Upoko 18 — Te Manaakitanga a te Atua i roto i te Mahi Whakaputa
GSAM 281.1“Nā, kia mōhio tātou, kia whai atu tātou kia mōhio ai ki a Ihowā; ko tōna putanga tūturu tonu, koia anō kei tō te ata.”1
GSAM 281.2Tae noa ki te marama o Hune, 1849, i herea ngā mahi a te Minita White me tōna hoa wahine me te Minita Bates ki ngā Kāwanatanga o New England. I taua wā ka hono atu a Miss Clarissa Bonfoey, nō Middletown, Conn., ki te whānau o te Minita White. I mua tata i tēnei, i mate tōna whaea, ā, i waiho ki a ia ngā mea katoa e hiahiatia ana mō te tiaki whare i te taumata iti. Nā konei i taea ai e te Minita White te whakatū anō i tōna kāinga; ā, i mahia e ia tēnei i tētahi wāhanga o te whare o Mr Belden i Rocky Hill, Connecticut.
GSAM 281Te tīmatanga o te Wairuatanga Hou
GSAM 281.3I te 24 o Māehe, 1849, i tū he hui whānui ki Topsham, Maine. I taua hāpati, i whakawhiwhia a Mrs. White ki tētahi whakakitenga; he tino hira rawa te kaupapa o taua whakakitenga. Tērā pea ka mārama ake ki te tirohanga mēnā ka whakaarohia e te hinengaro he whakaahuatanga whānui o ngā āhuatanga i taua wā.
GSAM 281.4I te mutunga o Māehe 1848, i Hydesville, Wayne County, Niu Ioka, i tīmata ai ngā “oro ngaro,” arā, ngā mea i muri mai ka huri hei “patupatu a ngā wairua.” I tīmata tuatahi tēnei i te whare o te whānau Fox. I te mutunga o te raumati, ka neke te whānau ki Rochester, Niu Ioka, ā, i reira, i te Whare Korinetia, i mahia ngā whakaaturanga tūmatanui, ā, i whakamātauria ngā kōtiro i raro i te arotakenga tino tata e ngā komiti i whai wāhine, tāne hoki hei mema i tīpakohia mai i ngā tāngata nui o te hapori mō taua kaupapa. Ahakoa i whakaaro te nuinga o te iwi he tinihanga, he mahi tinihanga ā-ringa rānei ēnei patupatu, kāore i tino whakaaro te hunga tino ngāwari ki te whakapono ka tipu nui rawa atu.
GSAM 282Ngā Matapae mō te Wairuatanga
GSAM 282.1I roto i te whakakitenga i whakahuatia ake nei, i kite a Mrs. White ko ngā patupatu ngaro i Rochester me ētahi atu wāhi he mana nō Hātana, ā, ka piki haere te auau o ēnei āhuatanga; ā, ka kākahu ēnei ki ngā kākahu karakia, hei whakangāwari i te hunga i tinihangatia kia noho haumaru ake, ā, hei kukume i ngā hinengaro o te iwi a te Atua ki ēnei mea, mēnā ka taea, ā, kia ruarua rātou ki ngā akoranga a te Wairua Tapu.
GSAM 282.2Engari he iti noa, mēnā he tangata rānei i taua wā, i whai whakaaro iti rawa ka hōrapa te Wairuatanga puta noa i te ao, pēnei i matapaetia i taua wā, ka noho rānei hei whakapono, me ōna hāhi kua whakaritea ā-ture me ōna minita.
GSAM 282Kua Tutuki te Matapae
GSAM 282.3Heoi, ka kitea te whakatutukitanga o te matakite ina whakaaro tātou ki te tokomaha o ō rātou mema, e rīpoatatia ana he 10,000,000 i Amerika anake. Mō tō rātou kākahu whakapono o nāianei, ka hoatu e mātou ngā kōrero e whai ake nei nō te Review and Herald, Washington, D.C., 12 o Nōema 1903:—
GSAM 282.4“I te hui nō nā tata nei o te National Association of Spiritualists, i tū i tēnei tāone, i whakaaetia tētahi ritenga hou. I whakaritea te ‘whakatū’ o ngā minita, o ngā kaiārahi rānei, ā, i whakamanahia tētahi rōpū kaiwhakapono ki te Wairuatanga hei ‘hāhi.’ Ka kitea tēnei mā te pānui i te wāhanga e whai ake nei i te ritenga hou:—
GSAM 282.5“‘Kāore he minita, he kaiārahi rānei e whakatūria ki runga i tētahi hāhi, tētahi rōpū rānei, kia whakamanahia ā-ture rā anō ia ki tōna tūranga mā te ritenga kua mōhiotia mai i ngā rā tuatahi o te hītori whakapono, arā, te ratonga whakamanatanga. Kāore he tangata e āhei ana ki te tū hei kaitono mō te whakatū hei minita kia whiwhi rā anō ia i tētahi karanga hei minita mō tētahi hāhi, tētahi rōpū rānei; kia tohua rānei hei mihinare e tētahi rōpū Wairuatanga ā-kāwanatanga, kua whakaurua hei rōpū whakapono i roto i te kāwanatanga e tū ana taua rōpū, e te National Spiritualist Association of the United States of America rānei. Me noho ngā tāngata katoa e tono ana mō te tūranga minita, mō te mahi mihinare rānei, i roto i te kotahitanga whānui ki tētahi hāhi Wairuatanga, ki tētahi rōpū Wairuatanga rānei mō te iti rawa o te toru tau, ā, mō te iti rawa o te rua tau he tangata whai raihana, i whakahaua e tētahi rōpū ā-kāwanatanga, e te rōpū ā-motu rānei hei kaikōrero whakamātautau. Kāore e whakaaetia kia whakamanahia ngā minita kua noho mō te iti iho i te kotahi tau maramataka katoa.’”
GSAM 283Minita White i Oswego, Niu Ioka.
GSAM 283.1I te mea i Oswego, Niu Ioka, te mahi whakaputa pukapuka, ka whakawhiti a Minita White i tōna nohoanga mai i Connecticut ki konei i te ngahuru o te tau 1849, ā, i konei i tū ai, i taua tau anō, i te 3 o Nōema, tētahi hui a ngā kaiwhakapono. Mō ā rātou mahi i muri mai, e kī ana a Mrs. White:—
GSAM 283.2“Nā reira i whakatau mātou he kawenga kia mahi i te Takiwā o Niu Ioka. I rongo taku hoa rangatira i te taumaha ki runga i a ia kia tuhi, kia whakaputa hoki. I rēnata mātou i tētahi whare ki Oswego, i nama taonga whare i ō mātou tuākana, ā, ka tīmata mātou ki te noho whare. I reira i tuhi, i whakaputa, i kauwhau hoki taku hoa rangatira. Me mau tonu e ia ōna kākahu whawhai i ngā wā katoa, nā te mea he maha ngā wā i whawhai ai ia ki ngā tāngata e kī ana he Atewenetiti rātou, engari e tautoko ana i te hē, e kauwhau ana mō ngā wā kua whakaritea, ā, e rapu ana ki te whakatupu whakaaro kino ki tō mātou whakapono i roto i te hunga katoa ka taea e rātou te whakaawe.”2
GSAM 283Te Whakaputanga o te Second Advent Review
GSAM 283.3I te ngahuru o te tau 1850, i whakaarohia he tika kia whakarerekē anō; nō reira, ka neke a Minita White ki Paris, Maine, i reira ka whakaputaina te pukapuka tuatahi o te Second Advent Review and Sabbath Herald hei whakaputanga e rua ngā putanga i ia marama, e tekau mā toru ngā nama, ā, ia nama he waru ngā whārangi, e rua ngā pou o ia whārangi, ko te rahi o te whārangi tā e whitu me te hauwaru īnihi te whānui, ā, e tekau me te hauwhā īnihi te roa. Ko te rā i tuhia ki runga i te nama tuatahi ko te Nōema i muri mai, ā, ko tō te nama whakamutunga ko te 9 o Hune 1851.
GSAM 284.1Ko te rahi ake o te pepa i te Present Truth he tohu pai rawa atu mō te whānuitanga ōrite o te pono, te pikinga ake o ngā kaimahi mō te kaupapa, me ngā kaitautoko o te mahi. I te mea he kore utu te pepa, i tūmanakohia ka āwhina ngā hoa o te kaupapa ki tōna whakaputanga, ā, i pērā rātou. Ahakoa he nuinga o ngā kaiwhakapono he hunga noa iho ā rātou āhuatanga, i āwhina rātou i runga i te whakawhānuitanga a te Ariki ki a rātou, ā, i mahi rātou i runga i ā rātou pūmanawa ki te pana i te waka o te pono.
GSAM 284Ka tīmata a J. N. Andrews ki te kauwhau
GSAM 284.2I taua takiwā, ka tīmata a J. N. Andrews, i noho ai ki Paris, Maine, i āna mahi tūmatanui hei minita o te rongopai, hei kaituhi hoki mō ngā kaupapa whakapono. I roto i te Review mō Mei, 1851, i tuhia e ia tētahi tuhinga e neke atu ana i te rima ngā whārangi mō te kaupapa o ngā karere e toru. I roto i tēnei, i whakahāngaitia e ia te matakite mō te kararehe e rua ōna haona o te Whakakitenga 13 ki te United States, ā, i tū ia ki te tūnga, i runga anake i te kaha o te matakite, ko te whakatinana i te Rātapu hei hāpati te take ka whakatūria ai he kotahitanga o te hāhi me te kāwanatanga i tēnei whenua. I tū tōna kōrero ki runga anake i te poropititanga, nā te mea kāore he nekehanga i taua wā i tohu kaha ki tērā ahunga; ko te kī kaha rawa i kitea e tautoko ana i tēnei, he kōrero nā Dr Durbin, i tangohia mai i te Christian Advocate and Journal, i mea:—
GSAM 284.3“Ka riro te whakapono Karaitiana hei oranga matatika, hei oranga wairua hoki o te kāwanatanga, ā, mā ana rangatira ture e aukati i te takahi tuwhera i te Rātapu tapu, hei tikanga tiaki i a ia anō.”
GSAM 285Te Hokonga Whenua Hei Āwhina i te Mahi
GSAM 285.1I taua wā tonu, i ārahina ai ngā tāngata pēnei i a Hiram Edson nō Niu Ioka, me Cyrenius Smith nō Jackson, Michigan, kia hoko i ā rātou pāmu, ia pāmu e $3,500 te uara, ā, kia rīhi i ētahi pāmu hei whakamahi mā rātou, kia whai pūtea ai rātou hei āwhina i ngā mahi rerekē ka ara ake i te whakatinanatanga o te karere.
GSAM 285Te Whakawhiti o te Mahi Whakaputa ki Saratoga
GSAM 285.2I te tau 1851, ka neke a Minita White i Paris, Maine, ki Saratoga Springs, Niu Ioka, ā, i konei anō, me ngā taonga whare i namatia, ka whakatūria e ia tōna kāinga, ā, ka whakaputaina e ia te pukapuka tuarua o te Advent Review, ko te rā i tuhia ki runga i te nama tuatahi ko te 5 o Ākuhata o taua tau anō. Tekau mā whā ngā nama o tēnei pukapuka, ā, i whakaputaina e rua ngā wā i ia marama. I whakaputaina te nama whakamutunga i te 23 o Māehe, 1852. I hurihia paku te ingoa o te pepa i te ingoa o te Second Advent Review, pērā i te Vol. 1, ki te Advent Review and Sabbath Herald, koinei tonu te ingoa e mau ana i tōna Vol. 82. I whānuihia te rahi o te pukapuka ki ngā pou e toru, ngā whārangi e waru, ā, ko te whārangi tā e waru me te hauwha īnihi te whānui, e tekau mā tahi me te toru hauwha īnihi te roa.
GSAM 285.3Ka kitea i te pikinga ake o te rahi o tēnei niupepa hāhi—i mua, ā, i nāianei—ko ngā panonitanga katoa hei whakapai ake, e whakaatu ana i te angitū tika, ā, e tohu ana “kua tau tonu” te mahi a te anahera tuatoru.
GSAM 285Te whakaputa i Rochester—Te whai pēhi ā-ringa
GSAM 285.4I te 6 o Mei, 1852, i whakaputaina te nama tuatahi o te Vol. 3 o te Advent Review and Sabbath Herald i Rochester, Niu Ioka, ā, i tāia ki runga i tētahi pēhi me ngā momotuhi nō ngā Atewenetiti o te Rā Whitu. Nā Hiram Edson i tuku mai ngā pūtea hei hoko i tētahi pēhi ā-ringa momo Washington, me ngā momotuhi me ngā rauemi hei whakarite i te tari. Ka whiwhi ia i tana utu i te wā ka tae mai ngā koha a ngā hoa o te pono. I tū taua pēhi ā-ringa i te tari o te Review and Herald i Battle Creek, Michigan, tae noa ki tōna ngaro i te ahi i te 30 o Tīhema, 1902. I taua wā, i whakaarohia ia hei pēhi whakamātau pai rawa atu i te tari. I te nama 12, Vol. 3, Oketopa 14, 1852, i tukuna he pānui e kī ana ko te utu mō te whakarite i te tari me tēnei pēhi me ngā rauemi he $652.93, ā, ko ngā moni i riro mai mō taua kaupapa tae noa ki taua rā he $655.84. O ēnei tekau mā rua nama o te niupepa, i whakaputaina, i tohaina kore utu ngā kape e 2,000 o ia nama.
GSAM 286I tīmata te Youth’s Instructor
GSAM 286.1I Ākuhata, i te tari Review i tīmata ai te whakaputa i te Youth’s Instructor, he pukapuka ā-marama. Ināianei he ā-wiki, ā, e whā ngā wā o te nui o ngā tuhinga pānui i ia nama i tēnei wā i tērā wā.
GSAM 286Ka hono a Uriah Smith ki te Tari
GSAM 286.2I te tau 1853 ka tīmata a Minita Uriah Smith i āna mahi i te tari o te Review and Herald, ā, i mau ia i tētahi tūranga haepapa mō te hāwhe rautau. I taua tau (1853) i kīia tuatahi i roto i te Review and Herald ka taea e te hunga e hiahia ana te hoko i ā mātou whakaputanga mā te utu i te utu whakaputa. Ki ērā atu katoa, he kore utu ngā tuhinga kua tāia, nā te mea i whakakīia te ngoikoretanga pūtea e ngā koha a te hunga ngākau atawhai, ngākau hihiko hoki. I te tau 1854 ka pānuitia ko te utu mō te Review e puta ana e rua ngā wā i ia marama he $1.00 ia tau. I taua tau anō, i tētahi hui i raro i te tēneti i tū ki te Kaunti o Macomb, Michigan, i te marama o Hūrae, i whakamātau ki te hoko i ā mātou whakaputanga. I taua hui ka hokona ngā pukapuka e $50 te uara. I mea a Minita White, i a ia e kōrero ana mō tēnei whakapau kaha, mā te Review, “E whakaatu ana tēnei ka taea te hoko i ā mātou pukapuka.”
GSAM 286Karanga mō te Pūtea Pukapuka Iti $500
GSAM 286.3I roto i te Review o Oketopa 12 me Tīhema 24, 1854, i karangahia he pūtea pukapuka iti $500 kia āhei ai te tari ki te whakarato i ngā pukapuka iti ki ngā minita hei tohatoha kore utu i roto i ā rātou mahi, ā, i karangahia hoki he “pūtea āwhina $500 mō te tari, kia taea ai te whakaputa i te Review ia wiki, kaua e ngaro tētahi wiki i ētahi wā nā te kore pūtea.”
GSAM 287Ka Hokona e J. P. Kellogg rāua ko Henry Lyon ō Rāua Pāmu
GSAM 287.1I taua wā tonu i hokona ai e J. P. Kellogg nō Tyrone, rāua ko Henry Lyon i noho tata ki Plymouth, Michigan, ā rāua pāmu, ia pāmu e tata ana ki te $3,500 tōna uara, mō te take kotahi anake kia whai pūtea hei whakamua i te mahi; ā, nō reira i anga whakamua anō ētahi atu hoa whakapono tokorua o Michigan i te wā tika, me ngā pūtea kua rite, me ngā ngākau hihiko, hei tautoko i ngā wāhi i tino hiahiatia ai te āwhina. Ko te tuatahi i whai wāhi ki te hanga puruma i Jackson, Michigan, ā, ko te tuarua i neke ki Battle Creek, ā, i mahi hei kaihanga rākau hei tautoko i tōna whānau.
GSAM 287Ā Mātou Pepa me ā Mātou Pukapuka Katoa mō te $3.00
GSAM 287.2I te mutunga o te Vol. 6, Hune, 1855, ka taea e te tangata te tiki i te Review me te Instructor mō tētahi tau, me tētahi kohinga oti o ngā pānui, ngā pukapuka iti, me tētahi pukapuka waiata i whakamahia i taua wā,—e rua tekau mā ono ngā pānui me ngā pukapuka iti katoa,—mō te utu o te $3.00. Ko te utu kua whakaritea mō te Instructor he rua tekau mā rima hēneti mō ngā nama tekau mā rua.
GSAM 287Te Tari Review i tonoa ki Michigan
GSAM 287.3I te marama o Āperira, 1855, i toro anō a Minita White rāua ko tōna hoa wahine ki Michigan, ā, i tū hui rāua i ngā wāhi maha. I te 28 me te 29 o taua marama kotahi, i tū te hui i Battle Creek, ā, i pōti ngā tuākana o Battle Creek kia tonoa a Minita White kia neke i te tari o te Review mai i Rochester ki Battle Creek. I whakaae a Dan Palmer rātou ko Cyrenius Smith, ko J. P. Kellogg, ko Henry Lyon ki te whakarato i te $300 ia tangata, kāore he huanga, kia $1200 te tapeke, hei hoko whenua, hei whakatū i tētahi tari whakaputa pukapuka. Nā reira, i riro i a rātou tētahi whenua i te kokonga tonga-rāwhiti o ngā Tiriti o West Main me Washington, ā, i whakatū rātou i reira i tētahi whare rākau rua-papa, 20 x 30 putu te rahi, me ngā pou 20 putu te teitei.
GSAM 288Te Whare Hui Tuatahi i Battle Creek
GSAM 288.1I taua wā tonu i whakatūria ai te whare hui tuatahi o ngā Atewenetiti o te Rā Whitu i Battle Creek, he 18 x 24 putu te rahi. Ko tēnei whare māmā, i whakakapia ki ngā papa rākau e tū ana, ā, i whakakapia anō ki ngā rākau whakakapi, i tū tata ki te kokonga raki-uru o ngā tiriti o Van Buren me Cass.
GSAM 288I tō mātou Tari Tā Tuatahi
GSAM 288.2Ko te nama tuatahi o te Review i whakaputaina i Battle Creek i roto i tētahi tari nō ngā Atewenetiti o te Rā Whitu, ā, ko te rā i tuhia ki runga ko te 4 o Tīhema, 1855. I taua wā, i whakaritea te utu o te pepa kia $1.00 mō ia rōpū e rua tekau mā ono ngā nama; engari i tonoa ngā koha kia tukuna kore utu te pepa ki ngā rawakore e tika ana. Mai i tēnei wā, ko ngā Minita Waggoner rāua ko Cottrell ngā kaituku tuhinga tata tonu i ngā wā katoa ki ngā pou o te Advent Review.
GSAM 288.3I roto i te Review o te 18 o Tīhema 1855, i tuku te komiti whakaputa i tētahi kōrero e āhua rerekē pea ki ngā kaimahi o te tari i ēnei rā. Ko tēnei te kī: “Kāore mātou e kite he aha i kore ai e whiwhi utu tika ngā kaimahi o te tari mō ā rātou mahi. Ko te utu o te etita he haurua noa iho o te utu ka taea e ia te whiwhi i tētahi atu wāhi.” He mea tika pea kia mōhio, he iti iho ngā utu mahi noa o taua wā i te haurua o ngā utu o nāianei, ā, kāore hoki te haurua utu i taua wā i nui ake i te kotahi-wāhanga-toru, kotahi-wāhanga-whā rānei o ngā utu e utua ana e te tari mō ngā mahi ōrite ināianei. I tuku koha ngā kaimahi o te tari i taua wā i te haurua o te uara o ā rātou mahi, kia whakaputahia ai te rongopai o te pono o nāianei.
GSAM 288Karanga mō te Pēhi Ā-Mīhini me te Pūkaha
GSAM 288.4I roto i te Review o te 19 o Māehe 1857, i puta tuatahi te whakaaro me whai pēhi ā-mīhini me tētahi pūkaha, ā, me tiki ēnei hei tā i ngā pepa, ngā pukapuka iti, me ngā pukapuka. E ai ki te pūrongo o te 2 o Āperira, i whakatauhia kia hokona tētahi pēhi ā-mīhini Adams, ā, i whakaae ngā tāne e whitu kia utu ia tangata i te $100 hei āwhina i te hoko. I te putanga i muri mai, i whakapuakina he tatauranga e mea ana he $2,500 pea te utu mō te pēhi me te pūkaha, ā, kua kohia kē ngā oati kia $1,700.
GSAM 289.1I roto i tētahi tuhinga ētita nā Minita White i te Review o te 13 o Ākuhata, 1857, i puta tēnei kōrero whakatenatena: “Kua kore nama tō mātou tari. He pūtea pukapuka whānui o te $1,426, kua whakapaua ināianei ki ngā pukapuka. Kei te mahi te pēhi ā-mīhini hou, ā, he tino pai tōna mahi, ā, he tūmanako ka rere wawe mā te mamaoa, ā, ka utua katoatia. He tino pakari ake ngā mahi i roto i ngā tēneti i mua atu.”
GSAM 289Pūrongo Tuatahi mō ngā Hokonga Pukapuka
GSAM 289.2I te 29 o Oketopa 1857, i pūrongo te Review ko te $1,287.91 ngā hua o ngā hoko pukapuka i ngā tau e rua kua pahure, ā, koinei te pūrongo tuatahi o tēnei momo i tukuna tae noa ki taua wā. He tohu tēnei o te ahunga whakamua o te kaupapa, nō reira he puna whakatenatena, i te mea i whakaatu kua kaha haere te pono, ā, “pērā i ngā awa o te mārama e rere ana huri noa i te ao.”
GSAM 289Te Tari Review hei Pūtea Haumaru
GSAM 289.3I roto i te Review o Ākuhata 13, 1858, i whakapuaki tuatahitia ki tō tātou iwi te whakaaro kia waiho te tari hei wāhi penapena mō ngā moni tāpiri. Ka taea e te hunga whai moni kāore e hiahiatia tonu ana e rātou te whakamahi i te tari hei penapena, ā, ka taea te tango i ngā wā katoa i runga i te ota i te wā e hiahiatia ana, ā, mā konei ka whai painga te tari i te whakamahinga o aua moni. Nā te whakatinana i tēnei whakaaro, i whakakaha ake anō i te pūtea o te mahi.
GSAM 289.4Mai i taua wā tae noa mai ki tēnei (1905), kāore anō kia ngaro i tētahi tangata tētahi tāra i tukuna pēnei hei taurewa ki ā mātou whare whakaputa pukapuka, kāore rānei i kore e whiwhi i tana moni i te wā i tonoa ai. Kua titiro ngā tangata pono, whai whakaaro hoki ki ā mātou tari whakaputa pukapuka hei wāhi haumaru ake mō te waiho i ā rātou moni tāpiri, i ngā pēke e hinga ana i ngā wā maha. E whakawhirinaki ana te ao ki ngā pēke, engari he kaha o te hāhi katoa “hei tautoko” i ā mātou whare whakaputa pukapuka.
GSAM 290Te Seventh-day Adventist Publishing Association i Whakatūria
GSAM 290.1I whakatūria te Seventh-day Adventist Publishing Association i te 3 o Mei, 1861, ā, i tukuna atu ngā pānui hei tono mō ngā ohaurunga ki te pūtea matua, arā, te $10 ia hea. I roto i ngā wiki e rua, i pānuitia kua oti kē te ohauru i te $4,080 o ngā hea.
GSAM 290.2Mai i te 11 o Hune o taua tau, i whakaputaina te Review e te Seventh-day Adventist Publishing Association. Ko te whare tari tuatahi i hangaia e te rōpū i tū ki te kokonga tonga-rāwhiti o ngā Tiriti o Main me Washington, ki te wāhi i tangohia ai te whare anga tawhito ki te Tiriti o Kalamazoo. E rua ngā papa o tēnei whare, ā, he pakitara pereki pakari ōna. He āhua rite ki te rīpeka Kariki, ā, i anga ki te raki i te Tiriti o Main. Ko te whānuitanga ki te rāwhiti me te uru he 44 putu, ā, ko te roa ki te raki me te tonga he 72 putu.
GSAM 290Ngā Whakaputanga Tuatahi i ētahi atu Reo
GSAM 290.3Hipanga i muri i te hipanga ka anga whakamua te karere, ā, ia nekehanga kaha ka whakakaha, ka whakakotahi i te mahi. I tēnei wā, i whakaputa tō mātou whare whakaputa pukapuka i ngā pānui e rima i roto i ngā reo o tāwāhi, e toru i te reo Tenemāka-Nōwei, e rua i te reo Wīwī; nō reira i tīmata ai te tā pukapuka mō ngā whenua o tāwāhi.
GSAM 290.4Nā te pikinga tonu o ngā mema, i piki haere tonu hoki ngā pūtea. E whakaaturia ana tēnei e te pūrongo i roto i te Review o Mei 16, 1863, i reira i tukuna e te hēkeretari o te rōpū he tauākī mō ngā moni katoa i whiwhi ai te rōpū, ā, pēnei:—
| Ngā moni i whiwhi ai i roto i ngā hea me ngā koha ki te Rōpū tae noa ki tēnei rā | $10,374.13 |
| I whiwhi mai i te tari o Rochester | 700.00 |
| I whiwhi mō ngā rauemi tāpiri | 300.00 |
| I whiwhi i te pūtea pukapuka | 1,355.00 |
| I whiwhi mō te pēhi ā-mīhini me te pūkaha | 2,500.00 |
| Tapeke | $15,229.13 |
GSAM 291.1Ka kī atu anō te hēkeretari:
GSAM 291.1“Mā te tatauranga haumaru o ngā rawa o te rōpū, kua whakataua te uara kia kore e iti iho i te $20,000, he tata ki te $5,000 atu i te utu i utua e ngā hoa o te kaupapa. E whakaatu ana tēnei i te pono me te ngākau pono o te Taina White me ērā i mahi tahi ki a ia i te tari Review. “E. S. Walker, Hekeretari.”
GSAM 291Te whakawhitinga o te Review ki te Rōpū
GSAM 291.2Nā ngā mahi taumaha me ngā patunga tapu a te Minita White i puta ai ēnei hua o te mahi whakaputa pukapuka, ā, i te tūturu, nāna ngā hua i puta i reira; nā te mea nā tōna whakakāhore i a ia anō, tōna mātau ki ngā pakihi, me tōna whakahaere āta i puta ai te painga. Engari, kāore ia i tono kia riro māna, kia riro rānei he wāhanga; i tuku harikoa katoa ia ki te hāhi; ā, hei tāpiri atu, i muri i te whakatūnga o te rōpū, i pōti rātou kia whiwhi ia i te $6 ia wiki mō āna mahi, engari i whakaae ia kia whiwhi noa i te $4 ia wiki.
GSAM 291He Niupepa i te Tai o te Moana-nui-a-Kiwa
GSAM 291.3I roto i te Review o te 21 o Āperira 1874, i puta he tuhinga nā te Minita White, i roto i tērā tuhinga, i a ia e kōrero ana mō te mahi i te Tai o te Moana-nui-a-Kiwa, i kī ia ka tonoa wawe kia whakatūria he niupepa ā-wiki hei tautoko i ngā painga o te kaupapa i taua takutai. I muri tata iho i tēnei, ka huaki te huarahi ki te hoko i tētahi rahinga iti o ngā momotuhi me ngā rauemi i Oakland; ā, mā aua taputapu, i te marama o Hune, ka tīmata he whakaputanga e rua ngā putanga i ia marama, i tapaina ko Signs of the Times.
GSAM 291Te Kohi Pūtea
GSAM 291.4I muri i te tā i ngā nama e ono o te Signs, ka hoki a Minita White ki te Rāwhiti, ā, ka tono ia ki te Hui o California kia mahia he whakaritenga mō te whakaputanga o te pepa. I te Hui Whānui, te 15 o Ākuhata 1874, i tukuna tētahi tono ki ngā tuākana o te Rāwhiti kia kohi $6,000 hei hoko i tētahi pēhi, tētahi pūkaha, me ngā momotuhi mō te tari o Signs, mēnā ka kohi ngā tuākana o te Tai o te Moana-nui-a-Kiwa i te $4,000 hei whiwhi i tētahi whenua, hei whakatū i tētahi whare e tika ana hei tari.
GSAM 292.1Ko te Minita Geo. I. Butler, i taua wā he mema ia o te Komiti o te Hui Whānui, i tae atu ki te hui puni i Yountville, California, ā, i whakaatu i te tono ki ngā tuākana. I te 11 o Oketopa 1874, ka whakautu rātou ki te karanga mā te whakaae ki te $19,414 hei moni mārō.
GSAM 292Te Whakatūnga o te Pacific Press
GSAM 292.2I te 2 o Pēpuere 1875, ka tae mai ki Oakland a Minita James White me tōna hoa wahine, ā, i haere tahi mai hoki a Minita J. H. Waggoner me ētahi atu kaimahi whai pūkenga. I te 12 o taua marama, ka karangahia he hui motuhake a te Hui o California, kia whiriwhiria he wāhi hei whakatū whare mō te tari o Signs of the Times. I muri i te whakaaroaro tika, i whakatau kia riro ngā papa whenua i te taha uru o Castro St., i waenga i ngā Rori 11 me te 12. I taua rā tonu, i hokona ēnei papa whenua e te Minita White rāua ko John Morrison, ā, i riro ngā tuhinga whenua ki ō rāua ingoa ake, me te mōhio ka whakatūria te Rōpū, ā, ka whakawhitia e rāua ki te Rōpū te nui o te whenua e hiahiatia ana mō te whakamahinga a te koroporihana.
GSAM 292.3I te 1 o Āperira 1875, i whakatūria te Pacific Seventh-day Adventist Publishing Association i Oakland, ā, i whakaritea te pūtea matua kia $28,000. I tukuna te wāhanga pokapū o ngā papa whenua i Castro St., i runga i te whakaaetanga, ki te rōpū, ā, i hangaia tonu he whare e O. B. Jones nō Battle Creek, Mich., he rite tōna āhua me tōna rahi ki te tari i whakatūria i Battle Creek, engari i hangaia te mea i Oakland i te rākau, ehara i te pereki. Nō te rite o tēnei whare mō te noho, i whakawhitia te Signs of the Times ki ōna wāhi noho hou i te Paraire, 27 o Ākuhata 1875.
GSAM 293Te neke ki Mountain View
GSAM 293.1I roto i tēnei whare i angitū ai te whakaputa i ngā pukapuka ā-wā me ngā pukapuka motuhake tae noa ki te tau 1904, i taua wā i whakaritea kia whakawhitia te whare tā me ōna taputapu ki te taiwhenua. Ko te take i mahia ai tēnei panoni i whakamāramaia e te kaiwhakahaere o Pacific Press i ēnei kupu:
GSAM 293.1“Mō ngā tau, kua whakaaro te whakahaere o te Pacific Press Publishing Company he nui rawa te uara o te whenua e nohoia nei e tō rātou whare whakaputa pukapuka, ā, he tino herehere hoki te whānuitanga o te whenua, kei te ngākau o tētahi tāone nui i tētahi rohe noho, mō ngā kaupapa wheketere; ā, he whakaaro nui i ngā huarahi maha te rapu i tētahi wāhi ā-pāmu, kei reira kāore te whenua i te tino utu, kei reira ka taea e ngā kaimahi te whiwhi whare i ngā taiao hauora, me te nui o te wāhi mō ngā māra, ngā rākau hua, me te wāhi manawa; ā, kei reira hoki ka pai ngā painga mō te kawe taonga. Kua kitea, kua mau hoki tētahi wāhi pēnei i te kāinga o Mountain View, i te rohe o Santa Clara, e toru tekau mā iwa māero ki te tonga o San Francisco, he wāhi e whakakotahi ana i ngā painga maha o te tāone me ngā painga o te oranga hauora i tuawhenua.”
GSAM 293I tīmata te tā i ngā whenua kē
GSAM 293.2E tohu ana i te whakawhānuitanga o te pono, ka kitea i waenga i te tau 1875 me te 1878 i tīmata ai ngā mahi tā i Basel, i Huiterangi, me i Christiana, i Nōwēra.
GSAM 293.3I te ngahuru o te tau 1875, i tukuna he pūrongo i roto i te Review e pā ana ki ngā hoko pukapuka i te tari o te Review and Herald anake, mō ngā tau e whitu, mai i te 1868 ki te 1875, e $85,644.54 te tapeke, he pikinga tata ki te ono ngā wā ina whakaritea ki ngā hoko o ngā tau e whitu o mua atu, ā, ko ngā hoko mō ngā tari e whā katoa (Michigan, California, Huiterangi, me Nōwēra), mō ngā tau e toru, mai i te 1875 ki te 1878, he $98,163.73.
GSAM 293.4I puta he tauākī i roto i te Review o te 17 o Oketopa 1878, e kī ana ko ngā pukapuka, ngā pānui, me ngā tuhinga whakapono katoa i tāia e te tari Review i mua i te tau 1864, i eke ki te 50,058,000 whārangi. Mai i te tau 1864 ki te tau 1878, ko te maha o ngā whārangi he 158,130,951, ā, ko te tapeke katoa he 208,188,951 ngā whārangi.
GSAM 294Te Youth’s Instructor i Huri hei Pānui ā-Wiki
GSAM 294.1Ki te 1 o Hānuere 1879, i whakaputaina ia marama te Youth’s Instructor, engari i taua rā, i tōna tau rua tekau mā whitu, ka whakaputaina ia wiki; nā reira i whā ngā wā te pikinga ake o tōna whaihua.
GSAM 294Ngā mea i tukuna e Minita White ki te Rōpū
GSAM 294.2I roto i te Review o Hānuere 23, 1879, kei reira ētahi kōrero nā te Minita White mō tōna hononga ki te kaupapa, he tika kia whakaurua ki konei, nā te mea ka whakamārama ake i ngā patunga tapu i mahia i roto i te mahi whakaputa pukapuka. Ko te kupu whakahua nei:—
GSAM 294.3“I te tau 1861, i whakatūria ai te Publishing Association i Battle Creek, Michigan, ka tuku mātou i tā mātou rārangi o te hunga ohaurunga me te mana ki te whakaputa anō i ā mātou mahi katoa (i whakatauria i muri mai he $10,000 te uara), ki te rōpū, ā, i toe mātou ki te $1,000 anake; ā, i haere tonu mātou i ā mātou mahi hei etita, hei kaiwhakahaere, hei kaikauwhau mō te $6 ia wiki.
GSAM 294.4“I te tau 1866, i a mātou e hoki ana ki te tari o te Review i muri i te mate taumaha, ka kitea e mātou e utu ana ngā kaiwhakahaere i te tekau ōrau mō ngā mano tāra, ā, kua heke te pūtea matua ki te $32,000;3 engari i roto i ngā tau e whā, mā te manaakitanga o te Atua, i utua ngā nama, i piki te pūtea matua ki te $75,000, ā, i whai mātou [te rōpū] i te $5,000 i ngā pēke.”
GSAM 294Te tūnga o te Whare Whakaputa i te tau 1880
GSAM 294.5I roto i te Review o Hānuere 15, 1880, ka mea a Minita Butler:—
GSAM 294.6“Kua whakawhānuihia tō mātou whare whakaputa pukapuka (Battle Creek) i ngā rā tata nei mā te hanga wāhanga pokapū i waenga i ngā whare e rua o te taha rāwhiti, ā, nā konei kua tino piki ake te rahinga me te ngāwari o te whare katoa. E wātea ana ngā taputapu mō te hanga pereti tā mā te hiko me te stereotyping, me te mahi here pukapuka pai rawa atu. Inā hoki, e ai ki te kī a te hunga e mōhio ana, koinei te whare whakaputa pukapuka tino tino pai, tino oti rawa atu i te Takiwā o Michigan.”
GSAM 295.1Ahakoa tēnei whakawhānuitanga, i mua i te mutunga o te raumati, i tika kia hanga he whare hou ki te tonga o te whare matua hei rūma pēhi. I whakawhitia ki tēnei rūma ngā pēhi ā-pūkaha e rima o te rōpū. Ko tētahi o ēnei pēhi he nui ake tōna rahi i ngā pēhi katoa i whakamahia i te tari i mua. Kātahi anō ka whakanohoia hoki tētahi pēhi o taua rahi, o taua āhua ki te tari o Signs of the Times, Oakland, California.
GSAM 295.2I roto i te Review o Mei 17, 1881, e pā ana ki te angitū o ngā mahi whakaputa pukapuka i te whare whakaputa matua i Battle Creek, i kī a Minita White:—
GSAM 295.3“Me tango te nui o ngā nama a te Seventh-day Adventist Publishing Association i tētahi rārangi rawa i āta whakaritea, ā, ka toe mai ngā rawa tūturu me ngā rawa whaiaro, kāore e iti iho i te $105,000 te wāriu. Nō tēnei, kua hoatu e ō tātou iwi katoa hei wāhanga, hei koha, hei taonga tuku iho te tapeke o te $34,432.17, ā, nā ētahi tāne me ētahi wāhine pono i whakapau i ō rātou oranga ki te mahi, kua tāpirihia [ehara i ngā koha, engari mā te patunga tapu me te āta whakahaere] te $70,567.83.”
GSAM 295Te Whakarewatanga o te Mahi Hoko Pukapuka
GSAM 295.4Mai i te tau 1881 ka tīmata ā mātou tāngata i tētahi kaupapa hou, ā, ka uru ki te mahi hoko pukapuka hei hoko i ā mātou whakaputanga. Nā te mea kāore i tukuna e ngā kaihoko pukapuka he pūrongo tika mō ā rātou hoko tae noa ki te tau 1884, i hangaia tā mātou pūrongo mō taua wā i runga i ngā hoko i pūrongotia mai e ngā whare whakaputa pukapuka e whā. E ai ki ā rātou tatauranga, ko ngā hoko mō te rima tau he $221,248.69. I te whakawhānui haere o te pānga o te mahi mai i ā mātou mīhana i Īropi Waenganui me ngā whenua Scandinavia, ka piki ake te hiahia mō ngā whakaputanga i roto i ngā reo kē.
GSAM 296Hokonga Pukapuka mō ngā Tau Tekau
GSAM 296.1Mai i te tau 1884 ki te tau 1894, he wā tekau tau, nā ngā kaihoko pukapuka i whakahaere nuitia te hoko o ā mātou pukapuka nunui kua herea. Ko ā rātou hoko mō tēnei wā he $4,031,391.26. I roto i tēnei wā, i whakawhānuihia anō tō mātou mahi mā te whakatū whare whakaputa pukapuka ki Ahitereiria; Tahiti, ngā Moutere o te Moana-nui-a-Kiwa; Helsingfors, Finlandi; Hamburg, Tiamana; me ētahi atu wāhi. Ko ngā hoko a ngā kaihoko pukapuka mō te tau 1895, ahakoa te uaua o ngā wā i taua tau, he $357,467.23 te tapeke, ā, mā te tāpiri i ēnei ki ngā hoko kua whakahuatia kē, ka eke te tapeke katoa ki te $4,816,773.73.
GSAM 296Ngā Hokonga mō ngā Rima Tekau Tau $11,000,000
GSAM 296.2Hei whakatau i te tapeke katoa o ngā hoko mai i te tau 1854 tae noa ki te 1 o Hānuere 1896, me tāpiri tonu e tātou ngā tatauranga o ngā hoko pukapuka hokohoko, pukapuka pānui, puka whakapono, me ngā tūtohi, i rīpoatahia e ngā whare whakaputa pukapuka katoa mō aua tekau tau kua whakahuatia ake nei, ā, ko te nui o tēnei he $3,458,278.23; ka puta he tapeke nui mō ngā hoko pukapuka o te hāhi mō ngā tau rua tekau mā rua, arā, $8,275,051.96. Hei whakapuaki anō: Ko ngā hoko mō te toru tekau tau (1854 ki te 1884) he $424,915.24, ā, mō ngā tekau mā rua tau i muri mai, tae noa ki te 1 o Hānuere 1896, he $7,850,136.72. Ahakoa kua heke te tokomaha o ngā kaihoko pukapuka i ngā tau waru kua pahure, he whakatau tata whaitake te kī mai i te tau 1854 ki te wā nei (1905) kua hokona ngā whakaputanga a ngā Atewenetiti o te Rā Whitu e neke atu ana i te $11,000,000.
GSAM 296Te tā i roto i ngā reo e whā tekau pea
GSAM 296.3Kei te kitea te ahunga whakamua o te karere i roto i te āhua tā, ina whakaaro tātou kua tīmata i roto i ngā reo matua e whā tekau pea, pērā i te Arapi, te Aramiana, te Basuto, te Bohemiana, te Bulgaria, te Bengari-Inia, te Hainamana, te Danihi, te reo Pākehā, te Estoniana, te Finiana, te Wīwī, te Fīji, te Kariki, te Tiamana, te Hōrana, te Hūngāri, te Hawaiiana, te Itāriana, te reo o Iceland, te Hapanihi, te Kāfir, te Leti, Lavonian, Māori, te reo o Poland, Pōtukara, Rōmania, Rūsia, te reo o Serbia, Pāniora, Huitene, Tahiti, Tonga, Wēra, me ērā atu. Kei ēnei whenua me ēnei iwi katoa he kaimahi kaha e whakatairanga ana i ngā pono o te karere tuatoru.
GSAM 297.1Ko te maha o ngā pukapuka, pānui, me ngā pukapuka iti i tāia i roto i ngā reo rerekē e neke atu ana i te 1,187. Hei whiwhi i tētahi kape o ia mea, me ngā 87 pukapuka ā-wā o te rōpū4 i roto i ngā reo rerekē mō te kotahi tau, ka hiahiatia pea he $340.
GSAM 297Wāhi o ngā Whare Whakaputa E Rua Tekau
GSAM 297.2E rua tekau ngā whare whakaputa pukapuka a ngā Hāhi Atewenetiti o te Rā Whitu kei ngā wāhi e whai ake nei: Avondale, Ahitereiria; Battle Creek, Mich. (2); Basel, Huiterangi; Christiana, Nōwēra; Kōpenhāgeni, Tēnēmarā; Cape Town, Āwherika ki te Tonga; Kālikuta, Inia; College View, Nebraska; Hamburg, Tiamana; Helsingfors, Finlandi; Rānana, Ingarangi; Melbourne, Ahitereiria; Montreal, Kanata; Nashville, Tennessee; Oakland, California; South Lancaster, Massachusetts; Stockholm, Huitene; Tocubaya, Mēhiko; Washington, D.C. I tua atu i ēnei whare whakaputa, kei te tā ngā tāngata o tō tātou iwi i ngā pepa me ngā puka i Hong Kong, Haina; Tokio, Hapani; Kāiro, Īhipa; Amerika ki te Tonga; me ngā Moutere o Fiji.
GSAM 297Te Whakaputa i te Pānui Tuatahi
GSAM 297.3Mō tētahi wā poto, ka titiro whakamuri tātou ki ngā rauemi i whakamahia e ngā kaiwhakatū tuatahi. I te ngahuru o te tau 1853, i te whakarite i te pukapuka tuatahi i tāia ki te pēhi o Washington—“The Sanctuary,”—i muri i te “hui” a ngā tuahine hei whakapiko, hei kohi i ngā wāhanga whārangi hei whakarite mō te tuitui, ka werohia e te kaituhi ki tētahi oka; ā, i muri i te whakanoho i ngā uhi, ka tapahia e Uriah Smith mā tētahi rākau tapa tika me tētahi māripi iti koi. I mahia tēnei nā te kore o ngā mīhini tika hei whakatutuki i taua wāhanga o te mahi.
GSAM 298.1I te tau 1861, i tāngia ngā tuhinga katoa o te hāhi i runga i tētahi pēhi ā-pūkaha kotahi a Adams, i whakahaeretia e tētahi pūkaha e rite ana tōna kaha ki tō ngā hōiho e rua. Ināianei, i ngā tari whakaputa rerekē, e neke atu i te whā tekau ngā pēhi mamaoa e rere tonu ana, e tā ana i te pono o nāianei. E whakamahi ana ēnei tari i te neke atu i te rima rau tāngata hei whakatutuki i te mahi, ā, ngā rau o ngā kaihoko pukapuka kei te papa e hoko ana i ngā pukapuka ki te iwi.
GSAM 298.2I te tau 1862, ka taea te hoko i tētahi huinga katoa o ngā whakaputanga a ngā Atewenetiti o te Rā Whitu mō te $7.50; i te tau 1904, pērā i te whakaaturanga, me $340 kia whiwhi i tētahi huinga katoa. Tūturu, he mea nui atu i te whakaaro a te tangata i mahi i te whakaputa i ēnei hua.
GSAM 298.3Ko te pikinga ake o te mahi whakaputa pukapuka i waenga i ngā Atewenetiti o te Rā Whitu, pēnei i matapaetia i te tau 1848, he tino rite ki te ahunga whakamua o te rā: “Ka wera ake—ka tuku i ōna hihi”—“Ka haere tonu i tōna ara pēnei i te rā, engari kāore e heke.”
GSAM 298Haere mā te Whakapono—Te Taunakitanga a te Minita Stone
GSAM 298.4Ko te ngākau hihiri me te ngākau pono o te hunga i kaha anga whakamua i roto i te mahi o te karere a te anahera tuatoru i tino whakaahuatia i roto i te Review o Pēpuere 5, 1884, nā te Minita Albert Stone, tētahi o ngā kaiwhakatū i te kaupapa, i ora kia eke ki te iwa tekau tau tōna pakeke:—
GSAM 298.5“Ko te hītori tuatahi o te kaupapa he rā o ngā mea iti, ā, ko te āhua nei kāore i rawaka ngā rauemi i whakamahia mō te mahi. Engari kua mōhio ngā tāne me ngā wāhine whakapono mai i te tīmatanga, kua whakaurua te ringa kaha o te Ariki ki roto i tēnei mahi. Kua mōhio rātou kua tae te wā kua whakaritea hei painga mō Hiona, ā, kua whakatakotoria e te Ariki tōna ringa ki te kohi i tōna iwi. I kite rātou kei te whakahaere te Ariki i te waka, ā, ka tae haumaru te Waka o te Rongopai, kua utaina ki te hāhi toenga me tōna utanga o te pono kua whakahokia, te whakapono kua whakamātauria, me te aroha tino, ki te tauranga.”