Esuura ya 10 — Enduuru y’omu Kiro Hagati
GSAM 160.1“Hagati y’ekiro hakabaho enduuru ngu, ‘Reeba, omugole omusaija naija; mugende mumusanganze.’ Aho abakyali boona baimuka, batungira amataara gaabo.”1
GSAM 160.2Twine kubaza ira ha bwire bw’okulindira obwayolekirwe omu ky’okubaza kw’abakyali ikumi, kandi hati nituhaayo okwetegereza okw’enjawulo ha kitundu ekiri omu bigambo ebiri omu nyandiko eri, ekitweterwa abantu ba Omwadventista enduuru y’omu kiro hagati. Omwandiki omukuru ha nsonga egi, omu lupapuro orwaba nitwa Enduuru y’omu Kiro Hagati, rwa Okitobba 3, 1844, akagira ati:—
GSAM 160.3“Baitu twahikire tuta omu kiro kinu eky’okulindira? Habwokuba twatandikire okworekwa [okworekwa kw’ebiro 2300] omu bwire obu ebimera bigaruka kumera, omu mwanya gw’obwire obu ebibabi by’emiti bigwa, 457 B.C. Tukahwera okutuuka ha mwaro ogwatuheirweho obwire bw’emyezi mukaga n’ebiro bikye. Kinu kyatuteire omu kiro eky’okulindira, emyezi mukaga.”
GSAM 160.4Omwandiki ondi, S. S. Snow, omu lupapuro Enduuru rwa Agusto 22, 1844, obu yabazaaga ha biro 2300, akagira ati:—
GSAM 160.5“Byatandikire obu kiragiro ky’okugarura n’okwombeka Yerusalemu kyagambirwe. Ekiragiro kikabanza kukorwa Kuro, kyagarurwa Dario, kandi kyahikirizibwa Artazerukisi Longimanusi omu mwaka gwa musanju ogw’obukama bwe. Kyatangazibwa kandi kyatandika kukora omu bwire obu ebibabi by’emiti bigwa omu mwaka B.C. 457, obu Ezira, amaze kuhika Yerusalemu n’omukono murungi gwa Mukama, yagaruraga oruganda rw’Abayudaaya, yataireho abacwi b’emisango n’abacwi b’emirimo, kandi yatandika kwombeka orukuta.”2
GSAM 160.6Nk’oku obwire bw’okworekwa bwali myaka 2300 emiramba, kikaba nikyetaaga mwaka gwa 457 gwona n’omwaka gwa 1843 gwona kukora 2300; kandi ekiragiro obu kitahurukire kuhika omwezi gwa musanju ogwa 457 B.C., kikayegesebwa ngu obwire bukaba butarikwija kuhendera kuhika omwezi gwa musanju ogwa 1844. Nk’oku okurinda olunaku rwa ikumi rw’omwezi gwa musanju kwabonsekire kuba nikyo kyamanyisaga okutandika kw’obwire, nikyo kyayolekirwe n’obuhamya bwona ngu ha lunaku rwa ikumi rw’omwezi gwa musanju (omu bwire bw’Abayudaaya), Okitobba 22, 1844, ebiro 2300 bikaba nibiija kuhendera, kandi obwire bw’okwoza ekifo ekirukwera bukaba buhikire. Obuhamya bwona obwakoresiibwe kuhendera kw’obwire omu 1843 bwakoresiibwe n’amaani gamwe omu kubara kwa 1844, kandi nabwo bwaherekerwe n’okwikiriza ngu bakaba bazoirre ekirukusoborra ekyabaleeteire okusaalirwa kwabo, kandi ekirukusoborra ekyo kyasisanaga nk’ekihikire. Omukoro ogu Abadventista baatangazaagamu “enduuru y’omu kiro hagati ey’amazima” tigusobora kworekwa kurungi nk’okuraba omu bigambo by’abantu abakaba bari omu murimo ogu omu bwire obwo.
GSAM 161Mugende Mumusanganze
GSAM 161.1Omu lupapuro Enduuru rwa Okitobba 3, 1844, hakaba harimu ekikomo eki George Storrs yandikire, ahansi y’omutwe “Mugende Mumusanganze,” yagira ati:—
GSAM 161.2“Nintwara ekalamu yange n’okwehurira nk’okwo okuntakehuriraga. Omu mutima gwange tihariho okubanganisa, olunaku rwa ikumi rw’omwezi gwa musanju nirwija kureeba okweyoleka kwa Mukama waitu Yesu Kristo omu bicu by’iguru. Turi haihi n’ebiro bikye byonka kuruga ha kikorwa kinu—akaseera k’obwoba hali abatetegekire, baitu akaseera k’ekitiinisa hali abeteekere.
GSAM 161.3“‘Reeba, Omugole omusaija naija’ omwaka gunu; ‘mugende mumusanganze.’ Tumazire n’amakanisa ag’eizina lyonka n’ababi boona, kureka nk’oku enduuru enu esobora kubakwataho. Omurimo gwaitu hati nukwimusa ‘abakyali abatwara amataara gaabo bakagenda kusanganza omugole omusaija.’ Turi nkahi hati? ‘Obu okworekwa kurindire, okurindire.’ Tihali nikyo ky’okugarukamu kwaitu kuruga omu Kwakashatu nari Kwakana okuhoire?—Eego. Kiki ekyabaireho Omugole omusaija obwakaba arindire?—Abakyali boona bakasinzirra kandi baryama, tikwo? Ebigambo bya Kristo tibyahemukire; kandi ‘ebyandikirwe tibisobora kumenwa.’ Tikiri ky’omugasho twagamba ngu tubaire turinde; tubaire twasinzirra, hatali ha kikwata ha kwija kwa Kristo, kureka ha bwire. Tukahika omu bwire bw’okulindira; titwamanyire ‘obwire ki’ obwakaba nibiija kurindira, kandi ha nsonga egi twasinzirire. Abamwe omuriitwe tukagamba omu turooto twaitu ngu, ‘Mutaho bundi bwire!’ nikyo twasinziraga. Hati ekizibu nukwimusa itwe. Mukama, otuhwere, habwokuba obuhwezi bw’omuntu tibw’omugasho. Gamba iwe wenka, Mukama. Mbeho ‘Isiitwe’ hati ‘amanyise’ obwire.”
GSAM 162Hagati y’Ekiro ky’Obutumwa
GSAM 162.1“Obwire bw’okulindira n’oburaingana ki?—Kihanda ky’omwaka. Okimanya ota?—Habwokuba Mukama waitu agamba ati, ‘hagati y’ekiro,’ Omugole omusaija obwakaba arindire. Okworekwa kukaba kwa ‘eby’akagoroba n’eby’enkya 2300,’ nari ebiro. ‘Akagoroba,’ nari ekiro, nikyo kihanda ky’olunaku rumwe ha biro ebyo eby’obunabi, nikyo emyezi mukaga. Obwo nubwo burebure bwona obw’obwire bw’okulindira. Enduuru y’obwire enu ey’amaani hati kwatandikire haihi n’ahagati y’Okwamusanju, kandi kwajanjaire n’obwangu n’amaani maingi, kandi kwaherekerwe n’okweyoleka kw’Omwoyo nk’okutakareebaga enduuru ‘1843.’ Hati kiri butunu, ‘Mugende mumusanganze.’ Hariho kuleka ebintu byona okutakatekereire kureebwa. Enduuru enu obwekwata omutima, abarimi baleka emisiri yaabo n’ebihingwa byabo. Hakaba harimu okukuba enduru n’amaizi g’ameisho, n’okwehayo kwona hali Ruhanga, nk’okutakareebaga. Hakaba harimu okwikiriza omu mazima aga nk’okutakareebaga omu nduuru eyabandize, kandi hakaba harimu ekitiinisa ky’okucura nari kusaanuuka omu mazima ago, ekirengire okwetegereza kw’abantu boona kureka abakiwulire.”
GSAM 162.2“Ha mazima g’omu biro binu, nyowe, kuraba omu kisa, nintinyuka kuhayo byona, kandi mpulira ngu kuteeka okubanganisa omu mazima ago nikyo kusiisa Ruhanga kandi kireeta ahari nyowe ‘okuhwerekera okwangu.’ Nimanya ngu hati ‘weena arikwenda kujuna amagara ge,’ aho enduuru enu erabaire eteerwe kurungi, kuraba omu kugamba ngu ‘obu kitaza,’ nari kuraba omu kutiina kutamburira ha mazima aga, ‘naija kuhwerekereza amagara ge.’ Kyetaagisa okwikiriza okwatumire Iburahimu kuhayo Isaaka, nari Nuha kwombeka eryato, nari Loti kuruga Sodoma, nari abaana ba Isiraeli kwemerera ekiro kyonka barindire kuruga Misiri, nari Danieri kutaaha omwina gw’empologoma, nari Abaheburaayo bashatu kutaaha omu kikono ky’omuriro. Tukaba twatekateekire ngu nitwija kutaaha omu bukama hatariho kukeberwa okw’okwikiriza nk’okwo, baitu nimanya ngu tikwo kiri. Amazima aga agaheruka gaireeta okukeberwa nk’okwo, kandi tihariho arigatamburiraho kureka abo abarikwenda kubarwa nk’abasiru, abasazi, nari ekindi kintu kyona abasinza b’omu bwire bwa Nuha, Abasodoma, ekanisa enyarukire, nari abakyali abasinzire barikwenda kubateera. Nindagaruka kandi nkagamba nti, ‘Hunga ori kwirwanaho;’ ‘Otareeba enyima;’ ‘Ijuka muka Loti.’”
GSAM 163Ibaale Erirambire rya Storrs
GSAM 163.1Omu Nduuru y’omu Kiro Hagati okw’Okitobba 10, 1844, hakabonekamu ebigambo bya George Storrs, ahansi y’omutwe “Enkomerero,” kureka Abadventista bakabyeta “Ibaale Erirambire rya Storrs”:—
GSAM 163.2“Nitwija kweteekateeka tuta hali olunaku orwo?—Ikiriza amazima ga Ruhanga, kandi ogatamburireho n’okwikiriza okw’amaani okubiika Ruhanga ekitiinisa. Tusemeriire kuba n’emitima nk’egyo twakuba nitumanya ngu nitwija kufa ha lunaku orwo, okwehayo kwona hali Ruhanga n’okufa ha by’ensi.”
GSAM 163.3“Tindikusobora kworeka eki ndikugamba kurungi okukira kuteekateeka ibaale linene erirambire hagati y’enyanja. Omubiito w’ekitiinisa n’amaani araganiza ngu ha bwire obwateirweho naija kutuma eryato rinene munonga kutwara abantu boona abaraasanga ha ibaale eri, abaine obuhamya ngu baikirize ebigambo bye buzima, kubatwara omu nsi y’ekitiinisa. Baingi batambura bagenda ha ibaale. Abamwe, bamara kuhika ha ibaale bari bateekanye, bacwamu omuguha, eryato ryabo eryabatwireyo rigenda n’omuyaga, kandi tibakyairora, kureka barindira eryato rinene. Tibarina okubanganisa ha mazima g’omurago, kandi bateeka byona ha murago ogwo. Abandi abahika ha ibaale bateekateeka ngu kimara kuba bari ha ibaale. Baitu bakaba nibenda kuba ‘abakenge,’ batarikwenda kutambura akabi kwingi.”
GSAM 164.1“‘Nk’okwikiriza kwawe kube nikwo kuba ahari iwe’ kwabaire kwamazire kuhurirwa eryato rikaba ritarahikire. Olunaku rwahika. Abakenge, nikibasangwa, bateekateeka kucwa amaato gaabo bagaleeka gatwarwe, obu barareeba eryato ririkwija. Riraboneka; baitu hati kiba kyahwaire obwire kurekura amaato gaabo batabonwa; kandi n’obukenge obwo bukaba nibubagambira hati kutareka amaato gaabo kuhika babanze kumanya buzima ngu eryato ririkwija niryo. Hati rihika haihi munonga ngu tibasobora kucwa omuguha batabonwa.”
GSAM 164.2“Eryato rihika ha ibaale. ‘Obuhamya ki obw’okwikiriza kwanyu okw’obwesigwa omu murago gw’okuhika kw’eryato?’—‘Amaato gaitu tucwire omuguha, gatwarwa natwe, kubura n’omukisa gwona gw’okugaruka ha lukanga, kandi twakufa eryato ritahikire, habwokuba ni ibaale ahatakahikire eryato rindi.’ ‘Kinu kimara,’ omwebemberi w’eryato akabaza; ‘mwinjire omu bwato; okwikiriza nk’oku tikurihemurwa.’”
GSAM 164.3“Abo abakaba bateekaniise amaato gaabo ha ibaale hati beetooroora kandi barwanirira kutaaha omu bwato. Omwebemberi ababuuza ati, ‘Amaato ago ninteeba ng’ateekaniise ha mabaale gali hari, nari emiguha yaago yacwibwa bwanyima y’okuboneka kwange, nigamanyisa ki?’ Bagira bati, ‘Tukateekateeka kuba bakenge, ngu eryato rirataboneka, tube n’eky’okutugarura ha lukanga.’ Omwebemberi akagamba ati, ‘Mwakora enteekateeka y’omubiri, tikwo, kandi mwabanganisa ebigambo byange? Nk’okwikiriza kwanyu kube nikwo kuba ahariimwe. Obuhamya nibubagaya. Mwakora enteekateeka y’okugaruka, hati musemeriire kugesa ekijuma ky’okutakwikiriza kwanyu.’ ‘Nukwo batabasobora kutaaha habw’okutakwikiriza.’ Ai, enyikara y’obusaasi bw’omutima!”
GSAM 164.4“Mucwe emiguha yanyu hati, banya itwe; muleke amaato ganyu gatwarwe gataboneka; kandi mwekyeereze, obumanyiso bw’Omwana w’omuntu butakabonekire. Aho bwiriba bwahwaire. Mutambure hati, mutambure n’ebintu byona. Ai, omutima gwange gubabazibwa ahabwanyu; mutarindiriza; musindike eryato eryo rigende, nari mwahwerekire; habwokuba ‘weena arikwenda kujuna amagara ge naija kugahwerekereza,’ nikwo Yesu Kristo, Mukama waitu kandi Omucwi w’emisango, arikugamba. Mwekyeereze hati, nimbeegayirira omurundi ogundi, ai mwekyeereze! Mureke eryato ryona eri muri kubariramu kuhunga mukagaruka ha lukanga ‘obu kitaza.’ ‘Obu’ kuryabahwerekereza. Kunu nikwo kukeberwa n’okwohebwa okw’aha muheru. Mukore nk’oku Mukama waitu yakorire omu kwohebwa kw’omubi okw’aha muheru—‘Ruga ahari nyowe, Sitane,’ nikwo yagamba. Aho omubi yamuleka, kandi ‘reba, bamaraika baija bamuhereza.’ Nukwo biriba ahariimwe obu muraba mumazire kuhikiriza obusinguzi bunu.”
GSAM 165Omurimo Ogwangu gw’Enduuru y’omu Kiro Hagati
GSAM 165.1Ha bwangu, amaani n’akakwate k’obutumwa bw’enduuru y’omu kiro hagati, nitubona ekiteekateeko kihikire kuruga omu bigambo bya N. Southard, omukugu w’olupapuro orutwahoire kugambamu—Enduuru y’omu Kiro Hagati. Omu kyapa ky’Okitobba 31, 1844, akagira ati:—
GSAM 165.2“Omu kubanza obwire obwateirweho bwabangirwaga abantu baingi; baitu hakaba harimu amaani gatarikwinganwa agakaba gaherekeriire okutangirira kwabwo, agakaraga abantu boona ahansi. Gakajanjaara omu nsi n’obwangu bw’ibunga, kandi gakakwata emitima omu biikaro eby’enjawulo kandi ebyaraingire omu bwire bumwe, omu muringo ogutasobora kusobororwa kureka ngu Ruhanga niwe akaba arimu. Gakareeta omu biikaro byona okuseruliiriza omutima n’okwecureeza kw’omwoyo omu maisho g’Iguru Erikuru. Gakareeta okucwa emiringo y’okwenda ebintu by’ensi egi, okuhweraho entongane n’enzigu, okwatura ebibi, okwecureeza omu maisho ga Ruhanga, n’okwegayirira kwefuuza kw’omutima ogumenyeke ahariwe kusaba okusasirwa n’okwikirizibwa. Gakareeta okwecureeza n’okugwa ahansi kw’omwoyo, nk’okutakareebaga. Nk’oku Ruhanga, arikuraba omu Yoweri, yaragiire obu olunaku orukuru rwa Ruhanga rwaba ruri haihi, gakareeta okwabura emitima hatari byambaro, n’okugarukira Mukama n’okusiiba, n’okurira, n’okucura. Nk’oku Ruhanga yagambire arikuraba omu Zekariya, omwoyo gw’ekisa n’okwegayirira gukasukibwa ha baana be; bareeba ou baacumwire, kandi hakaba harimu okucura kwingi omu nsi, buli ka yonka, n’abakazi baayo bonka; kandi abo abakaba barindire Mukama bakabonabonesha emyoyo yaabo omu maisho ge.”
GSAM 166Abantu Bakwatwa Amaani Agatali ag’Abantu
GSAM 166.1Kandi ha tangiriro egi eyabaire ekwata abantu, akagira ati:—
GSAM 166.2“Kikatworeka kuba okw’enjawulo n’obukugu bw’abantu ngu tukaba nitusobora kukireeba nk’okuhikirizibwa kw’enduuru y’omu kiro hagati, bwanyima y’obwire bw’okulindira Omugole omusaija, n’okusinzirra n’okuryama kw’abakyali, obu boona bakaba basemeriire kuimuka batungire amataara gaabo. Kandi omurimo gw’aha muheru nigusisana ngu gwamazire kukorwa; habwokuba tihabangaho obwire mbere obu ebitebe eby’enjawulo eby’Abadventista byabaire byetekaniize kurungi nk’oku byali hati kulindira okwija kwa Mukama.”
GSAM 166Ebintu by’Ensi Byaheebwayo
GSAM 166.3Ahansi y’okutangirira okw’amaani okw’enyegesa y’okwija kwa kabiri, baingi baheereza ebintu byabo eby’ensi, nibakoresa obutungi bwabo okuhweza abatuma b’abantu omu murimo gwabo, nari bajanjaaza empapuro n’ebitabu ebito ebiteirweho, nari baheereza ebyetaago by’abooro; nukwo baaha ensi obuhamya oburungi obw’obwesigwa n’obwegondi bwabo. Baitu abo abakwatirire ha bintu byabo eby’ensi, batakora kwehayo kw’enjawulo ahabw’omurimo, ensi ekababarora nk’abatarikwikiriza byona ebi barikwatura. Ha ky’okworeka, nimpayo eby’okubaho bibiri, kimwe ha buli rubaju rw’ensonga egi.
GSAM 166Omusiri gw’Emondi
GSAM 166.4Eky’okubanza n’eky’omwikiriza owabaire naikara New Ipswich, N.H., eizina rye Hastings, akaba aine omusiri munene munonga ogw’emondi nungi, kureka akagureka atazihire. Abataahi be bakaba babwerirwe ahabwazo, baija ahariwe bamugambira ngu nibenda kuziha omu itaka bazita omu kisiika ekiri hansi y’itaka ahabusa, obwarabaikiriza, “habwokuba,” bakagira bati, “nobasanga wazetaaga.” “Nangwa!” Omusaija Hastings akagarukamu, “nintenda kuleka omusiri gw’emondi ogwo gutangirire okwikiriza kwange omu kwija kwa Mukama okwa haihi.”
GSAM 167.1Omu bwire obwo obu ebibabi by’emiti bigwa, nk’oku kiraboneka omu Empungu ya Claremont (N.H.), Izuba ry’Amazima rya New York, n’empapuro z’obutumwa ezindi, amakungula g’emondi gakaba gali haihi kuhwerekera goona ahabw’oburwaire bw’emondi. Nk’oku Izuba ry’Amazima ryagambire, “Nikibabaza munonga kumanya ngu amakungula goona g’ekyokulya kinu eky’omugasho gahwerekirwe oburwaire. Omukwenda w’olupapuro rwa Philadelphia agamba ngu amakungula g’emondi omu ihanga eryo gahwerekire. Ekicweka kyonka ahatakwaturwa bubi n’ekya Maine, kureka n’aho amakungula tigahungire oburwaire.”
GSAM 167.2Nk’oku obwire obu ebibabi by’emiti bigwa butabaire bw’obutiti bwingi, kandi emondi za Omusaija Hastings zikaguma omu itaka kuhika omwezi gwa 11, tihariho n’emwe eyarotereire. Nahabweki akaba aine emondi nyingi ahabweye n’abataahi be abaali babiire bamwerarikirireho omu Kwiikumi okw’obwire obwahwire, kandi omu bwire obu ebimera bigaruka kumera bakaba bateirweho kugura embibo y’emondi ahariwe, kandi basemererwa kumusasura omutengo murungi ahabwazo. Eki baateekateekire kuba akabi k’amaani hali Omusaija Hastings, Ruhanga akakihindura omugisha gw’obwire, hatari haliwe wenka kureka n’abataahi be.
GSAM 167Yayangire Okwikiriza Kwe
GSAM 167.3Eky’okubaho kya kabiri kyabaire omu kiikaro kyange eky’okwikaramu. Kikaba kiri eky’omunyamuryango w’ekanisa owabaire aine bingi eby’okugamba omu nteerane ha kwija kwa Mukama omu bwire obu ebibabi by’emiti bigwa omu 1844. Akaba ari omusaija w’obutungi bwingi, kandi omu bindi akaba aine embugo nyingi z’engurube ezakaba zihikire munonga okuzirindira akatale k’omu bwire obu ebimera bigaruka kumera. Nyinarumi wange, owabaire atarikweyeta omu by’ediini, kandi owabaire akora omurimo gw’okugura n’okuguza ebisoro, akagenda ahari Omwadventista ou yayetaga kugura engurube ze, kureka yamanya ngu tarikwenda kuziguza, habwokuba akaba naija kuzirinda kuhika omu bwire obu ebimera bigaruka kumera ahabw’engurube z’okutunda. Nyinarumi yaija ahari sekuru, owabaire ari Omwadventista ow’ikwiriza, yamugambira ati, “Omusaija ogwo tarikikiriza eki arikwatura.” “Habwaki?” sekuru yabuuza. “Habwokuba,” nyinarumi yagira ati, “agamba ngu Mukama naija kandi ensi neija kuhendera omu bwire bunu obu ebibabi by’emiti bigwa, kureka arikwenda kurinda engurube ze kuhika omu bwire obu ebimera bigaruka kumera. Tasemeriire kungambira; tarikikiriza na kigambo na kimwe.”
GSAM 168Eby’obuhwezi Byaheebwayo Obwire Bumazire Kuhwaho
GSAM 168.1Hakaba hariho abasaija abakwatirire ha butungi bwabo, barwanira omu mutima gwabo barikwirizibwa ngu basemeriire kubukoresa kwongyera omurimo, kuhika obwire bukahwaire kubuteekamu. Abo baija ahari abakaba bari omu murimo gw’okuteera ebyapa by’obutumwa, babegayirira n’amaizi g’ameisho kwikiriza sente zaabo, kureka bagarukamu bati, “Mwahwaire obwire! Twasasura ebihandiiko ebiteirwe ebyapa byona ebi tusobora kujanjaaza omu bwire obusigaire. Twakotesa ebyuma by’okuteera ebyapa ebiine amaani bingi kukora ekiro n’omusana; titurikwenda sente zindi.” Omuhamya owabaire ari haihi akangambira ngu akareeba abasaija bateeka sente enkumi nyingi ha meeza omu maisho g’omuturukya w’orupapuro Voice of Truth, kandi bamwegayirira n’obusaasi bw’omwoyo kuzitwara azikoresere. Yaagarukamu ati, “Mwahwaire obwire! Hati titurikwenda sente zanyu! Titurikuzisobora kukoresa!” Aho babuuza bati, “Tizisobora kuheebwa abooro?” Eky’okugarukamu kikaba kiri kimwe, “Twakozire enteekateeka y’ebyetaago by’akojo k’abantu boona abatusobora kuhikaho.” Omu busasi bw’emitima, abasaija batwara sente zaabo, barikwatura ngu ekiniga kya Ruhanga kyaba kiri ahari bo ahabw’obutakwikiriza bwabo, n’obururu obwabareteire kukwata obutungi batabuha omu nshonga ya Ruhanga obu bwabaire bwetaagwa kandi bukaba bwakoresiibwe n’okushemererwa.
GSAM 168Abakuumi Bateirweho
GSAM 168.2Engeso n’emisinge y’abo abalekire ebihingwa byabo bitakungwire n’amaduuka gaabo gali busha, bajanjaaza orupapura orwateirweho nari bagamba kandi basaba n’abantu kuruga omu nju emwe kuhika omu ndi, bikaba biri aharuguru y’okunengwa. Abantu tibakabangire ngu abasaija n’abakazi nk’abo baikiriza buri kigambo eki barikugamba, kandi amaani nk’ago gakaba gaherekeriire bo, ngu omutima ogw’obwesigwa gutasobora kuhakanisa nari kurwanisa ebigambo byabo. Enkumi z’abantu bakahinduka baikiriza amazima omu muringo ogu, kandi barondera kandi babona embabazi za Ruhanga.
GSAM 169.1Omusiisi owasekesa n’omwikiriza w’ensi, kureka, bakacwamu ngu omurimo gw’okujanjaaza ebitabu by’okwija kwa kabiri guzibirwe. Abasaija abaabaire batwara ekikondo ky’ensi nari orurembo rwona, bakagenda nju ha nju n’enyegesa y’okwija kwa kabiri, batasiima emirimo yaabo n’amaka gaabo, bakaba basaziire, nikwo baagamba, kandi nikyo basemeriire kuteirwaho abakuumi. Obuhamya obwagambwaga kwoleka ngu abaikiriza batabaire n’amagezi agatekaine (obwabaire buri murimo gwona gw’okujuna abantu baabo, hatariho buhamya ngu amaka gakaba gabonabonesibwa ahabw’okuleka emirimo yaabo), bukaba butarikumara kwoleka obusazi; nahabweki abantu bakye nibo bateirweho abakuumi. Nk’oku abahakanisa b’omu biro binu bagamba n’obwangu ha nsonga egi, omuntu akaba nateekateeka ngu hakaba hariho eby’okubaho bingi; kureka omu mirimo yange yona nk’omugabura Omwadventista, eyamareire emyaka erengire makumi ataano na mukaaga, nahikire ha by’okubaho bibiri byonka eby’“Abamilerita” abateirweho abakuumi. Okumanyisa bikye ha byo tikirikwija kuba kubi.
GSAM 169Omukuumi We wenka
GSAM 169.2Eky’okubanza kyabaho omu ihanga rya New York, ahatari hare na mayiro makumi asatu kuruga ahi naabaire naikara. Omusaija akakyira enyegesa y’okwija kwa kabiri owabaire aine obutungi bwa doola 100,000. Akaha omukazi we n’abaana be, abatabaire bari nawe omu kwikiriza, nkaahari y’obutungi obwo. Ebyasigaireho akabirora nk’ebye okukoresa nk’oku arikwenda; kandi obu bimwe byabyo byataahire omu nshonga y’okwija kwa kabiri, abaana be bakahakanisa kandi bagambaho n’omucwi w’emisango, nibasaba ngu omukuumi ateirweho ha ishebo. Omucwi w’emisango amaze kubasoborera emirimo n’amaani g’omukuumi omu kutegeka obutungi, yababuuza kutaaha omu izina ry’omuntu ou barikwenda ateireho. Bwanyima y’okwebuuza hamwe akaseera, bakacwamu ngu tibarikumanya omusaija weena ou barikubaasa kwesiga obutungi obwo, kandi bagambira omucwi w’emisango ngu bashazireho ishebo kuba omukuumi we wenka. Omucwi w’emisango akahindukira omusaija ogwo yamugambira ati, “Omusaija _____, abaana baawe bakutorire nk’omuntu orikusemeriire kutegeka obutungi bwawe wenka. Eby’obutungi bwawe biri nk’oku byabaire biri otakazirwe omu rukiko.”3
GSAM 170Enyikara y’Okusekesa
GSAM 170.1Eky’okubaho ekindi kikaba kiri kya Stockbridge Howland, ow’omu Topsham, Me. Akaba ari omwe omu bakora ebintu barungi munonga omu kicweka ekyo kyona, omukozi mukuru omu kwombeka ebyuma by’okusya n’ebiraro. Omu ntambuza egi y’enduuru y’omu kiro hagati, Omusaija Howland yagenda atembire embaraasi omu bicweka by’ebibuga bingi, ajanjaaza empapuro n’ebitabu ebito by’okwija kwa kabiri kuruga omu nju emwe kuhika omu ndi, ekintu ekyabangisiza munonga abahakanisa n’abasekesa, abakaba bagamba ngu omu kujanjaaza ebitabu ebi akaba atasiima omurimo gwe. Nahabweki bakashaba ahonaaho omukuumi, owabonaire omurimo mwingi okukira oku yaabaire naateekateeka, habwokuba Omusaija Howland yaamutumira abakusanya emisoro boona, kandi buzima buri muntu weena owabaire naija n’ebibara eby’okusasura; “habwokuba,” akagira ati, “tindikurebwa nk’okusobora kukora murimo gwona.” Bwanyima y’akaseera kakye, ekicweka ky’ekibanda kikaba nikyenda kwombeka ekiraro ha Mugyera gwa Kennebec—ekiraro ekyakwemerereire amaizi g’amaani n’omuzira ogwabaire gutwarwa omu mwanya gw’amaizi g’omu bwire obu ebimera bigaruka kumera. Abacondo b’ekicweka n’abakuru b’orurembo bakacwamu ngu Stockbridge Howland niwe musaija w’omurimo ogwo. Obu baija n’ebishushani n’endagaano y’okwombeka ekiraro, yagamba n’obusekesa ati, “Banywani, mugende ahari omukuumi wange. Nimukimanya ngu tindirebwa nk’okusobora kutegeka emirimo yange, kandi mwija ahari nyowe kwombeka ekiraro!” Enyikara ekaba esekesa munonga hali abasaija abakenge, kandi obukuumi bwahwa ahonaaho. Kimara kugamba ngu abamubonabonesire bwanyima bakamwatura n’obwetoowaze obwingi ahabw’engeso etahikire kandi etabaire neetaagwa eya baakozire.