Adventist Pioneer
Library
aplib.orgWhare pukapuka
Rārangi ihirangi
09 / 29
09 / 29

Upoko 8 — Te Hapa o te Mārena o te Reme

John Norton Loughborough

GSAM 134.1“I takā he hapa nui e tētahi tangata, ā, he tokomaha i karangatia. Ā, ka tonoa tāna pononga i te hāora o te hapa, hei mea ki te hunga i karangatia, ‘Haere mai; kua rite hoki ngā mea katoa.’”1

GSAM 134.2“Ka hari te hunga kua karangatia ki te hapa o te mārena o te Reme.”2

GSAM 134.3Ko te hapa te kai whakamutunga o te rā. I roto i tēnei kupu whakarite, e toru ngā karanga ki te hapa. Kāore e tika kia whakakotahitia tēnei kupu whakarite ki ngā karanga ki te “hākari” i kōrerotia ai i roto i Matiu 22:1-7. Ko te “hākari” te kai o te awatea. I roto i te kupu whakarite e pā ana ki ngā karanga ki te hākari, ka ako tātou i “tūkinotia” te hunga i karanga ki te hākari, ā, i patua rātou, ā, i patua hoki te tama a te kīngi. Nā te kīngi i tuku i te karanga, “whakangaromia ana taua hunga kōhuru, tahuna iho tō rātou pā.”

GSAM 134.4Ko tēnei kupu whakarite mō ngā karanga ki te “hākari”, e whakaatu ana i te mutunga o te hunga i whakakore tuatahi i taua karanga, hei whakaahua tika i ngā mea i pā ki te hunga i whakakore i te rongopai a te Karaiti, ā, i patu i a ia me ōna āpōtoro. I tukuna e te Ariki he ope taua ki taua iwi, ā “whakangaromia ana taua hunga kōhuru, tahuna iho tō rātou pā” — Hiruhārama.

GSAM 134Te Karanga ki te Hapa

GSAM 134.5Kāore e ruarua, e pā ana tēnei karanga ki te hapa i roto i te kupu whakarite ki “te hapa o te mārena o te Reme”. Ka whakapuakina he manaakitanga ki te hunga kua karangahia ki taua “hapa o te mārena”. Ka whai muri i te mārena te hapa o te mārena. Ka tū te mārena o te Reme i mua i tōna taenga mai; nō te mea, pēnei i tā tātou i kite ai i mua, ka mutu, ka tae mai a Karaiti, ka “hoki mai i te hākari o te mārena”.3

GSAM 135.1Nā reira, me kotahi tonu tēnei karanga ki te hapa o te mārena ki te karere a te anahera tuatahi o te Whakakitenga 14, me te pānui wā o te upoko tekau, kua kōrerohia kē. E ai ki tā Ruka i tuhi ai, ka haere tēnei karanga tuatahi ki te hapa ki “te hunga i karangatia.” Ko wai rā ērā i karangahia?—Ko ērā i whakarongo, i whakaae hoki ki te rongopai a te Karaiti. E kī ana rātou e aroha ana ki a Karaiti, ā, e aroha ana hoki ki tōna puta tuarua hei whakatutukitanga o tō rātou tūmanako. He aha ai kāore te karanga e haere tuatahi ki a rātou? Nā te mea i tika kia kōrerotia tuatahi te rongopai ki ngā Hūrai i mau i ngā Karaipiture, ā, i kī ana e tatari ana rātou mō te taenga mai o te Karaiti,4 nō reira i whakaaturia tuatahi te karere mō te haerenga tuarua o Karaiti ki te hunga i kī ana he kaiwhai rātou nōna, ā, e aroha ana ki tōna puta.

GSAM 135Te Karanga ki Te Hunga Kua Karangahia

GSAM 135.2Ko te karanga tuatahi ki te hapa, nā te mea mā te hunga kua tonoa, me haere ki ngā hāhi. Inā hoki, i te mea pono, i puta te whakapuaki mō te tata mai o te Karaiti mai i te tau 1833 tae noa ki te kōanga o te tau 1844 i roto i ngā hāhi, ā, i tautokona whānuitia e ngā minita o aua hāhi. Ko te whakaputanga tuatahi a William Miller o ōna whakaaro mō te tata mai o te Karaiti i puta i roto i tētahi pepa Pāpaitiana o Brandon, Vermont. I mahia te nuinga o ngā mahi a ia me ōna hoa mahi tae noa ki Āperira 1844 i roto i ngā whare karakia, i ngā whare hui rānei i whakaritea e ngā hāhi o taua wā.

GSAM 135.3Ka pērā te kōrero a te Minita Himes mō ngā mahi a te Minita Miller tae noa ki te kōanga o te tau 1844:

GSAM 135.3“I whakapau kaha ia i waenga i ngā rōpū katoa me ngā hāhi katoa, kāore ia i whakararuraru i ā rātou whakahaere, i ā rātou ture rānei, i whakapono ia ka taea e ngā mema o ngā hāhi rerekē te pupuri i tō rātou tūnga, ā, i taua wā anō ka whakarite mō te taenga mai o tō rātou Kīngi.”

GSAM 135.4Ka mea anō a Minita Himes, i te kōrero mō āna mahi tahi me Minita Miller: “Ko te nuinga o ngā minita me ngā hāhi i whakatuwhera i ō rātou tatau ki a mātou me ō mātou tuākana e whakapuaki ana i te akoranga mō te taenga mai o te Ariki, i mahi ngātahi mai ki a mātou tae noa ki te tau whakamutunga”—te tau 1844.

GSAM 136Ngā Kuaha Tuwhera mō te Karere

GSAM 136.1Mō tana mahi me tōna āhua, i mea a Wm. Miller:

GSAM 136.1“Kua huaki ngā tatau ki ahau kia whakapuakina tēnei akoranga mō te haerenga tuarua mai o te Karaiti i waenga i ngā hāhi tata katoa, nō reira he wāhanga iti noa iho o ngā karanga i taea e au te whakatutuki.... I ngā wāhi katoa i tae atu ai au, ko ngā mema o ngā hāhi tino tapu, tino ū ki te whakapono, e ora ana, ko rātou tonu ngā tino tere ki te whakaae ki ngā tirohanga kua pānuitia nei; engari ko te tangata e whakapuaki ana i te whakapono, ā, e whai ana i te ao, ko te Parihi, ko te tangata whakaaro whāiti, ko te tangata whakapehapeha, ko te tangata whakaaro mōna anake, ka tāwai, ka whakatoi i te akoranga o te haerenga tuarua mai o te Karaiti.”

GSAM 136.2Mō te āhua o te karere mō te taenga mai, ka taea te kī anō mōna i ngā kōrero a D’Aubigné mō te Whakahou Wairua,—I “tutuki i runga i te ingoa o tētahi mātāpono wairua. I whakapuaki ia mō tōna kaiako, te kupu a te Atua; mō te whakaoranga, te whakapono; mō ngā patu, te Wairua Tapu: ā, nā ēnei anō huarahi i whakakore ai i ngā āhuatanga katoa o te ao.”

GSAM 136He Ngaru Nui o Ngā Whakahounga

GSAM 136.3Ko te āhua o ngā whakahounga i whai ake i te whakapuakanga o te karere mō te taenga mai, i whakamāramaia e L. D. Fleming, he minita nō te Hāhi Karaitiana o Casco Street i Portland, Maine, pēnei:—

GSAM 136.4“Ko te hihiri i ara ake i āna [Wm. Miller] kauhau he tino whai whakaaro, he tino kore ngākau pā, ā, ahakoa koinei te whakahoutanga nui rawa atu kua kite au, he iti rawa te hihiri o te ngākau. E kitea ana ka tino pā ki te hunga tāne o te hapori. Ko te mea e whakaputa ana i tēnei pānga, ko tēnei: Ka tango noa a Taina Miller i te hoari o te Wairua, kāore i whakakākahu, ā, ka whakatakoto i tōna mata tapahi ki runga i te ngākau kāore i whakakākahu, ā, ka tapahi! koia noa iho tērā. I mua i te mata o tēnei patu kaha, ka hinga te kore whakapono, ka maroke te whakaaro o te whakaoranga whānui. Ka ngaro ngā tūranga teka, ā, ka mīharo ngā kaihokohoko o Papera. Ki taku whakaaro, ko tēnei pea te mea tata rawa atu ki ngā whakahounga ā-apōtoro i kitea e ngā wā o nāianei.”

GSAM 137He Wheako i Richmond, Me.

GSAM 137.1Hei whakaahua i te mahi whakahou i haere tahi me te kauwhau i te akoranga o te taenga mai, ka kape mātou i ngā kōrero a tētahi i whai wāhi nui ki taua nekehanga. I a ia e kōrero ana mō tētahi hui hauwhā i tū ki Richmond, Maine, e māngai ana i ngā hāhi Pāpaitiana Hiahia Noa e toru tekau, ka mea ia:—

GSAM 137.2“I taku kuhu ki te whare karakia, ka tū ake a Minita Rollins, i noho i te taha o te paepae kauwhau i te pito tawhiti o te whare, ā, ka mea, ‘E te Taina White, ka kitea e koe he tūru i konei i tōku taha.’ I muri i te kauwhau, i whakaaetia kia tuku kōrero, ā, ka kōrero ahau me te herekore mō te oranga Karaitiana, me ngā wikitōria o te hunga tika i te haerenga tuarua mai o te Karaiti. He maha ngā reo i karanga, ‘Āmine! āmine!’ ā, i roimata te nuinga o taua hui nui.... I te tata ki te mutunga o taua hui, i muri i taku whakaae, ka tū te Minita Rollins, ka mea: ‘Ko te Taina White, e noho ana i taku taha matau, ka kōrero ia i te whare hui o Reed i tēnei ahiahi, mō te haerenga tuarua mai o tō tātou Ariki, a Īhu Karaiti. Haere mai, e te whānau, kia rongo ai koutou anō. He nui tō mātou wāhi hei manaaki i a koutou katoa. Haere mai, e ngā whanaunga, kāore he kino ki a koutou kia whakarongo ki tēnei kaupapa.... I tino mōhio ia ka wehe te nuinga o ōna whanaunga i tō rātou hui i te kāinga, ka haere toru māero kia whakarongo mai ki ahau, ā, ka pakaru tō rātou hui whakahaere kua whakaritea. Nā, pēnei tonu i puta. I wehe te toru hauwha o ngā minita me te tata ki ia māngai katoa, ā, i kī katoa te whare karakia o Reed i mua noa atu i te wā. Ko te kaupapa i kōrero ai au ko Matiu 24. I hoatu e te Wairua o te Atua he herekore nui ki ahau. He tino whakamīharo te hihiri.
GSAM 137.3“I taku whakamutunga, i te whakahau i ngā Karaitiana kia tino whakatapua rātou, kia rite hoki, me ngā tāngata hara kia rapu i a Karaiti, kia whakarite hoki mō te haerenga mai o te Tama a te Tangata; ka tau te mana o te Atua ki runga i ahau kia tae rawa ki te taumata i tika ai kia tautokohia e au tōku tinana mā te pupuri i te paepae kauwhau ki aku ringaringa e rua. He wā tapu tēnei. I a au e tiro ana ki te āhua o ngā tāngata hara, kua ngaro, kāore i roto i a Karaiti, ka karanga atu au ki a rātou me te tangi, ā, ka whakahua i ngā wā maha, ‘Haere mai ki a Karaiti, e tangata hara, kia whakaorangia ai koe ina puta mai ia i tōna korōria. Haere mai, e tangata hara rawakore, i mua i te tōmuri rawa. Haere mai, e tangata hara, e tangata hara rawakore, haere mai.’
GSAM 138.1“He tino tapu te wairua o te wāhi. I tangi ngā minita me te hunga, ā, i tangi kaha ētahi. I te mutunga o ia karanga ki te tangata hara, ka rongo te hui katoa i tētahi tangi pōuri. I tū tonu ahau i aku waewae, e whakamārama ana i te upoko, e akiaki ana hoki mō te neke atu i te rua haora, ā, kua pakaru taku reo. Ka mutu taku kōrero, ka tangi au i te reo nui mō ēnei tāngata aroha, me te hōhonutanga o te kare ā-roto e mōhiotia ana e ia anake, ko ia te tangata i karangahia e te Atua kia kauwhau i tōna pono ki ngā tāngata hara. I te iwa karaka, ā, kia whakaaetia ētahi atu kia kōrero, ka roa tonu te hui ki te waenganui pō. He pai ake kia kati i runga i te hōhonutanga o te kare ā-roto o te wā nei, engari kāore i mua i te whai wāhi a te katoa ki te pōti mō te taha o te Ariki. Ka karanga ahau ki te hunga katoa i roto i te huihuinga e hiahia ana ki te īnoi tahi me au, me te hunga e hiahia ana kia whakatakotoria ki te torona o te atawhai, kia rite ai rātou ki te tūtaki ki te Kaiwhakaora me te hari i tōna haerenga tuarua, kia tū ake. I tū ake ngā wairua katoa i roto i taua whare nui, ā, i rongo atu ahau i muri mai i ngā tāngata i ngā wāhi rerekē o reira. Whai muri i tētahi wā poto o te īnoi, ka kati te hui.
GSAM 138.2“I te ata i muri mai, i hoki au ki te kāinga, ā, i haere tahi mai au me te whitu hauwaru neke atu o taua hui hauwhā a te Hāhi Pāpaitiana Hiahia Noa. E kōrero ana te katoa mō te hui whakamīharo i tae atu ai rātou i te ahiahi i mua.

GSAM 138Ngā Karanga mō te Karere ki ētahi atu Wāhi

GSAM 138.3“I te wā wehenga, i tono mai ngā māngai me ngā minita kia mahi tahi au ki a rātou ki te whakarite i te wā e taea ai e au te kauwhau ki ngā rōpū karakia maha i taua hui hauwhā, ki ngā whare karakia whānui. I waenga o Pēpuere i taua wā, ā, i whakataua kāore e neke atu i te ono wiki o te huka pakari e pai ai te haere mā runga waka reti e toe ana, hei whakarato i te wā pai ki te hunga kia tae atu ki ngā hui. I tīpakohia ngā wāhi tekau mā rua tino hira hei mahi māku i roto i ngā ono wiki. Me tuku e au tekau akoranga, ā, me kōrero au i ngā wā e rua tekau i ia wiki. Nā konei, he haurua rā noa iho tāku i ia wiki, ā, i te nuinga o te wā i tino hiahiatia taua haurua rā kia haere au i te tekau mā rima, i te rua tekau māero rānei ki te wāhi hui e whai ake nei.”5

GSAM 139Ngā Rau i Huri

GSAM 139.1I whai ake i te kauwhau i te akoranga o te taenga mai, ngā whakahounga wairua me te huringa o ngā rau tangata puta noa i ngā wāhi katoa, ā, i tino kitea tēnei i te tata ki te mutunga o te tau Hūrai 1843 (Māehe 21, 1844). I taua takurua i rangona ai e te kaituhi, i tōna kāinga taketake—ko Victor, Niu Ioka—mō te tuatahi te kaupapa nei, ā, ahakoa he tekau mā rua ōna tau, i whakaae ia, i runga i tōna mōhio, ki te whakapono mō te haerenga tuarua. He tino taumaha rawa te pānga ki te iwi, ehara i ngā hui anake, engari puta noa i ngā wāhi katoa. I taua wā, he kāinga noa iho a Victor, e rua rau pea ngā kainoho, engari he tino kapi te taupori o ngā whenua huri noa. I te hua o taua raupapa hui i tū i taua kāinga iti, i pūrongotia kua huri ngā tāngata e rima rau.

GSAM 139Taunakitanga o te Methodist Year Book

GSAM 139.2Mō te ngaru nui o ngā whakahounga i whai ake i te ara o te whakapuakitanga o te taenga mai, ka kitea i roto i te Methodist Year Book, “i roto i ngā tau e whā mai i te 1840 ki te 1844, i puta ai te 256,000 huringa i Amerika.” He mea tika i Amerika, he mea tika anō hoki i ērā atu whenua i tukuna ai te karanga. “He mana nui i haere tahi me te kauwhau, ā, i huri ngā wairua puta noa i ngā wāhi katoa.” I te mea i tukuna tuatahi te karanga ki te hapa o te mārena ki ngā hāhi,—“ki te hunga i karangatia,”—nā rātou i whakawhānui atu ki te katoa e hiahia ana ki te haere mai, ki te whai wāhi ki te whakaoranga e tatari ana ki te iwi a te Atua. Ahakoa i kauwhautia, i whakapuakina mā te īnoi, i waiatatia rānei te karere i roto i ngā “waiata o te taenga mai,” i haere tahi te nekehanga kaha o te Wairua o te Atua me te mahi.

GSAM 140Ngā Tamariki e Kauwhau ana i Huitene

GSAM 140.1I roto i tēnei horopaki ka kite tātou i te āhua i mahi ai te Ariki ki te whakauru i te whakapuakitanga ki ngā whenua i aukatia ai e te ture te kauwhau i ngā mea e hē ana ki te “hāhi ā-kāwanatanga.” Ko Huitene tētahi o aua whenua. I reira i whakamahia e te Ariki ngā tamariki nohinohi hei whakauru i te mahi. Ko te tuatahi o tēnei whakapuakitanga i puta i te raumati o te tau 1843, i Eksjö, i te tonga o Huitene. He kōtiro nohinohi, e rima tau anake tōna pakeke, kāore anō kia ako ki te pānui, ki te waiata rānei, i tētahi rā, i runga i te āhua tino tapu, i waiata tika i tētahi hīmene Luterana roa, ā, kātahi ka kīia e ia, me te kaha nui, “kua tae mai hoki te hāora o tāna whakawā,” ā, ka akiaki i te whānau kia whakarite kia tūtaki ki te Ariki; nō te mea, e tata ana tōna taenga mai. Ka karanga ngā kāore i huri i roto i te whānau ki te Atua mō te aroha, ā, ka whiwhi rātou i te muru hara. I hora tēnei nekehanga i ngā tāone, ā, i whakapuakina te karere e ētahi atu tamariki. I puta anō tēnei nekehanga i waenga i ngā tamariki ki Nōwēra me Tiamana, ahakoa kāore i tino whānui.

GSAM 140“Āe! Me kauwhau ahau”

GSAM 140.2I te tau 1896, i a au e whakahaere ana i ngā hui i ngā wāhi tekau mā whitu rerekē o Huitene, ka haere au i roto i ētahi wāhi i kauwhautia e ngā tamariki i te tau 1843, ā, i whai wāhi ahau ki te kōrero ki te hunga i whakarongo ki ngā kauwhau, me ngā tāne i kauwhau i a rātou e tamariki ana. Ka mea au ki tētahi o rātou, “I kauwhau koe i te karere mō te taenga mai o te Ariki i a koe e tama ana?” Ka whakahoki ia, “I kauwhau! Āe, me kauwhau ahau. Kāore au i whakamahere i tēnei take. I tae mai he mana ki runga i ahau, ā, i kōrero ahau i ngā mea i akiakihia ahau e taua mana kia kōrero.”

GSAM 140Boquist rāua ko Walbom i Örebro, Huitene

GSAM 140.3I te rohe o Örebro i whakawhānuihia tēnei mahi kia whakaoho i ngā kaumātua ki te whakaputa i te karere. Nā, i whakaohokia e ngā tohunga karakia o te “hāhi ā-kāwanatanga,” ngā mana kāwanatanga, ā, ka mauheretia e rātou ngā tama tokorua, ko Walbom, tekau mā waru ōna tau, ko Ole Boquist, tekau mā rima ōna tau, ā, ka mea rātou ka whakatūria hei tauira tūmatanui mā rātou. Ka whiu rātou i ō rāua tuara tahanga ki ngā manga o te rākau kiri mā, ā, ka waiho i a rāua ki te whare herehere o Örebro me ō rāua whara e toto ana. I te whakaora o ēnei whara, ka whakaputaina rāua i te whare herehere, ā, ka pātai atu ki a rāua, “Ka mutu rānei tā kōrua kauwhau i tēnei akoranga?” Ahakoa i whiu anō rātou ki ngā rākau i te wā tuarua, ā, ka whakatuwhera anō i ō rāua whara, ko te whakautu anake i taea e rātou, “Ka kauwhau māua i te kauwhau e whakahau ana te Ariki ki a māua.” Nā te īnoi a tētahi wahine rangatira o te hāhi i Örebro, i whakahau a Kīngi Oscar I ki ngā mana whakahaere kia tukuna aua tama i te whare herehere, kia waiho hoki taua iwi. Nā reira i whiwhi ai te wikitōria mō te pono i Huitene.

GSAM 141Te Taunakitanga a Boquist

GSAM 141.1I roto i te Review and Herald, i te 7 o Oketopa 1890, he kōrero tino whakamere e pā ana ki te kauwhau a ngā tamariki, nā O. Boquist anō i tuhi. Ka mea ia:—

GSAM 141.2“I te tau 1843 ka puta he nekehanga wairua i waenga i te hunga o te Parihi o Karlskoga, i Örebro Län. Ko ngā kaiārahi o tēnei nekehanga he tamariki me ngā rangatahi, i tapaina ko ‘rapare.’ I kauwhau rātou me te mana ā-Atua, ā, i whakamōhio atu ki te iwi, me te tino ū, kua tae mai te hāora o te whakawā a te Atua.
GSAM 141.3“I te ngahuru o taua tau anō, ko au, a O. Boquist, i te tekau mā rima ōku tau, me tētahi atu rangatahi, a Erik Walbom, i te tekau mā waru ōna tau, i tino pāngia māua e tēnei mana kāore i kitea, ā, kāore rawa i taea e māua te whakatete ki a ia. I te wā tonu i hopukia ai māua e tēnei mana rangi, ka tīmata māua ki te kōrero ki te iwi, ā, ki te karanga i te reo nui kua tae mai te hāora whakawā, e tohu ana ki a Hoera 2:28-32 me te Whakakitenga 14:6, 7.”

GSAM 141Ngā Tamariki i roto i te Matakite

GSAM 141.4I whakamōhio mai te iwi ki ahau, ko te hunga i pāngia pēnei e tēnei mana rangi, i wareware ki ngā mea katoa i tō rātou taha. I roto rawa rātou i tētahi matakite nā te Atua, ā, i kōrero rātou me te mana i kawe mai i tētahi pānga kaha e whakaatu ana i te hara. I mea rātou, ko ēnei tamariki nohinohi, i raro i taua pānga, ka kōrero me te kaha me te mana o ngā tāne me ngā wāhine pakeke. Nā reira, i ārahina te hunga i kite kia whakatau, ko te Ariki e whakamahi ana i a rātou hei matakite kia whakaputa i ēnei pono taumaha. Ka haere tonu te kaituhi:—

GSAM 142.1“I huihui te iwi i te tokomaha kia whakarongo mai ki a mātou, ā, i haere tonu ā mātou hui i te awatea, i te pō hoki, ā, i puta he oho wairua nui. I pā te Wairua o te Atua ki ngā rangatahi, ki ngā kaumātua hoki, ā, ka karanga rātou ki te Ariki mō te aroha, e whakapuaki ana i ō rātou hara ki te Atua, ki te tangata hoki.
GSAM 142.2“Engari i te mōhio o te tohunga karakia o te hāhi ki tēnei, ka whakapau kaha rātou kia whakamutu i a mātou, kia whakamutu hoki i te hihiri wairua e pupū ana; engari kāore i whai hua ngā whakapau kaha katoa. Nā, ka tonoa te pirihimana matua kia mauheretia mātou, ā, i roto i ngā ono wiki ka rapu kore hua rātou i a mātou i te ngahere, ki reira mātou i oma ai hei whakaruruhau.
GSAM 142.3“Heoi, i te mutunga iho, i karangahia mātou kia tū ki mua i te minita o te hāhi. Kua piki tō mātou tokomaha, ā, i tae mai ngā tāne taitamariki me ngā wāhine taitamariki e whā tekau ki te whare minita, i reira ka whakamātauhia mātou mō te wā roa. I whakaaetia kia hoki ki ō rātou kāinga te katoa, hāunga a Walbom rāua ko au; engari i mauheretia māua, ā, i te rā i muri mai ka mauherea māua ki te whare herehere o Örebro, i reira ka noho tahi māua me ngā tāhae i te rūma 14, pēnei mehemea kua mahia e māua tētahi hara nui.”

GSAM 142Te Taunakitanga a te Tuahine o Boquist

GSAM 142.4I te 22 o Hepetema 1896, i tae mai te tuahine o Boquist, he whitu tekau mā rua ōna tau, ki tō mātou hui i Örebro, ā, i kōrero mai ia ki a mātou mō ngā wheako o tōna tungāne; nā te mea i mātakitaki ia i tana whiunga, tana mauhere, me tana whakaoranga. I waiata mai ia mō mātou i te waiata i waiatatia e Boquist rāua ko Walbom i a rāua e hīkoi ana i waho o te whare herehere, ki runga i te piriti i runga ake i te rua hōhonu e karapoti ana i taua pā o te rautau tekau mā ono, i whakamahia hei whare herehere i te tau 1843. I tautokona te taunakitanga me te waiata e te kaha o te nekehanga o te tau 1843. Kua whakawhitia ki te reo Pākehā, ā, ko te waiata nei:—

GSAM 143Waiata i waiatatia e Boquist rāua ko Walbom

GSAM 143.1“Kāore he tangata e āhei te tae ki te okiokinga ake ake, Ki te kore ia e pana whakamua me te kaha nui; Kāore he tangata e āhei te tae ki taua whāinga kanapa, Ki te kore ia e pana whakamua me tōna ngākau me tōna wairua. Me mau tonu tōna whawhai hihiri kia tae ki te mutunga; Ki runga anake i tēnei me whakawhirinaki ā tātou tūmanako katoa. Ko te kuaha e kīia ana he whāiti, ko te ara e kīia ana he iti, Engari he kore utu te aroha me te kōwhiringa mō te katoa; Engari kei runga noa iho te katoa i te pana, te pana tonu; Nā tērā anake ka taea te wini i te tauranga.
GSAM 143.2“Kia kaha, āe, kia kaha tō whakatete, e taku wairua! Ki ngā mea katoa e tū ana i waenga i a koe me tō whāinga. Whawhai ki ia ārai. Tū pakari! tū ū! Ki te hunga e anga whakamua ana, kua rite te korona. Ki te hiahia koe kia rongo i ngā harikoa o te rangi, Whāia whakamua, whakawhiti i ngā ārai katoa. Me tere; Haere, haere, haere atu i ngā tinihanga o te ao katoa, E hora tonu ana tō haki whakatete!
GSAM 143.3“Ka karanga te ao ki a koe, ‘Haere mai, haere tahi me mātou,’ Kaua e whakarongo; ka ārahi taua ara ki te pōuritanga. Me whakahē i ngā tono a te ao ahakoa te utu, Ki te whakaae koe, e taku wairua, ka ngaro koe. Nō te aroha o te Karaiti, tuku atu nei i tēnei tohutohu: Whakapau kaha i roto i te kaha o te Atua; koinei te utu o te korona. Ki ia ārai, whakapakari i te ātete; He utu te korona mō te whawhai, ahakoa te roa.
GSAM 143.4“Ko te rangi korōria e tika ana mō tō oranga katoa, He utu mō ō karakia katoa, ō hiahia katoa, ō pakanga katoa. Kāore he pōuri e ora ana i taua rangi, E tika ana kia whakapaua katoatia ō hiahia mō te korona. Nō reira, ara ake, āta tirohia huri noa, Whakareri mō te tangi tētere o te whakawā; Nā te mea me whai ia wairua e īnoi ana Kia tomo ki taua tāone ataahua I tētahi kākahu mārena parakore, mā, kāore he pakaru; Nō reira, ara ake, ā, whakaritea koe anō.
GSAM 144.1“Kāore e taea e koe te tuku punga ki taua takutai rangi, Kāore hoki koe e uru ki taua whenua i ‘whakaritea i mua,’ Ki te kore koe e whai i te oranga whakapono kua tukuna; E kī mārika ana hoki te Paipera i tēnei. Ko te whakapono anake e whakaora ana i te tangata hara, Me whakaora hoki i a koe i te urupā tino kino.
GSAM 144.2“Nā, whakarongo, e taku aroha, ka ara ake i tō hinga pōuri; He nui te aroha o te Atua, he kore utu mō te katoa. Whakapono, rīpenetā, whakarongo ki te Kaiwhakaora e kī ana, I roto i ngā kupu ātaahua, ‘Ko tēnei, ko tēnei te huarahi.’ Kua karangahia te ao katoa, haere mai katoa, Ā, tangohia mā te kaha he korona i roto i taua kāinga.
GSAM 144.3“Kei te hiahia te Ariki, e hihiko ana ki te tuku Tēnei koha ki te hunga katoa ka haere i tōna ara. Kaua e whakaae kia whakatā koe i a koe i te pakanga, engari kia kaha tonu koe, Ākuanei, tūturu, ka riro te wikitōria. Kei te rapu te ringa o te Atua i tō wairua; ka hoatu e ia he okiokinga ki a koe; Kei te patu a Īhu i te tatau, e rapu ana i tō painga. Oho ake! Ko te Wairua o te Atua e whakararuraru ana i tō moe; Ko te hunga e mataara ana anake ka whakaorangia.”

GSAM 144Te Tama Kaikauwhau o Karlskoga

GSAM 144.4He rangatira i Örebro i kōrero mai ki ahau mō tētahi take i Karlskoga, i noho ai ia i te tau 1843. Ka mea ia:—

GSAM 144.5“He tama iti, waru ōna tau, kāore anō ia kia ako ki te pānui reta, ka tīmata ia ki te kauwhau i te karere, e kī ana i ngā kupu maha o te Paipera. Ka mea te iwi, ‘Kua kī tēnei tama i te Paipera.’ I puta tēnei āhuatanga i muri i te kōrero a Kīngi Oscar hei tautoko i te hunga e whakatoia ana, nō reira kāore i taea e te tohunga karakia o taua wāhi te kawe i te tama ki te kōti kia whakamutu i āna mahi; engari i mea ia ki te iwi kia kawea mai te tama ki a ia, ā, ka whakakite ia i a ia, ka whakaatu hoki i tōna kūare ki te Paipera.
GSAM 144.6“I mua i te hunga maha, ka huaki te tohunga i tana pukapuka waiata karakia, ā, ka tono ia ki te tama kia pānui mōna. Ka whakahoki te tama, ‘Kāore e taea e au te pānui;’ engari, i huri tōna tuara ki te tohunga, ka waiata tika ia i te waiata karakia katoa, mai i te tīmatanga ki te mutunga, ā, i taua wā, ka mātakitaki te tohunga i te pukapuka, ā, ka mīharo ia. Ka mea te tohunga ki te tama, ‘Te āhua nei e mōhio ana koe ki ngā mea katoa.’ Ka whakahoki te tama, ‘Kāo. Ehara i te mea ka whakaaetia tonu kia kōrero mātou i ngā mea katoa e mōhio ana mātou.’
GSAM 145.1“Ka whakatuwhera te tohunga i te Kawenata Hou, ā, ka mea ki te tama, ‘Pānuitia mai ki ahau i roto i tēnei.’ Ka whakahoki te tama, ‘Kāore au e mōhio ki te pānui.’ Ka pātai te tohunga, ‘He aha tāu e mōhio ana mō te Paipera?’ Ka whakahoki ia, ‘E mōhio ana au ki tētahi wāhanga e tekau mā whā ngā wā e puta ai te kupu me i roto.’ Ka mea te tohunga, ‘Kāo! Kāore he pēnei i roto i te Paipera.’ Ka mea te tama, ‘Ka pānui mai koe i te Whakakitenga 18:13 mōku?’ Ka mea te tohunga, ‘Āe.’ I a ia e pānui ana, ka tatau te hunga, ā, tūturu ana, e tekau mā whā ngā wā i puta ai te kupu me, ā, i roto i ēnei tekau mā whā wā, ko te ‘here i ngā wairua o ngā tāngata.’ Ka karanga ngā tāngata, ‘Anei! Anei! He nui ake te mōhiotanga o te tama ki te Paipera i te tohunga!’ I te tino pōuri, ka waiho e te tohunga te kaupapa, ā, kāore ia i whakararuraru i te hunga i muri iho.”

GSAM 145.2Nā reira, i te waha o ngā tamariki ka whakapūmau te Ariki i tana kupu, ā, i tēnei huarahi whakamīharo ka kawea tōna pono ki ngā taringa o te iwi, ahakoa i aukatia e ō rātou ture te kauwhau i tētahi whakaakoranga kē atu i te “hāhi kua whakatūria.”

GSAM 145Ngā Koha o te Wairua e Hono ana ki te Karere

GSAM 145.3Ehara i te mea i Huitene anake i kōrero ai te Ariki ki tōna iwi mā ngā koha o tōna Wairua i roto i te nekehanga haerenga mai. I Kotirana, i Ingarangi, ā, i Amerika hoki, kua whakamōhio te Ariki i tōna iwi mā ngā whakapuakitanga motuhake.

GSAM 145Ngā Whakakitenga a William Foy

GSAM 145.4I te tau 1842, i noho i Boston, Massachusetts, tētahi tangata mātauranga nui ko William Foy tōna ingoa, he kaikōrero whakaihiihi ia. He Pāpaitiana ia, engari i whakareri ia kia whakatapua hei minita Īpīkopa. I atawhai te Ariki ki a ia, ā, i hoatu e ia ki a ia e rua ngā whakakitenga i te tau 1842, tētahi i te 18 o Hānuere, ko tētahi i te 4 o Pēpuere. He taunakitanga mārama ēnei whakakitenga he whakaaturanga tūturu nō te Wairua o te Atua. I tonoa ia i ngā wāhi maha kia kōrero i ngā tūru kauwhau, ehara i te mea nā ngā Epikopariana anake, engari nā ngā Pāpaitiana me ētahi atu hāhi. I a ia e kōrero ana, ka mau tonu ia i te kākahu minita, pērā i ngā minita o taua hāhi e mau ana i ā rātou ratonga.

GSAM 146.1Ko ngā whakakitenga a Mr Foy i pā ana ki te tata mai o te Karaiti, ngā haerenga a te iwi a te Atua ki te tāone rangi, te whenua hou, me ngā korōria o te āhua o te hunga kua whakaorangia. Nā tōna mātau ki te reo me ōna pūkenga whakamārama whakamīharo, i whakaohooho ia i te hunga i ia wāhi i tae atu ai. I runga i ngā tono, i haere ia i ngā tāone ki ngā tāone ki te kōrero mō ngā mea whakamīharo i kitea e ia; ā, kia whai wāhi ai te hunga nui i huihui mai ki te whakarongo ki a ia, i whakaritea ngā whare nui, i reira i kōrero ai ia ki ngā mano tangata mō ngā mea i whakaaturia ki a ia mō te ao rangi, te ātaahua o Hiruhārama Hou, me ngā ope anahera. I a ia e kōrero roa ana mō te aroha māhaki, atawhai hoki o te Karaiti ki ngā tāngata hara rawakore, ka akiaki ia i te hunga kāore anō kia huri kia rapu i te Atua, ā, he tokomaha i whakautu ki āna tono māhaki.

GSAM 146Te Matakite o ngā Hipanga E Toru

GSAM 146.2I haere tonu tana mahi tae noa ki te tau 1844, tata ki te mutunga o ngā rā rua mano toru rau. I taua wā, i whiwhi ia i tētahi atu whakaaturanga o te Wairua Tapu—he tirohanga tuatoru, kāore ia i mārama ki tēnei. I roto i tēnei, i whakaaturia ki a ia te ara o te iwi a te Atua ki te tāone rangi. I kite ia i tētahi papa nui, he kaupae rānei, i huihui ai ngā mano tangata ki reira. I ētahi wā ka taka tētahi i roto i tēnei papa kia kore ai e kitea, ā, ka kī atu ki a ia mō tērā tangata, “Kua huri whakamuri.” Nā, ka kite ia i te iwi e piki ana ki te papa tuarua, ā, i reira anō ka taka ētahi i roto i te papa kia kore ai e kitea. Hei whakamutunga, ka puta he papa tuatoru, ā, ka toro atu ki ngā kuaha o te tāone tapu. Ka huihui tētahi rōpū nui ki te hunga i eke ki tēnei papa. I te mea i tūmanakohia e ia ka tae mai te Ariki Īhu i roto i te wā poto rawa, kāore ia i mōhio ki te mea ka whai ake he karere tuatoru i muri i ngā karere tuatahi me te tuarua o te Whakakitenga 14. Nō reira, kāore e taea e ia te whakamārama i te whakakitenga, ā, ka mutu ia i te kōrero tūmatanui. I muri i te mutunga o te wā poropiti, i te tau 1845, i rongo ia i tētahi atu e kōrero ana i taua whakakitenga kotahi, ā, i mea taua tangata, “kua hoatu ngā karere tuatahi me te tuarua, ā, ka whai ake tētahi tuatoru.” I muri tata iho i tēnei, ka māuiui a Mr Foy, ā, ka mate.

GSAM 147.1Nā ngā whakaaturanga pēnei o te mana o te Atua e hono ana ki te kauwhau mō tōna taenga mai “kei ngā kūwaha,” me te harikoa o ngā mano i huri mai i te hara kia mahi mā te Ariki, kia tatari hoki mō tōna taenga mai, i tino whakapūmau ai te iwi he karere tūturu nā te Ariki tēnei ki te ao.

GSAM 147.2Engari i tae mai, ā, i pahure te 21 o Māehe 1844, kāore te Ariki i tae mai. Heoi, ko te whakapono o te hunga manawanui, whai whakaaro hoki, i mea kua hāngai rātou ki te hinengaro o te Ariki, ā, ka mārama katoa ngā mea i te wā tika.

Ngā kīwae

  1. Ruka 14:16, 17. ↩
  2. Whakakitenga 19:9. ↩
  3. Ruka 12:36. ↩
  4. Ngā Mahi 13:45. ↩
  5. Life Sketches of James and Ellen G. White, whārangi 61-64. ↩

Kīwae

Hoki