Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
17 / 31
17 / 31

Esuura ya 14 — Orwigi Orufungirwe

John Norton Loughborough

GSAM 214.1“Obu baali bagenzere kugura, omugole omusaija yaija; abo abaali betekanize baataaha hamu na uwe omu bugole: kandi orwigi rwafungwa.”1

GSAM 214.2Okwija kw’Omugole Omusaija okurukubazibwaho omu nfumo enu tikuli kwija kwa Kristo ha nsi, baitu hali obugole. Obugole kintu ekibaho Mukama atakaizire. Omu Njiri eyahandiikirwe Luka kibazibwaho kiti: “Mwesibe omu nda, n’etabaza zanyu zaake; kandi inywe mube nk’abantu abarukulindira mukama waabo, obu aligaruka kuruga ha bugole; nukwo obu aliija akakonkona, bamwigurre ahonaaho.”2

GSAM 214Okuheebwa Obukama Okwetwa Obugole

GSAM 214.3Okwija kw’Omugole Omusaija hali obugole kwolekwa omu Danieri 7:13, 14, nambere Kristo aija hali Isiitwe kuheebwa obukama bwe. Omu biro ebyaira, omukama okwija omu rubuga rwe orukuru kuheebwa ekitebe kye eky’obukama n’obukama bwe kyayetwaga obugole. Ekikorwa kinu—okuheebwa orubuga orukuru nk’omugole omukazi—kyajaguzibwaga n’ekitiinisa n’oburungi nk’obugole obwa mananu. Nukwo Kristo obu aheebwa Isiitwe ow’omu iguru obukama bwe, agambwaho ngu asweriire omugole we omukazi—Yerusalemu Oruhya (Okusuku’rwa 21:9); kandi kinu nikyo ekyetwa “obugole” omu nfumo.

GSAM 214.4Hanyuma y’okuhwaho kw’ebiro 2300, ebiro 22 eby’omwezi gwa 10, 1844, abantu ab’okwija kwa kabiri, abaalinganisaga ebyabaali barabiremu n’ebintu ebikwatiraine n’obugole obw’omu mahanga g’oburugaizooba, baagamba bati: “Kristo ataahire omu bugole.” Obu baayeyongiire kuheebwa omusana ogurukwoleka kurungi ekintu ekyali kyine kubaho ha muheru gw’ebiro 2300, okwikiriza kwabo kwahondera Kristo omu mulimo ogu akaba atandikire; nukwo, habw’okwikiriza, “baataaha hamu na uwe omu bugole.”

GSAM 215“Ndigaruka”

GSAM 215.1Omu kworekwa okwaheebwa Omwisiki Harmon, omu 1845, okwa Kristo kuruga omu kisiika eky’okubanza kugenda omu kya kabiri eky’ekifo ekirukwera eky’omu iguru, nitusangamu ebigambo binu: “‘Mulindire hanu; ningenda hali Isenyowe kuheebwa obukama; mulinde ebijwaro byanyu bitagira ibara, kandi hanyuma y’akasumi kake ndigaruka kuruga ha bugole mbatwale hali nyowe.’ Hanyuma egaali ey’ekicu, eyali eine enziga ezirukusisana n’omurro ogurukwaka, eyehinguliriirwe bamaraika, yaija nambere Yesu yali. Yaataaha omu gaali, yatwarwa omu kiikaro ekirukukirayo okwera, nambere Isiitwe akaba aikaire.”3

GSAM 215Embabazi Hanyuma y’Orwigi Kufungwa

GSAM 215.2Orwigi orufungirwe orw’omu nfumo enu niruzooka kuba nirubaza ha kintu ekibaho Omwana w’omuntu atakaizire kwo omu bicu eby’iguru; habwokuba hanyuma y’orwigi kufungwa, abaisiki abandi baija bakonkona, kandi bagambirwa “kuroleza,” habwokuba tibamanyire kiro rundi saaha ey’okwija kwe. Kandi orwigi runu rufungwa hanyuma y’abaisiki ab’amagezi kutaaha hamu n’Omugole Omusaija omu bugole.

GSAM 215.3Ebigambo ebikozesiibwe omu nfumo enu ey’abaisiki nibizooka kwoleka ngu hanyuma y’okutaaha omu bugole, hakiriho omugisa, n’ogw’abaisiki “abasirusiru,” ogw’okwetekaniza omu mulingo ogusiimwa kutangirra Omugole Omusaija. Baragiirwa “kuroleza.” Okuroleza n’okulindira bikwatiraine n’okwetekaniza okw’amazima kutangirra Mukama. Nahabweki nikizooka ngu embabazi tiziihwaho obu orwigi orw’omu nfumo enu rufungwa.

GSAM 215Tiruli Orwigi orw’omu Luka 13:25-28

GSAM 215.4Omu biro eby’enyuma, abantu basobere kubuzaabuza orwigi orurukubazibwaho omu nfumo enu n’orwigi orurukubazibwaho omu Luka 13:25-28, aharukugamba hati: “Nyineeka obu alimara kwimuka akafunga orwigi, inywe mukatandika kwemerra aheru n’okukonkona ha rwigi, nimugamba muti, Mukama, Mukama, otwigurre; na uwe alibagarukamu abagambire ati, Timbamanyire nambere murugire.... Mundugeho, inywena abakora ebibi. Halibaho okurra n’okuruma obujigo, obu mulirora Iburahimu, na Isaka, na Yakobo, na banabi boona, omu bukama bwa Ruhanga, baitu inywe mwenka munagirwe aheru.” Nikyeyolekera kimu omu bigambo binu ngu orwigi runu obu rufungwa, empero y’abo abasigaire aheru eba ecwirwe. Obukama bwa Ruhanga buba bwizire; habwokuba balirora abajunirwe omu bukama. Baitu omu nfumo ey’abaisiki, Mukama aba atakataahire omu bukama bwe, baitu agenzere hali Ise kuheebwa obukama bwe.

GSAM 216Orwigi Orufungirwe omu Buheereza obw’Ekisisani

GSAM 216.1Abo abaahondiire Kristo omu mulimo gwe habw’okwikiriza, hanyuma y’okuhwaho kw’ekiringo ky’ebiro 2300—ebiro 22 eby’omwezi gwa 10, 1844—baarora ngu ha kiro eky’okutangirra ebibi omu buheereza obw’ekisisani, nyakatagara omukuru yafungaga orwigi rw’ekisiika eky’aheeru, yaigura orwigi orurukutaaha omu kiikaro ekirukukirayo okwera, kukoleramu omulimo gwe ogw’okusangura ebibi ebyaturirwe omu kifo ekirukwera; kandi ngu nukwo na Kristo, nyakatagara waitu omukuru, akaba afungire orwigi rw’ekisiika eky’aheeru ekya yekaru ey’omu iguru, akaigura ekisiika ekyarorwamuga “esanduuko y’endagaano ye.”4

GSAM 216Nibaha Abaali Basobere?

GSAM 216.2Omu kasumi ako hakaba haroho omu baikiriza Abadventista abatakabaire baheebwe omusana ogurukweyoleka kurungi ha buheereza bwa Kristo omu kifo ekirukwera; bakaba batakahuliriizibwe hali obutumwa bwa maraika wa kashatu. Banu baasoba kubuzaabuza orwigi runu orw’aheeru orw’ekifo ekirukwera n’orwigi orufungirwe orw’omu Luka 13:25-28. Baitu banu bakaba batali Badventista b’ekiro kya mushanju. Nitwija kulengaho kwoleka nibaha abaali, enyegesa egi nk’oku yatandikire, n’ebintu ebyabaletiire kuhika ha ntekereza ezo.

GSAM 217.1Abantu abaayesoroire kuruga omu makanisa ag’eibara kwonka obutumwa bw’okwija kwa kabiri obu bwarangirirwaga, n’abo abu baayesoroireho, boona nibabazibwaho omu buhamya hali ekanisa eya kataano n’eya mukaaga ez’omu makanisa mushanju ag’omu Okusuku’rwa. Okutereera hali ekanisa eya kataano, eya Sadisi, nikugamba kuti: “Nahabweki ijuka nk’oku waahairwe kandi nk’oku wahuliire, okwatireho, oyegarukemu. Nahabweki kakuba otaroleza, ndiija hali iwe nk’omusuma, kandi tolimanya saaha ei ndikwiziramu.”5 Ebigambo binu nibyolekera kimu ngu abantu abaagambirwaga batyo bakaba bahuliire okurangirirwa kw’okwija kwa Mukama. Bakaba baagambire ngu baakwiriize, baitu hati bakaba nibenda kukutanga.

GSAM 217Ekanisa eya Firaderufiya

GSAM 217.2Ekigarukaho kubazibwaho niyo ekanisa eya Firaderufiya, ekiringo kya mukaaga eky’ekanisa ey’enjiri. Ekanisa enu eyoleka abantu abaihirwe omu makanisa obutumwa obw’okubanza n’obwa kabiri obw’omu Okusuku’rwa 14 obu bwarangirirwaga. Hali ekanisa enu Mukama agamba ati: “Dora, niija bwangu: okwategeze ekyo eky’oyine, hatabaho muntu akutwara ekirunga kyawe.”6 Kandi bagambirwa n’ebigambo binu: “Ebi nibyo agamba arukwera, ow’amazima, aine ekisumuruzo kya Daudi, aigura hatabaho afunga, kandi afunga hatabaho aigura: Manyire ebikorwa byawe: dora, ntaire omu maiso gaawe orwigi orwigwire, hataroho muntu asobora kurufunga; habwokuba oine amaani make, kandi olinze ekigambo kyange, otahakaine ibara lyange.”7

GSAM 217Orwigi Orufungirwe orw’omu Nfumo Enu Nirwo Ruha?

GSAM 217.3Orwigi orwigwire n’orufungirwe orw’omu kyahandiikirwe eki tumazire kujuliza bisemeriire kwetegerezebwa bita? Nitutekereza ngu eky’okugarukamu ekirukumara ekikaguzo kinu nikisobora kusangwa omu kusoborra kunu: Obu omu Badventista hakaba haroho abaali baheebwe omusana ogweyongeriire, kandi nibegesa ngu Omujuni akaba ahindwire obuheereza bwe kuruga omu kisiika eky’okubanza kugenda omu kya kabiri eky’ekifo ekirukwera eky’omu iguru, nibasoborra kurungi ensonga ey’orwigi orwigwire n’orufungirwe hali abakwikiriza kuhuliiriza, ekitebe ekindi kikaba nikihakaniza amazima ganu, nikilengaho kugumya okwikiriza omu nyegesa ngu orwigi orwigwire rukaba rufungirwe, kandi orufungirwe rwigwire. Omu kukora kinu, bakaba nibaziba omuhanda, rundi nibalemesa omulimo gw’abaheereza ba Mukama hanu ha nsi. Enyigi z’ekifo ekirukwera eky’omu iguru ziigurwa kandi zifungwa amaani ga Kristo—“Aigura, hatabaho muntu afunga.” Omu bigambo hali ekanisa eya Firaderufiya, abantu abakwataho, abalinda ekigambo kandi abatakahakana ibara lye, basingura, nukwo orwigi rwigurwa hataroho muntu asobora kurufunga. Hataroho kugurukyagurukya, kinu nikibaza ha rwigi orw’okuhika hali abantu; orwigi oru abantu, nk’oku kirukuzooka (kandi nk’oku turarora), bakaba bafungire kwo; baitu habw’okusiima okugumira kwabo, Mukama ataire omu maiso g’abesigwa “orwigi orwigwire” hataroho muntu asobora kurufunga.

GSAM 218Orwigi orw’Okubaza

GSAM 218.1Omu Byahandiikirwe harumu ebyokurorraho bingi eby’orwigi okukozesebwa omu makuru ganu. Paulo, obu yahandiikiire Abakolinso, agamba ati: “Nyinguliirwe orwigi rukuru orw’omulimo ogurukwana, kandi abahakaniza baingi.”8 Kandi omu bbaruha ye eya kabiri hali Abakolinso agamba ati: “Obu naizire Teroa kurangirra enjiri ya Kristo, Mukama akanyigurra orwigi, ntaheebwe kuhuumura omu mwoyo gwange, habwokuba ntasange Tito mwene waitu.”9 Kandi akasaba Abakolosai ati: “Mugumire omu kusaba, nimuroleza omu kusaba oku hamu n’okusiima; kandi mutusabire naitwe, Ruhanga atwigurre orwigi orw’okubaza, tubaze ekihama kya Kristo, ekindetiire n’okubohwa.”10

GSAM 218.2Ebyahandiikirwe binu nibyoleka ngu emigisa ey’okurangirra amazima eyetwa enyigi eziigwire; kandi ebigambo ebyagambiirwe ekanisa eya Firaderufiya nibizooka kwoleka ngu abantu banu obu baayesirwe kurugayo, abantu bakaba nibateekamu amaani maingi kubafungira orwigi orw’okubaza. Ekanisa eya Firaderufiya obu yarabire omu kulengwa, ekwatire ha “kigambo” kye n’“ibara” lye, ekigambo kya Mukama hali bo kikaba kiri ngu alibataire omu maiso gaabo orwigi orwigwire orutarukusobora kufungwa muntu weena.

GSAM 219Enyikara Hanyuma y’Ebiro 22 eby’Omwezi gwa 10, 1844

GSAM 219.1Nk’oku tweine ensonga enu omu maiso gaitu nk’oku esoborwirwe omu bigambo eby’obunabi, ka tutunuulire enyuma turole enyikara nk’oku ebintu byayeyongiire kubaho. Nk’oku kyolekerwe kara, kuhikya omwezi gwa 4, 1844, amakanisa gakaigurrwaga okurangirra obutumwa bw’okwija kwa kabiri, kandi okwetwa kw’abakozi kukaba kwingi muno kukira nk’oku abatebezi abaali bomeezi basoboraga kuhikiriza. Hanyuma y’okweihwa amaani, omu kasumi k’okumera kw’ebimera omu 1844, abo abatakabaire baakwiriize enyegesa omu mananu bakahinduka kugihakaniza. Omu kasumi k’omusana omu 1844, obutumwa bwa maraika wa kabiri obw’omu Okusuku’rwa 14 n’“okubaza kw’omu kiro hagati” (Matayo 25) obu byahairwe, hakaba okuhiiganizibwa okw’amaani muno hali abo abaagumiire kugumya okwikiriza kwabo omu kwija kwa Mukama okuli haihi. Abahakaniza banu bakalengaho emiringo erukwahukana kumaliramu ensonga egi, n’okulemesa omu mulingo gwona ogurukusoboka omulimo gw’abo abaagumiire kurangirra ngu “esaaha ey’okucwa omusango kwe ehikire.” William Miller akabaza ha kuhakaniza kunu ati: “Nikuhakaniza okurukukira kwona kutaba kw’obuhangwa kandi okutakwetegerezebwa.” Okuhakaniza kukaba kugumire muno haihi n’okuhwaho kw’ebiro 2300, kuhikya Geo. Storrs kukugambaho ati: “Tumaliire n’amakanisa ag’eibara kwonka n’ababi boona, oihireho nk’oku okubaza kunu kurabasobora kubahikaho.”

GSAM 219.2Hanyuma y’ekiringo kuhwa, okuhakaniza n’okusekereza eby’ababi obu byayeyongeriire emirundi ebiri n’esatu, William Miller akabaza ha nyikara egi ati: “Tukoziire omulimo gwaitu ogw’okuhabura abasiisi, n’okulengaho kusisimura ekanisa ey’emigenzo kwonka. Ruhanga omu kurolerra kwe afungire orwigi.”11

GSAM 219Okugumangana kw’Emitima ey’Abasiisi Omu Bantu Boona

GSAM 219.3Engeso enu ey’ensi erukusekereza etagumize emitima y’abasiisi kwonka kuhakaniza enyegesa y’okwija kwa kabiri; baitu obuhamya bw’abo abaali omu makanisa ag’eibara kwonka bukaba buli buti: “Obu twijuka nk’oku okuhinduka okw’amazima kuli ‘kuke muno kandi kukahukana obwire bwingi,’ n’obujemu n’okugumangana kw’emitima y’abasiisi okutakwingana n’ebindi, tuhika haihi kuteza enduru tutakigenderiire ngu, ‘Ruhanga ayebirwe kugaba embabazi? rundi orwigi orw’embabazi rufungirwe?’”12

GSAM 220.1Kuruga hali omukozi ondi nitwongera kusoma ha nyikara hanyuma y’ekiringo eky’obunabi kuhwa: “Omu kasumi ako kikaba haihi kutasoboka kuhika hali abatarukwikiriza; okweihwa amaani omu 1844 kukaba kubuzabuziize muno ebitekerezo by’abaingi, kandi bakanga kuhuliiriza okusoborra kwona okw’ensonga egi.”13

GSAM 220Enyigi Zoona ez’Okuhika hali Abatarukwikiriza Zifungirwe

GSAM 220.2Enyikara nk’egi yazooka, omu kasumi ako, kufunga orwigi orw’okuhika hali omuntu weena oihireho abo abaagumiire kukwata okwikiriza kwabo n’okunihira kwabo omu kwija kwa Kristo okuli haihi. Orwigi orw’okubaza obu rwazookere kuba rufungirwe rwona, kandi abantu Abadventista bakarora ngu omu nfumo hakaba harumu orwigi orufungirwe orurukukwata ha bibaali barabiremu, nikyanguhire kurora nk’oku baahikire ha ntekereza ngu hakaba hatakyaroho mbabazi hali abasiisi; rundi, nk’oku abamu baakigambire, ngu “orwigi orw’embabazi rukaba rufungirwe,” muno kakuba baatekerezaga ngu orwigi orufungirwe orw’omu nfumo enu n’orwigi orufungirwe orw’omu Luka 13 rukaba ruli rumu. Abantu kakuba bangira kimu kuhuliiriza, bakagumya batyo emitima yabo, bakusoboire bata kuhinduka?

GSAM 220Nooha Owabandize Kwegesa Enyegesa Ey’Ebisuba ey’Orwigi Orufungirwe?

GSAM 220.3Hati ekikaguzo nikija ngu, Nooha owatandikire kwegesa enyegesa ya “tiharoho mbabazi hali abasiisi”? Nibaha abaagiikiriize? Kandi nibaha abaagyangire? Omu kugarukamu ekikaguzo eky’okubanza, nitwija kubooleka ebyagambirwe J. V. Himes ha kubungira kwe omu ssaza lya Maine omu kasumi k’okumera kw’ebimera omu 1845. Agamba ati:—

GSAM 220.4“Mwene itwe Joseph Turner n’abandi bakaikiriza ngu tukaba tuli omu Sabiti enkuru—ngu emyaka enkumi mukaaga ekaba ehoire—nahabweki Omwadventista weena atasemeriire kwongera kukora omulimo gwona ogw’emikono. Kukora gutyo, nk’oku baatekerezaga, kwali kwine kubaletera okuhwerekerra kwabo okw’empero.

GSAM 220.5“Obu baali nibalindira omu nyikara enu ey’okutakora omulimo gw’emikono ogw’omu nsi, omusana omuhyaka, nk’oku kyatekereziibwe, gwamurikira ebitekerezo bya mwene itwe Turner, ngu Omugole Omusaija AKABA AIZIRE—ngu akaija ha kiro kya ikumi eky’omwezi gwa mushanju ogw’omwaka gw’Abayudaaya ogukaba gurabireho—ngu obugole bukabaho omu kasumi ako—ngu abaisiki boona, omu mulingo ogumu, baataaha hamu na uwe omu bugole, kandi orwigi rwafungwa!—ngu taliho n’omu hali banu ow’akuhwerekereire, kandi ngu taliho owaali aheru ow’akujunirwe. Nukwo ensonga zoona ez’omwoyo ez’ensi enu enkuru zaamalirwe.”14

GSAM 221Nooha Owahakanize Entekereza ey’Ebisuba n’Amaani?

GSAM 221.1Omukuru Turner akatandika kwegesa enyegesa ye eya “embabazi tiziikyaroho” omu Paris, Maine, kandi habw’akasumi kake akatunga abahondezi baingi omu kicweka ekyo eky’ensi. Habwokuba orwigi orw’okuhika hali abantu abataali Badventista rukaba rufungirwe rwona, babe abeyeta abaikiriza rundi abatarukweyeta batyo, abaingi baahondera entekereza ya Turner ha nsonga egi nk’ekintu ekyabazookiire kuba ky’obuhangwa.

GSAM 221.2Ekigambo Abadventista kireke kwetegerezebwa kubi, kuruga hati nitwija kubaza ha bantu banu nka Abadventista b’orunaku rw’okubanza omu sande; kandi abaingi omu kitebe kinu nibo abaali nibakwikiriza ebitekerezo bya Omwami Turner. Bakaba batakarozere rundi batakahuliire amazima aga Sabiti, kandi bakaba batakahuliire obutumwa bwa maraika wa kashatu. Banu nibo Muka White arukubazaho ati omu kimu eky’ebitabu bye:—

GSAM 221.3“Hanyuma y’obwire obu baali banihirire kurabaho omu 1844, Abadventista bakagumizaamu kwikiriza ngu okwija kw’Omujuni kukaba kuli haihi muno; bakagumya ngu bakaba bahikire ha kasumi kakuru ak’okucwamu, kandi ngu omulimo gwa Kristo nk’omutonganizi w’omuntu omu maiso ga Ruhanga gukaba guhoire. Habwokuba bakaba bamazire kuha okurabura ngu okucwa omusango kuli haihi, baahurra ngu omulimo gwabo hali ensi gukaba guhoire, kandi baareka kweraliikirra omu myoyo yabo okujunwa kw’abasiisi; kunu okusekereza okw’abatatiina Ruhanga, okw’obumanzi kandi okw’okujuma Ruhanga, kwabazookera nk’obuhamya obundi ngu Omwoyo gwa Ruhanga akaba aihirwe hali abo abaayangire embabazi ze. Binu byona bikabagumya omu kwikiriza ngu obwire obw’okulengwa bukaba buhoire, rundi, nk’oku baakigambire, ‘orwigi orw’embabazi rukaba rufungirwe.’ Nk’oku kyagambirwe, Abadventista bakaba bagaitirwe habw’akasumi kake omu kwikiriza ngu orwigi orw’embabazi rukaba rufungirwe.”15

GSAM 222.1Omu bigambo binu ebijuliziibwe, Muka White asoborra entekereza eyakwatirwe Abadventista b’orunaku rw’okubanza omu sande. Tarukugamba na kake ngu na uwe akagiikiriza. Nk’oku kyolekerwe haiguru, enyegesa egi ekabanza kwegesebwa Joseph Turner omu Paris, Maine. Muka White (ow’omu kasumi ako akaba ali Omwisiki Harmon) akasisinkana Joseph Turner omu kiikaro ekigambirwe haiguru, ha kutandika kw’akasumi k’okumera kw’ebimera omu 1845, kandi yahurra n’arangirra enyegesa ye eya “Abadventista batakyakora omulimo gw’emikono, kandi embabazi hali abasiisi zitakyaroho,” yamugambira butunu ngu akaba “nayegesa enyegesa ey’ebisuba; ngu embabazi zikaba zikiriho hali abasiisi, n’abo abatakabaire baayangire amazima nibagetegereza.”

GSAM 222Okuhakaniza Entekereza eya “Tiharoho Mbabazi”

GSAM 222.2J. N. Andrews, ow’akaikaraga omu Paris, Maine, omu 1844 n’omu 1845, kandi ow’akaba amanyire kurungi engeso z’abantu b’omu kiikaro ekyo, hamu n’eza Joseph Turner, ow’ayegesaga ngu embabazi zikaba zitakyaroho hali abasiisi, agamba ha ntekereza y’Omwisiki Harmon ha nsonga egi omu kasumi ako ati: “Ebyorekwa tibyabaletiire kukwata entekereza enu; baitu bikagorora abo abaali bakigikwatire.”16

GSAM 222.3Omwisiki Harmon akabungira Paris, Maine, omulundi gwa kabiri omu kasumi k’omusana omu 1845. Ha kubungira kunu ninyija kujuliza Muka Truesdail, ow’omu kasumi ako akaba aikaire omu Paris. Agamba ati:—

GSAM 222.4“Omwisiki Harmon obu yabungiire Paris, Maine, omu kasumi k’omusana omu 1845, nkamugambira ebikwatiraine n’omunywani wange ou nagonzaga muno, ou ise akaba atangire kwija omu nterane zaitu; nahabweki akaba atayangire omusana. Yangarukamu n’amwenya ati: ‘Ruhanga takanyolekaga ngu abantu nk’abo tibaine kujunwa. Nibo bonka abo abaahairwe omusana gw’amazima bakagwanga nibamanya.’”17

GSAM 222.5Kandi abaza ha kubungira kw’Omwisiki Harmon omu Paris omulundi gwa kashatu, omu 1846, ati:—

GSAM 222Okuhana Okundi okw’Entekereza ey’Ebisuba

GSAM 222.6“Ekindi ekisemeriire kubazibwaho kyali okworekwa okwaheebwa omu 1846 omu Paris, Maine. Omwisiki Harmon akoolekwa ngu Sitaani obu atakusobora kutangira ab’emitima ey’amazima kukora ebibasemeriire byona, alikozesa obukugu bwe kubasindika kuhingura ebibasemeriire. Munyanya itwe omurungi omu akaba nagambira amakanisa ngu Ruhanga akaba agangire habwokuba gakaba gangire obutumwa obwatumirwe kuruga omu iguru kugajuna. Munyanya itwe Harmon akoolekwa ngu obutumwa bw’omukazi ogu bukaba butarumu mazima, habwokuba omu makanisa hakaba harumu abaingi abaliikiriza amazima; ngu bamaraika abarungi bakaba nibaija kwongera kukorra abantu ab’omu makanisa ago, kandi ngu obu balikora batyo, bo [bamaraika] balireka munyanya itwe ogu, n’obutumwa bwe [nikimanyisa obutumwa bwe obwa ‘tiharoho mbabazi’], aheru y’orwigi.”18

GSAM 223Tiharoho Kwehakana

GSAM 223.1Habwokuba haroho abaine obwekambi bwingi kulengaho kuhamya ngu Muka White akabanza kwegesa entekereza eya “embabazi zitakyaroho hali abasiisi,” baitu hati nayegesa ekirukugihakaniza, ninyija kuha obuhamya kuruga hali abo abamanyire omulimo gwe kuruga omu 1845, ha kukora kwe kuhindura abasiisi. Binu ebirukuhonderaho bigambo bya Ira Abbey, ow’omu Brookfield, omu disiturikiti ya Madison, omu ssaza lya New York:—

GSAM 223.2“Hagati y’emyaka 1846 na 1850, mwene itwe White na munyanya itwe White bakaija omu ka yaitu, kandi bakaba baine obwekambi bwingi habw’abaana n’abo abatakabaire baayangire amazima. Baakorraga abantu abaali batakahindukire, kandi tindukwijuka na kake kuhuliira munyanya itwe White n’agamba ngu tiharoho kunihira hali abo abaagarukire enyuma n’abo abatakabaire baayangire amazima.”19

GSAM 223Obuhamya bw’Abadventista b’orunaku rw’okubanza

GSAM 223.3Ku bikwatiraine n’ebyo Abadventista b’orunaku rw’okubanza aba New England bamanyire ha nyegesa y’orwigi orufungirwe muno, reka ibaruha erikukwataho libe kihamya:—

GSAM 223.4“Kuruga aha 5 kuhika aha 9 Agusto 1891, nkakora empaka n’Omukuru Miles Grant, omu Brookston, ekibuga ekirumu abantu nka 30,000. Empaka zikakorerwa omu hema rihango, kandi zikwebemberwa Musaija John Barbour, ayali pirezidenti w’akakiiko k’ekibuga. Ekibuga eki kiri mayiro nka makumi abiri kuruga Boston. Empaka zikaba ziri ha nsonga ya Sabiti, baitu Musaija Grant yagezaho kuleeta omu mpaka ensonga y’obumanyiso bwa Munyanya itwe White omu murimo gunu. Akamujunaana ati ‘akolebwa okworekwa ira omu 1844 ngu obwire bw’okwegarukamu bukaba buhwire, kandi hakaba hatakyali kisa k’abantu abanyabyaha.’”

GSAM 224.1“Omu kumugarukamu, nkamugambira ngu Abadventista b’orunaku rw’okubanza, kumpi boona, bakaba bakwata aha nyikara egi omu bwire bumwe, tutakabaganizibwe nabo, kandi ngu omu kiikaro kya Muka White kusemererwa nyikara egi, ekimu ha bintu eby’okubanza ebyamwolekebwa kikaba ngu nyikara egi ‘n’ey’ebisuba,’ kandi ngu hakaba haroho kisa ky’abantu abanyabyaha. Nkagamba nti, ‘Eki nukwo kiri, kandi Omukuru Grant akimanyire.’ Obu nagambaga eki, abantu baingi Abadventista b’orunaku rw’okubanza abaali omu maisho gange [ekicweka kyabo kikaba kiri kinene omu hema erijwire] bakajungumya emitwe yabo nibakikiriza n’amaani kandi n’obwesige. Nikimara kugambwa ngu Omukuru Grant atagarukire aha nsonga egi omu mpaka.” Kikasainwa “Geo. E. Fifield, South Lancaster, Mass., Desemba 6, 1895.”

GSAM 224Muka White Ayeyongera Kusherura Obujunwa bw’Abanyabyaha

GSAM 224.3Kuba Muka White yakozire omurimo gw’okuhindura abanyabyaha kuruga 1844 kuhika hati, nikyongera kuhamiibwa ebintu binu: We n’Omukuru White bakakora okuterana omu nju ya Albert Belden, omu Rocky Hill, Conn., batandika aha 20 Apuli 1848. Omu kiterane eki hakakorwa omurimo aha bantu abamu ab’ensi. Omukuru White na mukazi we bakayoleka okufaayo okw’enjawulo aha myoyo nk’egyo. Ha nsonga egi, turaha obuhamya bw’omuntu omu kicweka eki, owabatiziibwe Omukuru White. John Y. Wilcox, naandika aruga Kensington, Conn., Febwali 22, 1891, agamba ati:—

GSAM 224.4“Nkaletwa omu mazima omu bwire okuterana kwakorerwa omu kisenge kya mwene itwe A. Belden ekitakamalirizibwa, Rocky Hill, Conn. Okutunga omusana gw’amazima g’omu biro binu nkagutunga ahabw’omurimo gwa mwene itwe na munyanya itwe White. Nyuma y’akanya kakye nkabatizibwa mwene itwe White. Kakuba batampaire okungarramu amaani n’okungumya, tindukumanya obundaakubaire n’obumanzi bw’okutekereza rundi kwehurra ngu Mukama anyikiriize. Bakaba banyefuurire muno, kandi bakakora omurimo gw’okunkonyera.”

GSAM 225.1Omukuru White akahandiikira Stockbridge Howland, Topsham, Maine, aha kiterane eki ati: “Mwene itwe Bates akayoleka ebiragiro omu musana ogurungi muno, kandi obukuru bwabyo bwagumizibwamu obuhamya obw’amaani muno. Ekigambo kikakora omurimo gw’okukomeza abaali omu mazima, n’okwiha omu kutarira abaali batakahamire.”

GSAM 225Omurimo ahabw’Abanyabyaha omu Oswego, N.Y.

GSAM 225.2Omu 1849 Omukuru James White na mukazi we bakakora omurimo omu Oswego, N.Y. Omu biterane ebyo Hiram Patch na mukazi omuto Benson, abaali nibenda kugaitwa, bakahinduka bakagarukira Ruhanga n’amazima g’omu biro binu.

GSAM 225.3Omu Maaci 1850, okuterana kwongera kukorerwa omu Oswego. Omu kinyamakuru Amazima g’omu Biro Binu eky’Apuli, Omukuru White, obu yabaza aha biterane ebyo, akagira ati:

GSAM 225.3“Omurimo ogurukusimisa muno hati nigukorwa hagati y’abaana b’abasigaireho ab’omu kibuga eki. Obujunwa bwabo nibwo nsonga nkuru omu biterane byaitu omu Sabiti ibiri ezaaherize, kandi Ruhanga atubambiire muno. Amazima gakakora gye haliitwe nk’oku gakakora hali baana baitu. Akawungeezi akarondereire orunaku rw’okubanza orw’aha muheru, tukakora okuterana ahabw’obukonyezi bwabo, kandi Omwoyo wa Mukama yaseswa hagati yaitu. Abaana boona bakainama omu maisho ga Mukama, kandi bakayoleka kwehurira obukuru bw’okwata ebiragiro, muno ekya kataano, n’okusherura obujunwa kuraba omu Yesu Kristo. Eki nikyo kiterane kimwe omu biterane ebirukusimisa muno ebi ndozire.”

GSAM 225.4Omu Amazima g’omu Biro Binu eky’Novemba 1849, Omukuru White akahandiika amakuru g’abantu abamu abahindukire kandi bakabatizibwa; kandi omu namba y’aha muheru ey’ekinyamakuru eki omu 1850 harimu amakuru g’okuterana okwakoreirwe Waitsfield, Vt., n’okwija kwa Heman Churchill, ayali ahindukire kuruga omu nsi. Omu kihandiiko bamweta “mwene itwe.” Ekyo kikaba nikisoboka kita kakuba hatakaba hakiri kisa ky’abantu abanyabyaha?

GSAM 226Obuhamya bw’Abahamya Makumi Abiri na Mwe

GSAM 226.1Omu nsonga egi turaaha obuhamya obwasainwa omu 1888 abantu makumi abiri na mwe, buli omwe akaba ari omu ntambuza y’okwija kwa kabiri omu 1844, kandi akaba naamanya okuimuka kw’obutumwa bwa maraika wa kashatu. Boona bakaba bali omu butumwa batakahiikire 1851, kandi baingi bakaba bagaitwe n’Abadventista b’ekiro kya mushanju kuruga obutumwa bwatandika:—

GSAM 226.2“Itwe abasainire hansi, obu tumazire kumanya gye entambuza y’okwija kwa kabiri omu 1844 obwire bwahwaho, kandi obu twakiire ira amazima g’obutumwa bwa maraika wa kashatu omu 1850, hati n’okusemererwa tusainira amabara gaitu aha bigambo binu ebikwatiraine n’inyegesa y’orwigi orufungirwe eyakwatiibwe abakiikiriza obutumwa bwa maraika wa kashatu kuruga obutumwa bwatandika kuhika aha bwire obugambirweho aha muheru, kandi n’okweyongera.”

GSAM 226.3“Bakikiriza, nibahondera Okwolekwa 3:7, 8 n’ebindi Byahandiikirwe, ngu obu biro 2300 bya Danieli 8:14 byahwa, Kristo akafunga omurimo gwe omu kicweka ky’okubanza eky’ekifo ekirukwera eky’omu iguru, yahindura obuheereza bwe yabuha ekirukwera muno, kandi yatandika omurimo gw’okucwa omusango, nahindura akakwate ke aha ntekaniza y’obujunwa omu nsonga egi. Aha hakaba haroho orwigi orwakinguumiibwe n’orwigi orwafungirwe.”

GSAM 226.4“Bakikiriza ngu abo abaali batungire omusana ogurungi gw’obutumwa bwa maraika wa mbere, bakabwanganiza kandi baburwanisa n’obusasi, bakangwa Ruhanga. Baitu tibarikirize ngu abo abataatungire omusana, nari abo abatahikire omu myaka y’okumanya obujunanizibwa batakahiikire 1844, kakuba basherekerera Ruhanga n’emitima ey’amazima, nabo bakangwa.”

GSAM 226.5“N’obu baikirize hamu na William Miller n’obwingi bw’Abadventista bwanyima y’obwire kuhwa ngu omurimo gwabo hali ensi gwahweire, kandi ngu Mukama akaba naija juba muno, baitu hanyuma omusana gw’ekifo ekirukwera n’obutumwa bwa kashatu bikamanyisa okweihwa amaani kwabo, tibarikirize ngu kisa kikaba kihweire, kureka abo bonka abanga omusana.”

GSAM 227.1Kikasainwa, “J. B. Sweet, South Saginaw, Mich.; Samuel Martin, West Rindge, N.H.; Ira Abbey, North Brookfield, N.Y.; Muka R. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Muka Diana Abbey, North Brookfield, N.Y.; Muka L. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Heman S. Gurney, Memphis, Mich.; Ann E. Gurney, Memphis, Mich.; William Gifford, Memphis, Mich.; Muka Mary S. Chase, Battle Creek, Mich.; S. M. Howland, Battle Creek, Mich.; Muka F. H. Lunt, Battle Creek, Mich.; Muka Melora A. Ashley, Battle Creek, Mich.; Muka Caroline A. Dodge, Battle Creek, Mich.; Muka Sarah B. Whipple, Battle Creek, Mich.; Muka Uriah Smith, Battle Creek, Mich.; Muka Paulina R. Heligass, Moline, Kan.; R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; Muka R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; Reuben Loveland, North Hyde Park, Vt.; Muka Belinda Loveland, North Hyde Park, Vt.”

GSAM 227Okworekwa Okusoborrwa Kubi

GSAM 227.2Hakarozibwaho kugamba ngu okworekwa okwaha Muka White omu Topsham, Maine, aha 24 Maaci 1849, kwali nikwegesa enyegesa enu ey’ebisuba—ngu hakaba hatakyali kisa ky’abantu abanyabyaha. Okworekwa oku kwahairwe omu bwire obu “okubazingiza kwa Rochester” (Obwomwoyo) kwali nikutandika. Muka White akareba ngu obumanyiso n’ebyamahano by’obusikisiki n’empindahinduka z’ebisuba bikaba nibiija kweyongera kandi bigaanuka. Empindahinduka ezi zikaba zitari za kuruga omu kibi kuza omu mazima (ataagambire ngu empindahinduka nk’ezo zitakaba nizaija kubaho, kureka ngu orwoko rw’ayolekirwe, orwoko oru bakaba nibakozesa amaani g’abantu, nikyo rwali), kureka za kuruga omu kibi kuza omu kibi kingi; habwokuba abo abaayolekaga ngu emitima yabo yahindukire bakaba bambazire engoye z’ediini zonka ezabisa obwinazi bw’emitima emibi. Abamu bakarebeka nk’abahindukire n’amazima, kandi eki kikabaha obusobozi bw’okubinga abantu ba Ruhanga; baitu kakuba emitima yabo erozibwe, bakaba nibaroreka nk’eyirabire nk’oku yabire eri.

GSAM 227.3Hanyuma akagira ati: “Maraika owali nagenda nanye akangambira kureba obusaasi bw’omwoyo ahabw’abantu abanyabyaha nk’oku bwakorwaga ira. Nkareeba, baitu tindaburora; habwokuba obwire bw’obujunwa bwabo buhwire.”20

GSAM 228.1Bakagamba ngu okworekwa oku kwali nikwegesa ngu hakaba hatakyali kisa ky’abantu abanyabyaha, baitu nitubuuza tuti, Ekyo kikaba nikisoboka kita kandi akaba arwanisize enyegesa egi kuruga omu bwire Joseph Turner yayegeseze omu kasumi k’omwaka akahondera obwire bw’embeho omu 1845, kandi akaba ayeyongereire kukora n’amaani ahabw’okuhinduka n’obujunwa bw’abantu abanyabyaha?

GSAM 228.2Omu Kyongera ha Byahweirwe n’Okworekwa, ekyahandiikirwe omu 1854, Muka White agamba ati, “Empindahinduka ‘ez’ebisuba’ eziyogereirwaho zirirozibwa gye kukira hati. Okworekwa oku kukwata muno aha abo abaahuliire kandi bakanga omusana gw’inyegesa y’okwija kwa kabiri. Baahebwa omu bubingwa bw’amaani. Abo tibaritunga ‘obusaasi bw’omwoyo ahabw’abantu abanyabyaha’ nk’oku baakoraga ira.”21

GSAM 228.3Abarwanizi bagamba ngu bamanyire bingi kukira Muka White ebyali nibirebwa omu kworekwa oku kukira oku yamanyire. Leka tukusese akanya omu kukikwata hamu n’enyegesa yabo; n’eky’okurorraho, ngu akaba nareba enkyara y’abantu abanyabyaha omu kiikaro ky’abatebezi b’empindahinduka. Nahabwekyo akarora abantu abanyabyaha kusherura “obusaasi bw’omwoyo ahabw’abantu abanyabyaha, baitu ataruboramu.” N’oha orazire azoora obusaasi bw’omwoyo ahabw’abantu abanyabyaha arorere abantu abanyabyaha bonka? Baitu nitwebuza tuti, abantu abarukugambwaho omu buhamya obw’ahaiguru, abaali nibakozesa amaani g’abantu n’enkora ya Mesmer kwegondeza abantu, bakabyeta omurimo gw’Omwoyo wa Ruhanga, bo bakaba bata? Abarwanizi baine obwetegeki bw’okwikiriza ngu abatebezi b’empindahinduka abo bakaba bantu abarukwera kandi nibatunga abantu abahinduka n’amazima, kandi obu bakaba nibenda muno kwoleka ngu Muka White yayegeseze enyegesa y’orwigi orufungirwe muno?

GSAM 228.4Nikirebeka gye hali buli mutima ogutarukubaganiza ngu abantu abaayogerwaho omu nsonga egi nibo baayolekaga ngu baine obusaasi bunu bw’omwoyo, kandi omu bwire bumwe bakaba bangire omusana n’amazima, nibakozesa enkora ya Mesmer kwegondeza abantu. Abantu nka abo bakaba batasobora kuba n’obusaasi bw’omwoyo obw’amazima ahabw’abantu abanyabyaha, habwokuba bo boonyini bakaba bari hansi y’okucwerwa omusango; habwokuba “obwire bw’obujunwa bwabo [bo boonyini] buhwire.”

GSAM 229.1Kuruga omu kworekwa kwa Muka White okwahaireirwe aha 24 Maaci 1849, abantu abamu bagezaho kuhayo omusingi ngu kwali nikwegesa ngu hakaba hatakyali kisa ky’abantu abanyabyaha; baitu twamaze kwoleka ngu omu 1845, omu Paris, Maine, yayegeseze ngu haroho kisa hali boona abataangire omusana n’amazima n’okumanya kandi n’okwetegereza. Omu kworekwa okuyaheirwe omu kiikaro nikyo kimu omu 1846, kikayoleka ngu Mukama akaba aine “abantu omu makanisa abataangire amazima.” Hali abo abaayehurire omu mulingo ogundi hakahairwa okuhanwa, nikigambwa ngu bamaraika ba Ruhanga bakaba nibaija kukorera abantu nka abo, kandi obu baakora omurimo ogwo, abo abaali babajunaana bakaba nibaija kusigara aheru.

GSAM 229.2Kandi omu Apuli 1848, Omukuru White na mukazi we bakaba nibakora omurimo omu Rocky Hill, Conn., ahabw’okuhindura abantu abanyabyaha. Ebi byona nibihamya ngu okworekwa okwahaireirwe aha 24 Maaci 1849 kurikigana n’okwahaireirwe omu Paris, Maine, omu 1846, kandi n’omulingo abaheereza ba Ruhanga abo baahonderemu omu Apuli 1848.

GSAM 229Omutebezi w’Empindahinduka y’Ebisuba Yasingurwa

GSAM 229.3Okworekwa oku kukabanza kucaapwa omu Connecticut omu 1849. Omugabura akaba nakora n’amaani muno omu kiikaro eki kusherura abantu abahinduka, kandi akaba naayeta ngu aine ekiconco ky’endimi. Akaba naayetaaga kutunga obusobozi hali akagamba kakye k’abakuumi ba Sabiti omu Rocky Hill. Omu bantu abo akayetaga omwe “omurukwera ow’omwendo wa Mukama.” Omu maisho ge Muka White akatunga okworekwa okwayolekaga obusikisiki bw’omurimo gwe, kandi ngu “omurukwera we ow’omwendo” akaba nakora omuhanda ogutarukugana n’ekiragiro kya mushanju. Omukazi onu “omurukwera” akanga ekijunaana, kandi omugabura yakora okugamba okw’amaani, naasherura okusaasirwa ahabw’ “omurukwera ow’omwendo wa Mukama omworo,” nk’oku yamwetaga. Omu kiro ekyahonderire, omukazi omuto onu akwatwa endwara y’omu nda y’ekolera, kandi yayehurra ngu naija kufa. Akatuma Muka White, kandi yayatura ngu ebyali bimwolekirwe bikaba biri by’amazima; ngu akaba aine omusango gw’ekintu Muka White yamugambire. Nahabwekyo omukozi w’ebisuba akaremerwa kubinga akagamba ako, kandi omulingo gw’omurimo gwe gwabikwatwa, ekyahwese omurimo gwe omu kiikaro eki ahonaaho.

GSAM 230Omutebezi w’Empindahinduka y’Ebisuba Oundi omu Oswego, N.Y.

GSAM 230.1Nk’eky’okurorraho ekindi eky’omusingi ogwateirweho omu buhamya obw’ahaiguru, kandi n’okwoleka oku Omukuru White na mukazi we baayongiire kukora omurimo omu 1849-50 ahabw’okuhindura abantu abanyabyaha, turaaha ebintu binu ebi Elias Goodwin n’abandi ba memba b’ekanisa abaabandize omu Oswego, omu isaza lya New York, baangambire:—

GSAM 230.2Omu bwire obwo (1849) omu kiikaro eki hakaba haroho omusaija omuto owaayetwaga Hiram Patch. Akaba aine omukazi omuto ou baali nibenda kugaitwa, kandi hanyuma bakagaitwa. Bakaba batakahindukire, baitu bakaba nibagenda omu biterane ebyakorwa Omukuru White na mukazi we, kandi bakaba kumpi kwikiriza kuba Bakristo. Omu bwire obu empindahinduka yatandika omu limwe ha makanisa g’omu Oswego, etatandikiibwe abagabura kureka memba w’ekanisa ow’akitiinwa, omubiki wa sente z’ekitundu. Omusaija onu akarebeka aine obwetegeki bwingi, kandi yayeta ngu aine obusaasi obwingi ahabw’abantu abanyabyaha. Akaba naakamura emikono ye obu yasabaga ahabw’abatahindukire, kandi akarebeka nk’ari omu busasi bwingi muno ahabw’enyikara yabo eyahwerekeriire.

GSAM 230.3Musaija Patch n’omukazi omuto ou baali nibenda kugaitwa bakagenda omu biterane eby’empindahinduka, kandi bakaba batamanyire omulingo gw’okucwamu. Bakaba bariyo omu kimu kyabyo obu Muka White yatunga okworekwa, omu kworekwa oku yayorekwa Hosea 5:6-7, aharukugamba eti, “Baligenda n’entaama zaabo n’ente zaabo kusherura Mukama; baitu tibarimubona; habwokuba abaihireho. Bakakora obugambanyi hali Mukama; habwokuba bazaire abaana b’abanyamahanga: hati omwezi gulibamira bo n’ebintu byabo.” Akayolekwa ngu abo abaali nibwebembera empindahinduka egi bakaba batari kurungi na Ruhanga, kandi ngu bakaba bataine busaasi bw’omwoyo obw’amazima ahabw’abantu abanyabyaha.

GSAM 231Obunabbi bw’Okuremererwa

GSAM 231.1Hanyuma akagambira Musaija Patch ati, “Nkagambirwa kukugambira ngu omu nsonga enu ebigambo by’ekyahandiikirwe birihikiiriza omu buryo bwabyo. Lindira omwezi gumwe, kandi iwe wenka orimanya embara y’abantu abakora empindahinduka egi, kandi abayeeta ngu baine obusaasi obwingi muno ahabw’abantu abanyabyaha.” Musaija Patch akagarukamu ati, “Ndirilindira.”

GSAM 231.2Omu wiiki ibiri kuruga okworekwa okuyaheirwe, omubiki ow’ayogerwaho, owaba ayetaga ngu aine obusaasi bw’omwoyo ahabw’abantu abanyabyaha, omu busasi bwe bw’okwefubamya akacweka omusiha gw’amaraso omu nda, kandi yatwarwa aha kitanda ahabw’okufeerwa amaraso. Eby’omurimo gw’obubiki bikateekwa kwetwazibwa omukungu w’ekitundu, ayarorere hamu n’omukonyezi omwe omubare ogw’amaani ogwaba gwetaagwa omu kitabo ky’omubiki, hanyuma babara sente batakakwatiireho murimo, kandi, reeba, hakaba haburamu sente $1,000 ezirikwingana kimwe.

GSAM 231.3Hali omukungu w’ekitundu n’omukonyezi kikabarebeka nk’ekitasoboka ngu omusaija owaba aine obwetegeki bwingi omu mpindahinduka akaba aine omusango gw’okutwara sente. Bakatekereza ngu akaba azimarisize, kandi yayebwa kuzihandiika omu kitabo; nari akaba aziterekire omu banka, baitu zikaba zitagaragire omu muhendo ogw’omu kabati k’oburinzi. Omu buli mulingo, bakaba baine kumusaba ensoborora erikumara, baitu bakaba baine kukikora n’obwegendereza; habwokuba kakuba yaba aine sente, akaba naija kuteekateeka kuzikweka. Nahabwekyo bakategeka ngu omwe agenda omu maisho akeekweka omu kisheija enyuma y’enju, arinde orwigi rw’enyuma kakuba hagira ekikorwa, kandi omukungu w’ekitundu ataahere omu rwigi rw’omu maisho. Obu omukungu w’ekitundu yahiika ha nju kandi ataaha omu rwigi rw’omu maisho, akarora engoye z’omukazi obw’azaga omu rwigi rw’enyuma. Omusaija owali omu kisheija akarora omukazi agenda juba ha rubura rw’omuzira, acanga orwina omu muzira, atamu kintu, akakibikaho omuzira, kandi agaruka omu nju.

GSAM 232.1Omukungu w’ekitundu akagenda aha kitanda ky’omubiki, kandi hanyuma y’okumubuuza enkyara y’obwomeezi, yamanyisa obuzibu obwali omu ofiisi, naagira ngu naabaasa kusoborora. Omusaija, arugire muno omu mutima, yayimusa omukono gwe haiguru, naayeta Ruhanga kuba omujurizi, yagamba ngu ataamanyire kintu kyona aha sente. Omu kanya ako mukazi we yaingira, yabuuza ekyali kibaire n’ensonga ahabwaki iba akaba aine obwoba bwingi. Omusaija yamugarukamu ati, “Nibatekereza ngu nitwine sente zabo.” Omukazi nawe yayimusa emikono ye omu mulingo nigwo gumwe, yayeta Ruhanga kuba omujurizi ngu bakaba bataine sente, kandi ngu batamanyire kintu kyona aha zo. Akaba akamariiriza ebigambo ebi, omukonyezi ayahutire kuruga omu kiikaro kye eky’okwekamu agenda ha rubura rw’omuzira obu yaingira omu nju, yaingira omu kigambo ati, “Mukyara, eki niki? Nakureeba noruga omu nju n’obwangu, n’otamu eki omu rubura rw’omuzira, kandi aha haroho ensaho ya sente ezabura, eriko akamanyiso ka $1,000.”

GSAM 232.2Nk’oku kyabaire nikiteekwa kubaho, empindahinduka egi ekagwa ahonaaho. Musaija Patch n’omukazi omuto ou baali nibenda kugaitwa, hanyuma y’okumanya embara y’owali nawebembera empindahinduka, bakacwamu kuba ahabw’amazima, kandi begaita n’Abadventista b’ekiro kya mushanju, omu kanisa egi bakagumamu bari memba abesigwa kuhika aha kiro ky’okufa kwabo.

GSAM 232.3Okworekwa oku, nk’oku kuroroka gye, kukahairwa ahabw’obukonyezi n’obujunwa bw’abantu abatahindukire, kandi kwarugamu okuhinduka kw’abantu abanyabyaha, kandi omurimo gwako ogw’ahonaaho gukaba guri aha bantu abaali banyabyaha kandi bakangwa Mukama ahabw’obugobya bwabo. Bakaba “bakozere obugambanyi hali Mukama;” nibayeeta ngu baine obusaasi obwingi ahabw’abantu abanyabyaha, baitu bakazara “abaana b’abanyamahanga.”

GSAM 232Omukozi Omugobya omu Camden, N.Y.

GSAM 232.4Omu biikaro ebindi Omukuru na Muka White baiziremu omu biro by’embeho ebya 1849-50 hakaba harimu Camden, N.Y., ekibuga ekyari mayiro nka makumi ana kuruga Oswego, ahu baali bakyaikara. Ahakiterane eki Muka White agamba ati:

GSAM 232.4“Ntakaizire, nkayorekwa akagamba kakye akaali nikweta amazima omu kiikaro eki, kandi hagati yabo nkareebamu omukazi owaba naayeta ngu aine obwesigwa bwingi, baitu akaba ari mugobya kandi naabingisa abantu ba Ruhanga.”22

GSAM 233.1Omu Janwari 1884, obu nakoraga omurimo omu eihanga rya New York, nkahurra ebintu binu kuruga hali Musaija Preston, ayali naikara Camden omu bwire bw’ekonferensi ey’ayogerwaho, kandi Omukuru White na mukazi we baikaraga omu nju ye omu kiterane:—

GSAM 233.2“Omukazi onu yayegeseza enshonga y’okweza omubiri n’emitima omu mulingo ogw’amaani muno, naagira ngu haroho nyikara y’obuhikirire ey’omuntu asobora kuhikamu, kandi omu nyikara egi akaba naabaasa kuba haiguru y’ebiragiro bya Ruhanga; kandi yayeta ngu akaba ahikire omu nyikara eyo. Nenyegesa egi y’obukwera akaba naatabura emitima ya bamwe omu bantu baitu omu Camden. Munyanya itwe White akayorekwa ngu n’obu omukazi onu yayetaga obukwera bwe, omutima gwe gukaba guri mwirabire omu byaha, kandi omu bwomeezi akaba mubi.”

GSAM 233.3“Obu twali omu kiikaro eki, Munyanya itwe White yaheebwa okworekwa okundi, omu maisho g’omukazi onu, owali naayoleka nk’aine obusaasi bwingi ahabw’abantu abatahindukire; baitu Munyanya itwe White yamugambira ngu butali busaasi bw’omwoyo obw’amazima ahabw’abantu abanyabyaha, habwokuba omulingo gw’obwomeezi bwe gwali gutamwemerera kurungi omu maisho ga Ruhanga. ‘Nahabwekyo,’ Musaija Preston yagamba, ‘ekyeyeta okworekwa kwa Camden kikakwata muno kandi kimwe aha nsonga y’omukazi onu, tikyakwata aha nyikara y’abantu abanyabyaha boona, kandi nikwo twakitegeire omu bwire obwo.’”

GSAM 233.4Muka White amaze kugamba okworekwa kwe, omukazi akayimuka, yagamba ati, “Ruhanga amanyire omutima gwange, kandi kakuba mwakagureba, mwakazorire ngu murungi kandi murongoofu.” Nahabwekyo okuterana kwahwa. Baitu hatakahwire bwire bwingi, omukazi akwatwa endwara y’amaani, yayehurra ngu nafa. Akagamba ati, “Nsemeriire kurora Munyanya itwe White; nyine ekintu ky’okumwaturira. Nkagambira ngu ndi mukazi murungi, ndi murongoofu. Tikwo kiri. Ndi mukazi mubi. Omusaija ou nikaikarana nawe tali iba. Nkareka iba murungi omu England n’omwana omwe, nahunga n’omusaija onu. Tituragaitwa. Nkaba ninyeta ngu ndi musaho, kandi nkaba nintunda edagala eryo nahamire omu kooti ngu lyantwaraga doola 1 buli butebe, baitu lyantwaraga sente ikumi na ibiri zonka. Kandi nahamire ngu ente ei twagulize omusaija omworo yatutwaraga $30, kandi yatutwaraga $20 zonka.”23

GSAM 234.1Ebigambo bya Muka White ebikwatiraine n’ “obusaasi bw’omwoyo ahabw’abantu abanyabyaha” nibikwata aha abeeyetesa abo abagobya, tikukwata aha banyabyaha boona. Obu turora ebintu ebyahairwe ahaiguru, nibyoleka ngu enyegesa y’ “hatakyali kisa” ky’abantu abanyabyaha ekacwerwa omusango kuruga omu ntandikwa y’okwegesebwa kwayo omu kasumi k’omwaka akahondera obwire bw’embeho omu 1845; kandi ngu Muka White akakozesa n’amaani kuhindura abantu abanyabyaha kuruga obwire obwo bwona, n’oha arikiriza ngu omu 1851, obu omurimo gwe ogweteirwe Ebyahweirwe n’Okworekwa gwahandiikwa, akaba namanyisa ngu hakaba hariho “obujunwa obutakiriho bw’abantu abanyabyaha”?

GSAM 234Omusaija w’Enyegesa ya ‘Hatakyali Kisa’

GSAM 234.2N’obu kyabaire kiri omu 1848, hakaba hakyaroho omuntu omu hanu n’ahanu ayakwata ngu hakaba hatakyali kisa ky’abantu abanyabyaha. Baitu abo bakaba batari Badventista b’ekiro kya mushanju. Omwe w’ekicweka eki, ayayetwaga Sweet, akaba naikara omu kibuga kya Rochester, N.Y. Nyuma y’akanya kakye kuruga nkakora okwetwara kwange omu diini omu bantu boona, nkabatizibwa hagati y’Abadventista b’orunaku rw’okubanza, nkagenda omu kiterane ky’omu hema omu Canandaigua, N.Y., ekyali nikwebemberwa Abakuru J. C. Bywater na Geo. W. Burnham. Omusaija onu Sweet akaba ariho, kandi yayoleka okugurukyaguruka okw’amaani aha mazima g’obumanyiso bwange bw’ediini, habwokuba “akatekereza ngu hati kikaba kitasoboka abantu abanyabyaha kuhinduka.”

Notes

  1. Matayo 25:10. ↩
  2. Luka 12:35, 36. ↩
  3. Ebihandiiko eby’Okubanza, orup. 55. ↩
  4. Okusuku’rwa 11:19. ↩
  5. Okusuku’rwa 3:3. ↩
  6. Okusuku’rwa 3:11. ↩
  7. Okusuku’rwa 3:7, 8. ↩
  8. 1 Abakolinso 16:9. ↩
  9. 2 Abakolinso 2:12, 13. ↩
  10. Abakolosai 4:2, 3. ↩
  11. Advent Herald, ebiro 11 eby’omwezi gwa 12, 1844. ↩
  12. Circleville, Ohio, Ekirora Hare eky’Ediini, 1844. ↩
  13. Muka E. G. White, omu Advent Review, ebiro 20 eby’omwezi gwa 11, 1883. ↩
  14. Ebyagambirwe Omukuru Himes ha mirimo omu Maine, omu Morning Watch, Orubuga rwa New York, ebiro 6 eby’omwezi gwa 6, 1845. ↩
  15. Omwoyo gw’obunabi, ekitabu 4, emp. 268, 271. ↩
  16. Ebbaruha ya J. N. Andrews, omwezi gwa 9, 1874. ↩
  17. Ebbaruha ya Muka Truesdail ey’ebiro 17 eby’omwezi gwa 8, 1875. ↩
  18. Ebbaruha ya Muka Truesdail ey’ebiro 27 eby’omwezi gwa 1, 1891. ↩
  19. Ebbaruha ya Ira Abbey, omwezi gwa 3, 1885, eyajuliziibwe omu Review and Herald ey’ebiro 7 eby’omwezi gwa 4, 1885. ↩
  20. Eby’okubanza, p. 45. ↩
  21. Rora ensoborora omu Eby’okubanza, p. 45. ↩
  22. Ebikwatiraine n’Obwomeezi bwa Ellen G. White, p. 129. ↩
  23. Amakuru agaheirwe Musaija Preston aha kiterane kya Camden gahamya ebigambo ebiri omu Bikwatiraine n’Obwomeezi bwa Ellen G. White, pp. 129-130, kandi gaha ebyongera ebitali omu kitabu eki. ↩

Note

Back