Esuura ya 15 — Omusana Ogweyongera n’Ebyamahano Ebikirayo
GSAM 235.1“Mwijuke ebiro bya kara, obu mwamurizibwa omusana, mukagumira kurwanagana kwingi okw’okubonabona; omu bimwe mukahinduka ky’okurorwa abantu olw’okutukwa n’okubonabona, kandi omu bindi mukaba banywani b’abo abaakwatwanga batyo.”1
GSAM 235.2Obwire kuruga okweihwa amaani okwaba omu 1844 kuhika obu omusana ogw’amarengero ha kifo ekirukwera n’obutumwa bwa maraika wa kasatu bwamanyisibwa, bwabaire bwire bw’okugeragezibwa kw’enjawulo. Abadventista abaakagumira ngu entambuza y’okwija kwa kabiri yali y’ahikire, bakaba mali ky’okurorwa abantu abaatekereza ngu obutumwa bwali bugwire kimwe; kandi habw’ensonga egi bakatukwa muno. Bakaba basobora kugumira eki n’essanyu obu baagumiraga Mukama omu kwikiriza kandi bakagabana okuba kw’Omwoyo We Ogurukwera.
GSAM 235Emiringo Ebiri ey’Enjawulo ey’Okurwanisa
GSAM 235.3Setani akaba aine emiringo ebiri ey’enjawulo ey’okwohya Abadventista. Eky’okubanza kyali kuteera abaagumire omu kwikiriza ngu obwire bw’obunabi bwahweire, kwikiriza ngu okwija kwa kabiri kwa Kristo kwali kw’omwoyo, kandi ngu omu muringo gumwe akaba amaze kwija ha muheru gw’ebiro 2300. Ekyakabiri kyali kuhenda abaali nibagurukyagurukya ha bi baarabiremu kara, babireke byona. N’habw’ekyo, obu amazima ha kifo ekirukwera n’obutumwa bwa maraika wa kasatu byagenda nibyeyanjura mpora mpora kuruga omu Byahandiikirwe, obutumwa bw’Omwoyo gwa Ruhanga, kurabira omu kiconco ky’obunabi, bwakakasa entambuza ya kara, nibuyeta “omusana ogurukumulika muno” Ruhanga ogwateire ha mutwe gw’engyendo, kumurika omu nzira yoona kuhika omu rurembo, kandi bwakyorekesa obuhamya bw’Ebyahandiikirwe ngu okwija kwa kabiri kwa Kristo nikwija kuba okw’omubiri kandi okw’omuntu wenka; n’habw’ekyo tikusobora kuba kintu ekyaba ha muheru gw’ “ebiro.”
GSAM 236Eby’okworeka Eby’Ekitiinisa
GSAM 236.1Kakuba Mukama abaza n’abantu Be arukurabira omu kworekwa omu biro binu eby’enkomerero, titwabaire nitusobora kuteekereza ngu omu kworekwa kwenyini hakaba hariba n’obuhamya obw’obwaruhanga? Obuhamya obu nibugaragara omu kworekwa kwa Muka Ellen G. White. Ekintu eky’ensonga ky’okworekwa kwenyini, nk’oku kyayorekesiibwe omu Esuura ya 13, n’ekyamahano busa; baitu harimu ebintu bingi eby’ekitiinisa ebikwatanise n’ebyayorekire omu ntandikwa, eby’orabira n’omanya obu orayeyongera kusoma ekitabu eki; kandi nitusobora kuteekereza ngu kyabaire nikisobora kuba omu muringo ogundi omu kiconco nk’eki Ruhanga ekiyateireho kukwata amatu g’abantu, kandi kibahwereze kubaza nka Musa ngu, “Ninyija kuhinduka ndebe ekintu kinu ekikuru”? Okubaza busa kw’omwisiki omwe omworo, orwara kandi omunafu, ow’akaba naarabira nk’ali haihi n’okufa, ngu Mukama amuhaire okworekwa, tikwakaba nikumara kukora eki. Eby’okworeka eby’ekitiinisa ebyakwataniise n’okworekwa bikateera abantu amatsiko, kandi hakorwa okweta omwisiki kugenda omu bifo eby’enjawulo kubamanyise eki Mukama yamuragiire kumanyisiza abandi.
GSAM 236Eby’okworeka eby’Ekitiinisa omu Kworekwa kwa Kasatu
GSAM 236.2Hanu ninyija kubaza ebintu ebimu ha kworekwa kwe kwa kasatu, okwamuheirwe omu nju ya ise, okwo okubalizibwemu omu Esuura ya 13, ha rupapura 212, nk’oku narayirwe n’ise wa Muka White na nyina, munyanya we Muka Sarah Belden, n’abandi.
GSAM 236.3Omu kisenge omu kworekwa kwabaire kuheirwe, hakaba hari ha kabati Baibuli y’amaka empango muno. Yali y’emwe omu nkora eyacapirwe omu Boston na Joseph Teale, omu mwaka gwa 1822. Ekitabu kikaba kiri inci ikumi na munaana obugazi, inci ikumi na kumwe obuwanjo, kandi obwika bwakyo buli inci ina; kikalema paawundi ikumi na munaana n’obukiraaho. Obu akaba ari omu kworekwa, yaimuka, yatwara Baibuli egi ehangaine ha mukono gwe gw’obumoso, ekitabu kiri kiigwire, yagigarurira ha burengye bw’omubiri gwe; kandi okumara obwire oburukukira ekicweka ky’esaaha, n’omukono gwe gw’oburyo, yakyusa kuruga ha rupapura rumwe kwenda ha rundi, n’ayoreka ebyahandiikirwe eby’enjawulo, ebyayegarukiraga obu amaiso ge gaaroraga haiguru, kandi omu mwanya ogurukwiramu n’ekitabu. Munyanya we Sarah (owaaheeru akaba muka Stephen Belden), nari omuntu ondi owabaire aliho, yaroraga buri kihandiiko ekiyolekagaho orukumu rwe, kandi yarora kurungi ngu buri murundi akaba naegarukamu ekihandiiko ky’Ebyahandiikirwe orukumu rwe rwabaire ruriho. Nyina wa Harmon akagira ngu omwana we Ellen, obu akaba ari omu mbeera ye eya buriijo, “n’habw’obunafu akaba atarukusobora kwimura Baibuli egi y’oburemeezi kuruga ha kabati; baitu omu kworekwa akaba agikwata n’obworobi, nk’oku kyabaire nk’Endagaano Empya ento ey’omu nsaho.”
GSAM 237.1Ha hakaba harimu ekyamahano! Omwisiki omunafu, oraremaga paawundi makumi musanju zonka, akakwata Baibuli y’oburemeezi okumara obwire oburukukira ekicweka ky’esaaha omu mbeera omusaija w’amaani atasobora kugikwatamu edakiika ibiri; kandi akongera yakyusa ha byahandiikirwe eby’enjawulo ebyabaire nibikakasa buri murundi ngu n’ekihandiiko eki yagarukamu, amaiso ge gari haiguru kandi omu mwanya ogurukwiramu n’ekitabu; kandi ha muheru, iraka rikaba niriruga omu muntu amahaha ge gatarukwenyegesa kandi atarukwikya orwoya, kandi rikagarukamu kurungi ebyahandiikirwe ebyateirweho—eki buzima kikaba nikikira kuteekwaho kukorwa omuntu nari kuba ngaruka y’endwara. Abaakirozire bakakirora nk’okworeka okw’Omwoyo gw’Owaayogeraga kuruga omu kisaka ekirukwaka. Eby’okworeka nk’ebi omu kworekwa kwa kasatu kwa Munyanya Harmon, obu byamanyisiibwe, bikaha obuhamya obutarukubangirwamu ngu omu kworekwa hakaba harimu amaani agarukukira ag’abantu.
GSAM 237Okworekwa kw’e Topsham
GSAM 237.2Ahonaaho bwanyima y’ekikorwa eki, ekibiina ky’Abadventista abaali Topsham, ha mayiro nk’amakumi asatu ebukiika-bwa-burasirazuba bwa Portland, Maine, baahulira oku Mukama yaakwataga Munyanya Ellen G. Harmon, baamweta ha mwanya ogwo. Yakwikiriza, kandi atyo yabanza kutaya Topsham. Omu bwire obwo ensorrokano z’Abadventista zikaba zikorwa omu nju y’omusaija Curtiss. Muka Frances Lunt (owabaire ari Munyanya Frances Howland), ow’e Oakland, California, akampa ebigambo binu ebyahandiikirwe Janwari 19, 1890:—
GSAM 238.1“Ninye n’ab’eka ya data twajendaga omu nsorrokano za munyanya itwe Harmon omu Topsham, omu 1845, kandi omu nsorrokano ezi akaba aine okworekwa. Nubwo bwabaire omurundi gw’okubanza twamurora omu kworekwa. Emwe ha Baibuli z’amaka ez’omu biro bya kara [Baibuli y’Amaka ya Teale, eyaremaganga paawundi ikumi na munaana] ekaba eri ya mwene itwe Curtiss. Baibuli egi mpango munyanya itwe Harmon akagitwara kuruga ha kabati obu akaba ari omu kworekwa, kandi yayorekagaho ebyahandiikirwe by’Ebyahandiikirwe obu yaakuzanga kuruga ha rupapura rumwe kwenda ha rundi, amaiso ge gari haiguru kandi gatunuliire hara n’ekitabu. Ebyahandiikirwe ebyayegarukamuga bikaba biri bigambo by’okwegesa, eby’okugumya, nari eby’okuhana. Ekindi eky’enjawulo omu kworeka oku omu bwire obwo, akaba akwatira ekitabu ha mukono gwe ogwigwire, omu mpami y’amadaara 45; kandi hatariho ondi owabaire nasobora kukwata ekitabu omu mpami nk’egyo atakagwiire omu mikono; baitu munyanya itwe Harmon akakwata Baibuli egi omu mpami egyo okumara edakiika nyingi, n’amaani nk’oku yabaire agambiriirwe ha mukono gwe, kandi omu bwire obwo yagendaga kuruga ha muntu omwe kwenda ha wundi omu kisenge.”
GSAM 238Obuhamya bwa Muka Truesdail
GSAM 238.2Obundi buhamya obukwata ha kworekwa oku nubwo bwa Muka M. C. Truesdail, ow’e Trenton, Missouri, bwahandiikirwe Janwari 27, 1891. Akagira ati:—
GSAM 238.3“Nkaba nyine emyaka ikumi na itano omu 1845, kandi nkaba ndiho obu munyanya itwe Harmon yaabanza kutaya Topsham, obu yaabaire aine okworekwa omu nju ya mwene itwe Curtiss, omu mwanya ogu yaatwariiremu Baibuli y’amaka empango kandi yagikwata haiguru omu mbeera omu yo hatariho abandi abaabaire nibasobora kukwata ekitabu ha mikono batakakigwiire aho.”
GSAM 238.4“Munyanya itwe Harmon akaba ari omu kworekwa kumara esaaha ezirukukira ibiri. Kikaba kiri ekikorwa ky’amaani ga Ruhanga eky’ekitiinisa muno eki nabaire narora, kandi namurora omu kworekwa emirundi erenga ikumi na ibiri. Ebi byabaire biri bihe by’okutiina Ruhanga n’okwekebiija, baitu eki kikabikira byona. Ai! Mbwenu twatetemaga obu Omukama w’omu iguru yatwegesaga arukurabira omu kikwato kye omunafu; obu yatusomeraga ebigambo ebyaabaire nibihuumuriza kandi bihikire omu mbeera yaitu ey’okugeragezibwa; nk’Abaheburaniya 2:2, 3; Yakobo 5:7, 8; Abaheburaniya 10:35, 39; 1 Petero 1:7; Luka 12:32-37, n’ebindi bingi, arukukwata Baibuli y’amaka empango haiguru muno, kuhika ngu naateekwa kwemerra ha ntebe kusoma aho orukumu rwe oru rwabaire rurolekiize. Tindukuteekereza ngu munyanya itwe Harmon akaba ankira oburaiha bw’inci ezirukukira ibiri.”
GSAM 239.1Eby’okworeka nk’ebi bikahabura ab’emitima egitungire ngu amaani agarukukira ag’abantu nigooba nigaragiira ekikwato eki ekyehikirize, kandi okweta kwaruga omu bicweka by’enjawulo ebya New England ngu aze abahere obuhamya bwe.
GSAM 239Omurimo gw’omu Mikono Kibi
GSAM 239.2Bwanyima y’akanya, Munyanya Harmon yaweerezebwa omu kworekwa kutaya Paris, Maine, omu mwanya ogwabaire harimu abantu abaikiriza ngu okukora omurimo gw’omu mikono n’ekibi. Omukuru Stephens, ow’e Woodstock, Maine, niwe yabaire omwebembezi w’akosa aka, kandi akaba aine amaani maingi ha bandi. Akaba yabaire omubuurizi wa Methodist, kandi yarorwangamu nk’Omukristaayo omworo kandi omwesigwa. Akaba ahiire okwesigwa kw’abantu baingi habw’obwekambi bwe ha mazima n’obwomeezi bwe obwabaire niburorwa nk’obw’obweranda, ekyareetera bamwe kumwikiriza ngu Ruhanga niwe yamwebemberaga omu buryo bw’enjawulo. Mukama akaha Munyanya Harmon obuhaburo ahakumwe. Akagira ngu akaba naahakaniza ekigambo kya Ruhanga obu yanga kukora omurimo, obu yaakomeraga abandi amakosa ge, kandi obu yaakwataga omusango hali abo boona abaabaire batagakiikiriza. Akanga obuhamya bwona Mukama yamuhaire kumuhabura ha kosa rye, kandi yanga kwatura amakosa ge. Akagendera ha biteekerezo bye, yagenda engyendo z’obunaku, aragenda ebanga rirerire n’amaguru, omu mwanya ogu akaba naakira kutukwa zonka, kandi akateekereza ngu omu byona ebyo akaba nabonabona habw’ekigendererwa kya Kristo. Akareka ebiteekerezo n’okucwamu kwe.
GSAM 239.3Ha buhamya bwa Munyanya Harmon n’ebyaakurugire omu musango ogu, ninyija kuteera ha bbaluwa eyaampairwe Muka M. C. Truesdail, owaabaire naatuura Paris, Maine. Bwanyima y’okubaza ebintu ebimwe ebirukwingana n’ebyo twabaza, akagira ati:—
GSAM 240.1“Okwekwatamu omusango kwaruga hali boona kureka omwebembezi wabo, Jesse Stephens. Munyanya itwe Harmon akamuhabura ngu atarahinduka mwebundeezi arukwatura amakosa ge, akaba naija kuhwesa obwomeezi bwe omu bwire buke. Boona bakateekereza ngu eki akaba ari obunabi ngu naija omu muringo gumwe kwetai.”
GSAM 240.2Eki nikyo kyakuratsireho omu musango gwe:—
GSAM 240.3“Bwanyima y’akabiina ke kakye kumureka, yaaba w’obusaasi, kandi bwanyima y’akanya yafiirwa amagezi, yanga kurya ekintu kyona ekyabaire kibambirwe abakora ebibi. Akaba atarahulira ngu nkaruga Massachusetts obu naamujwereire eby’okurya. Yabuuza, obu yaaheereza omukono gwe ogw’amagufa gonka omu mwanya muto gw’edirisa, ati, ‘Ruhanga akwohereize n’eki, munyanya Marion?’ Obu yarorire okugarukamu kwange okw’okubangaanisa, yanga kukirya. Embeera ye ey’okusaasirwa, afungirwe omu kisenge kikye omu nju ya mwene ise (otaikiriza), ekanijukya okwehanangiriza oku yaabaire yaheirwe n’ekisa kuruga omu iguru, oku yaayangire n’obukwakuba. Bwanyima y’okutaya kunu okw’obusaasi, bwanyima y’ebiro bibiri yatwarwa omu maka ge, kandi aho naahonaaho yaahwesa obwomeezi bwe arukwetai, naakora omugozi arukukozesa engoye z’akato k’obwebeki.”2
GSAM 240Obunabi Obwahikiriziibwe
GSAM 240.4Omu kyanda kya 1845, habw’okweta kwa Otis Nichols, Munyanya Harmon akataya Massachusetts, munyanya we Sarah ari nawe. Bakatuura omu maka ga omusaija Nichols. We na muka we bakagenda omu kigaari kyabo, babatwara omu bifo eby’enjawulo kukora ensorrokano, ahu Munyanya Harmon yaahereeraga obuhamya bwe. Atio akaba naasobora kutaya Boston, Roxbury, na Carver. Omu bwire bw’okutaya Boston okwakabiri, hakaba harugiremu ekikorwa ekyateeraga abantu amatsiko muno.
GSAM 240.5Omu Boston n’omu micwe yaho hakaba harimu ekibiina ky’abantu abakabya abaabaire nabo baikiriza ngu okukora n’ekibi, kandi obutumwa bwabo bukuru bwali bugira buti, “Mugurisize ebi murina, muhe abakene.” Bakagira ngu bari omu mwaka gwa yubilei, ngu ensi esemeriire kuhumuza, kandi ngu abakene basemeriire kuhwerwa batakora. Sargent, Robbins, n’abandi bamwe ni bo baabaire beembereza. Bakahigira okworekwa, nibagira ngu kwabaire kuruga hali Setani, habw’okuba amakosa gaabo gakworekesiibwe. Bakaba bakwatira muno omusango abo boona abaabaire batabikiriza.
GSAM 241.1Obu Munyanya Harmon na munyanya we baabaire nibataya omu nju ya omusaija Nichols, Sargent na Robbins bakaruga Boston kwija kumusaba obuhwezi, kandi bagira ngu baizire kumutaya kandi bamara ekiro nawe. Omusaija Nichols yagarukamu ngu asemeriirwe ngu baizire, ahakuba Munyanya Sarah na Ellen Harmon bakaba bari omu nju, kandi akaba naayenda bamanyane nabo. Bakahindura ebiteekerezo byabo aho naho, kandi bakanga kwingira omu nju. Omusaija Nichols yababuuza oba Ellen akaba nasobora kubamanyisiza obutumwa bwe omu Boston, kandi oba bakaba nibaija kuhuliriza bakacwamu. Baagira bati, “Eego, ija Boston Sabiti egi erukuija [nikimanyisa Sande, ahakuba bakaba batakakiire Sabiti]; nitwenda omugisa gw’okumuhuliriza.”
GSAM 241.2Omusaija Nichols akambwira eki omu nju ye omu Dorchester, omu 1858. Akagira ngu akaba ateireho enteekateeka ze zoona kugenda Boston nyenkya ya Sabiti n’ekigaari kye kutwara Munyanya Harmon omu nsorrokano eyaabaire eteekateekirwe. Omu kairirizi ako, omu kusaba kw’eka, yaatwarwa omu kworekwa. Ku yaamare kurugamu, yagira ati, “Mwene itwe Nichols, tindukugenda Boston nyomwakya; Mukama anyorekire ngu nteekwa kugenda Randolph. Aine omurimo ogu nteekwa kukorayo.” Omusaija Nichols akaba naafaayo muno ha kigambo kye. Akaba araganiize kumutwara Boston nyomwakya, kandi yabuuza n’obweraliikirivu ati, “Nkoore ki ha kigambo kyange eki naahaire Sargent na Robbins?” “Tekiine nsonga,” Munyanya Harmon yaagarukamu, “Mukama anyaragire kugenda omu njira endi.” “Kale,” omusaija Nichols yagira, “tindukwetegereza.” “Mukama anyorekire ngu nitwija kukyetegereza obu turahika,” Munyanya Harmon yaagarukamu. “Kale,” omusaija Nichols yagira, “tihariho muringo gw’okuhikayo kureka tugende tukutware, baitu tindukumanya oku ndisoborra ensonga ezi hali bene itwe abari Boston.”
GSAM 241.2Omusaija Nichols akongera yambwira ngu “Munyanya itwe Harmon akarora oburyarya bwabo omu kworekwa, ngu hatabaireho nsorrokano omu Boston ha Sabiti, ngu Sargent, Robbins n’abandi abarwanisa bakaba nibaija kuterana n’ekibiina kinene omu Randolph (mayiro ikumi na isatu kuruga Boston) ha Sabiti; kandi ngu twateekwa kusanganira abarwanisa omu Randolph, omu nsorrokano yaabo ha Sabiti, kandi aho akaba naija kuheebwa obutumwa hali bo, obwabaire nibwija kukwata emitima y’ab’emitima mirungi, abatali baine rubaju, kumanya oba okworekwa kwe kwali kuruga hali Mukama nari hali Setani.” Omu mwanya gw’okugenda Boston hanyuma bakaruga Boston bagenda Randolph, orugendo rwa mayiro makumi abiri na ibiri, bakagenda buterezi Randolph, baahikayo omu bwire bw’ensorrokano. Aho bakasangayo abo bonyini abaabaire baraganiize kubasanganira omu Boston. Omusaija Nichols yaagira ati, “Hati nkakyetegereza.”
GSAM 242.1Enteekateeka egi ya Sargent na Robbins y’okweihaho obuhamya bwa Munyanya Harmon, n’omuringo ogu yawebemberwemu kusanganira nabo, bikabaine amaani maingi ha biteekerezo bya bamwe abaabaire bariho. Ha nsorrokano yenyini, ninyija kuteera ha nkuru nk’oku yaahaire omusaija Nichols:—
GSAM 242Obumanyiso oburukuhuniriza
GSAM 242.2“Munyanya itwe Ellen akatwarwa omu kworekwa, haroho obumanyiso obutali bwa bulijjo, kandi yagumizaamu n’abaza omu kworekwa n’iraka erirukuhurirwa kurungi. Boona abaali aho bakaba nibasobora kumwetegereza, okuhika nk’izooba ligwa. Sargent, Robbins, na French bakabihirwa muno kandi baatuntura obu baahuliire Munyanya itwe Ellen n’abaza omu kworekwa, oku baagambaga ngu kukaba kwa Sitani. Bakamalirayo obusobozi bwabo bwona n’amaani g’emibiri yabo kulemesa okworekwa kuleeta ekirungi kyona. Bakwatanizaga bazina muno n’amaraka gahaiguru, hanyuma bahindurangana kubaza n’okusoma Baibuli n’iraka erihaiguru, nukwo Ellen atahurirwa, okuhika amaani gaabo gahwa. Emikono yabo yatetema muno batakyasobora kusoma Baibuli. Baitu omu kutabanguka n’okuleekaana oku kwona, iraka lya Ellen eryali lyeyolekere kandi erirukucumita, obu yabazaga omu kworekwa, likahurirwa kurungi boona abaali aho. Abasaija banu bakagumizaamu nibamuhakaniza obwire bwona obu baali nibakyasobora kubaza n’okuzina, n’obu bamwe ha banywani baabo bonka baabanenaga kandi babasaba kuleka. Baitu Robbins yagamba ati, ‘Muculire amaju hali ekisisani: nimuramya enyana y’ezaabu.’
GSAM 243.1“Omwami Thayer, mukama w’enju, akaba atamaliire kukigumya ngu okworekwa kwe kukaba kwa Sitani, nka Robbins oku yagambaga. Akagonza kukurengesebwa omu mulingo gumu. Akaba ahuliire ngu okworekwa okuruga omu maani ga Sitani kulemesebwa obu Baibuli esuuruurwa kandi ekateekwa ha muntu arukworekwa. Yasaba Sargent kukurengesa omu mulingo ogu, baitu Sargent yayanga kukikora. Omwami Thayer nubwo yatwara Baibuli y’eka enene kandi erukulemera, ey’omulingo gwa quarto, eyali ha meeza kandi etakozesebwaga muno. Yagisuuruura yagiteeka eyasuuruirwe ha kifuba kya Ellen, ow’akaba akyali omu kworekwa, ayegamire omugongo ha kisiika omu nsonda y’ekisenge. Ahonaaho Baibuli obu yateekirweho, akaimuka yayemerra ha bigere bye, yagenda hagati y’ekisenge, akwasire Baibuli eyasuuruirwe omu mukono gumu, agiimukize haiguru muno nk’oku yasoboraga kuhikya. Amaiso ge gakahanga haiguru obutalekera, kandi yabaza n’itiinisa ati, ‘Obuhamya obwahairwe omwoyo oburuga hali Ruhanga,’ rundi ebigambo ebirukusisana amakuru. Hanyuma, akwasire Baibuli omu mukono gumu ogugororokere, n’amaiso ge nigarora haiguru, gatali ha Baibuli, akagumizaamu kumara obwire bwingi n’ahindura empapura n’omukono ogundi. Akateekaga orukumu rwe ha byahandiikirwe ebimu, kandi yabaza ebigambo byabyo nk’oku byali, n’iraka ery’itiinisa. Baingi abaali aho bakarora ebyahandiikirwe ebi orukumu rwe rwaseeterezaga, kurora obwaraaba yabibazaga nk’oku byali, habwokuba omu bwire obwo amaiso ge gakaba nigarora haiguru. Ebimu ha byahandiikirwe ebyo bikaba biri by’okucwerwa omusango kw’ababi n’abarukujuma Ruhanga; kandi ebindi byali kuhanura n’okwegesa ebirukukwata ha nyikara yaitu omu biro ebyo.
GSAM 243Okworekwa kwe okwakizireyo oburaiha, okuhingura esaaha mukaaga
GSAM 243.2“Akaguma ati obwire bwona obw’ihangwe okuhika izooba haihi kugwa, nubwo yarugire omu kworekwa. Ellen obu yaimukire yayemerra ha bigere bye omu kworekwa, akwasire Baibuli eyasuuruirwe kandi erukulemera, n’agenda omu kisenge n’abaza ebyahandiikirwe, Sargent, Robbins, na French bakahunama. Obwire obwasigaire bwona bakatuntura, hamu n’abandi baingi; baitu bakaijara amaiso gaabo, beegumya, bataikirize kubaza oku baali nibehurra.”3
GSAM 244Obuswere bwa Muhara Harmon
GSAM 244.1Ha kiro 30 eky’omwezi gwa munaana, 1846, Muhara E. G. Harmon n’Omukuru James White bakakwatanizibwa omu buswere, kandi baakorra hamu kukurakuraniza obutumwa. Omu mwaka 1847, emirimo yabo ekakira kuba omu Maine na Massachusetts.
GSAM 244.2Ha Sabiti y’okubanza omu mwezi gwa kana, Muka White akaheebwa okworekwa okurukusemeza muno, omu ka ya Stockbridge Howland, omu Topsham, nambere ensorrokano zaateraniraga obwire obwo. Okworekwa kunu nukwo okubazibwaho omu kitabu Ebihandiiko eby’Okubanza. Akolekwa ekifo ekirukwera n’ebintu byakyo, obwire bw’obujune, abarukwera nibairuka kuruga omu ndembo, ababi babeehinguliriize, okucungurwa kwabo ha iraka lya Ruhanga, Yubile, okwija kwa Mukama omu kigaali eky’ebicu, n’ebindi. Kirungi kwetegereza ebimu ha bikorwa bye obu akaba ali omu kworekwa kunu.
GSAM 244Baibuli nyingi zikakozesebwa omu kworekwa
GSAM 244.3Muka Frances Lunt (muhara wa S. Howland), ha kiro 19 eky’omwezi gwa mbere, 1890, akangambira ati:
GSAM 244.3“Ha rubaju rw’ekisenge nambere baateraniraga hakaba haroho emeeza, kandi haiguru yayo hakaba haroho ebitabu by’emiringo nyingi, otwaliiremu Baibuli ezitali nke ez’ekigero kya bulijjo. Muka White obu akaba ali omu kworekwa, akaimuka yayemerra ha bigere bye, yagenda ha meeza, yatwara Baibuli atakwasireho ekitabu ekindi kyona. Yagikwata eyasuuruirwe haiguru y’omutwe gwe n’omukono gwe ogwa bumoso, kandi n’orukumu rw’okuseetereza orw’omukono gwe ogwa buryo yaseetereza ekicweka ky’Ebyahandiikirwe eki yabazaga ayemeriire omu maiso g’omuntu ou kyali kigendereirwe. Hanyuma yateeka ekitabu ekyasuuruirwe ha kifuba ky’omuntu ou yagambiire ebyahandiikirwe ebyo. Yagaruka ha meeza, yatwara Baibuli endi, kandi omu mulingo nugwo gumu yabaza ekicweka ekindi ky’Ebyahandiikirwe, yateeka Baibuli eyasuuruirwe ha kifuba ky’omuntu ou yabazaga nauwe. Akagarukamu ekikorwa kinu hali abantu nka mukaaga. Hanyuma, omu mulingo ogw’obuculeezi n’oburungi, yaikarra omu ntebe, kandi obwire bwona amaiso ge gakaba nigarora haiguru, gatali ha kitabu.”
GSAM 245.1Ha nsonga enu Muka Truesdail agamba ati:
GSAM 245.1“Nkaba ndiho [omu mwezi gwa kana, 1847] obu Munyanya itwe White yagenzere ha meeza, akatwara Baibuli emu hanyuma endi kuruga omu bitabu ebyali ha meeza. Yateekaga Baibuli ha kifuba ky’omuntu ou akaba aine ekicweka ky’Ebyahandiikirwe eky’okugambira. Akakora eki amaiso ge agaimukize nagarora omu iguru. Ha murundi ogu akakwata Baibuli haiguru y’omutwe gwe obu yabazaga nanyowe; hanyuma yagiteeka ha kifuba kyange. Ekicweka eki yampaire kyali 2 Abakolinso 6:17.”4
GSAM 245.2Omu bbaruha ya Muka Frances Lunt, agamba amabara g’abantu basatu abaali aho ha murundi ogu, kandi abaateekirweho Baibuli Muka White obu yabazaga nabo ha kyahandiikirwe kya buli omu. Omu mabara ago hakaba harumu erya Muka Truesdail.
GSAM 245Omurimo gw’okubanza gukaba guli omu baikiriza b’okwija kwa kabiri
GSAM 245.3Omurimo gwa Muhara Harmon, n’ayebemberwa ekiconco ky’obunabi, kuruga omu mwezi gwa mbere, 1845, okuhika omu bwire bw’ebimera kugaruka kusibuka omu 1846, obwire bwa haihi emyezi ikumi na munaana, gukaba guli omu ‘baikiriza’ b’okwija kwa Kristo okwali haihi, abo ou akaba asangiraga hamu ira. Hanyuma y’okuhwaho kw’ebiro 2300 (ha kiro 22 eky’omwezi gwa ikumi, 1844), kandi batakayetegeriize ensonga y’okweihwa amaani kwabo n’ekika ky’ekintu ekyabaireho obwire obwo, hakaba haroho akabi k’abaikiriza kuhaba bakataaha omu ntekereza ezitahikire, rundi kulekera kimu ebyo ebi baali barabiremu. Obutumwa bwe hali abo bukaba buli buti: ‘Entambuza ey’enyuma ekaba eri ya Ruhanga. Mukwatire kimu okwikiriza kwanyu. Mukama akyaine omurimo gw’abantu be. Mwesomese Baibuli. Museruliirize ekigambo, kandi muliija kuzoora omusana.’
GSAM 245.4Okwegesa kunu nikukwatagana n’entekaniza ya Mukama. Ekigendererwa kye obutoosa kibaire ngu obutumwa bwe obw’embaganiza hali abantu be buihwe omu kigambo kye omu bwire bwabwo. Hanyuma ekiconco ky’obunabi kiija ‘omu kiikaro kya kabiri,’ kugumya n’okwombeka abaikiriza.
GSAM 246.1Ekyokurorraho ekirukwoleka ensonga enu kurungi nikisangwa omu byabaire hali Korunelio, nk’oku byahandiikirwe omu Engeso Ezabakwenda. Maraika wa Ruhanga akamubonekera, yamuha okworekwa omu nju ye wenka. Maraika ogu akaba amanyire kurungi amazima g’enjiri, kandi akaba n’asobora kugigambira Korunelio. Baitu akatumwa kuheereza omuntu ow’akaba ali omugwetwa w’okujunwa, obu yahaire Korunelio okworekwa. Akamugumya ngu okusaba kwe n’okwehayo kwe bikaba biikiriziibwe Mukama. Atamuteberere enjiri, baitu yamugambira kweta Petero, ow’akaba araire hali Simoni omubambi w’empu, omu Yopa. Petero akaija, kandi kuruga omu Byahandiikirwe yatebeza Korunelio enjiri ya Kristo.
GSAM 246Ekiikaro ky’ekiconco ky’obunabi
GSAM 246.2Hanu kirungi kwetegereza omulingo ebiconco oku bikurakurana, nk’oku Mukama yagusoboire omu kigambo kye. Paulo akibazaho omu bbaruha ye hali Abakolinso, nambere agamba ati, ‘Ruhanga akataho bamwe omu kanisa, ab’okubanza abakwenda, omu kiikaro kya kabiri abanabi.’5
GSAM 246.3Obu turora ebigambo by’omukwenda ebirukukwata ha mulingo ebiconco binu oku bikorra hamu omu murimo gw’enjiri, ahonaaho tumanya habwaki omutendera gunu gukuratwa. Obu alengesaniza ebiconco binu, Paulo agamba ati: ‘Nahabweki endimi ziri kamanyiso hali abatarukwikiriza, hatali hali abarukwikiriza; baitu kuranga obunabi kuheereza abarukwikiriza, hatali abatarukwikiriza.’6 Entekaniza ya Mukama eri ngu obutumwa bwe obw’embaganiza hali ensi buihwe omu kigambo kye. Nahabweki aleetera abantu kuseruliiriza Ebyahandiikirwe, n’okugenda nk’abakwenda, omu mitima yabo baine obujunanizibwa bw’obutumwa bwa Mukama, nibaburanga kuruga omu Baibuli, eyegumiire okulengesebwa kw’ebiro bingi. Abaikiriza obu baimukaho, ekiconco ky’obunabi kiija ‘omu kiikaro kya kabiri,’ kuhikiriza ekicweka kyakyo ‘habw’okuhikiiriza abarukwera, habw’omurimo gw’obuheereza, habw’okwombeka omubiri gwa Kristo.’7