Esuura ya 11 — Obutumwa bwa Maraika wa Kabiri
GSAM 171.1“Kandi hakahondera maraika ondi, nagamba ati, Baburoni rugwire, rugwire, orubuga orukuru orwo, habwokuba rukaha amahanga goona okunywa amaarwa ag’ekiniga ky’obusiihani bwarwo.”1
GSAM 171.2“Nubwo mukama w’enju yagira ekiniga, yagambira omuheereza we ati, Turuka bwangu ogende omu nguudo n’obuhanda bw’orubuga, oleete hanu abaseege, abaremire, abacumbagira, n’abafu b’amaiso.”2
GSAM 171.3Mukama, kuraba omu bagabura be, akaba asisimwire ensi n’obutumwa oburukugamba ngu, “Esaha ey’okucwa omusango kwe ehikire,”—obutumwa abantu be boona abeyeta abe bakusoboire kweteranizaaho kakuba baagondeze. Kunu kukaba kuli okweta kw’okubanza ha “byokulya by’orwebagyo” eby’obugole. Kukaba kurangiriirwe “hali abo abayeserwe.”3 Okweta kunu obu bakwangire n’okwekwatsa ebintu ebirukwahukana, hakabaho okweta kwa kabiri, okurukuhikaana n’obutumwa bwa maraika wa kabiri.4 Kuraba omu kweta kunu Mukama akasoroora abantu bagende omu maiso kuhikira kimu ha mpero y’obwire, nibahondera omusana gw’amazima ge ogurukweyongera.
GSAM 171Okweta kwa Kabiri ha Byokulya by’Orwebagyo eby’Obugole
GSAM 171.4Obutumwa bwa kabiri—oburukuhondera okuranga esaha ey’okucwa omusango—nibugamba ngu, “Baburoni rugwire, rugwire, orubuga orukuru orwo, habwokuba rukaha amahanga goona okunywa amaarwa ag’ekiniga ky’obusiihani bwarwo.” Kandi okweta kwa kabiri ha byokulya by’orwebagyo nikugamba ngu, “Muturuke bwangu mugende omu nguudo n’obuhanda bw’orubuga, muleete hanu abaseege, abaremire, abacumbagira, n’abafu b’amaiso.” Omu byahandiikirwe binu byombi, abo abeyeta abantu ba Mukama nibetwa “orubuga.” Habw’enyikiriza zaabo ezirukukontana kandi ezitabukire, nibetwa “Baburoni.” Omu kyahandiikirwe ekindi ekirukubaza ha biro eby’empero, niturora ngu Mukama obwaba ali haihi kwija, abantu be nibetwa baruge omu “Baburoni:” “Baburoni orukuru rugwire, rugwire, kandi rufookere obwikaro bwa badaimoni, n’ekikomero kya buli mwoyo omubi, n’ekizigo kya buli kinyonyi ekitasemiire kandi ekirukunobwa.... Mururugemu, abantu bange, mutaija kukwataniza omu bibi byarwo, kandi mutaija kuhabwa ha mihito yarwo.”5
GSAM 172“Ijuka Oku Wahuliire”
GSAM 172.1Omu bigambo ebyagambiirwe ekanisa ya Sardis nitusoma ngu, “Nahabweki ijuka oku waahairwe kandi waahuliire, okwate ogumye, kandi oyegarukemu. Nahabweki obworaaba otarukurolerra, ndiija hali iwe nk’omusuma, kandi torimanya esaha ei ndiizira hali iwe.”6 Ekanisa ya Sardis n’esisana nk’eyarugire omu Mpindahinduka y’Ekanisa, hanyuma y’obwire obw’omwirima obw’omurimo gwa “Yezebeeri”—ekanisa eyarugire omu kwikiriza. Ekanisa ya Sardis ekagambirwa ngu ekaba ebayire ekanisa eyomeire; baitu obu yahuliire kandi yayanga enyegesa ey’okwija kwa Mukama, eketa omu nyikara eyakugiretereza okukwatwa ekiro ekyo etakyeteekaniziibwe, nk’oku “omusuma omu kiro” akora. Omukwenda Paulo omu 1 Abasesalonika 5:1-5 nagamba ngu niyo enyikara eriba ey’abo abarukugamba ngu, “Obusinge n’obulinzi,” okwija kwa Mukama obukuba kuli haihi. Abo abahondera omusana gw’amazima nibetwa “abaana b’omusana,” kandi Mukama taliija hali bo nk’omusuma.
GSAM 172.2Omu kusoborra kunu okw’obunabi okw’amakanisa omusanju, niturora ngu okugwa kw’ekanisa ya Sardis kukahonderwa aho naaho ekanisa ya Philadelphia, rundi (nk’ekigambo eki oku kirukumanyisa) okugonza okw’ab’oruganda. Nukwo baali mali abaikiriza 50,000 abaarugire omu makanisa goona ag’enyahukana habw’obutumwa bwa maraika wa kabiri, bakaterana omu nkomo emu ey’okugonza okw’ab’oruganda ha mazima amakuru ag’omusingi ag’okwija kwa Kristo okwali haihi muno.
GSAM 173Oku Obutumwa bwa Kabiri Bwarangiriirwe
GSAM 173.1Orupapura rw’amakuru «The Midnight Cry» orw’ekiro kya 12 y’omwezi gwa 9, 1844, rurumu ebigambo ebyagambirwe Omukuru J. V. Himes ebirukukwata ha butumwa bwa maraika wa kabiri, n’ebintu ebyaletiire okurangirirwa kwabwo. Ebbaruha ye ehandiikirwe McConnelsville, Ohio, 29 y’omwezi gwa 8, 1844, kandi negamba eti:—
GSAM 173.2“Obu twatandikire omurimo na mwene itwe Miller omu 1840, akaba amazire emyaka mwenda nayegesa. Omu bwire obwo akaba ayemeriire haihi wenka. Baitu omurimo gwe gukaba gutarukuhwaho kandi gw’amaani omu kusisimura abeyeta abadiini bamanye okunihira okw’amazima okw’abantu ba Ruhanga, n’okweteekaniza okusemeriire okw’okwija kwa Mukama; kandi n’okusisimura abantu ab’emiringo yoona abakyali batasindukire hali Ruhanga, bamanye enyikara yabo ey’okubura, n’obujunaanizibwa bw’okwegarukamu aho naaho n’okuhindukira Ruhanga, nukwo beteekanize kutanga Omugole omu businge ha kwija kwe. Ebyo nibyo byali ebigendererwa ebikuru eby’omurimo gwe. Atalengeho kuhindura bantu kutaha omu kibiina rundi omu rubaju rwona orw’ediini.
GSAM 173.3“Obu twahamiirize ngu okwija kuli haihi n’amazima, kandi twaikiriza enyegesa egi omu rwijwire, tukaba twine ebiteekerezo ebi bimu, kandi tukakora tutyo omu bibiina by’amadiini ebirukwahukana nambere Ruhanga yatwesiire kukorra. Tukagambira abagabura n’amakanisa ngu kugacwamu, kugabaganiza, rundi kugatabura tikyali kicweka ky’omurimo gwaitu: Tukaba twine ekigendererwa kimu ekirukwetegerezebwa, nikyo kuranga ‘iraka,’ okulabura okw’omusango oguli ‘ha rwigi,’ n’okuhiga abantu bataahi baitu okweteekaniriza ekintu eki.... Abagabura n’ab’omu makanisa abagasirwe omu murimo gwaitu, baitu abatali baikiriize enyegesa egi omu mazima, bakarora ngu baali baine kugihondera, kugitebeza n’okugirwanirra, rundi omu bwire obw’okulengwa obwali bubahikireho, banditunga obuzibu n’abaikiriza abacwiremu kandi abagumire. Nahabweki bakacwamu kwanga enyegesa egi, kandi baacwamu, abamu omu mulingo gumu n’abandi omu gundi, kucecekesereza ensonga egi. Kinu kikata bene itwe na banyaanya itwe abakaba bali omu bo omu nyikara ey’okulengwa okw’amaani. Abaingi bagonzaga amakanisa gaabo, kandi batasobole kuteekereza ha kugarugamu. Baitu obu baasekeriirwe, baabonabonesebwa, kandi omu miringo nyingi baaihwa ha migisa n’okusemererwa ebyabo ebyaira, kandi obu ‘ebyokulya omu bwire obusemeriire’ byabaimwa, n’ekizina ekirukuhabya eky’‘obusinge n’obulinzi’ kyayembwa omu matu gaabo kuruga ha Sabiti kuhika ha Sabiti, bakaruga bwangu omu kugonza okwa buli omu okwarukugonza ekibiina kye, baimuka omu kitinisa ky’amaani gaabo, beihaho ekikoligo, baaranga ngu, ‘Mururugemu, abantu bange.’
GSAM 174Omu Nyikara ey’Okulengwa
GSAM 174.1“Enyikara enu ekatuta omu kulengwa, (1) Habwokuba tukaba tuhikire ha mpero y’obwire bwaitu obw’obunabi, nambere twanihiraga ngu Mukama aliteraniza abantu be boona omu bumu; kandi (2) tukaba tukaikire nitutebeza enyegesa endi; kandi hati ebyaliho obu byali bihindukire, kyakurozirwe nk’obutali bwesigwa bwaitu kakuba tweteranize omu kuranga okw’okwebaganizamu n’okucwamu amakanisa agakatutangirra kandi gaatangirra obutumwa bwaitu. Nahabweki tukatiinatina, kandi tweyongera kukora nk’oku tukaba tutandikire, kuhikya ekanisa n’abagabura obubaatwaire ensonga egi hara muno, ekyatuhambirize, omu kutina Ruhanga, kwemerra kurwanirra amazima n’abaana ba Ruhanga abaali nibalibatwa.
GSAM 174Ekyokurorraho ky’Abakwenda omu Nkora Yaitu
GSAM 174.2“‘Kandi akataha omu isorrokaniro, yamara emyezi esatu nabaza n’obumanzi, nateera empaka kandi nahamisiriza eby’obukama bwa Ruhanga. Baitu abamu obu baagumiize emitima, batakaikiriza, bakabaza kubi ha Muhanda ogwo omu maiso g’ekitebe, yabarugaho, yasoroora abegeswa, nateera empaka buli kiro omu ishomero ly’omuntu arukwetwa Tirano.’7 Bene itwe batarugire omu makanisa kandi beebaganizeho, kuhikya ‘abamu obu baagumiize emitima’ kandi ‘baabaza kubi ha Muhanda ogwo [okwija kwa Mukama] omu maiso g’ekitebe.’ Batasobole kugumira ‘okubaza kubi’ kunu okw’‘abaheereza ababi,’ kandi amakanisa agaali nigahiganiza kandi ‘nigabaza kubi’ ha baali nibalindirira ‘okunihira okw’omugisa,’ hali bo gatarukuba kindi kyonka bahara ba Baburoni ey’ekyama. Nukwo baagarangire batyo, baataha omu bugabe bw’enjiri. Kandi nobu turaaba tutarukwikirizaniza itwena ha Baburoni eky’erukuba, nitwikirizaniza ha kwebaganiza kimu kandi aho naaho hali boona abarukuhakaniza enyegesa ey’okwija n’obukama bwa Ruhanga obuli haihi. Nitwikiriza ngu enu nsonga ey’obwomeezi n’okufa. Kufa kwikara tukwasagaine n’ebibiina ebitarukutwara okwija kwa Mukama nk’ekintu kikuru rundi ebirukukuhakaniza. Bwomeezi kuruga omu migenzo yoona ey’abantu, kwemerra ha kigambo kya Ruhanga, n’okulindirira buli kiro okuboneka kwa Mukama. Nahabweki hati nitugambira boona abali omu kikoligo ky’obwiru omu mulingo gwona tuti, ‘Mubarugemu, mwebagane nabo, nukwo Mukama agamba, kandi mutakwata ha kintu ekitasemiire; nanyowe ndibatangirra, kandi ndiba Iseanyu, nainywe muriba batabani bange na bahara bange, nukwo Mukama Owobusobozi bwona agamba.’”8
GSAM 175Okuhakaniza Okutarukwetegerezebwa
GSAM 175.1William Miller nabaza ati ha kuhakanizangana okwaliho omu bwire obwo hagati y’amakanisa n’Abadventista:—
GSAM 175.2“Kiri kintu ekirukuhakaniza enyetwaza eya buli kiro kandi ekitarukusoborra, amakanisa g’Ekikristaayo kwanga enyegesa enu n’okubinga abago habw’okunihira kunu okw’omugisa. Nimmanya ngu amu ha makanisa g’Ababatisiti nigagamba ngu tigarukubabinga habw’okwikiriza kwabo, baitu habw’okukwatira hamu Okwijuka kwa Mukama n’abaikiriza b’okwija kwe. Nubwo obukiraaba kitari habw’okwikiriza kwabo omu Mujuni arukwija, habwaki ninyimwa kutebeza ha bituti byabo, nyowe atakakwatire hamu Okwijuka kwa Mukama n’ekanisa yona etali y’Ababatisiti? Kinu ky’okwekwatsa eky’ebisuba. Baitu Abamethodisiti n’Abapresibiteriani tibasobora kwekwatsa eki; habwokuba nibaikiriza okukwatira hamu Okwijuka kwa Mukama n’ab’amakanisa agandi. Habwaki nibabinga abantu? Nkahurra ngu abamu bakabingwa habw’‘okwemba’ eby’okwija kwa kabiri; abandi ngu bagwire iraro, baitu iraro ryona eryabahamikiziibwe ni ngu bakaba nibalindirira Kristo. Ai Ruhanga, ‘obaganyire, habwokuba tibamanyire eki barukukora.’”
GSAM 176Storrs ha Nyetwaza y’Amakanisa
GSAM 176.1George Storrs akabaza ati ha nyetwaza y’amakanisa hali Abadventista:—
GSAM 176.2“Nigaaha hali go omu kasumi kanu agatarukugamba ngu, ‘Ninyikara nk’omugo’? Kandi nigaaha agatarukwesemeza n’ekiteekerezo ngu ekiro kimu galisingura ensi, kandi ensi eriteekwa kworobera okwikiriza kwago? Nigaaha agaraikiriza omuntu kwikara omu go omu businge, arukwatula omu rwijwire kandi atarukutina ngu naikiriza okwija okuli ha rwigi? Ebiragiro eby’okwikarayo otarukutalibanizibwa tibiri ngu ‘olekere kimu’ okwatula omu rwijwire okwikiriza okw’okwija kwa Mukama omu mwaka gunu, nobworaaba ohamize ota ha nsonga egi, kandi nobworaaba norora kiri kikuru kita okuranga ngu, ‘Mutine Ruhanga, kandi mumuhimbise, habwokuba esaha ey’okucwa omusango kwe ehikire’?”
GSAM 176Obuhamya bwa Mansfield
GSAM 176.3L. D. Mansfield, nahandika kuruga Oneida, N.Y., 21 y’omwezi gwa 3, 1844, naha obuhamya ati:—
GSAM 176.4“Ruhanga ali ha kukorra omu biteekerezo by’abaana be abagonzebwa abarukulindirira Mukama kuruga omu iguru, nabebembera kuhuliiriza maraika ‘anyina enjiri etahwaho ey’okutebeza, nagamba ngu, Esaha ey’okucwa omusango kwe ehikire,’ kandi n’okworobera ekiragiro ekirukuhonderaho, ‘Mururugemu, abantu bange!’ Ninyeyongera kuhamya okukira obwire bwona obwahingwire ngu ebitebe by’amadiini eby’ebiro binu biri kicweka ekitali kitaito ekya Baburoni orwo orurisuulirwa hansi n’amaani, kandi rutalizooka na kake.... Baitu ninyowe nindora ngu omu bitebe ebimu, okurukusisana n’ihembe erito kweyolekere muno. Ebyokurorraho ebimu nibiija kwoleka ensonga egi.
GSAM 176Omwoyo gw’Ekitebe ky’Abanyarugomo Gweyoleka
GSAM 176.5“Mwene itwe omu ayakozere n’obusinguzi bwingi omu kiikaro kinu, narangirra okwija kwa Mukama, akataho obwire bw’okugenda kwegesa omu kiikaro ekimu omu kasumi akamanyirwe. Mukama akakiragira ngu abe ali mairo ikumi na mukaaga kuruga omu kiikaro ekyaraganiziibwe, baitu omugabura wa _____ akaba aliho, ayebembiire ekitebe ky’abanyarugomo, baine orweju n’ebyoya, nukwo babisiige ha muheereza ogu owa Ruhanga Arukukirayo haiguru. Omugabura ogu nuwe yatandikire okuterana okw’ebiro bingi hanyuma y’akasumi kake, baitu ebintu byoona bikaba biri by’obufuki kandi nk’orubaale, nk’orusozi rw’orubaale orw’omu matemba—busaho muntu yasimukire omu mwoyo rundi yahindukire hali Ruhanga. Ha kumalirra omugabura akagamba ngu naikiriza ngu kimwetagisize ‘kwikara ha kitebe ky’abarukwetuntura habw’ebibi byabo.’
GSAM 177.1“Omwebembezi w’ekitebe omu kyaro kinu akagambira ekitebe kye, kuruga obu twatandikire kuteranirayo, ngu kakuba omuntu wena ataha omu nju ye kandi agambe ngu naikiriza Kristo aliija omu mwaka gunu, amubinga aheeru.”
GSAM 177Omurimo hali Amakanisa
GSAM 177.2Kuri hati, twija kwanjura obuhamya kuruga omu nyegesa eyahaabirwe omu rukiiko rw’abakkiriza b’okwija kwa kabiri abaateraniire Boston, Mass., kandi ekaba yahandikireho Meyi 31, 1844, nga eteirweho emikono ya Wm. Miller, Elon Galusha, N. N. Whiting, Apollos Hale, na J. V. Himes. Bakagira bati:—
GSAM 177.3“Ha murimo gwaitu hali amakanisa, nitusobora n’okugamba ekigambo. Akabi ahanu, nk’omu bintu ebindi bingi, nitukurora nk’akali omu bintu ebiri ha mpero zombi. Omulingo gw’okubanza ogw’akabi n’okwikiriza obushoboorozi bw’ekanisa ei tusobora kuba turimu kututeekaho okusirika omu nsonga nk’egi ey’omurimo. Tihariho kubanganiza ngu enkumi n’enkumi beeteire omusango omu maiso ga Ruhanga, habw’okwikiriza ebiragiro by’amakanisa gaabo ebitali bya Baibuli omu nsonga egi, kandi singa babaire bamaziremu kandi baesigwa, hati babaire n’obutekano munene kandi bakaba baine omugaso, n’obu babaire nibaraba omu kubona ebizibu.”
GSAM 177.4“Omulingo gwa kabiri ogw’akabi n’okwehandwaho omwoyo gw’okwesasuza amakanisa habw’obutali bwenkanya bwago haliitwe, kandi n’okurwanisa entekaniza zoona zityo hatarorwamu. Kuri omurimo gw’Abadventista, aha bikwata ha makanisa ge basobora kuba nibakwatanisa nago, singa twateekwa kubaha oburagirizi, titwakubaire n’oburagirizi obw’ahamu byoona. Baine kukora omu kutiina Ruhanga, nk’omulingo eby’ensonga birukweta.”
GSAM 178.1“N’obu kiri kityo, twine kuba bamaziremu omu kukora omurimo gwaitu, n’okuhamya amazima omu biikaro byoona ebihikire kandi ebishemereire. Kandi singa omu kukora tutyo twaha amakanisa ekiniga, gatuheesa n’okututiisa kutugoba twaba tutasiriire (n’obu singa turora ngu kwerugira omu kanisa omu mirembe nikwo kyakubaire kirungi), leka tukore omurimo gwaitu, kandi twagobwa, tube bagumirizi omu kubona obutali bwenkanya, kandi tube tweteekereize hamwe n’Omukama waitu ‘kuruga aheru y’irembo, twetwaire okujumwa kwe.’”
GSAM 178.2Kuruga omu magambo aga agakwata ha bikorwa by’amakanisa hali abo abaahaire obutumwa bwa maraika wa kabiri, nikyeyoleka bwangu ngu nk’ekyarugiremu eky’okubanza omu kweta kunu okwa kabiri okuhika ha ‘ky’okulya ky’ekiro,’ abo abaateraniibwe omu kisibo kimu eky’omwoyo nibayetwa ‘abamugaye,’ ‘abacweekire,’ na ‘empumi,’ kandi eki nikyoleka muno obubi obu baatungiire kuruga omu ‘kuteera’ kwa ‘bagenzi baabo abakozi,’ aba baabaire batandukiiremu.
GSAM 178Abantu Abaahukaniziibwe Abaatoraniibwe Kwakiira Amazima Amasya
GSAM 178.3Ekigendererwa kya Mukama nikisobora kurorwa gye omu kwoleka abantu abatali nka abandi hansi y’okubaza obutumwa bwa maraika wa kabiri—okweta kwa kabiri okuhika ha ‘ky’okulya ky’ekiro’—hamwe n’okubaza kw’omu kiro hagati. Amazima ag’omuhendo ag’omu biro eby’enkomerero gaali gaine kuserulibwa kandi gabazibwe—omurimo ogwakaba gutasobora kukorwa omu makanisa agafungirwe omu ‘biikiriza,’ nk’oku okubaza enjiri hali ensi kwakaba kutasoboka omu kanisa ey’abakwenda omu bwire obwakaba ekyakwatanise n’ebika by’Abayudaaya. Ruhanga aketa kutanduka hanu,9 kandi aketa n’okutanduka kw’abakkiriza b’okwija kwa kabiri kuruga hali abo abaakubaire nibenda kubakwata omu nsinganto z’ebikiriza byabo.
GSAM 179‘Enyegesa Omukaaga’ eya Storrs
GSAM 179.1Bwangu hanyuma y’okurugamu oku, nitwija kurora ngu omusana gwahikire hali ebibinja by’abakkiriza b’okwija kwa kabiri aha nsonga y’ekibonerezo ky’omu biro eby’omu maisho, nk’oku kyateirwe omu katabu, ‘Enyegesa Omukaaga,’ aka George Storrs, nga kagamba ngu omuntu omu muringo gwe n’ow’okufa, ngu abafu tibamanya kintu omu bwire obuli hagati y’okufa n’okuzooka, ngu ekibonerezo eky’enkomerero eky’abatatiina Ruhanga n’okuzimwa kwonka, kandi ngu obutafa n’ekiconco kya Ruhanga, ekihaabwa abo bonka abarukwikiriza Omukama waitu Yesu Kristo.
GSAM 179.2Enkumi n’enkumi z’Abadventista baikiriza enyegesa egi aha ngeri y’omuntu, baitu tibona boona. Okwanga enyegesa egi tikwareteiremu akajegere omu bo, habwokuba kikarorwaga nk’ensonga y’okwikiriza kwonka, kandi etali kipimo ky’emitwarize y’omuntu, nahabwekyo omurimo gw’okweterana kurabura ensi aha kwija kwa Kristo okwali haihi tigwacwekere. N’obu kiri kityo, kikareteire amakanisa kubacwaho ekiniga.
GSAM 179Obutasobora Kuhakaniza ‘Enyegesa Omukaaga’
GSAM 179.3Omugabura w’Abamethodista omu rubuga oru naabaire ninyikaramu, kandi owakaba naakwatana nabo omu kubaza enyegesa y’okwija kwa kabiri omu 1843, akatunga ‘Enyegesa Omukaaga,’ yagisoma, kandi yakkiriza hali abanyamakanisa be ngu akaba atasobora kuhakaniza enyegesa egi, baitu hanyuma y’okurora ngu baingi omu banyamakanisa be baali nibagikwata, akagambira abandi batasoma akatabu, habwokuba ‘bakakiriza enyegesa egi singa bakasoma.’ Omu kwezi kwa Sebitemba, 1844, hanyuma omugabura onu kugaruka kuruga omu rukiiko rw’omwaka, yaimuka omu kifo kye eky’okubazamu, yaaga enyegesa y’okwija kwa kabiri omu maiso g’abantu, kandi yaasaba ekisonyiwo ky’ekanisa habw’okweta ababazi kwija kugamba omu nju y’okusabiramu.
GSAM 179Bagezebwa Habw’Obwihakanyi
GSAM 179.4Eki omugabura yakozereho kyarondereziibwe bwangu n’okugeza kukorera abakkiriza b’okwija kwa kabiri omusango gw’obwihakanyi, baitu habw’okuba baikiriziibwe kwetonganira kuruga omu Baibuli, ekanisa tigarugiremu obusinguzi. Abamu baagobirwe omu kanisa egi habwokuba entambura yaabo etakwatane n’amateeka gaayo, kandi abandi baingi baayegwireho habw’okugoba abanyamakanisa abaali baine okwikiriza oku entakabaire n’esobora kwolekwa ngu kuhakaniza Ebyahandiikirwe. Nukwo enyegesa y’okwija kwa kabiri yafungirwe kimwe aheru y’ekanisa omu ei abantu amagana baali batungire Omujuni kandi baafuka basemeire omu Ruhanga.
GSAM 180.1Ekyakoziibwe omu rubuga rw’iwaitu nakyo kyakoziibwe omu makanisa amagana agandi omu nsi yoona. Abo abaakoziibwe batyo ab’oruganda baabo abaakaba nibakwatana nabo, baatunga okuhumurizibwa kwingi omu magambo g’omurangi Isaya: “Muhurre ekigambo kya Mukama, imwe abarukutina ekigambo kye: Bagenzi baanyu ababanobere, abaabagobire habw’ibara lyange, bakagira bati, Mukama aheebwe ekitiinisa, baitu alibonekera omu kushemererwa kwanyu, kandi balikwatwa n’ensoni.”10
GSAM 180Ekisakiro Ky’Ababi Kikyolekwa
GSAM 180.2Ekiro eki Mukama akaba arindirwemu kyayegerera, abakkiriza baayongereire omu kuhayo amaani omu mirimo yaabo, kandi ababi baayongera kugira ekiniga n’okujuma n’obukambwe, nk’oku kirabonekera omu bigambo ebyahandiikirwe omuhandiki w’Okubaza kw’omu Kiro Hagati aha Okitoba 31, 1844:—
GSAM 180.3“Ekikorwa eki entambuza egi yareteire ababi, nakyo kikatushoborora muno kwikiriza ngu Ruhanga akaba arimu. Abaana ba Ruhanga obu baateranaga hamwe kweguya kandi kwecureeza omu maiso ge, n’okwetekaniza habw’okuboneka kwe, nk’oku kyabaire kishemereire ekibinja ky’abasiisi abakaba nibasobora kujunwa n’embabazi zonka, ababi baayoleka obubi obwingi muno. Hati tubaire tutamanyisize abantu aha nterana zaitu kureka omu katabu kaitu twonka, kandi tutabeetiire bantu boona kwija, abaana ba Beliyali baijwemu, baareta akajegere kwingi. Omu kiro kya orunaku orukirire Sabiti, ikumi na ibiri eky’oku mwezi guno [Okitoba 12, 1844], titwateeraniire omu hema y’okusabiramu, nukwo omukuumi w’enju abone omugisha gw’okwoza enju habw’okuza Sabiti [orunaku rw’okubanza omu sande]. Baitu ekibinja ky’abantu kyamenye enju, kyanga n’omugisha ogwo. Omukuru w’orubuga, atasabirwe muntu, yaingira omu nsonga bwangu kandi yabagoba.”
GSAM 181.1“Omu nterana zaitu ahari Sabiti eyairukireho, hanyuma y’okwijuza hema, ekibinja ky’abantu ekikoto kyakwata omuhanda omu maiso g’enju, baingi bali basaarwe ekiniga habw’okuba omuntu wena yakwikiriza omu kwija kwa Mukama. Omu kiro, habw’okuhurura kw’abantu, titwateeraniire, baitu omuhanda gwijwire ekibinja ky’abantu kare muno. Omukuru w’orubuga n’abakuumi be abakora gye baingire bwangu, baazigira omuhanda hanyuma y’okutwara bamwe omu nju y’abakuumi. Eki abantu baakozereho twakakisanishaniza n’ekyakoziibwe abo abaazingiire omulyango gwa Loti omu kiro ekyabaire kibanjirire kuhwerekeka Sodomu.... Entambuza egi kuruga hali bo yizire bwangu, omu bwire bumwe, kandi yakwata ahantu habw’obwingi, kandi habw’okweyoleka kwayo aha kiro ky’okubanza eky’omwezi gwa mushanju ogw’Abayudaaya, yatwongerera amaani omu kwikiriza ngu guno gwine kuba omwezi ogwo.”
GSAM 181Abaseka Bateeka Engoye z’Okugenda omu Iguru
GSAM 181.2Aha Okitoba 22, 1844, ekiro ebiro 2300 biherireho, omu Paris, Maine, abakkiriza obu baali bateraniire omu nju y’okusabiramu, nibasaba Ruhanga n’obwegendereza bwingi, nibalindira ngu Mukama aije aha kiro eki, abaseka bakuseeriire enju, nibaimba enyimbo z’okusekesa. Babiri omu babi abo baazwiriire engoye ndahi njeru, baalinnya ahaiguru y’enju, baimba enyimbo, kandi baseka abo abaali omu nju nibasaba kandi nibalindira Mukama kwija.
GSAM 181.3Nikisasika ngu kuruga omu kyabaireho hanu nikwo hakarugiremu ebishuba ebyabazibwe aha Badventista ngu baazwanga engoye z’okugenda omu iguru, habwokuba n’obu amapapura g’abakkiriza b’okwija kwa kabiri gaabaire gaheereire empereeza kuhika $500 habw’okutunga eky’okureeberaho kimu kyonyini eky’Omwadventista owazwiriire engoye nk’ezo omu 1844, arindire Mukama kwija, tihariho mulingo n’omwe ogwigeze gukomeeranwa.
GSAM 182Okworekwa kwa Hazen Foss, 1844
GSAM 182.1Omu bwire obu, omushaija muto orukwetwa Hazen Foss akaba naabeera omu Poland, Maine, kandi naayikiriza n’obwesigwa ngu Mukama akaba naija aha kiro kya ikumi eky’omwezi gwa mushanju. Akaba ali mushaija w’okushemererwa omu maiso, ow’okugamba gye, kandi ow’amasomo maingi. Hanyuma ya wiiki nke okusigara okwo okubaza kw’omu kiro hagati kukahwa, Mukama yamusemberera, yamureetera okworekwa, omu ei yayolekerwemu entambura y’abantu b’okwija kwa kabiri okugenda omu kibuga kya Ruhanga, hamwe n’ebizibu byabo. Obutumwa bumwe obw’okurabura bwahaabwaga, obu akaba ateekwa kuhayo, kandi yayolekwa n’ebigezo n’okubonabonesebwa ebyakukuratiireho singa yakaba mwesigwa omu kugamba eki yayolekerwe. Nka Foy, yayolekerwe entambwe ishatu abantu ba Ruhanga ezi baali baine kukoramu okuhika kimwe aha muhanda ogw’ekibuga ekirukwera. Habw’okuba akaba naayikiriza n’obwesigwa okwija kwa Mukama ‘omu biro bike ebindi’ (nk’oku baali nibaimba omu bwire obwo), ekiikaro ky’okworekwa ekyakwataga ha ntambwe ishatu ez’okutaaha omu muhanda kikamulema kusoborora, kandi habw’omwoyo gwe ogw’okwekuza, yaatinyire omusaraba, yanga kugamba eki yayolekerwe. Okworekwa kwagarukire aka kabiri, kandi yaagambirwe ngu singa akanga na hati kugamba eki yayolekerwe, omutwaro gwakutwarwa kuruga hali we, guhabwe omu baana ba Mukama abarukukira obuceke, omu muntu akakora n’obwesigwa kugamba eki Ruhanga yakumwolekeranga. Yongera yanga. Hanyuma yaahabwa okworekwa okw’akashatu, yaagambirwe ngu akuweibweho omutwaro, kandi gutaagwe aha muntu omu abarukukira obuceke omu baceke boona, owakukora eby’Omukama arukwenda.
GSAM 182Foss Alema Kugamba Okworekwa Kwe
GSAM 182.2Eki kikatangaaza omushaija muto, yaacwamu kugamba eki yayolekerwe, kandi yaamanyisa abantu eki yateekateekire. Abantu baaterana kwingi kurora n’okuhurra. Yaagamba gye ebyamubaireho, oku yangire kugamba eki Mukama yamwolekerwe, n’ekyakurugiremu habw’okwanga kwe. “Hati,” yaagamba, “nigenda kugamba okworekwa.” Baitu, aiwe! bwali bwire bwahwa: yaayemerera omu maiso g’abantu ali mutege nk’ekishushani, kandi aha kumaliriza yaagamba n’obusaasi obw’amaani, ati, “Tindikusobora kwijuka kigambo na kimu eky’ okworekwa.” Yaakwatira engaro omu busasi, naagamba ati, “Ruhanga ahikiriize ekigambo kye. Atwaire okworekwa kuruga hali nyowe,” kandi omu kwerarikirra kwingi kw’omwoyo yaagamba ati, “Ndi muntu arukwihwa.” Kuruga obwire obu, yaataga okunihira kwe omuri Kristo, yaataaha omu kwerarikirra. Teyagarukire kutaba omu nterana y’Omwadventista, kandi teyakaba na mukwano gwona omu by’ediini. Enyetwaza ye omu bintu bingi, ka tugambe kake, ekaba nk’ey’omuntu ow’ihirweho obukonyezi obw’ekisa obw’Omwoyo gw’Omukuru, ow’‘alekerwe omu mihanda ye, kwijuzibwa ebikorwa bye.’ Omu nyikara egi y’omwoyo, yaafiire omu 1893.
GSAM 183Okworekwa kwa Foss Kugambwa Omundi
GSAM 183.1Hanyuma y’emyezi ishatu kuruga obwire obu yaalemwa kwijuka okworekwa kwe, yahurra, ali omu kisiika ekyali kikwasirane n’eky’obuterane, okworekwa kurikugambwa omundi. Omu nju y’abantu ei akaba arimu niyo baateraniiremu. Bamugambire ayingire omu nterana, baitu yaanga. Yaagamba ngu okworekwa oku kwali haihi n’okwo yamwolekerwe nk’oku abantu babiri bakaba basobora kugamba ekintu kimu. Nukwo kyamanyikana eki yaroraga baitu atakakijukaga obu yagezaga kukigamba. Hanyuma y’okurora omuntu ogwo, yaagamba ati, “Ogwo nikyo kikozesebwa eki Mukama yaateireho omutwaro.”
GSAM 183Baasaalirwa Muno Habw’Okutahikiirira Kw’Okunihira Kwabo
GSAM 183.2Ekiro kya ikumi eky’omwezi gwa mushanju, omu bwire bw’Abayudaaya (Okitoba 22, 1844), kyahikire aha kumaliriza. Kikasanga abantu enkumi n’enkumi abaali nibalindira aha kiro eki okutuukiriza okunihira kwabo. Tibaali bateekaniize kintu kyona eky’ensi ekyakubaire kiri inyuma y’ekiro eki. Bakaba batateekateekire n’ekigambo ngu, ‘singa kitahika,’ baitu bakaba bateekaniize emigenderanwa yaabo ey’ensi nk’oku bakaba nibalindira ngu ekiro eki nikyo kyakumaliriza obwire bw’obwomeezi bwabo obw’obwire obw’omu nsi. Bakaba barabwire kandi baahabura ababi kwiruka kuruga omu burakari obw’ahaija, kandi baingi omu abo baatinyire ngu obutumwa obwo bukaba nibusobora kuba bw’amazima. Bakaba baahaire ab’oruganda baabo amagezi kandi basabire hamwe nabo, kandi baasezeire abo omu bo abaali batataire mitima yaabo hali Ruhanga. Omugambo make, bakaba baseziire ebintu by’ensi byona n’obw’obwoba n’obw’obwecureezi bw’omuntu arukwerora nk’ow’okwimuka omu maiso g’Omucwi w’Emisango w’ensi yoona. Nukwo, omu kwerarikirra okw’amaani okwali nk’okutahumamu, baateraniire omu biikaro byabo eby’okusabiramu, nibalindira buri kaire okuhurra “iraka ly’omukuru w’abamaraika n’ikondere lya Ruhanga,” kandi n’okurora iguru lirikwaka n’ekitiinisa ky’Omukama waabo arukwija.
GSAM 184.1Obwire bwagendaga mpora, kandi aha kumaliriza izuba lyagwire hansi y’oburengyerwaizooba. Ekiro kya ikumi eky’omwezi gwa mushanju ogw’Abayudaaya kyahwa. Ekizikizi ky’ekiro kyagaruka kyanja omukingo gwakyo ogw’obusaasi omu nsi, baitu hamwe n’ekizikizi eki, obusaasi bwahika omu mitima y’abakkiriza b’okwija kwa kabiri, obusaasi obw’engeri etasobora kuteranizibwa kureka n’obusaasi bw’abeegi b’Omukama waitu obu baali nibagenda omu maka gaabo omu bwire bw’ekiro ekyakuratiire kuteerwa kwe ha musaraba n’okuziikwa kwe, oyo obu hashwire akanya kakye baali bamuhereereize n’obusinguzi kutaaha Yerusalemu nk’Omukama waabo.