Kapitlu 16 — Il-Messaġġ tat-Tielet Anġlu
GSAM 247.1“IT-tielet anġlu segwihom, jgħid b'leħen għoli, Jekk xi ħadd jadura l-bhima u l-immaġni tagħha, u jieħu l-marka tagħha fuq quddiem rasu, jew f'idu, dak innifsu jixrob mill-inbid tal-għadab ta' Alla, li huwa mxerred mingħajr taħlita fil-kikkra tal-indinjazzjoni tiegħu; u se jkun torturat bin-nar u l-kubrit quddiem l-anġli qaddisa, u quddiem il-Ħaruf; u d-duħħan tat-tortura tagħhom jitla' għal dejjem u għal dejjem: u m'għandhom l-ebda mistrieħ fil-jum jew bil-lejl, dawk li jagħmlu qima lill-bhima u lill-immaġni tagħha, u kull min jirċievi l-marka ta' isimha. Hawnhekk hi l-paċenzja tas-santi: hawn huma dawk li jżommu l-kmandamenti ta' Alla u l-fidi ta' Ġesù.”1
GSAM 247L-iktar Twissija Serja fil-Bibbja
GSAM 247.2Din hija l-iktar twissija solenni li l-Bibbja fiha, u huwa ċert li r-rekord tal-istorja tad-dinja tagħna ma jippreżenta l-ebda xhieda li dan il-messaġġ instema' fil-passat. Il-fatt li l-ewwel u t-tieni anġlu f'din is-serje ġew ippruvati li jappartjenu għall-ġenerazzjoni preżenti, jistabbilixxi b'mod ċar li dan il-messaġġ ma jappartjenix għal żminijiet il-passat.
GSAM 247.3Qal il-Ministru J. V. Himes fl-1847:—
GSAM 247.4“Il-kapitlu erbatax [tal-Apokalissi] jippreżenta sejħa tal-għaġeb, li għadha ma saretx, bħala twissija għall-bniedem f'dik is-siegħa ta' tentazzjoni qawwija. Versi 9-11. Denunzja ta' għadab daqshekk terribbli ma tistax tinstab fil-ktieb ta' Alla, ħlief din. Dan ma jfissirx tentazzjoni qawwija, biex tkun meħtieġa twissija daqshekk terribbli?”2
GSAM 248It-Tempju Miftuħ—l-Arka Tidher
GSAM 248.1J. N. Andrews qal dwar dan il-messaġġ, “Il-ftuħ tal-iktar post qaddis fis-santwarju tas-sema, li bih tidher l-Arka, huwa avveniment li jsir waqt li jkun qed jinstema' s-seba' anġlu. U hekk kif is-servizz tal-Qassis il-Kbir tagħna jinbidel għal dik il-parti fl-aħħar ta' dawk l-2,300 jum, nifhmu li l-ftuħ tas-santwarju huwa mmarkat mit-tmiem ta' dak il-perjodu kif irrappreżentat mill-proklama tal-ewwel anġlu. Id-daħla tal-Qassis il-Kbir tagħna fil-post l-iktar qaddis biex joffri servizz quddiem l-arka ta' Alla, tiġbed l-attenzjoni tal-knisja lejn il-mandati ta' Alla li jinsabu f'dik l-arka. Il-mandati ta' Alla ilhom jiddu mis-santwarju tas-sema minn dakinhar.
GSAM 248Bidla tas-Sibt
GSAM 248.2“Huwa fatt li ma jistax jiġi mistoqsi li l-kmandament ir-raba', xi żminijiet ilu, inbidel mill-jum ta' mistrieħ tal-Mulej għall-festa pagana ta' Ħadd. Din il-bidla saret b'mod ċar kontra l-Iskrittura Mqaddsa, li kullimkien tirrikonoxxi s-seba' jum bħala l-uniku Sibt ta' kull ġimgħa tal-Mulej. Saret mill-akbar apostata, li Danjel kien ipprevedieh li ‘jaħseb li jibdel iż-żminijiet u l-liġijiet.’ Din il-qawwa hija essenzjalment l-istess bħall-bhima li kellha tiġi adorata minn kulħadd fid-dinja. U huwa fatt ta' interess kbir li dan il-kmandament, li ilu daqshekk żmien mgħaffeġ, issa qed jiġi vvindikat, u n-nies ta' Alla bdew iżommuh flimkien mad-disa' l-oħra. Grazzi lil Alla li qed jipprepara l-fdal għall-kunflitt finali tagħhom mad-dragun, u għall-aċċess permezz tal-bibien fil-belt qaddisa. Apokalissi 12:17; 22:14. Il-vindicazzjoni tar-raba' kmandament kontra s-Sibt tal-apostasija, u l-predikazzjoni tal-kmandamenti kollha ta' Alla, hija xhieda ċara li l-perjodu preżenti huwa dak tal-paċenzja tas-santi u tat-twissija tat-tielet anġlu.”3
GSAM 249.1L-attenzjoni ġiet imsejħa fil-kapitli preċedenti għall-ewwel u t-tieni minn dawn il-messaġġi, kif imwettqa fil-proklamazzjoni kbira tat-tieni miġja sa l-22 ta' Ottubru 1844. Il-versett fil-ftuħ ta' dan il-kapitlu jgħid, “It-tielet anġlu segwihom,” jiġifieri, segwihom lill-ewwel u t-tieni anġlu. Forse jkun ta' interess, f'dan il-kuntest, li nsejħu l-attenzjoni għall-qawmien tat-tielet messaġġ.
GSAM 249L-Ewwel Avventisti li Jżommu s-Sibt
GSAM 249.2Matul il-“għajjat tan-nofsillejl,” fl-1844, il-Mulej beda jwassal l-imħuħ tan-nies tiegħu lejn il-ħarsien tas-Sibt tas-seba' jum. Din id-duttrina, fost l-Avventisti, bdiet b'dan il-mod: Rachel Preston, Battista tas-Seba' Jum, marret tgħix f'Washington, N.H., fejn kien hemm knisja ta' Avventisti.4 Hi aċċettat id-duttrina tal-Avvent, u dik il-knisja, magħmula minn madwar erbgħin membru, permezz tax-xogħol missjunarju tagħha aċċettat is-Sibt tar-raba' kmandament. Dan wassal għal inkjesta dwar dak is-suġġett. Fil-Cry tal-5 ta' Settembru 1844 naqraw, “Ħafna persuni għandhom moħħhom imħasseb ħafna rigward obbligu suppost biex josservaw is-seba' jum.” Din id-dikjarazzjoni kienet f'editorjal, li fih sar sforz dgħajjef biex jiġu stabbiliti d-drittijiet tal-osservanza tal-Ħadd. Is-suġġett kompla fil-ħruġ tal-12 ta' Settembru, fejn nsibu d-dikjarazzjoni sinifikanti li ġejja, li wasslet għal studju serju u bir-reqqa minn ħafna:—
GSAM 249Is-Seba' Jum l-Uniku Jum Maħtur bil-Liġi
GSAM 249.3“Il-ġimgħa li għaddiet wasalna għal din il-konklużjoni: M'hemm l-ebda porzjon partikolari taż-żmien li l-Kristjani huma mitluba bil-liġi biex jiddedikaw bħala żmien qaddis. Jekk din il-konklużjoni hija żbaljata, allura naħsbu li s-seba' jum huwa l-uniku jum li hemm xi liġi għall-osservanza tiegħu.”
GSAM 250L-Esej ta' T. M. Preble
GSAM 250.1L-attenzjoni tal-Avventisti bħala korp ġiet imsejħa lejn il-kwistjoni tas-Sibt permezz ta' essej dwar is-suġġett minn T. M. Preble, datat 13 ta' Frar 1845, u ppubblikat fil-Hope of Israel, Portland, Maine, fit-28 ta' Frar 1845. Wara li wera d-drittijiet tas-Sibt tal-Bibbja, u l-fatt li ġie mibdul għall-Ħadd minħabba l-apostasija kbira, huwa jinnota: “B'hekk naraw li Danjel 7:25 hu mwettaq, il-qarn iż-żgħir li jibdel ‘żminijiet u liġijiet.’ Għalhekk jidherli li dawk kollha li jżommu l-ewwel jum bħala s-Sibt huma dawk li jżommu l-Ħadd tal-Papa u dawk li jiksru s-Sibt ta' Alla.”5
GSAM 250J. B. Cook dwar il-Mistoqsija tas-Sibt
GSAM 250.2Ftit wara dan deher fl-istampa artiklu minn J. B. Cook, li fih wera li m'hemm l-ebda prova Skripturali biex inżommu l-Ħadd bħala s-Sibt, u uża din l-espressjoni qasira: “Hekk faċilment jitneħħa r-riħ kollu mill-qlugħ ta' dawk li jivvjaġġaw, forsi mingħajr ma jafu, taħt il-bandiera Sabbatika tal-Papa.”
GSAM 250.3Għalkemm il-ħarsien tas-Sibt minn dawn iż-żewġ irġiel dam biss għal żmien qasir, kienu bdew proċess li ma setax jitwaqqaf faċilment. L-espressjonijiet popolari, “min iżomm il-Ħadd tal-Papa,” “min jikser il-kmandament ta' Alla,” u “li jbaħħru taħt il-bandiera Sabbatika tal-Papa,” kienu fuq fomm mijiet ta' nies li kienu ħerqana li jkunu jafu l-verità dwar din il-kwistjoni. Il-Ministru Joseph Bates, minn Fairhaven, Massachusetts, hekk ġiet attirata l-attenzjoni tiegħu, u aċċetta s-Sibt fl-1845.
GSAM 250Joseph Bates Jaċċetta s-Sibt
GSAM 250.4L-esperjenza tiegħu kienet hekk: meta sma' dwar il-grupp f'Washington, N.H., li kienu qed iżommu s-Sibt, iddeċieda li jżur dik il-knisja u jara x'kien ifisser dan. U hekk għamel, u meta studja s-suġġett magħhom ra li kienu korretti, u minnufih aċċetta d-dawl fuq il-kwistjoni tas-Sibt. Meta rritorna New Bedford, Mass., iltaqa' fuq il-pont bejn New Bedford u Fairhaven ma' ħu prominenti, li tkellem miegħu hekk: “Kaptan Bates, x'inhuma l-aħbarijiet?” Il-Ministru Bates wieġeb, “L-aħbar hi li s-seba' jum hu s-Sibt tal-Mulej Alla tagħna.” “Tajjeb,” qal ir-raġel, “se mmur id-dar naqra l-Bibbja tiegħi, u nara dwar dan.” U hekk għamel, u meta reġgħu ltaqgħu, dan il-ħu kien aċċetta l-verità tas-Sibt u kien qed jobdiha.
GSAM 251L-Ewwel Ktieb dwar is-Sibt
GSAM 251.2Il-Ministru Bates minnufih beda jippreka din il-verità minn Stat għall-ieħor. Dalwaqt ra li ktieb, jew anke foljetta, dwar il-mistoqsija tas-Sibt kien se jkun għajnuna kbira għalih fil-ħidma tiegħu, u ruħu ġiet mħeġġa mill-Ispirtu t'Alla biex jikteb u jippubblika xi ħaġa dwar dan is-suġġett. Imma kif seta' jsir dan mingħajr flus, kienet il-mistoqsija, peress li dak kollu li kellu kien xelin ta' York (tnax-il ċenteżmu u nofs). Jista' jkun ta' interess għall-qarrej li nirrakkonta l-esperjenza tiegħu f'dan il-każ eżattament kif qalha lili fl-1855.
GSAM 251Erba' Libbri Dqiq
GSAM 251.3Hu qal li waqt li kien qed jitlob quddiem Alla, iddeċieda li jikteb il-ktieb, u ħassu ċert li l-mod biex jippubblikah kien se jinfetaħ. Għalhekk, qagħad quddiem il-mejda tiegħu, bil-Bibbja u l-konkordanza, biex jibda x-xogħol tiegħu. Fi żmien siegħa, is-Sinjura Bates daħlet fil-kamra u qalet, “Joseph, m'għandix biżżejjed dqiq biex nagħmel il-ħobż,” u fl-istess ħin semmiet xi oġġetti żgħar oħra li kellha bżonn. “Kemm farina qed tonqoslek?” staqsa l-Kaptan Bates. “Madwar erba' libbri,” kienet it-tweġiba tagħha. “Tajjeb,” wieġeb hu. Wara li hi ħarġet mill-kamra, hu mar ħanut qrib, xtrahom l-erba' libbri farina u l-oġġetti l-oħra, ġabhom id-dar, u reġa' qagħad quddiem il-mejda tal-kitba tiegħu. Ftit wara daħlet is-Sinjura Bates, rat l-oġġetti fuq il-mejda u għajjat, “Minn fejn ġiet din il-farina?” “Għaliex,” qal il-kaptan, “m'hemmx biżżejjed? Għedt li ridt erba' libbri.” “Iva,” qalet hi, “imma minn fejn ksibtha?” “Xtrajtha jien,” qal hu; “mhux dak l-ammont li ridt biex tlesti l-ħami?” “Iva,” kompliet tgħid is-Sinjura Bates, “imma int, Kaptan Bates, raġel li mexxa bastimenti minn New Bedford għal kull rokna tad-dinja, mort xtrajt erba' libbri dqiq?” “Iva, ma kinitx dik il-kwantità li kellek bżonn biex tlesti l-ħobż?” “Iva,” qalet is-Sinjura Bates, “imma xtrajt erba' libbri(!) dqiq?”
GSAM 252Ħdax-il Elf Dollaru Intefqu għall-Verità
GSAM 252.1Ftit wara, ġiet prova oħra. Meta l-Kaptan Bates ħalla l-baħar, biegħ l-interess tiegħu f'bastiment għal $11,000, imma issa kien nefaq kollox biex jippromwovi l-kawża tal-verità. Sa dakinhar, is-Sinjura Bates ma kinitx taf il-kundizzjoni finanzjarja vera tiegħu, imma hu ħass li issa kellu jgħidilha, u għalhekk qal b'mod kalm, “Marti, infaqt għall-oġġetti dawk l-aħħar flus li għandi fid-dinja.” B'bikjiet morri, is-Sinjura Bates staqsiet, “X'se nagħmlu?” Il-kaptan qam, u bid-dinjità kollha ta' kaptan li qed imexxi l-bastiment tiegħu, qal, “Se nikteb ktieb; se nqassmu, u nxerred din il-verità tas-Sibt quddiem id-dinja.” “Ukoll,” qalet is-Sinjura Bates, permezz ta' dmugħ li kien qed jagħmiha, “se ngħixu fuq xiex?” “Il-Mulej se jiftaħ it-triq,” kienet it-tweġiba b'tbissima tal-Kaptan Bates. “Iva,” qalet is-Sinjura Bates, “il-Mulej se jiftaħ it-triq! Dan hu dak li tgħid dejjem,” u nfexxet tibki u ħalliet il-kamra.
GSAM 252Provvista mhux mistennija
GSAM 252.2Wara li l-Kaptan Bates kompla bil-ħidma tiegħu għal nofs siegħa, ġietu l-impressjoni li jmur fl-uffiċċju tal-posta, peress li kien hemm ittra għalih. Mar, u tassew kien hemm ittra. F'dawk il-jiem il-frank fuq l-ittri kien ta' ħames ċenteżmi u l-ħlas minn qabel kien fakultattiv. Il-kittieb ta' din l-ittra, għal xi raġuni, ma ħallasx il-frankatura. U hawnhekk mill-ġdid il-Kaptan Bates ħassu umiljat, peress li kellu jgħid lill-kap tal-uffiċċju tal-posta, is-Sur Drew, li kien jafu tajjeb, li ma setax iħallas il-frankatura għax ma kellux flus; imma hu staqsa, “Tista' tħallini nara minn min hi?” “Ħuha miegħek,” qal il-kap tal-uffiċċju tal-posta, “u ħallas xi darba oħra.” “Le,” qal il-kaptan, “ma niħux l-ittra barra mill-uffiċċju sakemm il-frank ma jkunx mħallas.” Filwaqt li kellu l-ittra f'idu, qal, “Naħseb li hemm flus f'din l-ittra,” u meta dar lejn il-kap tal-posta, staqsieh, “Tista' tiftaħha, jekk jogħġbok? Jekk hemm flus fiha, tista' tieħu l-ammont tal-frank; jekk le, ma naqrahiex.” Il-kap tal-posta laqa' t-talba tiegħu, u ara! fiha kien hemm karta ta' għaxar dollari. Meta qara, sab li l-ittra kienet minn persuna li qalet li l-Mulej impressjona daqshekk moħħha li l-Ministru Bates kellu bżonn flus, u għalhekk bagħtetlu l-flus b'urġenza; u fl-urġenza, probabbilment insiet tħallas il-frank.
GSAM 253.1Wara li ħallas il-frank, mar f'ħanut tal-ikel, xtara baril tad-dqiq għal $4, minbarra patata, zokkor, u oġġetti oħra meħtieġa. Meta kien qed jagħti l-ordnijiet fejn kellhom jitwasslu, qal, “Probabbilment il-mara tgħid li mhumiex f'posthom, imma intom ma tagħtux kas ta' dak li tgħid; niżżlu l-merkanzija fuq il-portiku ta' quddiem.”
GSAM 253.2Imbagħad mar l-uffiċċju tal-istampa u għamel arranġamenti biex jippubblika elf kopja ta' trattat ta' madwar mitt paġna, bil-fehim li hekk kif il-kopja kienet tingħata, il-printeri kellhom jpoġġuha fit-tip kemm jista' jkun malajr, u jibgħatulu l-provi. Kien se jħallas għall-ħidma hekk kif jirċievi l-flus, u l-kotba ma kellhomx jitneħħew mill-uffiċċju sakemm il-kontijiet kollha jkunu mħallsa.
GSAM 253.3Il-Kaptan Bates kien jaf sew li ma kellux flus dovuti għalih, iżda ħass li kien dmiru jikteb dan il-ktieb, jemmen li l-Mulej kien se jħeġġeġ il-qlub biex jibagħtu l-flus meta jkunu meħtieġa. Wara x-xiri tal-karta, il-pinen, eċċ., u b'hekk ta ħin lill-provvisti tad-dar biex jaslu qabelu, mar fil-bidu tat-triq li twassal għad-dar tiegħu. Meta ra li l-oġġetti kienu hemm, daħal fid-dar mill-entratura ta' wara, u reġa' qagħad quddiem id-deska tiegħu. Is-Sinjura Bates daħlet u qalet b'entużjażmu, “Joseph, ħares biss lejn il-portiku ta' quddiem! Minn fejn ġew dawk l-affarijiet? Raġel tal-karrijiet ġie hawn u ried iħotthom. Għidtlu li ma kinux ta' hawn, imma hu ried iħotthom.” “Ukoll,” qal il-Kaptan Bates, “naħseb li kollox sew.” “Imma,” qalet is-Sinjura Bates, “min fejn ġew?” “Ukoll,” qal il-Kaptan, “il-Mulej bagħathom.” “Iva,” qalet is-Sinjura Bates, “il-Mulej bagħathom; dan hu dak li dejjem tgħid.” Imbagħad taha l-ittra lil martu u qal, “Aqra din, u se tkun taf minn fejn ġew.” Hija qratha, u marret terġa' tibki, iżda dan id-dmugħ kien ta' natura differenti minn dak tal-ewwel; u meta reġgħet lura, talbet bil-umiltà l-maħfra tiegħu għan-nuqqas ta' fidi tagħha.
GSAM 254Flus Qed Jaslu għall-Ktieb
GSAM 254.1Hekk kif ix-xogħol tal-kitba u l-istampar avvanza, il-Kaptan Bates irċieva flus minn żmien għal żmien permezz tal-posta u b'modi oħra, kultant minn persuni li qatt ma kien iltaqa' magħhom. Hekk kif jirċievi l-flus, kien jgħaddihom lill-istampaturi, u jintużaw fuq il-kont tal-ktieb. Fl-aħħar wasal il-jum meta l-kotba kollha ġew stampati, u minn sors mhux mistenni minn Ħu Bates il-bilanċ tal-kont ġie mħallas; b'hekk il-kotba ma ġewx dewmjati anke jum wieħed fid-distribuzzjoni tagħhom.
GSAM 254L-aħħar Fattura Mħallsa
GSAM 254.2H. S. Gurney, minn Memphis, Michigan, qalili f'Marzu 1884, li hu, filgħodu stess li l-ktieb tal-Ministru Bates tlesta, irċieva $100 minn kambjala preskritta mingħand raġel li ddikjara li qatt ma kien se jħallsilu. Wara li rċieva dawn il-flus, qiesha ħaġa ta' pjaċir li jonfoq parti minnhom biex iħallas l-aħħar fattura fuq it-trattat tas-Sibt tal-Ministru Bates. “Imma,” qal is-Sur Gurney, “il-Ħu Bates qatt ma kien jaf sal-ġurnata tal-mewt tiegħu min ħallas il-bqija tal-kont tal-ktieb.” Din l-esperjenza tal-Ministru Bates fl-istampar tal-verità dwar is-Sibt dehret li qed tgħid lin-nies tagħna mill-bidu nett tal-pubblikazzjoni tal-verità dwar il-kwistjoni tas-Sibt, “Mur 'il quddiem f'dan ix-xogħol, u stenna li l-provvidenza t'Alla tiftaħ it-triq hekk kif timxi 'l quddiem.”
GSAM 255Il-Ministru Bates Skeptiku dwar il-Viżjonijiet
GSAM 255.1Id-dikjarazzjoni li ġejja, estratta minn Life Sketches, turi kif ir-rigal tal-profezija u r-riforma tas-Sibt kienu magħqudin:—
GSAM 255.2Waqt żjara f'New Bedford, Massachusetts, fl-1846, is-Sinjorina Harmon saret taf lill-Ministru Joseph Bates. Hu kien adotta kmieni l-fidi tal-avvent, u kien ħaddiem attiv fil-kawża. Kien ġentlom Kristjan veru, ġentili u ġeneruż. Tratta lis-Sinjorina Harmon b'tenerezza kbira, bħallikieku kienet it-tifla tiegħu stess. L-ewwel darba li sema'ha titkellem, wera interess kbir, u wara li waqfet, qam u qal, “Jien bħal Tumas dubjuż. Ma nemminx fil-viżjonijiet. Imma kieku nista' nemmen li x-xhieda li rrelatat l-oħt illejla kienet tassew il-vuċi ta' Alla għalina, inkun l-iktar raġel kuntent ħaj. Qalbi mqanqla ħafna. Nemmen li l-kelliema hi sinċiera, imma ma nistax nispjega kif intwerew lilha l-affarijiet meraviljużi li rrakkuntat lilna.”
GSAM 255Is-Sinjorina Harmon taċċetta s-Sibt
GSAM 255.3Il-Ministru Bates kien qed iżomm is-Sibt, u enfasizza l-importanza tiegħu. Is-Sinjorina Harmon f'dak iż-żmien ma ħassitx l-importanza tiegħu, u ħasbet li l-Ministru Bates kien żbalja meta kien qed jiffoka aktar fuq ir-raba' kmandament milli fuq id-disa' l-oħra. Imma l-Mulej taha dehra tas-santwarju tas-sema. It-tempju ta' Alla nfetaħ fis-sema, u ntweriet lilha l-arka ta' Alla bl-għatu tal-ħniena fuqha. Żewġ anġli waqfu, wieħed f'kull tarf tal-arka, bil-ġwienaħ tagħhom miftuħa fuq l-għatu tal-ħniena, u wiċċhom mdawwar lejh. Dan, kif infurmaha l-anġlu li kien magħha, kien jirrappreżenta l-armata kollha tas-sema li kienu qed iħarsu b'qima u reverenza lejn il-liġi ta' Alla li kienet miktuba bis-saba' ta' Alla. Ġesù qajjem il-kopertura tal-arka, u hi rat it-tabli tal-ġebel li fuqhom kienu miktuba l-għaxar kmandamenti. Hija stagħġbet meta rat ir-raba' kmandament fil-qalba tal-għaxar preċetti, b'halo artab ta' dawl madwaru. L-anġlu qal, “Huwa l-uniku wieħed mill-għaxra li jiddeskrivi lill-Alla ħaj li ħalaq is-smewwiet u l-art u kull ħaġa li hemm fihom. Meta tpoġġew il-fundamenti tad-dinja, tpoġġa wkoll il-fundament tas-Sibt.” Intwera lilha li kieku s-Sibt veru kien inżamm, qatt ma kien ikun hemm infidili jew atew. L-osservanza tas-Sibt kienet tkun ippreservat id-dinja mill-idolatrija.
GSAM 256.1Ir-raba' kmandament ġie miksur, għalhekk aħna msejħin biex nirranġaw il-ksur fil-liġi, u niddefendu s-Sibt imkasbar. Il-bniedem tal-ħtija, li għolla ruħu fuq Alla, u ħaseb li jibdel iż-żminijiet u l-liġijiet, wassal għall-bidla tas-Sibt mis-seba' jum għall-ewwel jum tal-ġimgħa. Billi għamel dan, kiser il-liġi ta' Alla.
GSAM 256.2Eżatt qabel il-jum kbir ta' Alla, messaġġ jintbagħat biex iwissi lill-poplu biex jerġa' lura għall-fedeltà tiegħu lejn il-liġi ta' Alla li l-Antikrist kiser. L-attenzjoni trid tiġi msejħa għall-ksur tal-liġi permezz tat-tagħlim u l-eżempju. Ġie wkoll muri lilha li t-tielet anġlu tal-Apokalissi 14, li jipproklama l-kmandamenti ta' Alla u l-fidi ta' Ġesù, jirrappreżenta n-nies li jirċievu dan il-messaġġ, u jgħollu leħen twissija lid-dinja biex iżommu l-kmandamenti ta' Alla u l-liġi tiegħu bħalma wieħed iżomm il-mimmi ta' għajnejh, u li bħala tweġiba għal din it-twissija ħafna kienu se jaċċettaw is-Sibt tal-Mulej.6
GSAM 256.3Din l-esperjenza tas-Sinjorina Harmon u l-Ministru Bates kienet f'armonija mal-metodu tax-xogħol tal-Mulej. L-attenzjoni kemm tas-Sinjorina Harmon kif ukoll tal-Ministru White ġiet imsejħa lejn il-kwistjoni tas-Sibt mill-Ministru Bates, li ppreżenta lilhom mill-Iskrittura t-talbiet tal-liġi bla bidla ta' Alla. Għalkemm is-Sinjorina Harmon kienet ġiet imbierka b'manifestazzjonijiet speċjali mill-Mulej għal madwar tmintax-il xahar, xejn dwar dan is-suġġett ma kien ġie muri lilha qabel. Issa wasal iż-żmien tal-Mulej, hekk kif kienu qed jiġu mqajmin il-fidili biex iżommu l-liġi tiegħu, biex jingħataw dawl permezz tar-rigal tal-profezija, u b'hekk, bil-mod tiegħu stess ta' xogħol, il-messaġġ tat-tielet anġlu, “il-kmandamenti ta' Alla, u x-xhieda ta' Ġesù Kristu,” inġabru flimkien.
GSAM 257Bidu tal-Messaġġ tat-Tielet Anġlu
GSAM 257.1Minn dak iż-żmien il-messaġġ tat-tielet anġlu, kif marbut mat-tnejn l-oħra, beda jiġi proklamat. Il-verità tas-Sibt, kif marbuta mal-arka ta' Alla u d-dawl li kien qed jiżviluppa fir-rigward tas-santwarju, ikkonfermat dak li kien ġie muri qabel—li l-moviment tal-avvent li għadda kien korrett, u fl-ordni tal-Mulej. Issa setgħu jifhmu b'mod aktar sħiħ minn qatt qabel it-tifsira tal-“tliet passi 'l fuq fit-triq lejn il-belt ta' Alla.”
GSAM 257Il-Ministru Bates Jaċċetta l-Viżjonijiet bħala minn Alla
GSAM 257.2Fix-xahar ta' Novembru, 1846, saret konferenza f'Topsham, Maine, li fiha kien preżenti l-Ministru Bates. F'dik il-laqgħa is-Sinjura White (iż-żwieġ tas-Sinjorina Harmon mal-Ministru James White kien diġà ġie msemmi qabel) kellha viżjoni li kienet il-kawża biex il-Ministru Bates sar kompletament sodisfatt dwar l-oriġini divina tagħhom. Kien raġel li kien għamel ħamsin sena jaħdem fuq il-baħar, u okkupa kull pożizzjoni, minn tifel tas-servizz abbord sa kaptan u sid ta' bastimenti. Il-fehim tiegħu tal-astronomija kien tant kbir li, kif qalli, seta' jgħid kważi eżatt fejn kien fuq il-baħar, fil-latitudni u l-lonġitudni, permezz tal-osservazzjoni tiegħu tal-iġsma ċelesti. Persuna bħal din kienet naturalment interessata titkellem dwar l-astronomija.
GSAM 257.3Fil-konversazzjoni miegħu, qalli kif sar konvint bl-oriġini divina tal-viżjonijiet. Qal li darba ipprova jitkellem mas-Sinjura White dwar l-istilel, iżda malajr skopra li ma kienet taf xejn dwar l-astronomija; fil-fatt, kif qaltlu hi, ma kienet taf jekk qatt ħarset f'ktieb dwar dan is-suġġett. Ma kellhiex inklinazzjoni li titkellem dwar dak is-suġġett, u biddlet il-konversazzjoni billi tkellmet dwar l-art il-ġdida, u dak li kien ġie muri lilha f'viżjoni dwarha.
GSAM 258Is-“Sema Miftuħa”
GSAM 258.1Fl-19 ta' April 1845, fis-sena ta' qabel, l-Illustrated London News kien ippubblika xi ħaġa ta' interess kbir għall-astronomi minn Lord Rosse, rigward l-iskoperti meraviljużi li kien għamel permezz tat-teleskopju kbir tiegħu, speċjalment veduta ta' dak li l-astronomi jsejħu “l-fissura fis-sema.” Filgħaxija waħda, fil-konferenza msemmija hawn fuq, fid-dar tas-Sur Curtiss u fil-preżenza tal-Ministru Bates, li għadu ma kienx deċiż dwar dawn il-manifestazzjonijiet, is-Sinjura White, waqt li kienet f'viżjoni, bdiet titkellem dwar l-istilel, tagħti deskrizzjoni brillanti ta' ċinturini roża li rat fuq il-wiċċ ta' xi pjaneta, u żiedet, “Nara erba' qmura.” “Oh,” qal il-Ministru Bates, “qed tara lil Ġove!” Imbagħad, wara li għamlet movimenti bħallikieku qed tivvjaġġa fl-ispazju, bdiet tagħti deskrizzjoni ta' ċinturini u anelli fil-ġmiel dejjem jinbidel tagħhom, u qalet, “Nara seba' qmura.”7 Il-Ministru Bates esklama, “Qed tiddeskrivi lil Saturnu.” Imbagħad qalet, “Nara sitt qmura,” u minnufih bdiet tagħti deskrizzjoni tal-“smewwiet miftuħa,” bil-glorja tagħha, u sejħitha miftuħa lejn reġjun aktar mdawwal. Il-Ministru Bates qal li d-deskrizzjoni tagħha kienet ferm aħjar minn kwalunkwe kont dwar is-smewwiet miftuħa li qatt kien qara mingħand kwalunkwe awtur.
GSAM 258.2Filwaqt li kienet qed titkellem u għadha fil-viżjoni, hu qam fuq saqajh u esklama, “O kemm nixtieq li Lord John Rosse ikun hawn illejla!” Il-Ministru White staqsa, “Min hu Lord John Rosse?” “Oh,” qal il-Ministru Bates, “huwa l-astronomu Ingliż kbir. Nixtieq kieku kien hawn biex jisma' lil dik il-mara titkellem dwar l-astronomija, u biex jisma' dik id-deskrizzjoni tal-‘smewwiet miftuħa.’ Hija ta' livell ogħla minn kull ħaġa li qatt qrajt dwar is-suġġett.” Minn dik il-lejla 'l quddiem, il-Ministru Bates sar kompletament sodisfatt li l-viżjonijiet tas-Sinjura White kienu lil hinn mill-għarfien u l-kontroll tagħha. Dan, flimkien mal-karattru taċ-ċanfira u l-istruzzjoni mogħtija, għamluh sodisfatt li kienu mingħand Alla.
GSAM 259.1Dan il-fenomenu fis-smewwiet, kif deskritt mis-Sinjura White f'dik il-viżjoni, huwa suġġett li rari jissemma minn kittieba astronomiċi. Huygens, l-ewwel li skoprih, jagħti d-deskrizzjoni li ġejja:—
GSAM 259Dawl Glorjuż fix-Xabla ta' Orion
GSAM 259.2“L-astronomi jpoġġu tliet stilel qrib xulxin fix-xabla ta' Orion; meta osservajt dik tan-nofs bit-teleskopju, fis-sena 1656, dehru fil-post ta' dik waħda tnax-il stilla oħra; fost dawn, tlieta li kważi jmissu lil xulxin, u erba' oħrajn żejda dehru, jitlewlu bħal permezz ta' sħab, tant li l-ispazju madwarhom deher ħafna iktar ċar mill-bqija tas-sema, li, billi deher kompletament sewdieni minħabba t-temp sabiħ, kien jidher bħal permezz ta' kurtina miftuħa, li permezz tagħha wieħed kellu veduta ċara lejn reġjun ieħor li kien aktar mdawwal.”
GSAM 259.3William Herschel jgħid dwar dan il-ftuħ fis-sema:—
GSAM 259.4“Jekk id-dijametru tagħha f'din id-distanza jagħmel angolu ta' 10°, li kważi hu hekk, il-magnitudo tagħha trid tkun kompletament inkonċepibbli. Ġie kkalkulat li trid tkun żewġ triljun darba d-dimensjonijiet tax-xemx.”
GSAM 259Aktar Ileqq mix-Xemx
GSAM 259.5Thomas Dick, il-filosofu, hekk jitkellem dwar dawn in-nebulosi luminjużi:—
GSAM 259.6“Kieku konna poġġuti daqshekk qrib tagħha, fi nofs id-distanza mill-istilla l-aktar qrib, għalkemm dik id-distanza hija kbira, minn punt bħal dan turi dija li tixbah dik tax-xemx; u għal ħlejjaq ferm aktar qrib, timla parti kbira mis-sema, u tidher b'splendur li ma jistax jiġi espress. Imma l-iskop finali ta' oġġett bħal dan, f'kull aspett u relazzjoni tiegħu, jista' jkun li għad irid jiġi żvelat matul l-etajiet futuri ta' eżistenza bla tmiem; u, bħal ħafna oġġetti oħra fl-ispazji remoti tal-ħolqien, jqanqal fil-moħħ xewqa qawwija biex naraw ix-xeni sbieħ u misterjużi tal-univers ftit aktar miftuħa.”8
GSAM 260.1Il-Ministru Bates, fil-konklużjoni ta' artiklu dwar is-suġġett, qal:—
GSAM 260.2“B'hekk naraw minn kull xhieda ppreżentata (u nistgħu nipprovdu ħafna iktar, kieku kien meħtieġ), li hawnhekk hemm fenomenu mill-aktar meraviljuż u mhux spjegabbli fis-smewwiet; toqba fis-sema b'perimetru ta' aktar minn ħdax-il biljun u tliet mija u erbatax [11,000,000,314] mil. Jgħid il-famuż Huygens, ‘Qatt ma rajt xejn bħal dan fost l-istilel fissi l-oħra—veduta ħielsa lejn reġjun ieħor aktar mdawwal.’”
GSAM 260Xhieda Oħra dwar il-Viżjoni tal-Pjaneta
GSAM 260.3Nerġgħu nikkwotaw lis-Sinjura Truesdail, li kienet preżenti fl-okkażjoni tat-twassil tal-viżjoni msemmija. Hi tgħid:—
GSAM 260.4“Oħt White kienet f'saħħa dgħajfa ħafna, u filwaqt li kienu qed joffru talbiet għaliha, ir-Ruħ ta' Alla poġġa fuqna. Dalwaqt innotajna li ma kinitx tħoss xejn mill-affarijiet terrestri. Din kienet l-ewwel veduta tagħha tad-dinja planetarja. Wara li għaddet b'leħen għoli l-qmura ta' Ġove, u ftit wara dawk ta' Saturnu, tat deskrizzjoni sabiħa taċ-ċrieki ta' dan tal-aħħar. Imbagħad qalet, ‘L-abitanti huma nies għoljin u maestużi, tant differenti mill-abitanti tad-dinja. Il-ħtija qatt ma daħlet hawn.’ Kien ċar mill-wiċċ daħkani ta' Ħu Bates li d-dubji tiegħu tal-passat dwar is-sors tal-viżjonijiet tagħha kienu qed jitilqu minnu malajr. Kollna konna nafu li l-Kaptan Bates kien dilettant kbir tal-astronomija, peress li spiss kien isib ħafna mill-iġsma tas-sema biex jgħallimna. Meta Oħt White wieġbet għall-mistoqsijiet tiegħu wara l-viżjoni, u qalet li qatt ma kienet studjat jew irċeviet xi għarfien f'dan il-qasam, hu mtela bil-ferħ u l-hena. Huwa faħħar lil Alla, u esprima l-fidi tiegħu li din il-viżjoni dwar il-pjaneti kienet mogħtija biex qatt ma jerġa' jkollu dubju.”9
GSAM 261Żiemel Vjolenti Imħarreġ F'daqqa
GSAM 261.1Ftit wara din il-laqgħa f'Topsham, seħħ inċident ieħor impressjonanti marbut mal-viżjonijiet, li se nirrakkonta kif qalli l-Ministru Bates:—
GSAM 261.2Il-Ministru White kellu f'użu żiemel żagħżugħ li kien parzjalment imħarreġ u karrettun tal-bejgħ b'żewġ siġġijiet, li kien mibni mingħajr ilqugħ għat-tajn, iżda kellu tarġa tul il-parti ta' quddiem tal-karrettun, u tarġa tal-ħadid mil-lasti tal-karrettun. Kien meħtieġ li tittieħed kawtela estrema meta kien qed isuq iż-żiemel, għax jekk ir-riedni jew xi ħaġa oħra tmiss il-ġnub tiegħu, kien jagħti bis-saqajn b'mod feroċi immedjatament, u kien jeħtieġ li jinżamm kontinwament b'riedna miġbuda biex ma jaħrabx. Dan iż-żiemel żagħżugħ kien jappartjeni lil grupp ta' nies li riedu jmorru għandhom, u peress li l-Ministru White kien imdorri jimmaniġġja żwiemel żgħar mhux imħarrġa, ħaseb li ma jkollux problema serja ma' dan. Madankollu, kieku kienu jafu li matul id-demonstrazzjonijiet frenetiċi tiegħu kien diġà qatel żewġ irġiel, wieħed billi kkompressah kontra l-blat ħdejn it-triq, seta' kien inqas kunfidenti.
GSAM 261.3F'din l-okkażjoni kien hemm erba' persuni fil-karozza, il-Ministru White u martu fuq is-siġġu ta' quddiem, u l-Ministru Bates u Israel Damon fuq is-siġġu ta' wara. Filwaqt li l-Ministru White kien qed jagħti l-massimu tal-kura tiegħu biex iżomm iż-żiemel taħt kontroll, is-Sinjura White kienet qed titkellem dwar il-verità, meta ġiet fuq il-kumpanija l-qawwa ta' Alla, u hi ġiet meħuda f'viżjoni, bilqiegħda fil-karozza. Mument li hi għajjat “Glorja!” hekk kif daħlet fil-viżjoni, iż-żiemel żagħżugħ waqaf f'daqqa waħda kompletament bla ċaqliq, u niżżel rasu. Fl-istess ħin, is-Sinjura White qamet, waqt li kienet f'dan l-istat, u b'għajnejha għadhom imdawra 'l fuq, għaddiet minn fuq il-parti ta' quddiem tal-karozza, 'l isfel fuq il-lasti, b'idejha fuq il-parti ta' wara taż-żiemel żagħżugħ. Il-Ministru Bates għajjat lejn il-Ministru White, “Iż-żiemel żagħżugħ se jagħti bis-saqajn lil din il-mara sal-mewt.” Il-Ministru White wieġeb, “Il-Mulej issa għandu ż-żiemel żagħżugħ f'idejh; ma rridx nidħol bejn.” Iż-żiemel żagħżugħ baqa' kwiet daqs żiemel anzjan. Fuq il-ġenb tat-triq ix-xaqliba kienet togħla madwar sitt piedi, u ħdejn iċ-ċint kien hemm post mimli ħaxix. Is-Sinjura White, b'għajnejha għadhom imdawra 'l fuq, u mingħajr ma ħarset 'l isfel darba waħda, telgħet ix-xaqliba sa l-post mimli ħaxix, imbagħad mixiet 'il quddiem u lura għal ftit minuti, titkellem u tiddeskrivi s-sbuħija tad-dinja l-ġdida. Imbagħad, b'rasha fl-istess pożizzjoni, niżlet mill-għolja, marret lejn il-karozza, telgħet fuq it-tarġiet, b'idha fuq il-parti ta' wara taż-żiemel żagħżugħ, u hekk telgħet fuq il-bastuni, u reġgħet daħlet fil-karozza. Malli qgħdet fuq is-siġġu, ħarġet mill-viżjoni, u f'dak il-mument iż-żiemel, mingħajr ebda sinjal mis-sewwieq, telaq u kompla fi triqtu.
GSAM 262.2Filwaqt li s-Sinjura White kienet barra mill-karozza, il-Ministru White ħaseb li jittestja ż-żiemel, biex jara jekk kienx tassew addomestikat jew le. Fil-bidu għamellu biss daqqa ħafifa bil-frusta; f'okkażjonijiet oħra ż-żiemel kien jirrispondi b'daqqa ta' sieq, imma issa ma kien hemm l-ebda moviment. Imbagħad għamellu daqqa pjuttost qawwija, imbagħad aktar qawwija, u saħansitra aktar qawwija. Iż-żiemel żagħżugħ ma tax kas xejn tad-daqqiet, iżda deher bla periklu daqs l-iljuni li l-anġli għalqu ħalqhom il-lejl li Danjel qatta' fl-għar tagħhom. “Kien post solenni,” qal il-Ministru Bates, “u kien ċar li l-istess Qawwa li ħolqot il-viżjonijiet, għal dak iż-żmien, kienet qed issottometti n-natura selvaġġa taż-żiemel żagħżugħ.”
GSAM 262.3Jekk din il-viżjoni kienet sempliċiment ir-riżultat ta' xi infirmitajiet fiżiċi tagħha, tinqala' b'mod naturali l-mistoqsija: Kien iż-żiemel affettwat b'mod simili?
GSAM 262Xhieda ta' Israel Damon
GSAM 262.4Hawnhekk se nagħti, bħala konferma tar-rakkont li ngħatajt mill-Ministru Bates, id-dikjarazzjoni li ġejja:—
GSAM 262.5“Madwar għoxrin sena ilu, eżatt wara li bdejt inżomm is-Sibt, Israel Damon rrakkontali ċ-ċirkostanzi ta' meta Oħt White kellha l-viżjoni, filwaqt li hu, il-Ministru Bates, u l-Ministru White u martu kienu qed jivvjaġġaw fil-karrettun ħafif wara ż-żiemel żagħżugħ ribelluż. Illum qrajt id-deskrizzjoni hawn fuq tal-avveniment, kif miktuba mill-Ministru Loughborough, u hi taqbel eżattament ma' dak li qalli l-Ministru Damon.” Iffirma, “R. S. Webber, Battle Creek, Mich., 9 ta' Frar, 1891.”
GSAM 263Xhieda tal-Ministru Bates dwar il-Viżjonijiet
GSAM 263.1Il-Ministru Bates jiddeskrivi l-esperjenza tiegħu b'dan il-mod:—
GSAM 263.2“Għalkemm ma stajt nara xejn fihom li kien jikkontradixxi l-kelma, xorta waħda ħassejtni allarmat u mħasseb ħafna, u għal żmien twil ma ridtx nemmen li kienet xi ħaġa aktar minn dak li kien riżultat ta' stat ta' indeboliment fit-tul fil-ġisem tagħha.
GSAM 263.3“Għalhekk, fil-preżenza ta' ħaddieħor, meta moħħha deher ħieles minn eċċitament (barra mill-laqgħat), fittixt opportunitajiet biex nistaqsiha u nistaqsiha b'mod dettaljat, kif ukoll lil ħbiebha li kienu magħha, speċjalment lil oħtha l-kbira, biex, jekk possibbli, nista' nsib il-verità. Matul iż-żjarat li għamlet f'New Bedford u Fairhaven minn dakinhar, filwaqt li kienet fil-laqgħat tagħna, rajtha f'viżjoni diversi drabi, u wkoll f'Topsham, Maine; u dawk li kienu preżenti waqt xi wħud minn dawk ix-xeni eċċitanti jafu sew b'liema interess u intensità smajt kull kelma, u osservajt kull mossa, biex nidentifika qerq jew influwenza mesmerika. U nirringrazzja lil Alla għall-opportunità li kelli flimkien ma' oħrajn biex nkun xhud ta' dawn l-affarijiet. Issa nista' nitkellem b'kunfidenza għalija nnifsi. Nemmen li x-xogħol hu ta' Alla, u huwa mogħti biex jikkumforta u jsaħħaħ in-nies tiegħu ‘mifruxa’, ‘imqattgħa’, u ‘mqaxxra’, minn mindu ntemm ix-xogħol tagħna ... fl-Ottubru 1844. L-istat distratt ta' ‘Ara, hawnhekk!’ u ‘Ara, hemmhekk!’ minn dak iż-żmien 'il hawn ħawwad b'mod kbir lill-poplu onest u lest ta' Alla, u għamelha estremament diffiċli għal dawk li ma setgħux jispjegaw it-testi numerużi kunflittwali li ġew ppreżentati quddiemhom. Nirrikonoxxi li rċevejt dawl u istruzzjoni fuq ħafna passi li qabel ma stajt nifhem b'mod ċar. Nemmen li hi tifla ta' Alla li tissagrifika ruħha, onesta u volontarja.”10
GSAM 263.4“L-awtriċi ma ‘tiksebx is-sentimenti’ tal-viżjonijiet tagħha ‘minn tagħlim jew studju preċedenti.’ Meta rċeviet l-ewwel viżjoni tagħha, f'Diċembru 1844, hi u l-membri kollha tal-grupp f'Portland, Maine (fejn kienu jgħixu l-ġenituri tagħha dak iż-żmien), kienu abbandunaw l-‘għajjat tan-nofsillejl’ bħala ħaġa tal-passat. Kien f'dak iż-żmien li l-Mulej wera lilha fil-viżjoni l-iżball li fih hi u l-grupp f'Portland kienu waqgħu. Imbagħad rrakkontat il-viżjoni tagħha lill-grupp, u huma ammettew li l-esperjenza tas-seba' xahar tagħhom kienet xogħol ta' Alla.”11
GSAM 264Kif kienu meqjusa t-tliet messaġġi fl-1847
GSAM 264.1Dan li ġej mill-Ministru James White, miktub f'April 1847, se juri kif kienu meqjusa t-tliet messaġġi dak iż-żmien:—
GSAM 264.2“Kull klassi ta' dawk li jemmnu fl-avvent it-tieni taqbel li l-anġlu li jidher fis-sitt u fis-seba' versetti ta' dan il-kapitlu (L-Apokalissi 14), jirrappreżenta l-messaġġ tal-avvent lill-knisja u lid-dinja.... Ix-xogħol tal-anġlu t-tieni kien li juri lill-fidili tal-avvent li Babilonja waqgħet. U peress li parti kbira minnhom ma tgħallmetx dan il-fatt sakemm il-qawwa tal-‘għajjat tan-nofsillejl’ ma qajmithomx eżatt fil-ħin biex jaħarbu mill-knejjes qabel ma wasal l-għaxar jum, jirriżulta li mis-seba' xahar tal-1844, il-messaġġ tat-tielet anġlu kien, u għadu, twissija lis-santi biex ‘jżommu sod,’ u ma jerġgħux lura, u ma ‘jieħdux’ il-marki li l-banda verġni ħelset minnhom waqt l-għajjat tal-anġlu t-tieni.
GSAM 264.3“U l-messaġġ veru għall-poplu ta' Alla, mis-seba' xahar tal-1844, ma kienx eżatt twissija bħal din?—Żgur li kien.... It-tnax-il vers jgħid, ‘Hawnhekk hi l-paċenzja tas-santi: hawnhekk huma dawk li jżommu l-kmandamenti ta' Alla u l-fidi ta' Ġesù.’ Fejn rajthom, Ġwanni?—Mela, ‘hawnhekk,’ matul il-messaġġ tat-tielet anġlu. Peress li ż-żmien ta' paċenzja u stennija ilu mis-seba' xahar tal-1844, u peress li l-klassi li jżommu s-Sibt, eċċ., dehru minn dakinhar, huwa ċar li ngħixu fi żmien il-messaġġ tal-anġlu t-tielet.”12
Notes
- Apokalissi 14:9-12. ↩
- Facts on Romanism, paġna 112. ↩
- The Three Angels of Revelation 14:6-12. paġni 131, 132. ↩
- Rachel Preston mietet f'Vernon, Vermont, fl-1 ta' Frar 1868, fl-età ta' 59 sena. ↩
- History of the Sabbath ta' Andrews, paġna 506, edizzjoni tal-1887. ↩
- Life Sketches of Ellen G. White, paġni 95, 96. ↩
- Fir-Rise and Progress, jgħid li hi rat tmien qmura madwar Saturnu. Din il-bidla saret wara li l-provi ħarġu minn idejja. Aktar qmura madwar Ġove u Saturnu ġew skoperti minn dakinhar. ↩
- Sidereal Heavens ta' Dick, paġna 96. ↩
- Ittra ta' Mrs. Truesdail tal-27 ta' Jannar 1891. ↩
- A Word to the Little Flock, paġna 21. ↩
- Ibid., 22. ↩
- Ibid., 10, 11, Brunswick, Maine, Mejju 1847. ↩