience and Views, i whakaputaina i te tau 1854, ka mea te Minita James White:—
GSAM 343.4“I muri i te wā i pahure i te tau 1844, i puta he tino pōraruraru, ā, i whakahē te nuinga i tētahi whakahaere, i mea rātou kāore e hāngai ana ki te rangatiratanga tino o te rongopai! I whakahē tonu a Mrs. White i ngā momo hihiri whakapono hē katoa, ā, i whakamōhio wawe ia me whai tētahi momo whakahaere kia aukati, kia whakatika hoki i te pōraruraru. He iti noa ngā tāngata i ēnei rā e mārama ana ki te ū tonu i hiahiatia i taua wā kia tū ia ki te taha o tōna tūnga ki te whakahē i te kore mana whakahaere i tau i te nuinga.”
GSAM 344.1Ko te kotahitanga i waenga i ngā Atewenetiti o te Rā Whitu i tino whakatairangahia, i tino tautokona hoki e ōna whakatūpato me ōna tohutohu i puta i te wā tika.
GSAM 344Ko George Storrs mō te Whakahaere
GSAM 344.2Ko ngā kōrero e whai ake nei nā George Storrs, i tuhia i te tau 1844, ka whakaatu i ngā mea i ākona mō te whakahaere ki te hunga i wehe i a rātou i ngā hāhi i raro i te panuitanga o te taenga mai:—
GSAM 344.3“Kia tūpato kia kaua e ngana ki te whakatū i tētahi atu hāhi. Ko ia hāhi ka whakatūria mā te auahatanga a te tangata, ka noho hei Papurōna i te wā tonu ka whakatūria. I whakatū te Ariki i tōna ake hāhi mā ngā here pakari o te aroha. Kāore e taea te hanga i tētahi mea kaha ake i tērā; ā, ina kāore ēnei here e pupuri tahi i ngā kaiwhai e kī ana he kaiwhai rātou i a Karaiti, ka mutu rātou hei kaiwhai māna, ā, ka wehe atu i te tinana hei tikanga noa iho.”2
GSAM 344Te Raupapa i ngā Rā a ngā Āpōtoro
GSAM 344.4Ko ngā Atewenetiti o te Rā Whitu, pēnei i kīa i mua, kāore rātou i whai whakahaere ōkawa mō ngā tau maha, kāore hoki i whai whakahaere hāhi. Ko te tangata katoa i whai māia ki te mahi tika, arā, ki te whakaae ki te pono, ki te whakarongo hoki ki a ia i raro i te pēhanga o waho o te whakahē i tau i taua wā, i whakaarohia he tangata pono, he tangata tika hoki mō te aroha me te whanaungatanga Karaitiana. I tae mai tētahi wā i ngā rā o ngā āpōtoro i tika ai “kia whakatikaia ai e koe ngā mea i mahue.”3 I te tau 65 A.D. pea ka whakamanahia a Taituha “kia whakaritea ai anō hoki he kaumātua ki ia pā, ki ia pā” i reira ngā kaiwhakapono, ā, i whiwhi a Timoti i ngā tohutohu tino whānui mō tēnei kaupapa.4
GSAM 344Ko te Minita White mō te Whakahaere
GSAM 344.5Ko ngā kōrero e whai ake nei nā te Minita James White mō te kaupapa o te whakahaere me te whakatikatika i puta i roto i te Review o te 4 o Hānuere, 1881:—
GSAM 345.1“I hangaia te whakahaere hei whakarite i te kotahitanga o ngā mahi, hei ārai hoki i te tinihanga. Kāore i whakaarohia hei whiu hei akiaki i te iwi kia ngohengohe, engari hei tiaki i te iwi a te Atua. Kāore a Karaiti e akiaki ana i tōna iwi; ka karanga ia ki a rātou. ‘E rongo ana āku hipi ki tōku reo, e mātau ana ahau ki a rātou, e aru ana hoki rātou i ahau.’ Ko tō tātou Upoko Ora e ārahi ana i te huarahi, ā, e karanga ana ia ki tōna iwi kia whai mai.
GSAM 345.2“E kore e taea e ngā whakapono a te tangata te whakaputa i te kotahitanga. E kore e taea e te kaha o te hāhi te pēhi i te hāhi kia kotahi te tinana. Kāore a Karaiti i hoahoa kia hangaia ngā hinengaro tangata mō te rangi mā te pānga o ētahi atu hinengaro tangata. ‘Ko te Karaiti te upoko o ngā tāne katoa.’ Ko tana wāhanga he ārahi, he whakairo, he tā i tōna ake āhua ki runga i ngā kaiwhiwhi o te korōria āke tonu. Ahakoa he mea nui te whakahaere hei tiaki i te hāhi, hei whakarite i te kotahitanga o ngā mahi, kāore e tika kia tango i te whakatikatika i ngā ringa o te Ariki.
GSAM 345Te Kotahitanga i Waenga i ngā Pito e Rua
GSAM 345.3“I waenga i ngā pito e rua o te kaha o te hāhi me te rangatiratanga kāore i whakatapua, ka kitea e tātou te mea ngaro nui o te kotahitanga me te whai hua i roto i te mahi minita me te hāhi o te Atua. Ka karangahia tō tātou aro ki tēnei i roto i tētahi tono tino tapu a te āpōtoro rangatira Pita ki ngā kaumātua o tōna wā: ‘He whakahau tēnei nāku ki ngā kaumātua i roto i a koutou, he hoa kaumātua hoki ahau, he kaiwhakaatu mō ngā mamae o te Karaiti, kua whiwhi tahi nei hoki ki te korōria e whakakitea mai i muri. Whāngainga te kāhui a te Atua i roto i a koutou; kaua e ngākaukore ina tirotiro, engari kia hihiko; kaua, mō te taonga hē, engari i runga i te ngākau nui. Kaua anō hoki e whakatupu rangatira ki tā te Atua wāhi, engari hei tauira koutou ki te kāhui. Ā, kia puta mai te Tino Hēpara, ka whiwhi koutou ki te karauna korōria e kore e pirau. Me koutou anō hoki, e ngā taitamariki, kia ngohengohe ki ngā kaumātua. Kia ngohengohe anō hoki, koutou katoa, tētahi ki tētahi, ko te ngākau pāpaku anō hei whītiki mō koutou; nō te mea hoki, ‘E pakeke ana te Atua ki te hunga whakapehapeha, ka hoatu ia e ia he aroha noa ki te hunga pāpaku.’ Nā, whakapāpaku iho koutou i raro i te ringaringa kaha o te Atua, kia whakateiteitia ake ai koutou e ia i te wā e pai ai.’5
GSAM 346Te Māmā me te Hōputu o te Whakahaere o te Kawenata Hou
GSAM 346.1“Ko te hunga i tuhi i te āhua whakahaere i whakaaetia e ngā Atewenetiti o te Rā Whitu i whakapau kaha ki te whakauru ki roto, ki te whānuitanga e taea ana, te māmā o te whakapuaki me te āhua i kitea i roto i te Kawenata Hou. Ko te nui ake o te wairua o te rongopai e puta ana, ko te māmā ake, ko te whai hua ake o te pūnaha.
GSAM 346.2“Ko te Hui Whānui e whai ana i te tirotiro whānui o ngā mahi i ngā peka katoa, tae atu ki ngā Hui ā-Rohe. Ko te Hui ā-Rohe e whai ana i te tirotiro o ngā peka katoa o ngā mahi i roto i te Rohe, tae atu ki ngā hāhi i roto i te Rohe. Ā, ko te hāhi he tinana o ngā Karaitiana kua hono tahi i raro i te kawenata māmā kia mau ki ngā ture a te Atua, ki te whakapono hoki o Īhu.
GSAM 346He Pononga ngā Apiha o te Hāhi
GSAM 346.3“Ko ngā kaiwhakahaere o tētahi hāhi ā-rohe he kaimahi mā tērā hāhi, ehara i te rangatira hei rangatira i runga i te kaha. ‘Ko te mea nui rawa hoki o koutou, hei kaimahi ia mā koutou.’6 Me whakaatu ēnei kaiwhakahaere i ngā tauira o te manawanui, te mataara, te īnoi, te atawhai, me te manaakitanga ki ngā mema o te hāhi, ā, me whakaatu hoki i tētahi taumata pai o taua aroha ki te hunga e mahi ana rātou mā rātou, i whakaatuhia i roto i te oranga me ngā akoranga o tō tātou Ariki.”
GSAM 346Te Taunakitanga Tuatahi mō te Raupapa
GSAM 346.4I roto i te Supplement to Experience and Views, i whakaputaina i te tau 1854, ka whakawhiwhia ētahi tohutohu motuhake mō te kaupapa o te raupapa o te rongopai. I te whārangi tekau mā waru ka pānuitia ēnei:—
GSAM 346.5“Me oma te hāhi ki te kupu a te Atua, kia ū ki te raupapa o te rongopai, kua warewarea, kua tukua noa iho. He mea tino hira tēnei kia kawea te hāhi ki te kotahitanga o te whakapono.”
GSAM 347Te Hiahia mō te Raupapa i te Tata ki te Mutunga
GSAM 347.1I roto i tētahi taunakitanga i tukuna i te 23 o Tīhema 1860, ka pānui tātou:
GSAM 347.1“I a tātou e tata ana ki te mutunga o te wā, ka heke iho a Hātana me te mana nui, i te mōhio ia he poto tōna wā. Ka tino whakamahia tōna mana ki runga i te toenga. Ka whawhai ia ki a rātou, ā, ka rapu ia ki te wehe, ki te whakamarara i a rātou, kia ngoikore ai rātou, kia hinga ai hoki. Me neke ngā tāngata a te Atua i runga i te mārama, ā, me kotahi ō rātou kaha. Me kotahi te hinengaro, kotahi te whakataunga; katahi ka kore e marara ō rātou kaha, engari ka kaha te whai pānga ki te whakatū i te take o te pono o nāianei. Me ū ki te raupapa, me kotahi hoki te whakahaere i taua raupapa, ki te kore ka whai painga a Hātana i a rātou.”7
GSAM 347Te Raupapa o ngā Anahera hei Tārite
GSAM 347.2I roto i te Testimony No. 14, i whakaputaina i te tau 1868, ka pānuihia: “Ko te piri ake o tātou ki te whai i te kotahitanga me te raupapa o te ope anahera, ko te angitu ake o ngā mahi a ēnei kaiāwhina rangi mō mātou. Ki te kore mātou e kite i te hiahia kia mahi ngātahi, ā, ka noho mātou hei kore whakarite, hei kore whakahaere, hei kore whakaraupapa i ā mātou mahi, kāore ngā anahera, kua tino whakaritea, e neke ana i runga i te raupapa tino tika, e taea te mahi angitu mā mātou. Ka huri atu rātou i roto i te pōuri, nā te mea kāore rātou i whakamanahia kia manaaki i te raruraru, te whakararuraru, me te kore whakaraupapa.
GSAM 347Ko te Atua, he Atua o te Raupapa tonu
GSAM 347.3“Kua mutu te noho a te Atua hei Atua o te raupapa? Kāo; kotahi tonu ia i tēnei wāhanga o te whakahaere, pērā i ngā wā o mua. E ai ki a Pāora, ‘Ehara hoki te Atua i te Atua o te whakararuraru, engari nō te rangimārie.’ He tino āta tōna aro i nāianei, pērā i ngā wā o mua. Ā, e hiahia ana ia kia ako tātou i ngā akoranga mō te raupapa me te whakahaere, i ahu mai i te raupapa tino pai i whakatūria e ia i ngā rā o Mohi hei painga mō ngā tamariki o Īharaira.”8
GSAM 348Te Īnoi a Karaiti mō te Raupapa
GSAM 348.1I roto i tētahi taunakitanga i tuhia i te tau 1882 ka kitea taua whakaaro anō e whakapuakina ana i ēnei kupu,
GSAM 348.1“Ko te kotahitanga me te aroha kia noho i waenga i āna ākonga te kaupapa matua o te īnoi whakamutunga a tō tātou Kaiwhakaora mō rātou i mua i tōna whakamatenga i runga i te rīpeka.... ‘Ehara tāku i te īnoi mō ēnei anake, engari, mō te hunga e meinga e tā rātou kupu kia whakapono ki ahau. Kia kotahi ai rātou katoa; me koe hoki, e Pā, i roto i ahau, me ahau anō i roto i a koe, kia kotahi ai hoki rātou i roto i a tāua; kia whakapono ai te ao, nāu ahau i tono mai.’”9
GSAM 348Te Mōrearea o te Motuhake Takitahi
GSAM 348.2I te tau 1885 i hoatu tēnei taunakitanga:
GSAM 348.2“Me tūpato ki tētahi take, arā, ko te rangatiratanga takitahi. Hei hōia i roto i te ope a te Karaiti, me kotahi te mahi i ngā wāhanga maha o te mahi.”10
GSAM 348He Koa a Hātana ki te Whakangaro i te Raupapa
GSAM 348.3I roto i tētahi taunakitanga motuhake i whakaputaina i te tau 1895 ka pānui tātou,
GSAM 348.3“Auē, ka tino hari a Hātana ki te uru ki waenga i tēnei iwi, kia whakararu i te mahi i te wā e tino hiahiatia ana te whakarite katoa, ā, koia te mana nui rawa hei aukati i ngā aranga teka, hei whakahē i ngā kerēme kāore i tautokohia e te kupu a te Atua. E hiahia ana mātou kia mau tonu ngā rārangi kia taurite, kia kore ai e pakaru te pūnaha whakahaere me te raupapa.”
GSAM 348Te Taunaki i ngā Minita
GSAM 348.4Ko tētahi o ngā take tuatahi hei whakaaro mō te whakatū i te raupapa i waenga i tō tātou iwi, kia hāngai ki ngā taunakitanga kua whakahuatia nei, ko te whai tikanga hei tautuhi i te hunga i kauwhau i te karere. Mai i te tau 1850 ki te tau 1861, ko te mahere i whakamanahia, ko te hoatu i tētahi kāri ki ngā minita i whakamana i ā rātou koha, ā, i mārama ai te whakaaetanga a te Ariki ki a rātou, ā, i hāngai ki ngā mahi katoa; he kāri hei taunaki i a rātou ki te whanaungatanga o te hunga o te Ariki puta noa i ngā wāhi katoa, e kī noa ana kua whakaaetia rātou ki te mahi minita o te rongopai. I tuhia te rā ki runga i ēnei kāri, ā, i hainatia hoki e tokorua o ngā minita rangatira, i mōhiotia e tō tātou iwi hei rangatira i te mahi.
GSAM 349Tautoko Minita
GSAM 349.1I te takurua o 1858–59, i tukuna he whakahau e kī ana kei roto i te Paipera he pūnaha whānui mō te tautoko i te mahi minita, ā, mēnā ka rangahau ā tātou tāngata i tēnei kaupapa i runga i ngā tuhinga tapu, ka kitea e rātou taua pūnaha. Nā reira, i tū he karaehe Paipera i Battle Creek, ā, ko te Minita J. N. Andrews te kaiārahi. I muri i te āta rangahau i ngā tuhinga tapu i runga i te īnoi, i whakaritea tētahi tuhinga, ā, i whakaputaina ki te Review o te 3 o Pēpuere 1859, e whakaatu ana i tētahi mahere i whakauru i te mātāpono o te whakatekau. I tukuna tētahi kauwhau mō tēnei kaupapa ki tētahi hui nui o tō tātou iwi, i huihui ai ki tētahi hui whānui i Battle Creek, Michigan, i te 6 o Hune 1859, ā, i whakaaetia ā-kotahi e te pōti a te hui katoa.
GSAM 349Te Whakamanatanga o te Tikanga Kua Whakatūria
GSAM 349.2I roto i te Testimony No. 6, 1861, i pērā te kōrero a te Ariki, mā Mrs. White, mō te pūnaha i whakaaetia e ngā Atewenetiti o te Rā Whitu:
GSAM 349.2“Kaua e tāhae i tā te Atua mā te pupuri i ō whakatekau me ō koha ki a ia. Ko te tuatahi o ngā mahi tapu, ko te tuku ki te Atua i tētahi wāhanga e tika ana. Kaua tētahi e whakatakoto i āna tono ki a koutou, kia ārahi i a koutou ki te tāhae i tā te Atua. Kaua e tuku i ō tamariki ki te tāhae i ō koha i te āta o te Atua mō ā rātou ake painga.
GSAM 349Te Pūnaha Whakatekau hei Whakawhanake i te Āhua
GSAM 349.3“Ko tēnei pūnaha whakatekau, i kite au, ka whakawhanake i te āhua, ā, ka whakaatu i te tūturu o te āhua o te ngākau. Mēnā ka whakaaturia tēnei take ki mua i te aroaro o te tangata i tōna tino tikanga, ā, ka waiho kia whakatau mā rātou anō, ka kite rātou i te mātauranga me te raupapa i roto i te pūnaha whakatekau.”
GSAM 349.4Nā konei i whakatūria ai tētahi pūnaha pūtea i waenga i ngā Atewenetiti o te Rā Whitu, hei tautoko i ngā mahi minita, ā, kei te whakamahia ināianei e tō tātou iwi puta noa i te ao.
GSAM 350.1I roto i te Review o Hūrae 21, 1859, hei hua o ngā tohutohu i hoatu i mua mā ngā Testimonies, i tūtohu tuatahi kia tū he hui ā-tau i ia Kāwanatanga hei āta whakamahere i ngā mahi; kia kore ai e puta te pōraruraru i tino noa iho i roto i te āhua o te mahi minita, ā, kia ū te raupapa me te pūnaha ki ā mātou mahi. I tino anga whakamua tēnei tūtohu ki te hanga whakahaere Hui ā-Rohe.
GSAM 350Te Puritia o ngā Rawa a te Hāhi
GSAM 350.2I te ahunga whakamua o te karere, i te pikinga ake o te tokomaha, ka whai ake te kohi rawa, ā, nā konei i puta te whakaaro kia āta whakaaro ki te pupuri ture i ngā rawa o te hāhi. I roto i tētahi tuhinga nā te Minita White, i kitea i te Review o Pēpuere 23, 1860, ka pānui tātou i ēnei kupu:—
GSAM 350.3“E tūmanako ana mātou, ahakoa, kāore te wā e roa ka tae tēnei iwi ki tērā tūnga e tika ana kia āhei ai rātou ki te inihua i ngā rawa o te hāhi, kia mau tika ai i ā rātou whare hui, kia taea hoki e te hunga e tuhi ana i ā rātou wira, ā, e hiahia ana ki te pērā, te toha wāhanga ki te tari whakaputa pukapuka. Ka karanga mātou ki ā mātou kaikōrero me ngā tuākana kaiārahi kia aro ki tēnei take. Mēnā he tangata e whakahē ana i ā mātou whakaaro, tēnā tukuna mai he mahere kia taea e mātou hei iwi te whakatinana.”
GSAM 350Whakamanahia te Whakahaere Ture
GSAM 350.4I te raumati o tēnei tau, i whai wāhi kōrero whakawhanaunga mō tēnei kaupapa i roto i te Review. Ā, i tētahi hui whānui a ngā māngai o tō tātou iwi nō Michigan me ētahi atu kāwanatanga maha, i tū ki Battle Creek mai i te 28 o Hepetema ki te 1 o Oketopa, i whai whakaaro pono ki tēnei kaupapa, ā, i whai kōrero whānui, wātea hoki mō te whakahaere ā-ture hei pupuri i te tari me ētahi atu rawa o te hāhi—ngā whare huihuinga, me ērā atu. Ka kitea tēnei matapaki i tōna roanga i te Review, Vol. 16, No. 21, 22, me te 23, i whakaputaina i te 9, 16, me te 23 o Oketopa, 1860.
GSAM 351.1Nō ngā whakataunga i puta i tēnei hui, i pōti kotahi te katoa kia whakatū ā-ture i tētahi rōpū whakaputa pukapuka, ā, kia tere ai te hanga o tērā hinonga, i pōtiia e te hui he komiti e rima ngā mema.
GSAM 351Ingoa Rōpū Whakapono
GSAM 351.2I whakaaro hoki tēnei hui ki te ingoa hei karanga mō tō tātou iwi. Nā konei i puta anō ngā whakaaro rerekē, ko ētahi e tono ana mō tētahi ingoa, ko ētahi anō mō tētahi atu. I te whakatakotoranga o te ingoa “Te Hāhi o te Atua”, i whakahēhia i runga i te take kāore e whakaatu ana i ngā āhuatanga motuhake o tō tātou whakapono, engari mā te ingoa “Ngā Atewenetiti o te Rā Whitu” e whakaatu i tō tātou whakapono ki te tata mai o te Karaiti, ā, ka whakaatu hoki i tō tātou whai i te hāpati, te Rā Tuawhitu. I tino kotahi te hui ki te tautoko i te ingoa whakamutunga; i te pōti, kotahi anake te tangata i pōti ki te whakahē, ā, i muri tata iho ka tango ia i tana whakahē.
GSAM 351Kua Whakaaetia te Ingoa
GSAM 351.3I roto i te Testimony No. 6, ka pānui tātou:
GSAM 351.3“Kāore he ingoa e taea e mātou te tango e tika ana, engari ko tērā e hāngai ana ki tā mātou whakapuakitanga, e whakaputa ana i tō mātou whakapono, ā, e tohu ana i a mātou hei iwi motuhake....
GSAM 351.4“Ko te ingoa Atewenetiti o te Rā Whitu e kawe ana i ngā āhuatanga tūturu o tō tātou whakapono ki mua, ā, ka whakaae ai te hinengaro rapu ki te pono. Pērā i tētahi pere i te pūpere a te Ariki, ka whara te hunga takahi i te ture a te Atua i taua ingoa, ā, ka ārahi ki te rīpenetā ki te Atua me te whakapono ki tō tātou Ariki, a Īhu Karaiti.”
GSAM 351.4Ko te hua o te taunakitanga kia whakatau mō ake tonu atu i tēnei pātai i roto i ngā hinengaro o ngā kaiwhakapono.
GSAM 351Te Mahi a te Koha Tūturu
GSAM 351.5Ehara rānei tēnei i te rohe motuhake o tētahi whakaaturanga o ngā koha a te Wairua o te Atua? I mea a Pāora i whakatūria ēnei ki roto i te hāhi “kia tino rite ai te hunga tapu mō te mahi minita, mō te hanga i te whare, arā i te tinana o te Karaiti; kia tae katoa rā anō tātou ki te kotahitanga o te whakapono,” me ērā atu.11 He tino tika, i muri i te rapu māramatanga a ngā kaiwhakapono i roto i te īnoi me te whakaiti, ka kōrero te Wairua, ka mea, “Koinei te huarahi; he tika ā koutou whakatau;” ā, ka “whakapakari” anō i te hāhi, pērā i tēnei take, mā te whakamārama i te pānga whaihua o te pātai, me ētahi o ngā hua pai ka puta i ā rātou whakatau.
GSAM 352Whakahaere Hāhi
GSAM 352.1I roto i tētahi kauwhau i tukuna e te Minita White i mua i te Hui Whānui i Battle Creek i Āperira 1861, ā, i whakaputaina i te Review i te 11 o Hune 1861, i whakauru ia i te whakaaro mō tētahi whakahaere katoa ake o ā tātou hāhi. Nā te tono, i whakahaere ngā minita tokoiwa i tētahi karaehe Paipera hei rapu māramatanga mō tēnei kaupapa, ā, i tonoa rātou e te Hui kia whakaputaina i te Review ngā hua o taua rangahau. Whai muri i te whakaaturanga o te taunakitanga Paipera mō te whakaritenga o te hāhi me ngā apiha hāhi, i whakaarohia te kaupapa o te māngai ōrite mai i ngā Kāwanatanga maha ki te Hui Whānui, me te māngai tika, ōrite hoki o ngā hāhi i roto i ngā Hui ā-Rohe. I te ao tūturu, koinei te whakaurunga tuatahi o te whakaaro kia whai māngai kua pōtitia tika mō ngā hui whānui i runga i tētahi ōwehenga ōrite ka whakaaetia.
GSAM 352Te Whakatūnga o te Hui ā-Rohe o Michigan
GSAM 352.2I te 6 o Oketopa 1861, i whakatūria te Hui o Michigan mā te pōti i tētahi heamana, tētahi hēkeretari, me tētahi komiti whakahaere e toru ngā mema. Nā te pōti a te hui i tūtohu kia whakauru ngā hāhi ki te whakahaere, ā, kia whakaae ki ngā whakaritenga e whai ake nei hei kawenata hāhi:—
GSAM 352.3“Ko mātou, ngā kai-haina i raro nei, e hono ana ki a mātou anō hei hāhi, e tango ana i te ingoa o Ngā Atewenetiti o te Rā Whitu; e ū ana ki te pupuri i ngā ture a te Atua, i te whakapono hoki o Īhu Karaiti.”
GSAM 353Ngā Tohu Mana o ngā Minita
GSAM 353.1I tēnei hui i whakatauhia tuatahi kia whakawhiwhia he tiwhikete mana ki ngā minita Atewenetiti o te Rā Whitu katoa i roto i tēnei Kāwanatanga, e tū ana i te tūnga pai; ā, me kawe e ngā minita he pepa e kī ana i tētahi tiwhikete whakatūnga, me ngā tiwhikete mana i hainatia e te heamana me te hēkeretari o te hui, ā, me whakahou ēnei tiwhikete ia tau.
GSAM 353.2I pōti anō kia tīpakohia tētahi komiti hei whakarite i tētahi kauwhau e whakaatu ana ki tō tātou iwi i te tikanga whakahaere hei whakatū i ngā hāhi. I whakaputaina tēnei kauwhau i roto i te Review o te 15 o Oketopa 1861.
GSAM 353Ngā Tohu Mana a ngā Mema Whiriwhiri
GSAM 353.3I te marama o Hepetema, 1862, i tū te wānanga tuatahi a te Hui o Michigan ki Monterey. I konei, mō te wā tuatahi, i whakaaturia te whakaaro kia whiwhi i ngā hāhi ki roto i ngā hui, pērā i te pōti kia whakaurua ngā mema ki ngā hāhi. I te mea kua whakatūria kē ngā hāhi tekau mā whitu i te Kāwanatanga, nā te pōti i whakaurua ai ēnei ki te hui; ā, i whakaaetia ngā mema katoa o ēnei hāhi i tae mai hei māngai.
GSAM 353Ngā Utu a ngā Minita
GSAM 353.4I taua hui anō hoki i whakaaetia ai te mahere kia utua ngā minita i tētahi moni ā-wiki mō ngā ratonga i mahia. I tō rātou taha, me pūrongo ngā minita i te roa o te wā i whakapaua ki te mahi i roto i te hui, me ā rātou whiwhinga moni me ā rātou whakapaunga; ā, ka whakahaere te hui i te whakatau tika i runga i taua pūrongo.
GSAM 353Ngā Tohu Whakamanatanga i Whakaaturia Tuatahitia e ngā Māngai
GSAM 353.5I te 20 o Mei 1863, i tū te Hui Whānui ki Battle Creek, Michigan. Koinei te wāhanga tuatahi o taua rōpū i kawea ai e ngā māngai ngā tiwhikete mana mai i ā rātou ake kāwanatanga. Heoi, kāore i runga i te tatauranga te māngai. Ko ngā kāwanatanga i māngaihia i tēnei wā ko Michigan, Wisconsin, Iowa, Minnesota, New York, me Ohio.
GSAM 354Ngā Ture Whakahaere o te Hui Whānui me ngā Hui ā-Rohe
GSAM 354.1I te 21 o Mei, i whakaaetia e te Hui Whānui tētahi ture matua, ā, i taua rā anō, i tūtohu ki ngā Hui ā-Rohe tētahi ture matua ā-Rohe. I whakaaetia tēnei i tētahi wāhanga o te Hui o Michigan. Nā ēnei ture matua i whakaritea he tūranga tau mō te māngai ā-tōpū i ngā Hui ā-Rohe me te Hui Whānui. Ko te ture matua ā-Rohe i tūtohutia i reira, he āhua rite tonu ki tērā e whakamahia ana ināianei e ā mātou 72 hui ā-rohe puta noa i te ao.
GSAM 354.2I te wā o te Hui Whānui, i te kōanga o te tau 1864, i tukuna tuatahi he taunakitanga ki ngā Hui ā-Rohe kia tīpakohia he Komiti Arotake Pūtea nō ngā tāngata noa kāore i mahi mō te hui i te tau kua pahure, hei mahi tahi me te komiti whakahaere ki te arotake me te whakatau i ngā pūkete moni a ngā minita. Nā konei, i ia hīkoinga, i runga i ngā hiahia, i whakatūria te raupapa i roto i ngā mahi me te take a te Atua.
GSAM 354.3Nā reira, kua whakarāpopototia e mātou ngā hīkoinga i hua ai te whakahaere ōkawa o te mahi. I mahia tēnei i te wā he iti rawa te rōpū whakapono ki te whakataurite ki tōna āhua ināianei.
GSAM 354.4I te wā i oti ai te whakarite o te Hui Whānui i te tau 1863, ehara i te mea nui te tokomaha o ngā māngai pēnei i ā mātou ia tau i ētahi o ngā hui ā-rohe iti.
GSAM 354Te Whāinga o te Whakahaere
GSAM 354.5Ko te whāinga o te whakahaere kia puritia ā-ture ai, kia whakahaeretia ā-ture ai ngā rawa a te rōpū; kia kotahi ai te neke a ngā kaimahi i roto i te mahi, kia kore ai he pōraruraru, nā te mea i raro i te tohutohu ā rātou nekehanga, ā, nō reira, kāore he whakararuraru. I whakaurua ngā mātāpono kotahi i whakaaetia i roto i tā mātou whakahaere tae noa ki te tau 1864 ki roto i te mahi i te wā i whakawhānuihia, i toro atu ki ētahi atu whenua me ngā iwi.
GSAM 355Ngā Whakahaere Matua i Whakatūria
GSAM 355.1I te anga whakamua o te karere, i whakatūngia ngā whakahaere whānui e whai ake nei, ā, i whiriwhiria ngā rangatira o ēnei whakahaere i ngā hui auau o te Hui Whānui:—
GSAM 355.2Te General Conference Association—he tinana ture e rua tekau mā tahi ngā mema, hei pupuri i te taitara o ngā rawa o ngā whare whakahaere maha i Amerika me ētahi atu whenua.
GSAM 355.3Te Poari Mīhana o Tāwāhi—hei whakahaere, hei whakawhānui i ngā mahi mīhana i waho atu i ngā hui kua whakaritea.
GSAM 355.4Te International Tract Society—ko tōna kaupapa he tohatoha rauemi pānui me te tuhituhi reta, e rapu ana ki te whakatuwhera mīhana hou.
GSAM 355.5Te Religious Liberty Association—ko tōna mara motuhake he āwhina i te hunga e whakatoia ana mō tō rātou hinengaro, me te tohatoha pukapuka e pā ana ki ngā mātāpono o te herekore whakapono.
GSAM 355.6Te International Sabbath-School Association—ko tōna whāinga he whakatū, he whakawhanake i ngā mahi kura hāpati puta noa i ngā wāhi katoa.
GSAM 355.7Te Medical Missionary and Benevolent Association—ko āna mahi he whakangungu tākuta me ngā nēhi, te whakahaere i ngā whare hauora, ngā whare mō ngā pani, ngā kaumātua, me ērā atu.
GSAM 355Te Pae Mahi i tae noa ki te tau 1868
GSAM 355.8A tae noa ki te tau 1868, i kapi tō mātou papa mahi i tērā wāhanga o ngā United States i te rāwhiti o te Awa o Missouri, ā, i te raki o te rārangi ahopae e hāngai ana ki te rārangi tonga o Missouri. I taua wā, e toru noa ngā mema o te Komiti Hui Whānui, ā, ko te perehitini o te hui tētahi o aua mema. I raro katoa ngā hui ā-rohe e waru i te mana whakahaere a te Hui Whānui, ā, i noho tōna tari matua ki Battle Creek, Michigan.
GSAM 356He aha i hiahiatia ai te whakarōpūtanga anō
GSAM 356.1I te whakawhānui haere o te karere ki ētahi atu whenua, ka puta te hiahia kia whakarōpū anō te papa mahi katoa. Nō reira, i te tau 1897, i mahia ētahi hīkoinga hei tohu i taua ahunga; engari kua oti pai ake te mahi whakarōpūtanga i roto i ngā tau e whā kua pahure; i roto i tēnei wā, kua whakatūria tētahi Hui Whānui o Īropi, me tētahi komiti whakahaere e tekau mā whā ngā mema; ā, ko te Hui Whānui taketake, me tōna tari matua kei Washington, D.C., he komiti whakahaere tōna e rua tekau mā waru ngā mema, e māngai ana i ngā painga katoa o te karere, ā, e whakakapi ana i ētahi o ngā rōpū whānui kua whakakorehia.
GSAM 356Te Āhua o te Whakahaere i te 1 o Hānuere 1903
GSAM 356.2Ko ngā kōrero e whai ake nei i te General Conference Year Book o te Tau 1904 e whakaatu ana i ētahi raraunga whakamīharo tae noa ki te 1 o Hānuere 1903:—
GSAM 356.3I taua wā, ko tā mātou mahi whakahaere he mea hanga i ngā Hui Whānui e rua, i roto i ēnei ngā Hui Kotahitanga e tekau mā whā, ngā Hui ā-Rohe e whitu tekau mā rua, me ngā mīhana e whā tekau mā rua. E tohaina ana ēnei pēnei: Ngā Hui ā-Rohe i Amerika ki te Raki, e whā tekau mā iwa; i waho atu i Amerika ki te Raki, e rua tekau mā toru. Ngā Hui Kotahitanga i Amerika, e waru; i ētahi atu whenua, e ono. Ngā papa mīhana i Amerika, tae atu ki Alaska, Hawai’i, me Newfoundland, e rima; ngā mīhana i waho atu i Amerika, e toru tekau mā whitu, kei ngā wāhi e whai ake nei: tekau mā rua i Īropi; whā i Āwherika; toru i Ahia; rua i Amerika ki te Tonga; rua i Āwherika ki te Tonga; ā, ko te toenga kei Amerika Waenganui, Mēhiko, ngā moutere o West Indies, me ngā Moutere o te Moana-nui-a-Kiwa. E hono ana ki ēnei mīhana he ono tekau mā whitu o ngā minita kua whakatūria, kua raihanatia, me te kotahi rau toru tekau mā tahi o ngā hāhi.
GSAM 356Te Kotahitanga i roto i te Kanorau
GSAM 356.4He puna whakatenatena te mōhio kei te kotahi ngā whakahaere rerekē i ngā whenua me ngā iwi maha i te whakatairanga i te kaupapa nui kotahi o te pono me te whakaoranga o te tangata. Kāore mātou e whakawhirinaki ki te hanganga ōkawa noa iho, engari ki te Atua, te Kaihanga o te raupapa. Mā tōna manaakitanga ki ngā mahi kotahi, ngātahi, ā-rongo hoki a ōna kaimahi, ka kite mātou he tino pai, he tino ātaahua hoki “kia ātanga te mahi i ngā mea katoa, kia tōtika.”
Ngā kīwae
- Taituha 1:5. ↩
- Midnight Cry, Pēpuere 15, 1844. ↩
- Taituha 1:5-9. ↩
- 1 Timoti 3:1-15. ↩
- 1 Pita 5:1-6. ↩
- Matiu 23:11. ↩
- Testimonies for the Church, Vol. 1, wh. 210. ↩
- Ibid., ngā whārangi 649, 653. ↩
- Testimonies for the Church, Vol. 5, whārangi 236, 237. ↩
- Ibid., wh. 534 (i whakakahaia te kupu). ↩
- Epeha 4:12, 13. ↩