Adventist Pioneer
Library
aplib.orgWhare pukapuka
Rārangi ihirangi
26 / 29
26 / 29

Upoko 25 — Ngā Whare Mātauranga

John Norton Loughborough

GSAM 391.1“Whāia mōu te whakaaro nui, whāia mōu te mātauranga; kaua e wareware ki tērā, kaua hoki e neke atu i ngā kupu a tōku māngai. Kaua ia e whakarērea, ā, māna koe e tiaki; arohaina ia, ā, māna koe e mau ai. Ko te whakaaro nui te tino mea: Nō reira whāia mōu te whakaaro nui, ā, i ōu whiwhinga katoa, kia whiwhi koe ki te mātauranga.”1

GSAM 391Kura a Prof. G. H. Bell

GSAM 391.2Kua eke te mahi mātauranga a te rōpū whakapono ki tētahi rahinga āhua nui i ēnei rā. Pērā i ērā atu peka o te kaupapa i kōrerohia i mua, he tino iti tōna tīmatanga. I te tau 1868 ka whakatuwhera a Porofesa G. H. Bell i tētahi kura i te whare tari tawhito, kei te kokonga raki-rāwhiti o ngā tiriti o Kalamazoo me Washington, i Battle Creek. Hei tāpiri atu ki tēnei, i te kōanga o te tau 1871, i te mutunga o te Hui Whānui, i tū tētahi akoranga kauwhau mō ngā minita mō ngā wiki e whā, hei āwhina i te hunga e mahi ana i ngā mahi minita me ngā mahi hāhi.

GSAM 391Karanga mō tētahi Kura Hāhi

GSAM 391.3I puta i roto i te Review o Āperira 16, 1872, tētahi tuhinga i taitaraia, “Me whai Kura ā-Hāhi tātou?” i whakamāramatia mārika ai ngā take i hiahiatia ai tērā kura. I roto i te Review o Hūrae 16 i pānuitia kua whakatuwheratia te kura me te tekau mā rua ākonga, ā, i muri i te rua wiki, kua piki ki te rua tekau mā rima, ā, kua tīmata hoki tētahi karaehe wetereo ā-pō mō te rima tekau. I tīmata te wāhanga tuarua o te kura i te 16 o Hepetema 1872, me ngā ākonga e whā tekau. Nō te 16 o Tīhema, kua tino nui te kura, nā reira i whakawhitia ki te whare karakia, ā, i whakapirihia ngā tēpu takai ki ngā tuarā o ngā tūru karakia. I whakahaeretia hoki tētahi wāhanga kura tuatahi mō ngā ākonga e ono tekau mā toru i te papa o runga o te whare karakia.

GSAM 392Te Moni i Kohia mō tētahi Whare Wānanga

GSAM 392.1I whakapaua e te Hui Whānui i Māehe 1873 he wā roa ki te whakaaro mō te tika o te kohi pūtea hei whakatū whare e tika ana mō te whakahaere i tētahi kura hāhi, kia whakaritea ai ngā kaimahi kia uru ki ngā mara mahi rerekē. I te whakaaetanga o te take, ka whakatūria tētahi komiti hei whakahaere i te kohi pūtea e hiahiatia ana. I taua wā, i puta mai i te wā ki te wā ētahi tuhinga whai pūkenga, whai take hoki i roto i te Review mō tēnei kaupapa, nā ngā Minita Butler, White, me ētahi atu; ā, nā ngā kaha o ngā Minita Butler rāua ko Haskell i ngā hui puni maha, i kohia he moni nui mō te kura i whakamaheretia.

GSAM 392.2I tū anō tētahi hui a te Hui i te 16 o Nōema 1873, ā, i ripoatahia kua oatitia kē te $52,000 mō te pūtea mātauranga a ngā Atewenetiti o te Rā Whitu, hei whakamahi i te whiwhi whenua me te whakatū whare hāngai i te wā e heke mai ana. Mā te pōti i taua hui anō, i tīpakohia he komiti e whitu ōna mema hei whakatū i tētahi rōpū mātauranga, hei kimi whenua hoki mō ngā whare.

GSAM 392.3I te hui i whakahuatia nei, i pōtiia a Geo. I. Butler hei Perehitini o te Hui Whānui, ā, ko Sidney Brownsberger hei Hekeretari. Ko ngā mema o te komiti i pōtiia e te Hui Whānui, arā ko Geo. I. Butler, S. N. Haskell, me Harmon Lindsay. I tāpirihia ngā ingoa o James White, Ira Abbey, J. N. Andrews, rāua ko Uriah Smith, kia mahi tahi me te Komiti o te Hui Whānui hei Komiti o te Whitu, ā, i whakaurua hei “The Educational Society of the Seventh-day Adventists.” Mai i tēnei wā, i hono a Porofesa Brownsberger ki te Whare Wānanga o Battle Creek, tae noa ki tōna karanga kia whakahaere i tētahi whare wānanga ka whakatuwheratia i Healdsburg, California.

GSAM 393Tekau mā rua eka i hokona mō te Whare Wānanga

GSAM 393.1I te 31 o Tīhema 1873, i hokona e tēnei komiti ngā eka tekau mā rua o te whenua i te taha uru o Battle Creek, ā, ko ngā eka e whitu o ēnei i hanga ai te papa akoranga o te Whare Wānanga o Battle Creek.

GSAM 393.2I whakatuwherahia e te kura hāhi o Battle Creek tana wā ako hōtoke i ngā rūma o te whare tari tuatoru i te 15 o Tīhema 1873, ā, i rēhitatia he kotahi rau tekau ngā ākonga.

GSAM 393Te Hiahia mō ngā Kura ā-Hāhi

GSAM 393.3Mō tō tātou hiahia, hei hāhi, mō ngā kura mātauranga tika, i tuhi a Mrs. White i te tau 1873 pēnei:—

GSAM 393.4“Me whakamahi, me whakawhanake ngā pūmanawa katoa o te hinengaro, kia taurite ai te hinengaro o ngā tāne me ngā wāhine. He kī te ao i ngā tāne me ngā wāhine kotahi-taha, nā te mea i whakatipuhia tētahi wāhanga o ā rātou pūmanawa, ā, i whakaitihia ērā atu nā te kore mahi. He rahunga te mātauranga o te nuinga o ngā rangatahi. Ka nui rawa tā rātou ako, ā, ka wareware rātou ki ngā mea e pā ana ki te ao pakihi whaihua....

GSAM 393He Mātauranga Ōrite e Hiahiatia Ana

GSAM 393.5“Ko te whakamahi tonu i te ako, i runga i te āhua e whakahaerehia ana ngā kura i nāianei, kāore e whakarite i ngā rangatahi mō te ao mahi. Me whai mahi te hinengaro tangata. Mēnā kāore ia e mahi i te huarahi tika, ka mahi ia i te huarahi hē. Hei tiaki i te taurite o te hinengaro, me whakakotahitia te mahi me te ako i ngā kura.
GSAM 393.6“Me whakaritea i ngā whakatupuranga o mua he mātauranga i runga i te whānuitanga nui ake. Me hono atu ki ngā kura ngā whare ahuwhenua me ngā whare hanga. Me whai kaiako mō ngā mahi ā-whare, ā, me whakatapua tētahi wā ia rā ki ngā mahi, kia taurite ai te whakamahi i ngā pūmanawa tinana me ngā pūmanawa hinengaro. Me i whakatūria ngā kura i runga i te mahere kua whakahuatia nei, kāore e pērā te tokomaha o ngā hinengaro kāore i taurite ināianei.”2

GSAM 394Whare Wānanga o Battle Creek

GSAM 394.1I te raumati me te ngahuru o te tau 1874, i whakatūria te whare o te Whare Wānanga o Battle Creek. He whare pereki tēnei, e toru ngā papa i runga ake i te papa raro, 75 x 75 putu te rahi, ā, he āhua rite ki te rīpeka Kariki. I oti, ā, i whakatapua me ngā whakahaere tika i te 4 o Hānuere, 1875. I whakatuwheratia te kura i roto i tēnei whare me ngā tauira neke atu i te kotahi rau, ā, he whitu ngā kaiako mātanga mō ngā tari rerekē. I te whakatuwheratanga o te whare wānanga i te tau kura o 1877, i pūrongotia he rua rau ngā tauira i tae mai. I whakaatu te pūrongo a te Educational Society, i tukuna i te Hui Whānui i te marama o Oketopa, 1880, kua rēhitatia ngā tauira e 1400 ki te Whare Wānanga o Battle Creek mai i te tau 1873 tae noa ki te marama o Tīhema, 1880.

GSAM 394E Rua Atu Anō ngā Kura Kua Whakatuwheratia

GSAM 394.2I te Hui Whānui, i Tīhema 1882, i pūrongotia kua whakatuwheratia e rua ngā kura hāhi i raro i te mana o te hui i te tau, ko tētahi ko te Whare Wānanga o Healdsburg, kei Healdsburg, California, i whakatuwheratia i te 11 o Āperira; ko tētahi atu ko te Kura Tuarua o South Lancaster, kei South Lancaster, Massachusetts, i whakatuwheratia i te 19 o Āperira.

GSAM 394Whare Wānanga o Healdsburg

GSAM 394.3I puta i roto i te Review o Hānuere 15, 1884, te kōrero whakamere e whai ake nei e pā ana ki te kura hāhi o te Tai o te Moana-nui-a-Kiwa:—

GSAM 394.4“I Hepetema, 1881, i whakatau te Hui o California kia whakatuwhera i tētahi kura hāhi, ā, i tohua he komiti hei whakatinana i tēnei kaupapa. Nō Āperira, 1882, kua hokona ngā papa whenua whānui, me tētahi whare tekau ngā rūma e tika ana; kua whiwhi mahi ngā kaiako e rua, ā, kua tīmata tētahi kura e toru tekau mā toru ngā ākonga. I te tau o te whare wānanga (i tīmata i te 29 o Hūrae 1882), i whakamanahia te kura hei whare wānanga, i hokona tētahi poraka whenua anō e rima eka, i whakatūria tētahi whare whānui [hei kāinga mō ngā ākonga], i whakaritea he rōpū kaiako e ono, ā, i rēhitatia ngā ākonga e 152. Mai i tōna whakatuwheratanga, kua tata ki te $27,000 ngā moni i oatitia hei koha mō tēnei kaupapa, ā, he nui o ēnei moni i utua e te iwi o California.”

GSAM 395Te Kura Tuarua o South Lancaster

GSAM 395.1I tīmata te iwi o New England i tō rātou kura i roto i te whare karakia i South Lancaster, Massachusetts. Nā ngā kaha kore ngenge a te Minita S. N. Haskell me ngā patunga tapu a tō tātou iwi i New England, i reri tētahi rōpū whare kura mō te whakatapunga i te ngahuru o te tau 1884. I taua wā, e rima ngā whare o te South Lancaster Academy Association, ā, e rua o ēnei he hou tonu. Ko te whare o te kura tuarua he 60 x 65 putu te rahi, ā, ko tētahi atu whare hou i whakatūria, arā ko te whare noho ākonga, he 36 x 88 putu te rahi. I whakatapua ēnei i te 19 o Oketopa 1884.

GSAM 395.2E tū tonu ana tēnei kura tuarua i te angitu, i muri i te rua tekau mā tahi tau o te mahi whai hua, ā, kua tukuna atu e ia ngā kaimahi ngākau pono mō te take a te Ariki ki ngā wāhi maha o te ao. Ko Frederick Griggs te tumuaki o te kura tuarua ināianei, ā, e mahi ana hoki ia hei hēkeretari mō te Tari Mātauranga o te Hui Whānui.

GSAM 395Kura Whakangungu o Rānana (Ingarangi)

GSAM 395.3I te haere tonu o te mahi i Rānana, Ingarangi, me tōna kaha ake, i whakaarohia i te raumati o te tau 1887 he mea pai kia whakatuwheratia he kura whakangungu mō ngā kaimahi Paipera, ā, kia honoa ai ki taua kura he mahi Paipera kaha. Mai i tēnei kura, kua tukuna ngā kaimahi ki te mahi i ētahi atu wāhanga o te United Kingdom me ngā Koloni. He kura e puāwai ana e whakahaerehia ana i tēnei wā i Duncombe Hall, Raki o Rānana, ā, ko Prof. H. R. Salisbury te kaiwhakahaere, i whiwhi nei ki tana mātauranga tuatahi i te whare wānanga o Battle Creek, Mich.

GSAM 396Te Whakawhānui o te Whare Wānanga o Battle Creek

GSAM 396.1I tino nui te hiahia mō ētahi atu wāhi i te Whare Wānanga o Battle Creek, ā, i te raumati o 1886 ka tika kia whakawhānuihia whānuitia te whare o te kura, ā, i te tau i muri mai (1887), ka whakatūria he whare moe (e mōhiotia ana ko te Whare Hauauru) mō ngā ākonga wāhine. Kei roto i te Whare Hauauru ngā rūma mō ngā tauira 150, ā, ka taea te whakanoho i te 225 ki te wharekai; ko te Whare Tonga, i hangaia i te tau 1884, kei te tonga o te papa o te whare wānanga, i whakamahia hei whare moe mō ngā tāne. I te whakatuwheratanga o te whare wānanga mō te wāhanga hōtoke 1886–87, e 568 ngā tauira i tae mai.

GSAM 396.2I te tau 1885 ka whakatūria a Porofesa W. W. Prescott hei upoko o te Whare Wānanga o Battle Creek, ā, i muri tata iho ka tohua ia hei Hekeretari Mātauranga mō te hāhi. I kitea he nekehanga whakaaro nui tēnei. Ehara i te mea i whai painga anake te Whare Wānanga o Battle Creek, engari mā ngā mahi a tērā hekeretari, me te manaakitanga a te Atua, i puta ake te kotahitanga tata ake me te whai hua nui ake i ngā mahi o ā tātou kura hāhi katoa.

GSAM 396Whare Wānanga Mihinare o Emmanuel

GSAM 396.3I mahi whai hua te Whare Wānanga o Battle Creek tae noa ki te tau 1901, i taua tau ka hokona te whenua me ngā whare ki te American Medical Missionary College Association, ā, ka whakakorea te rōpū mātauranga. I whakatūria tonu he rōpū whakahaere kura hou, ko te Whare Wānanga Mihinare o Emmanuel tōna ingoa. I whiwhia he pāmu i te taha o Berrien Springs, i te tonga-uru o Michigan, i reira i whakatūria ngā whare e ngā ākonga, ā, e whakahaeretia ana he kura angitu. Ko te whāinga tūturu o tēnei kura, he tuku i tētahi “mātauranga whānui,” e hāngai ana ki ngā tohutohu i whakahuatia i te wāhanga o mua o tēnei upoko. Ko te whakarite kia tino whai pūkenga ngā kaimahi mō te mahi i ngā wāhi katoa o te ao ka karangahia ai rātou e te mana whakahaere a te Atua, koinei te tino hiahia me te whāinga o ngā kaiako o te Whare Wānanga Mihinare o Emmanuel.

GSAM 397Te Kura Paipera Matua, Chicago, Illinois.

GSAM 397.1I roto i tētahi Review o Māehe 1887, i tukuna e te Minita Geo. I. Butler tētahi tono kia whakatūria he whare mīhana ki Chicago, Illinois, hei kura Paipera matua mō te whakaako i ngā kaimahi Paipera, ā, i taua wā anō ka taea te whakamahi hei whare karakia me te whare mīhana mō tō tātou iwi i te tāone. I te ngahuru me te takurua o 1888–89 i whakatūria te whare. Ko te utu, tae atu ki ngā papa whenua, te whare, ngā taputapu, me ērā atu, he tata ki te $28,000. I whakatuwheratia i runga i ngā tikanga ōkawa i te 4 o Āperira 1889, me tētahi wānanga mō ngā kaihoko pukapuka. I te wā o te whakatapunga, i kīia e mōhio ana ā tātou iwi ki te kotahi mano tāngata, neke atu rānei, kua whakaae kē ki te pono o nāianei i ngā wāhi maha o te motu, nā ngā mahi a ngā kaimahi Paipera.

GSAM 397.2I whakahaeretia pai tēnei kura e te Minita Geo. B. Starr tae noa ki te kōanga o te tau 1891. Nā muri iho, me ngā kaiako i tohua e te Komiti Hui Whānui, i haere tonu ngā mahi tae noa ki te tau 1893, ā, i kitea kāore te whare i te hāngai ki te whakatutuki i te pikinga ake o te hiahia mō ngā akoranga Paipera. I te wā i whakaritea ai kia honoa tētahi kura Paipera ki te Whare Wānanga o Battle Creek, i hokona te whare o Chicago ki te Medical Missionary and Benevolent Association. Kua whakawhānuihia te whare, kua whakaritea hei whare hauora iti, ā, ināianei ka kīia ko te Peka o Chicago o te Whare Hauora o Battle Creek.

GSAM 397Whare Wānanga o Union, Nebraska

GSAM 397.3I arotakehia e te Hui Whānui o te tau 1889 te tono kia hanga whare wānanga i tētahi wāhi e māmā ana te toro atu mā ngā Hui ā-Rohe e iwa o ngā kāwanatanga, arā, ko Iowa, Minnesota, Kansas, Missouri, Nebraska, Dakota, Texas, Colorado, me Arkansas. Nā reira, i whakatūria e te hui tētahi komiti hei whiriwhiri i tētahi wāhi pai mō te kura. I te mōhio o ngā tāngata o ngā wāhi pērā i a Des Moines, Iowa; Fremont me Lincoln, Nebraska; me ērā atu wāhi, ki tā mātou e hiahia ana ki te mahi, ka whakataetae rātou ki a rātou anō ki te tuku koha mō tēnei kaupapa, nā te tino hiahia o ia wāhi kia tū ngā whare ki tō rātou ake tāone. I te mea ko Lincoln, Nebraska, i tuku i ngā tuku tino nui rawa, ā, i whakaarohia koinei te wāhi tino whai hua, ka whakatūria te kura ki reira.

GSAM 398.1Ko te whare matua, arā ko te Whare Wānanga o Union tūturu, he hanganga 141 x 84 putu te rahi. Ko te teitei mai i te papa ki te tihi o te tuanui porotaka he 100 putu. I tua atu i tēnei whare, e rua ngā whare moe, ia whare he 104 x 104 putu, e toru ngā papa teitei. I matapaetia ka taea e ngā moni i puta mai i ngā whenua i hoatu hei koha te utu i te haurua, neke atu rānei, o ngā whakapaunga hei whakarite i tēnei whare wānanga matua o te hāhi, i reira ka whakaakona ngā kaimahi i roto i ngā tari motuhake mō te reo Pākehā, te reo Scandinavia, me te reo Tiamana e ngā kaiako i roto i ā rātou ake reo taketake.

GSAM 398.2I whakatapua ngā whare i te 24 o Hepetema 1891, ā, i whakatuwheratia te kura i te 30 o Hepetema. Ko te rēhitatanga mō te tau tuatahi he 301. I te tau 1892, i whakatuwheratia te kura me te 222 o ngā ākonga i tae mai, ā, ko te rēhitatanga mō taua tau he 553. O ēnei, e whitu tekau mā tahi i te wāhanga Tiamana, ā, e waru tekau mā rima i te wāhanga Scandinavia.

GSAM 398.3He pāmu kei te hono ki te whare wānanga, hei whakarato mahi mā ngā ākonga e hiahia ana ki te mahi i ngā rāngai ahuwhenua. He whare tunu parāoa anō hoki tō te whare wānanga, ā, i reira ka hanga kai hauora ki tētahi taumata. I te tau 1903, i whakatūria tētahi rōpū hei whakaputa i ngā pepa me ngā pukapuka i ngā reo Tiamana, Huitene, me te reo Tenemāka-Nōwei. Nō tēnei rōpū tōna ake whare tā, me te pakihi tā katoa o te hāhi i Amerika mō ēnei iwi. E mahia ana te nuinga o ngā mahi e ngā ākonga. Ehara i te mea ka ākona rātou ki ngā mahi tā anake, engari ka whiwhi hoki rātou i te wheako mā te mahi mihinare tūturu.

GSAM 398.4Kei reira hoki te mahi hauora e hono ana ki tēnei whare wānanga. Nā te whakaiti i te whakamahinga o ngā rūma, i kitea ka taea e te kura te whakakore i tētahi o āna whare moe nui; nō reira, mā te whakapau moni iti, i whakatūria tētahi whare hauora, ā, kei te mahi whakamīharo ia.

GSAM 399Whare Wānanga o Walla Walla

GSAM 399.1Kei te taha tata o Walla Walla, i te Takiwā o Washington, tēnei kura, ā, i whakatapua i te 8 o Tīhema, 1892. I whakatuwherahia te kura i te rā i mua, ā, i tae mai ngā ākonga 101. I piki tēnei nama i te tau ki te 185. He pāmu iti me ētahi atu mahi ahumahi e hono ana ki tēnei kura. Kei te tū pakari te āhua o te kura, ā, e mahi ana i tētahi mahi pai. Ko Prof. J. L. Kay te tumuaki o te hunga kaiako ināianei.

GSAM 399Kura o Ahitereiria

GSAM 399.2I te 24 o Ākuhata 1892, i whakatuwheratia he kura i Melbourne, Ahitereiria, i roto i tētahi whare rēti, ā, he rōpū kaiako e rima ngā kaiako. Ko L. J. Rousseau, nō te Whare Wānanga o Battle Creek, Michigan, te tumuaki tuatahi o te kura. I te tau 1894, e 89 ngā ākonga i rēhitatia ki te kura nei.

GSAM 399Te neke ki Avondale

GSAM 399.3Nā te hiahia o ngā kaiwhakatairanga o te kura kia hono te mahi ki te ako, i whakaaro he tika kia whakawhitia te wāhi, nō reira i whakawhitia te kura mai i te tāone nui o Melbourne ki Avondale, Cooranbong, New South Wales, he rohe tuawhenua, i reira i whiwhia ai tētahi pāmu, ā, i hanga ai ngā whare e tika ana. Kei te whakahaere pai te kura i ēnei rā i runga i te pūnaha ahumahi.

GSAM 399Kua tutuki te matapae mō Avondale

GSAM 399.4I tōna whakatūnga me tōna whakahaere, ko te whāinga a te komiti kia whakahaerehia te kura kia tino hāngai ki ngā tohutohu i hoatu mō ngā kura ahumahi. Hei “kura tauira” tēnei, ā, i whakamanahia anō, anō hoki, mēnā ka whakahaere tika, ka angitu, ehara i te mea hei kura anake, engari ka whai hua hoki te whenua anō, i whakaarohia he kore whai utu. Kua whakaatu te wā, me te manaakitanga a te Ariki, i te pono o te matakite. Ahakoa te maroke kino mō ētahi tau karapīpiti, i puta ai he raruraru ki ngā mahi ahuwhenua me te ngoikore o ngā hua puta noa i te rohe, i kākāriki, i hua hoki te pāmu o Avondale. He tino mīharo tēnei āhuatanga, ā, nā reira i haere mai ngā rangatira kāwanatanga ki te uiui mō ngā tikanga i whakamahia i te mahi pāmu kia puta ai tēnei angitū whakamīharo.

GSAM 400.1Ko te pūrongo mō ngā mahi a te kura i te tau 1903 e whakaatu ana i te pikinga o te rima tekau ōrau o ngā ākonga e tae ana. I pai hoki te āhua o ngā pūtea—i utua katoatia ngā whakapaunga, ā, he toenga $1,500 i roto i te pūtea hei painga mō te kura. Kua tata ki te whā tau a Prof. C. W. Irwin e whakahaere ana, e tumuaki ana hoki i te kura.

GSAM 400Te Kura Tuarua o Mt. Vernon

GSAM 400.2I te tau 1893, i whakataua e te Hui Whānui kia whakatuwheratia he kura tuarua ki Mt. Vernon, Ohio. He mahi ahumahi ētahi e hono ana ki tēnei kura, ā, e rīpoatatia ana he mahi pai āna. Ko te rēhitatanga mō te tau 1894 he 140. I mahi a Porofesa J. W. Loughhead hei tumuaki o tēnei kura mō ngā tau maha, tae noa ki tōna karanga ki Washington, D.C. Ko te wāhitau o te kura ko Academia, Ohio.

GSAM 400Kura Ahumahi o Keene

GSAM 400.3I whakaae te Hui Whānui o te tau 1893 ki te whakatuwhera i tētahi kura ahumahi ki Keene, Texas. I whiwhia tētahi pāmu neke atu i te 130 eka, i whakatūria ngā whare, ā, i whakatuwheratia te kura i raro i te ārahitanga o te Porofesa C. B. Hughes me ōna kaiāwhina. E whakahaerehia ana i runga i te mahere o te whakakotahitanga o te mahi me te ako. Ko te rēhitatanga i te tau 1894 he 160 ngā ākonga. Kua tino angitu hoki tēnei kura.

GSAM 400Whare Wānanga o Claremont Union

GSAM 400.4Kei Kenilworth tēnei kura, he tata ki Cape Town, i Āwherika ki te Tonga. I tīpakohia te nuinga o ngā kaiako i te Whare Wānanga o Battle Creek. I whakatuwheratia i te tau 1894, ā, i rēhitatia ngā tauira iwa tekau. I te mutunga o te tau kura tuatahi, i piki rawa te tokomaha o ngā tauira, nā reira i hiahiatia kia whakawhānuihia te whare kura kia nui ake te wāhi. Kei raro i te mana whakahaere a Porofesa C. H. Hayton te whare wānanga i tēnei rā.

GSAM 401.1I whakahaerehia hoki e ngā Atewenetiti o te Rā Whitu he kura kāinga (kura tuatahi) i Claremont me ngā ākonga e whitu tekau, me tētahi kura hāhi i Beaconsfield, i rēhitatia ai ngā ākonga e toru tekau i te tau 1894.

GSAM 401Whakarāpopototanga o ngā Mahi Mātauranga, 1895

GSAM 401.2I tukuna e te hēkeretari mātauranga ki te Hui Whānui te pūrongo e whai ake nei i Pēpuere, 1895:—

GSAM 401.3“Ka taea te whakarāpopoto i ngā rauemi mātauranga o te rōpū whakapono pēnei: e rima ngā whare wānanga kei ngā wāhi e whai ake nei: i Battle Creek, Mich.; College View, Neb.; Healdsburg, Cal.; College Place, Wash.; me Kenilworth, Āwherika ki te Tonga. E whā ngā kura tuarua, arā, ngā kura e whakahaere ana i ngā karaehe akoranga i tēnei whenua, kei South Lancaster, Mass.; Mt. Vernon, Ohio; Keene, Texas; me Graysville, Tenn.... Hei tāpiri atu ki ēnei, kei reira te Kura Paipera o Ahitereiria; tētahi kura i Mēhiko e hono ana ki te mīhana hauora; he kura mō ngā tamariki taketake i Te Motu o Pitcairn; i Raiatea, o te rōpū o Society; i Te Moana-nui-a-Kiwa ki te Tonga; i Bonacca o ngā Moutere Bay i Te Moana Karipiana; e tekau mā rima pea ngā kura hāhi i tēnei whenua me tāwāhi; e rua ngā kura Paipera a te Hui Whānui; ā, he maha hoki ngā kura mō ngā kaihoko pukapuka me ngā kura a ngā hui ā-rohe kāore i whakaritea i runga i te ritenga.”

GSAM 401.4I te whakarapopototanga o te maha o ngā ākonga i ngā whare wānanga me ngā kura auau o te hāhi, ka mea te hēkeretari: “Ki te tatauranga haumaru, e neke atu ana i te 3,000 ngā ākonga o ngā reanga katoa kua rēhitatia ki ngā kura o ngā Atewenetiti o te Rā Whitu i tēnei wā.”

GSAM 402Whakarāpopototanga o ngā Whare Mātauranga, 1903

GSAM 402.1Kua tipu haere ngā mahi mātauranga me ngā whare mātauranga a ngā Atewenetiti o te Rā Whitu i te rite ki ērā atu peka o te karere. E ai ki te General Conference Year Book mō te tau 1904, i tēnei rā e iwa ngā whare wānanga me ngā kura tuarua i Amerika, ā, e rima i ētahi atu whenua. Ko ēnei o ērā atu whenua kei ngā wāhi e whai ake nei: Avondale, New South Wales; Kenilworth, Claremont, tata ki Cape Town, Āwherika ki te Tonga; Holloway, London, North, Ingarangi; Nyhyttan, Järnboås, Huitene; Friedensau, tata ki Magdeburg, Tiamana.

GSAM 402.2Kei Amerika, e tekau mā whā ngā kura waenga; kei ētahi atu whenua, e rima. Kei ēnei wāhi: Kōpenhāgene, Tenemāka; Honolulu, Whenua o Hawai’i; Diamante, Entre Rios, Te Repupurika o Arānetina, Amerika ki te Tonga; Curityba, Brazil, Amerika ki te Tonga; Brusque, Brazil, Amerika ki te Tonga.

GSAM 402.3Hei tāpiri atu ki ngā whare mātauranga i whakahuatia ake nei, e 357 ngā kura hāhi ā-rohe e whakahaerehia ana e te rōpū whakapono. O ēnei, e 317 kei ngā United States, ā, e 40 kei ētahi atu whenua. Mehemea he tatauranga tika ā mātou mō ēnei rā, ka nui ake ēnei tatauranga. Kua whakatuwheratia he maha o ngā kura mai i te mutunga o te tau 1902. Hei tauira, i pūrongo te Hui o Nebraska e tekau ngā kura hāhi. I te 1 o Pēpuere 1904, e whakaatu ana tā rātou pūrongo “e rua tekau mā whā ngā kura hāhi,” he pikinga o te tekau mā whā i roto i tētahi hui kotahi.

GSAM 402.4Tūturu ana, kua ārahi whakamīharo te ringa ārahi o te Ariki, ā, kua whakatuwhera i te huarahi mō te mahi mātauranga i waenga i tēnei iwi. Kia hōmai e ia te mātauranga ki te hunga kua karangahia ki te whakahaere i tēnei peka o tana kaupapa, kia whakahaerehia ngā kura rerekē i runga i te kotahitanga ki te mahere kua whakarārangitia e ia. Nā reira ka nui te tokomaha o ngā kaimahi whai pūkenga, kua tino whanake mō te Ariki, ehara i te tāne, i te wahine rānei he “taha kotahi” i te mātauranga me te āhua. “Ka hōmai e Ihowā te kupu,” e ai ana te kaiwaiata, ā, “he ope [hōia, i te taha] nui ngā wāhine whakapuaki.”

Ngā kīwae

  1. Whakatauki 4:5-7. ↩
  2. Testimonies for the Church, Vol. 3, whārangi 152, 153. ↩

Kīwae

Hoki