Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
16 / 31
16 / 31

Esuura ya 13 — Obumanyiso bw’Okwebemberwa Ruhanga

John Norton Loughborough

GSAM 198.1“Ruhanga akagezaho kugenda akatwara ihanga kuruga hagati y’ihanga erindi, n’amagezo, n’obumanyiso, n’ebyamahano, n’obulemu, n’omukono gw’amaani, n’omukono ogwarambwire, n’obutiini bwingi, nk’ebyo byona Mukama Ruhanga waawe yakukorereire omu Misiri omu maisho gaawe? Kuri iwe nikyo kyakwolekwa, nukwo omanye ngu Mukama niwe Ruhanga; busaho ondi atali we.”1

GSAM 198.2Nukwo Mukama yakorereire omu kutwara abantu kuruga hagati y’ihanga ry’abapagani, nukwo abebembere abatware ahantu arikubaasa kubagambiramu ebiragiro bye, kandi ahantu arikubaasa kubiha ebihandiikirwe omu mabapa g’amabaare. Ebyamahano ebi tibyakorwanga kusemeza okwegomba kwabo okw’okumanya ebintu; kureka nukwo bamanye buzima ngu ogwo “yakozire ebintu bikuru omu Misiri; ebikorwa by’ebyamahano omu nsi ya Hamu, n’ebintu by’entiinisa aha Nyanja Itukura,”2 kandi akabagambira arikuruga hagati y’omuriro n’omwotsi gw’oku mutwe gwa Sinai ogwabaire gwaka, akaba atari ondi kureka Ruhanga ohuriire kandi ow’amazima, Omuhangi w’ebintu byona.

GSAM 198Okukyetwa kwa Musa Kuruga omu Kishaka Ekirikwaka

GSAM 198.3Musa wenka akaba atarikubaasa kureetera Abaisraeli kuruga omu Misiri arikubagamba ati, “Obu naaba nindunda entama omu irungu, nkaba nimbatekateka nimbasaasira omu bunyage bwanyu, kandi hati naizire kubatwara kuruga omu Misiri, nk’oku naagezaho kukora obu naita Omumisiri omu bwire naaba nkiri haihi kwiruka nkagenda omu nsi ya Midiyani.”

GSAM 199.1Kikaba nikyetagisa ekishaka ekikaba nikyaka kitarikwotsya, n’ijwi eririkwahurika riruga hagati y’ennimi z’omuriro, kukwikiriza na Musa ngu niwe owaabaire aine “kugenda akatwara abantu kuruga omu Misiri.” Omu buryo obu bw’ebyamahano niho yaahairwe omurimo gwe, n’okwetwa kwe okw’ahaiguru kandi okurikwera, okwabaire nikwija, obu kwamanyisiibwe, ahonaaho kukwata ebitekerezo bya bene waabo, kandi kubategurira ebirikwija kuba hare, kandi nikwo kikabatwara kwikiriza Musa, ahansi ya Ruhanga, nk’omwebembezi waabo.

GSAM 199.2Obu harabaireho obwire bwona kuruga Omujuni azookire obu abakuriki be abajwahire kandi abaihiremu amaani baabaire nibetaga kuhumurizibwa n’okuba hafi kwe n’ebigambo bye eby’okubagaruramu amaani, akaba nugwo bwire obu bamwe aha bakwikiriza abajwahire kandi abahigwa baabaire bakyagumire omu kwikiriza okutasimaguka bwanyima y’“obwogo bw’omu itumbi ry’ekiro” okw’omwaka 1844; kandi obwaraaba haroho obwire bwona Ruhanga obu yagambiire butereezi emyoyo ejwahire omu mbabazi ze, kikaba nikireebeka ngu buzima bwakubaire obwire nk’obwo, n’abantu nk’abo.

GSAM 199Okuba Hafi kwa Mukama Kukaraganizibwa

GSAM 199.3Ogu ataine bugarukiro omu mihanda n’oburyo bw’okukoramu, kandi owataire ebiconco by’Omwoyo omu Ekanisa ye “obu yaayambukire ahaiguru,”3 akaraganiza kuba n’abakuriki be omu kubuurira enjiri, “n’okuhika aha mperu y’ensi.”

GSAM 199.4Omu nzira yoona Mukama abaire ayeteekateekire kworeka amaani ge n’ebiconco bye hamwe n’abo abamushakire n’omutima gwona. Tiyagira ati obu yaabaire naaha omurimo gw’okubuurira enjiri, “Obumanyiso obu nibuza kukurata abakiriza: omu iziina ryange nibaija kubinga emizimu; nibaija kugamba n’endimi nsya; nibaija kukwata enjoka; kandi baanywa ekintu kyona eky’oburofa, tikiribahemya; nibaija kuta emikono aha barwaire, kandi nibaija kupona”?4

GSAM 199Ebiconco by’Omwoyo Omu Bwire bw’Okugarurwamu

GSAM 199.5Hakaba haroho okworekwa kw’amaani ga Mukama okw’ebyamahano n’okworekwa kw’ekiconco ky’obunabi omu kugarurwamu okw’ekyasa kya ikumi na mukaaga, n’omu bwire bwakuratsireho. D’Aubigné naagamba aha bunabi bwa John Huss. Charles Buck, omu kitabu kye Religious Anecdotes, naagamba aha bunabi bwa George Wishart omu 1546. John Wesley, omu bihandiiko bye, naagamba aha bunabi bwa Jonathan Pyrah n’okuhikirira kwabwo. Omukuru J. B. Finley, omu byafaayo bye, naagamba aha kworekwa okw’ekitiinisa n’okukiza omu mubiri gwe omu bwire bw’omweshyura gwa 1842. Ekihandiiko The Christian Advocate (ky’Abametodisti) kikahandiika amakuru marungi aha kworekwa okw’ekitiinisa n’ebyarugiremu, nk’oku byahairwe omujanjabi Bond, w’Ekanisa egi, omu buheereza bwe. Ebi bikaba bimanyiso aha bantu abashaka Mukama n’obwebundaazi, ngu akaba atahindukire, kandi ngu akaba akyagamba n’abantu be arikuraba omu kiconco ky’obunabi.

GSAM 200Ekanisa y’Abasigaireho Ebaine Omwoyo gw’Obunabi

GSAM 200.1Hariho ebigambo by’Orugyenderwa ebirikwetegerezibwa omu Byahandiikirwe ngu Mukama naija kworeka ebiconco by’Omwoyo gwe omu buryo bw’enjawulo, kandi munonga ekiconco ky’obunabi, omu bantu abaraabe balindirire okwija kwe. Ekyahandiikirwe ky’okubanza eki turikwenda kuta aha mutima kiri omu baruha y’Abakorinto, kandi kigamba kiti: “Nimpongyera Ruhanga wangye obwire bwona ahabwaimwe, ahabw’embabazi za Ruhanga ezi mwahairwe omuri Kristo Yesu; ahakuba omuri byona mwarugiremu obuguda omuriwe, omu kugamba kwona n’omu kumanya kwona; nk’oku obuhamya bwa Kristo bwagumisiibwe omuriimwe: nukwo mutabe enyima omu kiconco kyona; nimulindira okwija kwa Mukama waitu Yesu Kristo; kandi naija kubagumya okuhika aha mperu, nukwo mutaabe n’eky’okunengwa omu izooba rya Mukama waitu Yesu Kristo.”5

GSAM 200.2Omu kitabo ky’okworekwa tusomamu aha “abasigaireho”—Ekanisa y’enjiri ey’aha mperu: “Ekijoka kikagira ekiniga n’omukazi [ekanisa], kyagenda kurwana n’abasigaireho b’oruzaaro rwe, abarikworobera ebiragiro bya Ruhanga, kandi abaine obuhamya bwa Yesu Kristo.”6 Nituza kubuuza tuti, “obuhamya bwa Yesu” niki, obu Ekanisa y’aha mperu eriba nabwo, kandi obu, omu kugumibwa kwabwo, buraategekye omuhanda gw’okworekwa kw’ebiconco by’Omwoyo byona? Aha kibuzo eki nitubona eky’okugarukamu omu buhamya bwamaraika owagambire na Yohaana aha kizinga kya Patimo: “Nainkaga aha maguru ge kumuramya. Yaangambira ati, Otakikora; ndi muheereza hamu naiwe kandi na bagenzi baawe abaine obuhamya bwa Yesu: ramya Ruhanga; ahakuba obuhamya bwa Yesu ni Omwoyo gw’obunabi.”7

GSAM 201.1Okumanyisa oku maraika yaahaire nikwoleka ngu “Omwoyo gw’obunabi” ogurikworekwa omu Ekanisa erindiriire Kristo niwo gutegura omuhanda gw’ebiconco byona, kandi ngu orwani rikorwa aha Ekanisa y’abasigaireho ahabw’okuba eribaine ekiconco eki hagati yaabo.

GSAM 201Obuhamya bwa Paulo aha Biconco

GSAM 201.2Baruha ya Paulo aha Batesalonika neyoreka ngu izooba rya Mukama—izooba ry’aha mperu ery’okuteeka omu nkora ebifubiro eby’emishaango—riija aha bantu bangi “nk’omusuma omu kiro”; kureka tikiraba aha baana ba Mukama abesigwa, ahakuba nibo “baana b’omusana, n’abaana b’izooba.” Omu biragiro bye aha bantu abo abarikurinda naagira ati, “Mutazimya Omwoyo. Mutagaya bunabi. Mwegeze ebintu byona; mukwate kimwe ekirungi.”8

GSAM 201.3Aha kigambo ky’Orugurika propheteias, ekihindwirwe ngu bunabi, Greenfield, omu kitabo ky’amakuru g’Orugurika kye, naagira ati, “Okukora ekiconco ky’obunabi, omu makuru aga, 1 Abatesalonika 5:20.” N’ebitabo by’endimi bya Parkhurst, Robinson, na Liddell na Scott nibyikirizana na eki. N’ahabw’ekyo, obu ni obuhamya bworobi ngu ekiconco ky’obunabi eky’amazima kiriba n’Ekanisa erindiriire okwija kwa kabiri kwa Kristo. Ekiragiro tikiri kya kugaya ekiconco, kureka kya kukigeza; kandi bwamala kubonamu okworekwa okurungi, “mukikwate kimwe.”9

GSAM 201Okuhikirizibwa kw’Okuraganiza

GSAM 201.4Twamanya ira oku Mukama yatandikire kworeka ekiconco ky’obunabi omu kubuurira obutumwa bwa maraika wa mbere n’obwa maraika wa kabiri. Ekiconco eki kyeyongire kweyoreka munonga bwanyima y’okuhwaho kw’ebiro 2300. Mukama akatoorana omukozi we wenka ahabw’ekigendererwa eki, aratoorana nk’omukwenda we omuntu owaahaireyo byona ahabwe, kandi obwomeezi bwe bwabaire buri omu bintu eby’akabi, “omuceke okukira abaceke boona.”10 Omu mezi abiri bwanyima y’okuhinguraho kw’obwire obwo, omwisiki Ellen G. Harmon, owa Portland, Maine, omu bwire obwo aine emyaka nka ikumi na mushanju yonka, yatandikire kutunga okworekwa kuruga ahari Mukama.

GSAM 202.1Nk’oku naabaire nfuna omugisha gw’okugamba n’abantu abaabaire bakiriho Portland omu bwire bw’okworekwa okw’okubanza, kandi nkaba nimmanya Muka Haines, omu nju ye omwisiki Harmon yaabaire aine okworekwa kwe okw’okubanza, ninyija kugamba aha byabaireho nk’oku abantu abo baabimpairire.

GSAM 202.2Omu bwire obwo omwisiki Harmon akaba ari omu mbeera y’obwomeezi embi munonga. Omu sande nyingi akaba naabaasa kugamba n’ahansi y’okwongorera kwonka. Omukugu w’obujanjabi akaba acwire ngu oburwaire bwe bukaba buli obw’ebihaha oburukumazamu omubiri amaani, oburumu n’okuzimba habw’amaizi kwesoroza omu mubiri. Akagira ngu ekihaha kye eky’iburyo kikaba kyashenyekire, kandi eky’ibumoso kikaba kirwire munonga, n’omutima gwe gubaire gutaine maani. Akagira ngu akaba atarikwikiriza ngu naija kuhangaara obwire buraingwa, kandi ngu akaba naabaasa kufa obwire bwona. Kikaba nikimugumira munonga kuhumeka yaaba abyamire omu kitanda. Omu kiro akaba ahumura arateirwe emikago omu kitanda, ari nk’owashutamire. Okukorora okwa bwire bwingi n’okuruka amaraso kuruga omu bihaha kikaba kimaririize munonga amaani g’omubiri gwe.

GSAM 202Okworekwa kwa omwisiki Harmon okw’Okubanza

GSAM 202.3Omu bwire obu yaabaire aine okworekwa kwe okw’okubanza akaba ari omu nju ya Muka Haines. Kikaba kiri omu kasheeshe, kandi baabaire bari omu kuramya kw’eka. Hakaba hari abantu bataano, boona banyanya omu kwikiriza. Abandi bakaba bamazire kusaba, kandi omwisiki Harmon akaba nasaba n’omu bwongorera, obu amaani ga Ruhanga gaizire aha buryo bw’ebyamahano, gaakora aha boona abaabaire bariho omu mulingo ogurukureebeka kurungi, kandi omu kanya kamwe yaahuruka omu byabaire nibibaho bimwetororiire—yaabaire ari omu kworekwa.

GSAM 202.4Omu kuramya okwakuratsireho yatebekaniize abakiriza b’omu Portland ebyabaire bimwolekirwe. Bakaba baine obwesige bwona ngu byarugire ahari Mukama. Omu bwire obwo hakaba hari nka bantu makumi mukaaga omu Portland abaabyikirizaga nk’omurimo gwa Mukama. Hakaba hariho amaani agaabaire gakuratira okworekwa, kandi n’okugamba aha kworekwa, agaabaire garikubaasa kuruga ahari Ruhanga wenka. Omutima gw’okwetegereza enyungu z’ebiro n’ebiro gukaba guri ahariwe obwire bwona, kandi akaba naareebeka ajwiremu kutiina okutarikwigambwa, ngu omuntu muto kandi omunaku nk’uwe akomerwe kuba ekikozesibwa Mukama eki yaabaire naija kurabamu kuha abantu be omusana. Akagamba ngu obu yaabaire ari omu kworekwa akaba naareebeka ahwireirwe bamaraika abamurika omu bikomera by’omu iguru, ahantu byona biri okushemererwa n’obusingye, kandi ngu kikaba kiri okuhinduka okw’obusaasi kugaruka kusisimuka akareeba amazima g’obwomeezi obu obw’ensi agatarukumaramu omutima.

GSAM 203Amakuru Makuru g’Okworekwa okw’Okubanza

GSAM 203.1Amakuru makye agaakuratira aha kworekwa kwe okw’okubanza, nk’oku yaagambire abakiriza b’omu Portland, nigaija kutuha okwetegyereza aha ngeri y’obworekwa bwe bwona:—

GSAM 203.2“Obu naabaire nsaba, amaani ga Ruhanga gakaizire ahari nyowe nk’oku ntakabaire nkiyahurira. Nkaba ninswekerwa omusana, kandi ninyimuka nkagenda ahaiguru n’ahaiguru kuruga aha nsi. Nkahinduka kureeba Abadventista omu nsi, kwonka tinkababona, obu ijwi ryaangambire riti, ‘Garuka orebe, kandi orebe ahaiguru kakye.’ Aha nimwo naimutsire amaisho, nareeba omuhanda mugororoki kandi mufunda, ogwateirwe ahaiguru munonga y’ensi. Aha muhanda ogwo Abadventista bakaba nibagenda omu rubuga, orwabaire ruri aha mperu y’omuhanda. Bakaba baine omusana gwaka gwateirwe enyima yaabo aha ntandikwa y’omuhanda, ogwabaire maraika yangambire ngu n’“obwogo bw’omu itumbi ry’ekiro.” Omusana ogwo gwamurika omu muhanda gwona, gupha amaguru gaabo omusana, nukwo bareme kutabaagwa. Kandi ku baabaire bakwata amaisho gaabo ahari Yesu, owabaire ari omu maisho gaabo, naabeebembere omu rubuga, bakaba bari omutekano. Kwonka omu bwire bukye bamwe bakajwa; bakagira ngu rubuga rukaba ruri hare munonga, kandi ngu bakaba bateekateekire kuruta kwingira omuri rwo ira. Yesu yaabaire naabagumya arirambura omukono gwe gw’iburyo ogw’ekitiinisa, kandi omu mukono gwe hakaruga omusana gwaka, gwazengazengyera aha Badventista, baayeta bati, Hallelujah! Abandi, omu bwangu, baayanga omusana ogwabaire guri enyima yaabo, baagira ngu ti Ruhanga owabaire abebembereire kuhika hare aho. Omusana ogwabaire guri enyima yaabo gwazima, amaguru gaabo gaasigara omu kiikuru kyona, baateerwa enkonge, baahindura amaisho gaabo kuruga aha kigendererwa, baaleka kurora Yesu, baagwa kuruga aha muhanda, baagwa omu nsi y’ekiro n’obubi eri ahansi. Bwanyima twahurira ijwi rya Ruhanga nk’amaizi mingi, eryatuha izooba n’obwire obu Yesu araije. Abajuni abahuriire bakamanya kandi baayetegyereza ijwi, kureka ababi baateekateeka ngu n’okubwatuka n’omutingano gw’ensi. Ruhanga ku yaagambire obwire, akatusukaho Omwoyo Orikwera, kandi amaisho gaitu gaatandika kwaka n’okumurika n’ekitiinisa kya Ruhanga, nk’aga Musa obu yaasirimukire kuruga aha Rushozi Sinai.”11

GSAM 204Okumanyisa Enyikara ya Muka White Omu Kworekwa

GSAM 204.1Mbere y’okugumizamu n’amakuru agarikwakya omutima aha kworekwa oku kw’Omwoyo gwa Ruhanga okw’ebyamahano, ninyija kugamba aha bimwe ebikwatiraine n’obworekwa. Omu kubanza nareeba Muka E. G. White (owabaire naayetwa omwisiki Harmon) omu Okwikumi, 1852. Eizooba eryo namureeba ari omu kworekwa okwamazire esaawa erikukira emwe. Kuruga obwo naafuna omugisha gw’okumureeba ari omu kworekwa emirundi nka makumi ataano. Naabaire nindinamu obu abakugu b’obujanjabi baamushwijuma ari omu mbeera egi, kandi ninkireeba nk’omugisha kuhayo obuhamya aha bi ndareebire kandi nimanya. Ninyesiga ngu amakuru g’ebintu ebyabaireho omu mbeera egi gatagwa ahansi ahabw’ebiteekateeko by’abantu abatakamureebaga omu mbeera nk’egi.

GSAM 204.2Obu aba naayingira omu kworekwa, ahaigura emirundi eshatu n’ijwi eririkushemererwa ati, “Ekitiinisa!” eryagaruka omururu, erya kabiri, munonga erya kashatu, ririkye kandi ririkusindika omutima okukira erya mbere, ijwi ririkwingana n’ery’omuntu ori hare naiwe, kandi arikuba naagenda kuhendera okuhurikwa. Omu sekondi nnya nari itaano naareebeka naagwa ahansi nk’omuntu owaazimire nari owaahwemu amaani; bwanyima naareebeka naajurwamu amangu amaani agarikukira g’abantu, obumwe naimuka aha maguru ge omu kanya kamwe kandi agyenda omu nju. Emirundi mingi emikono n’amaboko bigenda, arikworeka aha buryo nari aha bumosho nk’oku omutwe gwe gubanduka. Okugenda kunu kwona okw’emikono n’amaboko kukorwa omu mulingo ogurungi muno kandi ogw’obugonvu. Omukono nari oboko byona byaba biri omu mbeera ki, tihariho muntu orikubaasa kubigendesa. Amaisho ge gaburura obwire bwona, kureka tarikubwika; omutwe gwe guri ahaiguru, kandi naareeba ahaiguru, atari n’amaisho agarikureeba busha, kureka aine endamiro nungi, arikwahukanaho n’oku ari omu mbeera y’obwomeezi omu kuba naareeba n’amaani ekintu ekiri hare. Tarikuhumeka, kureka omutima gwe gukubita buterezi. Obuso bwe burungi, kandi eibara ry’obuso bwe riri ry’amabura nk’oku riba omu mbeera ye ey’obwire bwona.

GSAM 205Kwinganisa n’Okwa Danieli

GSAM 205.1Enyikara ye omu kuhumeeka, okuhwamu amaani, n’okugarurwamu amaani maraika wa Ruhanga obw’amukwataho, byona bihikirira gye n’ekyandikirwe nabii Danieli ha byamubaireho omu kworekwa, obw’agamba ati: Nikyo nasigara ndi nyenka, narora okworekwa kunu okukuru, kandi tihaabaho maani gansigairemu; habwokuba oburungi bwange bwahinduka obwosi omu mubiri gwange, kandi tinakwatiraga maani. Kandi omuheereza w’omukama wange nasobora ata kubaza n’omukama wange? Kandi nyowe, aho naho tihaabaho maani gansigairemu, kandi tihasigaire obuhumeeka omuli nyowe. Hanyuma hakija kandi omu owasa n’omuntu, yankwataho kandi yampa amaani, yangamba nti, Ai musaija arukundwa muno, otatiina; obusinge bube nawe; ba n’amaani, ego, ba n’amaani. Obw’amaze kumbaza, naragazibwa amaani, nangamba nti, Omukama wange abaze; habwokuba ompere amaani.12

GSAM 205OBUHAMYA BW’ABAROZERE

GSAM 205M. G. Kellogg, M.D

GSAM 205.2Kuhika ha nyikara ya Muka White obwali omu kworekwa, kiri kirungi kuleeta obuhamya bukye bw’abantu abarozere n’amaiso gaabu. Obw’okubanza buli bwa M. G. Kellogg, M.D., arukubaza ha kworekwa okw’okubanza okwamuheebwa omu Michigan, ekiro kya 29 Mai, 1853, ha kuterana okwabairwe omu Tyrone, ekitundu kya Livingston. Agamba ati:—

GSAM 206.1“Munyanya White akaba ali omu kworekwa okumara edakiika nka makumi abiri rundi kitundu ky’esaha. Obw’ayingiraga omu kworekwa, buli muntu ow’ali aho akaba nayehurra amaani n’okubaho kwa Ruhanga, kandi bamwe omuli itwe tukahurra Omwoyo wa Ruhanga naikaraho n’amaani. Tukaba tuli omu kusaba n’okuterana kwa bene itwe omu kasheeshe ka Sabiti nka saha ishatu. Mwene itwe White, taata wange, na Munyanya White bakaba basabire, kandi nanye nkaba nsaba omu bwire obwo. Hakaba hataraba okushemererwa kwona n’obukwesekere. Kwonka tukasaba Ruhanga n’amaani ngu ahe kuterana kunu omugisa gw’okubaho kwe, kandi ahe n’omurimo omu Michigan omugisa. Munyanya White obw’akora enduuru y’obusinguzi arukubaza ati, ‘Ekitiinwa! e-k-i-t-i-i-n-w-a! e-k-i-t-i-i-n-w-a!’ ey’owahuriraga emirundi mingi obw’ayingira omu kworekwa, Mwene itwe White yayemerra kandi yatebeza abali aho ngu omukazi we ali omu kworekwa. Obwamaze kutebeza omulingo gw’okworekwa kwe, kandi ngu tahumeka obwali omu kworekwa, yairiza wena owakaba nayenda kwija omu maiso akebera. Omusawo Drummond, akaba musawo kandi mubiiki w’Omwadventista ow’orunaku rw’okubanza omu sande, kandi (atakegere Muka White ali omu kworekwa) akaba agambire ngu okworekwa kwe kwali kuruga omu mesimerizimu, kandi ngu nasobora kumuha okworekwa, yaiha omwanya aja omu maiso. Obwamukeberire kimwe, yaaguka muno kandi yaagira ati, ‘Takahumeka!’”

GSAM 206.2“Nkimanyiire kimwe ngu obwire obwo, obwali omu kworekwa, akaba atahumeka, kandi atahumekaga n’omu bindi biingi obu naabaire ndi aho. Kuruga omu kworekwa kwakaba kwamanyibwa nka n’okwingiramu. Akamanyiso k’okworekwa kuba kamalire kikaba kiri ngu yatandika kuhumeka kandi. Yasika omwoka gwe ogw’okubanza muno, okumara akasumi karaira, kandi yaijura ebihaha bye, omu mulingo ogw’olekaga ngu ebihaha bye byali bitarumu mwoka n’akake. Obwamazire kuhumeka omu kwo kwo kubanza, hakahingura edakiika nyingi atakaba naahumeka orw’okubiri, orwajwiza ebihaha nk’orw’okubanza; hanyuma yaikaraho edakiika ibiri, yaihumeka orw’akashatu, kandi kuruga aho okuhumeka kwahinduka kwa busaho.” Kihandiikirwe, ‘M. G. Kellogg, M.D., Battle Creek, Mich., 28 Desemba, 1890.’

GSAM 207F. C. Castle

GSAM 207.1Tuhayo obuhamya obukurataho kuruga hali omuntu ow’arozere okukeberwa kw’omubiri gwa Muka White obwali omu kworekwa omu Stowe, Vermont, omu kyanda kya 1853. Agamba ati:—

GSAM 207.2“Omusawo akaba ariho, kandi yamukebera nk’amagezi n’okwega kwe byamuragiraga, kusobora kumanya ekikaba nikireeta ekyarorwaga. Akakara akwaka kakwatwa haihi n’amaisho ge, ag’akaba galingwire; kandi hataba n’omusisi gw’eriiso gwona. Hanyuma yamukebera ha kuteera kw’omutima gwe, kandi n’aha kuhumeeka kwe, kandi hakaba hataraba kuhumeeka. Ekirugiremu kikaba ngu akikiriza ngu eki tikisobora kusobororwa n’emisingi y’obuzaale rundi ey’obunamanyirivu.’” Kihandiikirwe, ‘F. C. Castle.’

GSAM 207D. H. Lamson

GSAM 207.3Obuhamya obukurataho nibubaza ha kukeberwa okwakozirwe Muka White obwali omu kworekwa, omu kuterana okwabairwe omu ka ya Omukuru James White, aha omuhanda Monroe, Rochester, N.Y., 26 Juni, 1854:—

GSAM 207.4“Nkabanga ndi wa myaka ikumi na mushanju. Nti nkahurra nka nkyahurira enduuru ezo ez’amaani ez’‘E-k-i-t-i-i-n-w-a!’ ez’akaba nabaza. Hanyuma yaihanika enyuma aha itaka, atagwire, baitu yaihanika mpora, kandi yatwarwa omu mikono y’omukozi. Hakija abasawo babiri, omukuru n’omuto. Mwene itwe White akaba nayenda ngu bakebere Munyanya White kurungi, kandi bakakikora. Hakareetwa endora, kandi omu gubo yayikwata haiguru y’omunwa gwe obwali nabaza; baitu bwangu bakareka, bagamba bati, ‘Takahumeka.’ Hanyuma bakamukebera kurungi aha mbaju ze obwali nabaza, nibaserra akamanyiso k’okuhumeeka okw’amaani, baitu batakakabire. Obubamazire ekicweka kinu ky’okukebera, yayemerra aha maguru ge, akyali omu kworekwa, akakwata Baibuli haiguru, yahinduka kuruga omu kicweka kimwe yaja omu kindi, najuliza ebyahandiikirwe atarukusobya, n’obu amaisho ge gaaba gari haiguru kandi gali hare n’ekitabu.’”

GSAM 208.1“Akaba arorere emihito musanju ey’okumalirra. Hanyuma yarora obusinguzi bw’abahikiriire, kandi enduuru ze ez’obusinguzi nikusobora kuba nkyazihurra n’ubu. Ha bintu binu nahamya n’omutima gwange gwona.’” Kihandiikirwe, ‘Omukuru D. H. Lamson, Hillsdale, Mich., 8 Febrwari, 1893.’

GSAM 208Muka Drusilla Lamson

GSAM 208.2Obuhamya obundi ha kukeberwa okwo bwahairwe Muka Drusilla Lamson, namwandu wa mwene wabo wa Omukuru Lamson, kandi omukuru w’abarwaza omu irwariro lya Clifton Springs, N.Y. Obw’abaza ha kuterana okw’26 Juni, 1854, agamba ati:—

GSAM 208.3“Nijuka kuterana okuhakirwe okukebera, kwekereza kumanya eki Mwene itwe White akaba amaze kugamba emirundi mingi, ngu Munyanya White tahumeka obwali omu kworekwa, baitu tindukwijuka ibara ly’omusawo ow’akaba ariho.... Nikibaire Omusawo Fleming, habwokuba niwe basabaga obukonyezi. Baitu hati akafa. Ninsobora kugamba eki kyonka, ngu okukebera kukakorwa, kandi tihaabaho kamanyiso k’obuhumeeka akaarorwanga aha ndora.’” Kihandiikirwe, ‘Drusilla Lamson, Clifton Springs, N.Y., 9 Maarisi, 1893.’

GSAM 208.4Obuhamya obundi kandi kuruga hali omuntu ow’abaire ariho omu bwire obwamazire kubazibwaho:—

GSAM 208David Seeley

GSAM 208.5“Kinu nkihamya ngu nasomere obuhamya obwamazire kubazibwaho obwa David Lamson na Muka Drusilla Lamson, oburukukwata ha bigambo by’omusawo obwali nakebeera Muka E. G. White obwali omu kworekwa, 26 Juni, 1854. Nkaba ndiho omu kuterana okwo, kandi narora okukebera. Nkihikiriza n’ekigambirwe Mwene itwe na Munyanya Lamson, kandi nyongera kugamba ngu akaba ali Musawo Fleming n’omusawo ondi omuto abakoreire okukebera. Muka White obwayemerre aha maguru ge, nk’oku bagambire, nabaza ebihandiiko bya Baibuli, Omusawo Fleming yasaba akara akwaka. Akakara aka akakwata haihi n’emimwa ye nk’okusobora, atamwokya, kandi omu murongo gw’obuhumeeka bwe kakuba ahumeka. Hakaba hataraba n’okutentebuka kuke kw’omuriro. Hanyuma omusawo yagamba n’amaani ati, ‘Kinu kimarize ebiro byona, omu mubiri gwe tihaine kuhumeeka.’” Kihandiikirwe, ‘David Seeley, Fayette, Iowa, 20 Agusto, 1897.’

GSAM 209Omusaija n’Omukazi A. F. Fowler

GSAM 209.1Ebigambo ebikurataho nibibaza ha kukeberwa okwakozirwe Muka White obwali omu kworekwa omu enju y’okuteranamu ya Waldron, Hillsdale, Mich., omu kwezi kwa Febrwari, 1857. Omusawo Lord, omusawo wa Hillsdale ow’akaba amaze myaka makumi ataano nakora, akamukebera n’obwegendereza bwingi, kandi hanu nteeraho obuhamya obukurataho:—

GSAM 209.2“Tukaba tuliho obwire (omu Febrwari, 1857) Munyanya E. G. White obwagize okworekwa omu enju y’okuteranamu ya Waldron, Hillsdale. Omusawo Lord akamukebera, yagamba ati, ‘Omutima gwe nigukuba, baitu tihariho kuhumeeka. Hariho obwomeezi, baitu ebihaha tibirukukora; tinkasobora kusoborora enyikara enu.’” Kihandiikirwe, ‘A. F. Fowler, Muka A. F. Fowler, Hillsdale, Mich., 1 Janwari, 1891.’

GSAM 209C. S. Glover

GSAM 209.3Hanu nihairwa obuhamya obundi oburukukwata ha kworekwa okwo:—

GSAM 209.4“Nkaba ndiho Munyanya White obwabaire arorere okworekwa okwamazire kubazibwaho omu enju y’okuteranamu ya Waldron, Hillsdale. Kwongereza ha bigambo ebigambirwe haiguru, nahurra omusawo nagamba ngu enyikara ya Munyanya White omu kworekwa ekaba ‘eri haiguru y’okumanya kwe.’ Kandi yagamba ati, ‘Hariho ekintu ekirukukira obuzaale omu kinu.’” Kihandiikirwe, ‘C. S. Glover, Battle Creek, Mich., 19 Janwari, 1891.’

GSAM 209Omusaija n’Omukazi Carpenter

GSAM 209.5Hanu nihairwa obuhamya bwa kashatu ha kigambo kimu:—

GSAM 209.6“Kinu nkihamya ngu tukaba tuliho omu enju y’okuteranamu ya Waldron, Hillsdale, Mich., omu Febrwari, 1857, Muka E. G. White obwagize okworekwa, kandi obwali ali omu nyikara egi y’akeberwa Omusawo Lord, kandi tukahurra ebigambo bye yabazire omu bantu ha kigambo kinu, nk’oku byahairwe haiguru Mwene itwe na Munyanya Fowler.’” Kihandiikirwe, ‘W. R. Carpenter, Eliza Carpenter, Noblesville, Ind., 30 Agusto, 1891.’

GSAM 210D. T. Bourdeau

GSAM 210.1Hati mutege amatwi ha kukebera okwakozirwe Muka White obwali omu kworekwa omu Buck’s Bridge, St. Lawrence ekitundu, N.Y.:—

GSAM 210.2“28 Juni, 1857, narora Munyanya Ellen G. White omu kworekwa omurundi gw’okubanza. Nkaba ntali mwikiriza omu kworekwa, baitu ekintu kimwe omu bindi byona byampamiza ngu okworekwa kwe kwali kwa Ruhanga. Kwekumya omutima gwange kumanya oba akaba nahumeka rundi nangwa, nabanza kuta omukono gwange aha kifubiro kye okumara obwire obumara kumanya ngu hakaba hataraba kugaruka n’okugenda kw’ebihaha kukira nk’oku kwakubaire omuntu afiire. Hanyuma natwara omukono gwange naguta aha munwa gwe, ninkwatira hamu ebituli by’enyindo ye hagati y’orukumu n’ekyara ekirukuruhondera, nukwo atabasobora kuhumura rundi kuta omu mwoya, n’obu yakubaire ayendire kukikora. Namukwatira omukono gwange okumara edakiika nka ikumi, obwire obumara omuntu kufa omwoya omu nyikara ya busaho; baitu kintu kinu tikyamukwasireho na kakye. Kuruga obwire narozere ekyamahano kinu, tindagarukire kwebuuza n’omurundi na gumu aha nkomoko y’obwaruhanga ey’okworekwa kwe.’” Kihandiikirwe, ‘D. T. Bourdeau, Battle Creek, Mich., 4 Febrwari, 1891.’

GSAM 210Omusawo Arukukoreshwa Emyoyo Akebera Okworekwa

GSAM 210.3Ninyenda kubaza ha kukebera okundi okw’omubiri oku narozere omu Parkville, ekitundu kya St. Joseph, Mich., 12 Janwari, 1861.

GSAM 210.4Aha kumarizibwa kw’okuhabura okuhaire Muka White omu iteraniro eringi erikaba riteraniire omu nju y’okuteranamu y’Omwadventista, omugisa gwa Ruhanga gwamwikaraaho omu mulingo gw’ekitalo, kandi yatwarwa omu kworekwa obwali ashutami aha ntebe ye. Hakaba hariho Omusawo Brown, omuntu w’amaani kandi w’obwomeezi bw’omubiri, akaba omuntu arukukoreshwa emyoyo. Akaba agambire ngu okworekwa kwe kwali kwingana n’okukozesebwa emyoyo, kandi ngu obwakuba n’okworekwa ali aho, nasobora kumukuramu omu dakika emwe. Hakatebwaho okurarika ngu wena arukwenda nasobora kwija omu maiso, akebera kandi ayetegereze enyikara ye obwali omu kworekwa. Omusawo yaiha omwanya aja omu maiso, baitu atakamazire n’ekicweka ky’okukebera kwe, yaaguka muno kandi yakankana nk’ekara erukutentebuka. Omukuru White yagamba ati, “Omusawo, tutegeze enyikara ye.” Yasubamu ati, “Takahumeka,” kandi yagenda bwangu aha rwigi. Abakaba bari aha rwigi, abakaba bamanyire okwekuza kwe, bamugamba bati, “Garuka, okore nk’oku wagambire; mwihe omukazi ogu omu kworekwa.” Omu kuruganywa kwingi yakwata aha kibooto ky’orwigi, baitu batamwikiriza kwingura okuhikya abakaba bari haihi n’orwigi babazire bati, “Musawo, niki?” Yasubamu ati, “Ruhanga wenka niwe akimanya; mundeke ndugeemu omu nju enu,” kandi yaarugamu.

GSAM 211.1Kikaba nikirorwa ngu omwoyo ogwabaire gumukozesa nk’omuntu arukukoreshwa emyoyo gukaba gutali mukaruhuko omu maiso g’amaani ag’okulemeera Muka White omu kworekwa, nk’oku abademoni batabaire omu mukaruhuko omu biro by’Omujuni, obubamubuurize bati, Wizire hanu kutubonabonesa obwire butakahikire?13

GSAM 211.2Hanu harorwa okusa n’ekyabaireho omu byafaayo bya nabii Danieli. Obw’ayingira omu kworekwa n’Omwoyo wa Mukama, Abakaludaaya abakaba bariho—abapagani abakaba batarikumanya Omwoyo ogu—bakatiina muno, kandi bairuka kwekweka.14

GSAM 211Muky. Harmon Arairirwa Kubaza Okworekwa Kwe

GSAM 211.3Hanyuma y’esabiiti emwe kuruga omu kworekwa kwe okw’okubanza, omu kuterana okwabairwe omu ka ya ise, Muky. Harmon yagize okworekwa kwa kabiri, omu kwarairirwemu kumanyisa abandi eby’akaba amazire kworekwa. Akaba ali omu kweraliikirira muno kumanya omulingo yakukoramu eby’Omukama yamuragire. Obwomeezi bwe bukaba buli bubi muno, akaba abonabona omu mubiri, kandi buli muntu yaroraga ngu akaba ali haihi kufa. Akaba ali wa myaka ikumi na mushanju yonka, mutono kandi mugara, atakamanyiire kuba n’abantu, kandi omu buzaale akaba atiina kandi yeebwaana ngu kikaba kimubonabonesa kusisinkana n’abanyamahanga. Akasaba n’amaani okumara ebiro bingi, kandi n’okuhika omu kiro, ngu omugugu gunu gwiihweho, gutaahirwe aha muntu ondi arukusobora kugwetwara. Baitu omusana gw’eby’akaba aine kukora gutahindukaga, kandi ebigambo bya maraika bikaba bigumizamu kuhulirwa, ‘Manyisa abandi ebi namazire kukworeka.’

GSAM 212.1Obwali ali omu nyikara egi ey’okweraliikirira omu mutima, Muky. Harmon yaija omu kuterana okundi okwabairwe omu ka ya ise. Omu kuterana kunu, abali omu kibiina boona bakaterana omu kusaba n’amaani habwe, kandi ogundi murundi yeha Ruhanga kandi yahurra ayetekaniize kukozesebwa habw’ekitiinwa kye. Obwali nasaba, ekizikiza ekikoto ekyaba kimuzingirire kyasaasaana; kandi nk’oku yagambire hanyuma, omusana ogw’enyera, nk’omupiira gw’omuriro, gwamwizira, kandi obwagumukireho, amaani ge gakamurugamu, kandi yehurra ali omu maiso ga Yesu na bamaraika. Ogundi murundi hakagarukamu kugambwa ngu, ‘Manyisa abandi ebi namazire kukworeka.’ Akagamba ngu akasaba n’amaani ngu, obwaraaba aine kugenda kubaza eby’Omukama yamwolekere, arindwe kutaaha omu kwetunguura. Hanyuma maraika yamugambira ngu okusaba kwe kwasubirwamu, kandi ngu obwaraaba ari omu kabi k’okwetunguura, akubonabona n’endwara. Maraika yamugambira ati, ‘Obw’oratwa obutumwa n’obwesigwa, kandi okagumira kuhika aha mpero, orarya ebibala by’omuti gw’obwomeezi, kandi onwa aha mugga gw’amizi g’obwomeezi.’

GSAM 212Okugenda kwa Muky. Harmon omu Poland, Maine

GSAM 212.2Muky. Harmon akaba ayolekirwe ngu aine kugenda Poland, Maine, kandi abaze okworekwa kwe. Ekiro ekyakuratiire okworekwa kunu okw’akashatu, muramu we yaiha n’obuteganisa, yaja aha rwigi rw’eka ya ise, kandi yasaba kumutwala Poland. Obwali ali aho, akateraniza abantu kandi yabazaho okworekwa. Hazen Foss,15 akaba ali omu kweraliikirira, kandi tikyasobokere kumwikiriza kwija omu kuterana, baitu n’okuta amatwi ge haihi n’orwigi arubanja, akahurra nabaza okworekwa kwe, yagamba ati, ‘Okworekwa oku yabazireho kwingana n’oku kwanyolekirwe, nk’oku abantu babiri bakubaire nibasobora kubaza ekintu kimu.’ Kesha yasisinkana Muky. Harmon atarukunihirwa, yamugambira kuba ‘mwesigwa omu kutwara omugugu, kandi omu kubaza obuhamya Omukama obwakumuha, kandi taribalekwa Ruhanga.’ Abandi yabagambira ati, ‘Ogu niwe Ruhanga yatereireho omugugu gunu.’ Mazima akaba aine kumanya, habwokuba akaba arorere omuntu omu kworekwa, omu kwarairirwemu ngu omugugu gukaba ‘gwiihirweho’ hali we.

GSAM 213.1Kuruga obwire obwo, omurimo gwa Muky. Harmon gukaba gwa kugenda kuruga omu kifo kimwe kugenda omu kindi omu mahanga ga New England, nabaza eby’amazire kukworekwa. Omu biikaro bimwe, omu kworekwa, baamuragiraga aho y’okugenda, kandi baamutegeezaga n’ebizibu ebyakubaire namusanga. Obutumwa bwe bukaba, muno, buhabura abakaba nibagenda omu nyegesa y’okwija kwa Yesu omu mwoyo, kandi bukakaza boona kugumira aha bi baabaire barabiremu kara.

GSAM 213.2Agamba aha byamubaireho ati: ‘Abamwe bakareka emirimo yoona, kandi baayihamu omu bwenkanya abo boona abakaba batakiriza ebibaroraga ha nsonga enu.... Ruhanga yanyoleka ensobi zinu omu kworekwa, kandi yantuma hali abaana be abakaba babihire ngu mbamanyise; baitu baingi omuli bo baagaana obutumwa buzima, kandi bankwatiraho ngu ninkora nk’ab’ensi. Ha rubaju orundi, Abadventista ab’eiziina kwonka bakankwatiraho obufanatikizi, kandi bakambazaho ebisuba—abamu bakikora n’obubi—banyeta omwebembezi w’obufanatikizi obunkaba ninziramu muno kukoma.’16 Ha nsonga enu nitwija kwega muno omu suura erikwija.

Notes

  1. Eky’Ebiragiro 4:34, 35. ↩
  2. Zaburi 106:21, 22, ↩
  3. Abaefeso 4:8-15, ↩
  4. Mako 16:17, 18. ↩
  5. 1 Abakorinto 1:4-8. ↩
  6. Okwolekwa 12:17. ↩
  7. Okwolekwa 19:10. ↩
  8. 1 Abatesalonika 5:5, 19-21. ↩
  9. Ahabw’okwetegyereza obuhamya bwona bwa Baibuli aha kutahwaho kw’ebiconco by’omwoyo, reeba Ekiconco ky’Obunabi omu Ekanisa y’Enjiri, akatabu k’amapaji 120, akariboneka omu nju yaitu yoona ey’okucapa ebitabu. ↩
  10. Nk’oku kyolekirwe Hazen Foss. Reeba Esuura 11. ↩
  11. Ebyahandiikirwe eby’Okubanza, amapaji 14, 15. ↩
  12. Danieli 10:8, 17-19. ↩
  13. Matayo 8:29. ↩
  14. Danieli 10:7. ↩
  15. Rora Esuura ya 11. ↩
  16. Ebyahandiikirwe bya Kara, p. 22. ↩

Note

Back