Boqonnaa 13 — Mallattoolee Qajeelfama Waaqayyoo

GSAM 198.1"Waaqayyo uumamtoota kanneen keessaa saba tokko fudhachuuf, qormaata, mallattoolee, dinqisiisoo, waraana, harka jabaa, irree diriirfame, fi sodaa guddaa fayyadamuun yaaleeraa? Akka Waaqayyo Waaqayyoon keessan Ijiptii keessatti ija keessaniin isiniif hojjete hundumaatti? Kun isiniif mul'ifame, akka isin Waaqayyo Waaqayyo ta'uu isaa beektaniif; isa malee kan biraa hin jiru."¹

GSAM 198.2Kanaafuu, Gooftaan ummata saba Waaqayyoon hin beekne gidduu irraa fudhachuuf akkas hojjete; bakka seera isaa itti dubbatuuf, fi bakka itti gabateewwan dhagaa irratti barreeffamee isaanitti dabarsuuf isaan baasuu danda'uuf ture. Dinqiwwan kun kan raawwataman fedhii beekuu isaanii gammachiisuuf osoo hin taane; garuu akka isaan dhugumatti beekaniif, inni "Gibxii keessatti wantoota gurguddoo hojjete; biyya Haam keessatti hojiiwwan dinqisiisoo, fi Galaana Diimaa biratti wantoota sodaachisoo,"² hojjetee fi gaara Siinaay isa boba'aa irraa ibiddaa fi aara gidduutti isaanitti dubbate, Waaqa jiraataa fi dhugaa, Uumaa wantoota hundumaa kan biraa akka hin taane beekuuf ture.

GSAM 198Waamicha Muusee Muka Boba'aa irraa

GSAM 198.3Muuseen ofii isaatiin, "Akkuman lafa onaa keessatti horii kunuunsaa turetti, hidhaa keessan keessatti isiniif naayyeeffadheen ture, amma immoo akkuman duraan biyya Miidiyaanitti osoon hin baqatin dura lammii Gibxii sana ajjeesee isin baasuuf gad bu'e," jechuun qofa Isiraa'elota Gibxii akka gadhiisanii bahan kakaasuu hin danda'u ture.

GSAM 199.1Muusee illee amansiisuuf, mukni gubatu kan hin barbadaane, fi sagaleen dhageettii ta'u kan ibidda keessaa dhufu barbaachise; innis nama "deemiitii ummata biyya Gibxii keessaa baasi" jedhamee ajajame ta'uu isaa mirkaneessuuf ture. Haala ajaa'ibaa kanaan ture kan inni ergama isaa, waamicha isaa ol'aanaa fi qulqulluu fudhate; mul'anni kunis yeruma sana xiyyeeffannoo obboloota isaa harkisuun, sammuu isaanii waan itti aanuuf qopheessuun, akkasumas Waaqayyoo jalatti Muusee akka hoogganaa isaaniitti akka fudhatan isaan taasise.

GSAM 199.2Yoo yeroon erga Du'aa ka'uu Fayyisaa kaasee jiraate kan hordoftoonni isaa gaddanii fi abdii kutatan argama isaatiin fi jechoota isaa jajjabeessaniin jajjabbiin isaan barbaachise, yeroo sana ture, yeroo amantiitoonni gaddanii fi ari'ataman tokko tokko waamicha halkan walakkaa bara 1844 booda amantii cimaadhaan of qabanii jiranitti; yoo Waaqayyo gara laafinaatiin yeroo kamiyyuu kallattiin lubbuuwwan gaddanitti dubbate, dhugumatti yeroo akkanaa fi ummata akkanaatiif ta'uu isaa ni mul'ata.

GSAM 199Argamni Gooftaa Waadaa Galame

GSAM 199.3Isa karaa yookiin meeshaa hojii ittiin hojjetuun daangeffamee hin jirre, fi kennaawwan Hafuuraa waldaa isaatti "yeroo gara samii ol ba'etti" kan kaa'e,³ wangeela lallabuuf hordoftoota isaatti, "hanga dhuma addunyaatti" waliin akka ta'u waadaa seeneera.

GSAM 199.4Yeroo hundumaa Gooftaan warra guutummaatti isa barbaadaniif humnaa fi kennaawwan isaa agarsiisuuf qophaa'aa ture. Ajaja wangeelaa yeroo kennu, "Mallattooleen kun warra amanan hordofu: Maqaa kootiin seexana baasu; afaan haaraatiin dubbachu; bofoonni qabatu; wanti du'aaf nama saaxilu kamiyyuu yoo dhuganii isaan hin miidhu; warra dhukkubsatan harka irra kaa'u, isaanis ni fayyu" jedhee hin turree?⁴

GSAM 199Kennaawwan Hafuuraa Yeroo Haaromsaa

GSAM 199.5Yeroo Haaromsa Amantaa jaarraa kudha ja'affaa fi yeroo isaa boodaa keessatti, agarsiisni humna Gooftaa dinqisiisaan fi mul'anni kennaa raagaa hedduun ture. D'Aubigné waa'ee raagaawwan John Huss ni dubbata. Charles Buck, kitaaba isaa 'Religious Anecdotes' jedhamu keessatti, waa'ee raaga George Wishart bara 1546tti raage ni hima. John Wesley, hojiiwwan isaa keessatti, waa'ee raagaawwan Jonathan Pyrah fi guutamuu isaanii ni hima. Paastarri J. B. Finley, seenaa jireenyaa ofii isaa keessatti, waa'ee mul'ata dinqisiisaa fi fayyina qaama ofii isaa irratti, bona bara 1842 keessa mudate ni hima. Kiristaan Adovokaat (Metoodiist) seenaa nama hawwatu kan mul'ata dinqisiisaa fi bu'aa isaa, kan yeroo tajaajila isaa Dr. Boond, kan waldaa sanaa, kennameef maxxansiiseera. Kunniin warra gad of qabuun Gooftaa barbaadaniif mallattoolee turan, isaanis: inni akka hin jijjiiramne, fi ammas kennaa raagaatiin saba isaatti akka dubbatu agarsiisuuf ture.

GSAM 200Waldaan Haftee Hafuura Raagummaa Ni Qabaatti

GSAM 200.1Macaafa Qulqulluu keessatti, Gooftaan kennaawwan Hafuura isaa, keessumaa kennaa raagaa, ummatoota dhufaatii isaa eeggachaa argaman gidduutti addatti akka mul'isu ibsoota ifaa fi murtaa'oo jiru. Caqasni jalqabaa kan xiyyeeffannoo keenya itti fidnu, xalayaa Korintosotaaf barreeffame keessatti argama, akkasis jedha: "Ani sababa keessaniif yeroo hunda Waaqayyo koo nan galateeffadha, ayyaana Waaqayyoo kan Yesuus Kiristoosiin isiniif kennameef; waan hundumaa keessatti isaaniin akka badhaadattan, dubbii hundumaa fi beekumsa hundumaa keessatti; akkuma ragaa Kiristoos isin keessatti jabeessame: akka isin kennaa tokkoon illee duubatti hin hafniniif; dhufaatii Gooftaa keenya Yesuus Kiristoos eeggachaa; inni immoo hanga dhumaatti isin ni jabeessa, akka isin guyyaa Gooftaa keenya Yesuus Kiristoositti komii hin qabne taataniif."⁵

GSAM 200.2Mul'ata keessatti waa'ee "haftee" — waldaa wangeelaa isa dhumaa ni dubbifna: "Ejjanni dubartittii [waldaa]tti aaree, warra sanyii ishee hafan, kanneen ajajoota Waaqayyoo eeganii fi ragaa Yesuus Kiristoos qaban irratti waraana ba'uuf deeme."⁶ "Ragaa Yesuus" jedhu maali, kan waldaan isa dhumaa qabaachuuf jiru, fi kan mirkaneessuu isaatiin mul'achuu kennaawwan Hafuuraa hundaaf karaa qopheessu, jechuun gaaffiin keenya ta'a? Gaaffii kanaaf deebii kan argannu ragaa ergamaan Yohannisiif odola Paatmoos irratti kenne keessatti: "Ani isa waaqeffachuuf miila isaa jala kufan. Innis akkana jedhee natti, 'Kana hin godhin; ani si wajjin hojjetaa, akkasumas obboloota kee kanneen ragaa Yesuus qaban wajjin hojjetaan dha; Waaqayyoof waaqeffadhu; ragaan Yesuus hafuura raagaati.'"⁷

GSAM 201.1Hiikni ergamichi kenne kun kan agarsiisu, dandeettiiwwan hundaaf karaa kan qopheessu, "hafuura raagaa" kan waldaa Kiristoos eeggattu keessatti mul'ate ta'uu isaa, akkasumas waldaa "haftee" jedhamtuuf dandeettii kana gidduu isheetti qabaachuu isheetiif waraanni akka irratti banameedha.

GSAM 201Ragaa Phaawulos waa'ee Kennaawwanii

GSAM 201.2Xalayaan Phaawulos gara Tesaloonikootaatti barreesse akka agarsiisutti, guyyaan Gooftaa—guyyaan murtii raawwachiiftuu isa dhumaa—ummata hedduu irratti "akka hattuu halkanitti" ni dhufa; garuu ijoollee Gooftaa amanamoo ta'an sababni isaaniitiin "ijoollee ifaa, fi ijoollee guyyaa" waan ta'aniif akkasitti isaan hin qabatu. Qajeelfama inni ummata sana dammaqaa ta'aniif kenne keessaa tokko, "Hafuura hin dhaamsinaa. Raajii hin tuffatinaa. Waan hundumaa qoree; isa gaarii ta'e jabeessaa qabadhaa."⁸

GSAM 201.3Jecha Giriikii propheteias, kan asitti 'raajannaa' jedhamee hiikame ilaalchisee, Greenfield, kitaaba jechibsaa isaa kan Giriikii keessatti akkas jedha, "Hojiirra oolmaa kennaa raajannaa, hiika kanaan, 1 Tesaloonikosaa 5:20." Kanarratti kitaabonni jechibsaa Parkhurst, Robinson, akkasumas Liddell fi Scottis walii galu. Kunis ragaa ifa ta'e dha, kennaan raajii dhugaan waldaa Kiristoos deebi'uu isaa eeggattu wajjin akka ta'u. Ajaajni jiru kennaa sana tuffachuun osoo hin taane, qoruudha; mul'ata gaarii argachuun, "jabeessanii qabachuudha."⁹

GSAM 201Waadaa Guutamuu

GSAM 201.4Kanaan dura, yeroo labsii ergaa ergamoota jalqabaa fi lammaffaa keessatti Gooftaan kennaa raagaa akkamitti agarsiisuu akka jalqabe hubanneerra. Kennaan kun erga guyyoonni kuma lamaa fi dhibba sadii xumuramanii as caalaatti gabbateera. Gooftaan kaayyoo kanaaf meeshaa mataa isaa filateera, bakka bu'aa isaatiif nama isaaf jecha waan hundumaa dhiise qofa osoo hin taane, jireenyi isaa salphaatti du'aafi lubbuu gidduutti rarra'aa ture, "warra dadhaboo keessaa isa dadhabaa" ta'e filachuudhaan.¹⁰ Yeroon sun erga darbee ji'a lama keessatti, Dubree Ellen G. Harmon, kan jiraattuu Portland, Maine turte, yeroo sana umuriin ishee gara waggaa kudha torbaa ta'u, Gooftaarraa mul'ata argachuu jalqabde.

GSAM 202.1Akkuma yeroo mul'ata isa jalqabaatti namoota yeroo sana Poortlaand keessa jiraatan waliin haasa'uuf carraa argadhee, akkasumas Aadde Heeyins, ishee mana isheetti Mul'anni jalqabaa Obboleettii Haarmonitti mul'ate beekuun koo, dhugaa isaan kanaan natti himan akkuma jiru isiniif hima.

GSAM 202.2Yeroo sana Dubree Harmon fayyaa ishee haala baay'ee yaaddessaa keessa turte. Torbanoota hedduuf sagalee ishee gad aanaan jagaajjaa'uu qofa dandeessi turte. Ogeessi fayyaa tokko rakkoon ishee dhukkuba qaama bishaaniin guutuu (dropsy) kan suuta suutaan nama laamshessu akka ta'e murteesse. Somba ishee kan mirgaa akka tortoree fi kan bitaa immoo baay'ee dhukkubsatee, akkasumas onneen ishee miidhamee akka jiru dubbate. Yoo baay'ate yeroo gabaabaa qofa jiraachuu akka dandeessu, akkasumas yeroo kamittuu du'uun ishee hin oolu jedhee yaade. Yeroo ciistu hafuura baafachuun baay'ee itti ulfaata ture. Halkan immoo, siree irra teessifamtee qofa boqonnaa argatti turte. Yeroo baay'ee qufaafi dhiigni somba ishee keessaa dhangala'uun humna qaama ishee baay'ee hir'isee ture.

GSAM 202Mul'ata Jalqabaa kan Dubree Harmon

GSAM 202.3Yeroo mul'ata ishee isa jalqabaa argattetti, mana Aadde Heeyins turte. Ganama ture, isaanis sagada maatii gaggeessaa turan. Namoonni shan achi turan, hundi isaanii obboleettota amantii turan. Warri kaan kadhatanii turan, Miss Harmonis hasaasa suuta jedhuun kadhachaa osoo jiruu, humni Waaqayyoo haala ajaa'ibsiisaa ta'een gad bu'e; ifatti warra achi turan hunda miira irratti qabaachaa, yeroo gabaabaa keessatti wanta naannoo isheetti ta'aa jiru hunda irraa of wallaalte—mul'ata argatte.

GSAM 202.4Walga'ii itti aanu irratti, warra Poortlaanditti amantii qabaniif waan mul'ate sana himte. Isaanis guutummaatti kana Gooftaan akka ta'e amanan. Yeroo sanatti Poortlaanditti namoonni gara jaatamaa ta'an kan hojii Gooftaa ta'uu isaa deeggaran turan. Mul'aticha hordofee, akkasumas himannaa isaa wajjin, humna kan madda Waaqummaa qofa irraa dhufuu danda'u tokko ture. Miirri dhimmoota bara baraa ilaalchisee jiru yeroo hundumaa ishee irra ture, akkasumas isheen dargaggeettii fi laaftuu akkasii taatee, meeshaa Gooftaan ummata isaatiif ifa ittiin dabarsuuf filatamuu ishee yaaduun sodaa ibsuun hin danda'amneen guutamte fakkaatti turte. Akka isheen jetteetti, mul'ata sana keessatti isheen mooraa samii isa ulfinaa, bakka hundi isaa gammachuu fi nagaa ta'e keessatti, ergamoota ifan qabanin marfamtee mul'atte; jireenya dhugaa kana kan hin quufneetti dammaquun jijjiirama gaddisiisaa ture.

GSAM 203Cuunfaa Mul'ata Jalqabaa

GSAM 203.1Cuunfaan gabaabaan mul'ata ishee isa jalqabaa, akka isheen warra Poortlaanditti amananitti himte, amala isaanii hunda ilaalchisee yaada tokko tokko ni kenna:—

GSAM 203.2"Yeroon kadhachaa turetti, humni Waaqayyoo akka kanaan dura yoomiyyuu natti hin dhagahamne natti dhufe. Ifaan marfameen, lafarraas irraa ol ol ka'aa ture. Ummata dhufaatii addunyaa keessa jiran barbaacha garagaleen, garuu isaan argachuu hin dandeenye; yeroo sanatti sagaleen tokko, 'Ammas ilaali, xiqqoos ol ilaali' natti jedhe. Kana irratti ija koo ol kaaseen, daandii qajeelaa fi dhiphaa addunyaa irraa ol ka'ee jiru arge. Daandii kanarra namoonni Dhufaatii gara magaalaa isa dhuma daandichaa jirtutti imalaa turan. Jalqaba daandichaatti, duuba isaaniitti ifni ifaan boba'e qabu turan, kan ergamaan tokko 'iyyoon halkan walakkaa' akka ta'e natti hime. Kun guutummaa daandichaa irratti ni ifa ture, akkasumas miilla isaaniif ifa kennee akka hin kuffanne isaan gargaara ture. Garuu yoo isaan ija isaanii Yesuus isa fuuldura isaanii jiru, gara magaalaatti isaan geessaa jiru irratti qabatanii turan, nagaa turan. Garuu dafee tokko tokko ni dadhaban; magaalaan baay'ee fagaatti akka jirtu dubbatan, akkasumas duraan seenuu akka turanitti yaadanii turan. Sana booda Yesuus harka isaa mirgaa isa ulfina qabu ol kaasuun isaan jajjabeessa ture, harkaa isaas ifni ifaan ba'ee ummata dhufaatii sana irratti raafama ture, isaanis, 'Halleeluujaa!' jedhanii iyyan. Warri kaan immoo utuu hin yaadin ifa isaan duuba jiru haalan, Waaqayyo akka isaan hangana fageenyaan hin baasne dubbatan. Ifni warra kana duuba jiru ni dhaame, miilla isaanii dukkana guutuu keessa dhiisee, isaanis gufatanii ija isaanii bakka ilaalamu irraa hiranii, Yesuus arguu dhabanii, daandii irraa gadi bu'anii addunyaa jalaa isa dukkanaa'aa fi hamaa keessa kufan. Saffisaan sagalee Waaqayyoo akka bishaan baay'ee dhageenye, kan guyyaa fi sa'aatii dhufuu Yesuus nutti himan. Qulqulluun jiraatan sagalicha beekanii hubatan, hamoon garuu akka kakawwee fi kirkira lafaatti yaadan. Yeroo Waaqayyo yeroo sana dubbate, Hafuura Qulqulluu nutti naqee, fuulli keenyas akkuma kan Muusee yeroo Gaara Siinaay irraa gad bu'etti, ifaa Waaqayyootiin ifee calaqqisuu jalqabe."¹¹

GSAM 204Ibsa Haala Aadde Waayitii Yeroo Mul'ata Keessa Turan

GSAM 204.1Seenaa dinqisiisaa mul'ata Hafuura Waaqayyoo kanaa kana caalaatti hordofuu keenyaan dura, dhugaa muraasa mul'atoota ilaalchisee jiran isiniif ibsuun barbaada. Yeroo jalqabaatiif Aadde E. G. White (duraan Dubree Harmon jedhamtu) kan arge Onkoloolessa, 1852 keessa ture. Guyyaa sana mul'ata sa'aatii tokkoo ol ture keessatti ishee argeera. Sana booda, carraa ishee mul'ata keessatti gara yeroo shantamaatti argachuu argadheera. Yeroo ogeeyyiin fayyaa haala akkanaa keessa ishee qoratan anis achi nan argameera, waanan argee fi beekus ragaa baasuun koo gammachuu guddaadha. Dhugaa haala kana keessa jiru himuun, tilmaama malee yaada namoota haala kanaan ishee gonkumaa hin argin irraa kan ka'e akka hin tuffatamin nan abdadha.

GSAM 204.2Gara mul'ataatti yeroo ceetu, iyyannoo "Ulfina!" jedhu kan nama hawwatu sadii ni iyyi, kunis irra deddeebi'ee deebi'ee dhaga'ama; inni lammaffaan, keessattuu immoo inni sadaffaan, inni jalqabaa caalaa laafaa ta'us, caalaatti nama gammachiisa; sagaleen isaa kan nama si irraa fagootti argamuufi dhageettii keessaa ba'aa jiru fakkaata. Sekondii afur yookaan shaniif akka nama of wallaalee yookaan humna isaa dhabeetti gadi kufaa jirti fakkaatti; sana booda battalumatti humna namaa ol ta'een guutamte fakkaatti, yeroo tokko tokko battalumatti kaatee kutaa keessa deemti. Sochiiwwan harkaafi irree ishee yeroo yeroon, yeroo mataan ishee garagaltu gara mirgaa yookaan bitaatti quba agarsiisuun ni mul'atu. Sochiiwwan kun hundi haala baay'ee bareedaan raawwatamu. Harka yookaan irree ishee haala kam keessattiyyuu yoo kaa'ame, namni kamiyyuu sochoosuun hin danda'amu. Ijji ishee yeroo hunda banaadha, garuu ija hin libsattu; mataan ishee ol ka'aadha, olis ilaala, garuu ija duwwaa ta'een osoo hin taane, mul'ata gammachiisaa ta'een, kan idilee irraa adda kan ishee taasisu wanta fagoo tokko xiyyeeffannoo guddaan ilaalaa akka jirtu fakkaachuu isheeti. Hin hafuura baafattu, garuu rukuttaan onnee ishee sirriitti rukuta. Fuulli ishee bareedaadha, halluun fuula ishees akkuma haala ishee isa uumamaatti diimaadha.

GSAM 205Kan Daani'eel Waliin Yoo Wal Biran Qabamu

GSAM 205.1Haalli ishee kan hargansuu, humna dhabuu, fi yeroo ergamaan Waaqayyoo ishee tuqu humna argachuu, hundinuu ibsa raajii Daani'eel muuxannoo mul'ata isaa irratti kenne waliin sirriitti walsima, yeroo inni akkas jedhu: "Kanaafuu kophaa koo hafe, mul'ata guddaa kana arge, humni koo keessaa naaf hafe; sababni isaas bareedinni koo na keessatti gara manca'aatti jijjiirame, humna tokkollee hin qabun hafe." "Ani garuu, tajaajilaan gooftaa koo kanaa, akkamittan gooftaa koo kana waliin haasa'a? yoo ana ta'e, battalumatti humni koo na keessaa hafe, afaanis na keessaa hafe. Sana booda, nama fakkaatu tokko deebi'ee natti dhufee na tuqe; na jabeessee akkana jedhe, "Yaa nama baay'ee jaallatamaa, hin sodaatin; nagaa siif haa ta'u; jabeessi, eeyyee, jabeessi." Akkasumas erga inni natti dubbatee booda, ani jabeenya argadheen akkana jedhe, "Gooftaan koo haa dubbatu; sababni isaas ati na jabeessiteerra."¹²

GSAM 205DASHAHIIWWAN NAMA IJJAN ARGEE

GSAM 205M. G. Kellogg, M.D

GSAM 205.2Waa'ee haala Aadde Waayit yeroo mul'ata keessa turan ilaalchisee, ragaaleen muraasni namoota ijaan argan irraa kennaman bakka isaanii qaba. Inni jalqabaa kan M. G. Kellogg, M.D., irraa dhiyaate yoo ta'u, inni mul'ata jalqabaa kan Mishigaan keessatti Caamsaa 29, 1853, walga'ii Tyrone, Kaawuntii Liiviingistan keessatti geggeeffame irratti kenname ibsa. Akkana jedha:—

GSAM 206.1"Obboleettiin White daqiiqaa digdama yookaan walakkaa sa'aatii mul'ata keessa turte. Yeroo isheen mul'ata keessa seenetti, namni achi jiru hundi humnaafi argama Waaqayyoo akka itti dhaga'ame fakkaata, nu keessaa muraasnis dhugumatti Hafuunni Waaqayyoo humna guddaan nu irra akka bu'e nutti dhaga'ameera. Ganama Sanbataa naannoo sa'aatii sagaliitti kadhannaa fi walga'ii hawaasummaa keessa turre. Obboleessi White, abbaan koo, fi Obboleettiin White kadhatanii turan, anis yeroo sana kadhachaan ture. Wanti nama kakaasu yookaan agarsiisni hin turre. Haa ta'u malee, nuti walga'icha argama isaatiin akka eebbisuuf, akkasumas hojii Mishigaan keessa jiru akka eebbisuuf Waaqayyo biratti cimsinee kadhanne. Obboleettiin White iyyannoo injifannoo 'Ulfina! u-l-f-i-n-a-! u-l-f-i-n-a-!' jedhu, kan isin yeroo baay'ee yeroo mul'ata keessa seenu dhageessan, yeroo isheen iyyattu, Obboleessi White ka'ee, haati manaa isaa mul'ata keessa akka jirtu hirmaattotaaf beeksise. Akkaataa mul'anni ishee itti dhufuufi yeroo mul'ata keessa jirtutti hafuura akka hin baafanne ibsuun booda, nama fedhe kamiyyuu gara fuulduraatti dhufanii ishee qorachuuf affeere. Doktar Drummond, ogeessa fayyaa fi lallabaa Waldaa Adventistii Guyyaa Tokkoffaa kan ture, inni (mul'ata keessatti ishee arguun dura) mul'anni ishee humna hipnootizimii (mesmeric) irraa kan madde ta'uu fi ofii isaatiin mul'ata isheedhaaf kennuu akka danda'u dubbatee ture, gara fuulduraatti dhiyaatee, erga sirriitti ishee qoratee booda, fuulli isaa baay'ee addeeffatee, 'Isheen hin hargansu!' jedhe.

GSAM 206.2"Yeroo mul'ata keessa turte sana akka hin hafuufne, akkasumas yeroo biroo hedduu ani achi jiru argite keessattis akka hin hafuufne guutummaatti nan mirkanaa'a. Mul'aticharraa bahuun ishee akkuma itti seenuu isheetiin ifatti mul'ata ture. Mallattoon jalqabaa mul'atichi akka xumurame nutti mul'ate, isheen irra deebitee hafuura baafachuu jalqabuu isheeti. Hafuura ishee kan jalqabaa gad fageenyaan, dheeraan, fi guutuun baafatte, haalli isheen itti baafatte somba ishee guutummaatti qilleensa irraa duwwaa akka ture agarsiisa ture. Hafuura isa jalqabaa erga fudhattee booda, isa lammaffaa kan somba ishee akkuma isa jalqabaatti guute fudhachuu isheetiin dura daqiiqaan muraasni darbe; sana booda boqonnaa daqiiqaa lamaa, fi fudhannaa sadaffaa fudhatte, sana booda hafuurri ishee akka barametti deebi'e." Kan mallatteesse, "M. G. Kellogg, M.D., Battle Creek, Mich., Mudde 28, 1890."

GSAM 207F. C. Kaastil

GSAM 207.1Ibsa armaan gadii kana nama qorannoo fayyaa Aadde Waayitii yeroo isheen mul'ata keessa jirtu magaalaa Istoo, Veermoont keessatti bona bara 1853tti argate irraa fudhanne. Akkana jedha:—

GSAM 207.2"Ogeessi fayyaa tokko achi ture, sababa mul'ata kanaa adda baasuufis beekumsaafi ogummaa isaatiin qorannoo isheerratti gaggeesse. Shamaa boba'e ija ishee kan bal'ee baname biratti qabame; maashaan ijaa tokkollee hin sochoone. Sana booda rukuttaa onnee ishee fi akkasumas hargansuu ishee qorate, hargansuunis hin turre. Bu'aan isaa, kun seera uumamaa yookiin saayinsii irratti ibsamuu akka hin dandeenye mirkanaa'eera." Kan mallatteesse, "F. C. Castle."

GSAM 207D. H. Lamson

GSAM 207.3Ragaan dhugummaa armaan gadii kun qorannoo Aadde Waayit mul'ata keessa turanitti taasifame kan ibsu yoo ta'u, walga'ii Waxabajjii 26, 1854, mana Paastara Jeems Waayit, kan Daandii Monroe, Roocheester, N.Y. keessatti argamuutti geggeeffameedha:—

GSAM 207.4"Yeroo sana umuriin koo waggaa kudha torba ture. Sagalee iyyannoo nama rifaasisu kan 'U-l-f-i-n-a!' jedhu kan isheen dubbatte sana dhaga'uu danda'u natti fakkaata. Sana booda, kufaa osoo hin taane, suuta jedhee lafatti gadi lixxe, nama ishee kunuunsaa tureenis harka isaatiin deeggaramte. Ogeeyyiin fayyaa lama, maanguddoo fi dargaggeessa tokko, ol seenan. Obbo White'n isaan Obboleettii White sirriitti akka qoratan hawwanii turan, isaanis akkasuma godhan. Daawwitiin dhiyaate, isaan keessaa tokko yeroo isheen dubbattu afaan ishee irra qabate; garuu yeroma gabaabaa keessatti kana dhiisanii, 'Isheen hin hafuufte' jedhan. Itti aansuun, yeroo isheen dubbattu cinaa ishee sirriitti qoratan, hargansuu gadi fagoo ragaa argachuuf, garuu hin arganne. Akkuma isaan kutaa qorannoo kana xumuran, isheen ammas mul'ata keessa jirtuun miila isheetiin dhaabbatte, Kitaaba Qulqulluu ol qabattee, kutaa tokko irraa gara kutaatti garagalchaa, yoo iji ishee gara olii fi kitaabicha irraa fagaatee ilaalaa jiraatellee sirriitti waraabde.

GSAM 208.1"Waa'ee adabbiiwwan torban kan dhumaa mul'ata argatte. Sana booda injifannoo qulqulluuwwanii argite, iyyannoo injifannoo ishees amma illee dhaga'uu natti fakkaata. Dhugaawwan kanneeniif ifatti nan ragaa ba'a." Kan mallatteesse, "Paastar D. H. Lamson, Hillsdale, Mich., Guraandhala 8, 1893."

GSAM 208Aadde Drusillaa Laamsan

GSAM 208.2Ragaan biraa kan qorannoo fayyaa isa kanuma ilaalchisee kan kenname, Aadde Drusillaa Laamsan, haadha manaa ilma eessuma Paastara Laamsan kan boqotan, fi hoogganaa dubartootaa Sanitarium Clifton Springs, N.Y. irraa dhiyaateedha. Walga'ii Waxabajjii 26, 1854 ilaalchisee yeroo dubbattu, akkas jetti:—

GSAM 208.3"Walga'ii yeroo qorannoon sun taasifame nan yaadadha, jechuunis, obboleessi White yeroo baay'ee akka obboleettiin White mul'ata keessa yeroo jirtu hin hafuufne dubbatan mirkaneessuuf ture, garuu maqaa hakiima achi turee hin yaadadhu.... Hakiima Fleming ta'uu qaba, sababni isaas inni hakiima yeroo tokko tokko gorsaaf waamamu ture. Haa ta'u malee, amma du'eera. Waan kana jechuu nan danda'a, yaaliin sun taasifameera, mallattoon hargansuu kamiyyuu daawwitii irratti hin mul'anne." Kan mallatteesse, "Drusilla Lamson, Clifton Springs, N.Y., Bitootessa 9, 1893."

GSAM 208.4Ammas ragaa biraa nama yeroo sana eerame sanatti argame irraa:—

GSAM 208Daawit Siilii

GSAM 208.5"Kun kan ragaa ba'u, ragaalee armaan olii kan Deevid Laamson fi Aadde Drusillaa Laamson, kan ibsa ogeessa fayyaa yeroo Aadde E. G. White mul'ata keessa turan, Waxabajjii 26, 1854tti qorachaa ture ilaalchisee dhiyeessan dubbisuu koo ti. Ani walga'ii sana irratti argameen ture, akkasumas qorannoo sana nan arge. Waan Obboleessaa fi Obboleettiin Lamson ibsan wajjin walii nan gala, dabalataanis kan qorannoo sana gaggeessan Doktar Filleemiingii fi hakiima dargaggeessa biraa akka turan nan dubbadha. Akka isaan jedhanitti, erga Aadde Waayit dhaabbattee barreeffama Kitaaba Qulqulluu waraabdee booda, Doktar Filleemiing ibsaa boba'u gaafate. Ibsaa kana akka ishee hin gubneetti hidhii ishee biraatti qabee, yoo isheen hafuura baafatte hafuurri ishee kallattiidhaan akka ibsaatti akka dhufu godhe. Ibiddichi xiqqoo illee hin raafne. Sana booda doktariin sun jabeessuun, 'Kun bara baraan waan kana xumura, qaama ishee keessa hafuurri hin jiru,' jedhe." Kan mallatteesse, "Daawit Siilii, Faayeet, Ayowaa, Hagayya 20, 1897."

GSAM 209Obbo fi Aadde A. F. Faawular

GSAM 209.1Ibsiwwan armaan gadii kun qorannoo yeroo Aadde Waayit ji'a Guraandhala bara 1857 keessa Galma Waldron, Hillsdale, Mich., keessatti mul'ata argattanitti taasifame kan ilaallatanidha. Doktar Loord, ogeessa fayyaa magaalaa Hillsdale kan muuxannoo hojii waggaa shantamaa qabu, qorannoo of eeggannoo guddaa taasiseera, kan ilaalchisee ragaalee dhugaa armaan gadii dhiyeessu:—

GSAM 209.2"Nuti yeroo (Guraandhala, 1857) Obboleettiin E. G. White Galma Waldron, Hillsdale keessatti mul'ata argattan achi turre. Doktar Loordii qorannoo gaggeessuun akkas jedhe, 'Onneen ishee ni rukuta, garuu hafuurri hin jiru. Jireenyi jira, garuu sombi hin hojjetu; haala kanaaf sababa kennuu hin danda'u.'" Kan mallatteesse, "A. F. Fowler, Aadde A. F. Fowler, Hillsdale, Mich., Amajjii 1, 1891."

GSAM 209C. S. Glover

GSAM 209.3Kunoo ibsi biraa waa'ee mul'atuma kanaa kenname:—

GSAM 209.4"Yeroo Obboleettiin White mul'ata armaan olii Galma Waldron, Hillsdale keessatti argattan an achi jira ture. Ibsa armaan oliitti dabalataan, doktariin haalli Obboleettiin White mul'ata keessatti turte 'beekumsa isaa ol' akka ta'e dubbate dhagaheera. Akkasumas, 'Wanti uumama ol ta'e waa'ee kanaa jira' jedheera.'" Kan mallatteesse, "C. S. Glover, Battle Creek, Mich., Amajjii 19, 1891."

GSAM 209Obbo fi Aadde Kaarpenter

GSAM 209.5Kun ibsa sadaffaa dhimma kanuma irratti kennameedha:—

GSAM 209.6"Kun kan ragaa ba'u, nuti ji'a Guraandhala bara 1857 keessa, yeroo Aadde E. G. White mul'ata argattan, akkasumas haala sana keessa turanitti Doktar Loordiin qorataman, Mana Waldron, Hillsdale, Mich. keessatti argamneerra, akkasumas ibsa isaa kan dhimma kana ilaalchisee kenne, kan Obboleessaa fi Obboleettiin Faawular armaan olitti ibsan sana dhageenyeerra." Kan mallatteesse, "W. R. Carpenter, Eliza Carpenter, Noblesville, Ind., Hagayya 30, 1891."

GSAM 210D. T. Bourdeau

GSAM 210.1Itti aansuun xiyyeeffannoon keessan qormaata Aadde Waayitiin yeroo mul'ata keessa turanitti Bak's Biriij, Kaawuntii Seent Loorensi, N.Y. keessatti raawwatame kanatti ni deebi'a:—

GSAM 210.2"Waxabajjii 28, 1857, yeroo jalqabaatiif Obboleettii Ellen G. White mul'ata keessatti argeen ture. Ani mul'atawwan irratti hin amanu ture; garuu wantoota biroo ani eeruu danda'u keessaa tokko, mul'anni ishee kan Waaqayyoo ta'uu isaa na amansiise. Hanga isheen hafuura baafattu moo baafachuu dhiistu hubachuuf, jalqaba harka koo lafee qoma ishee irra kaa'ee, yoo reeffa taate hamma isheen hin sochoone sana caalaa sochii hin qabdu ture jechuun beekuuf yeroo gahaa ture. Sana booda harka koo irraa kaasee afaan ishee irra kaa'ee, funyaan ishee quba koo guddittuu fi quba agarsiiftuu gidduutti qabsiise; kunis yoo isheen fedhite illee qilleensa baafachuu yookaan keessa fudhachuu akka hin dandeenye taasise. Akkana goonee harka kootiin daqiiqaa kudhan naannoo ishee qabadheen ture, kunis haala idilee keessatti nama ukkaamsiisuuf yeroo gahaadha; isheen garuu qormaata kanaan gonkumaa hin miidhamne. Ergan taatee dinqisiisaa kana argee as, madda mul'ata ishee kan Waaqayyoo ta'uu isaa shakkii tokkollee na keessatti hin uumamne." Kan mallatteesse, "D. T. Bourdeau, Battle Creek, Mich., Guraandhala 4, 1891."

GSAM 210Doktara Hafuurri Itti Dubbatu Mul'ata Qoratu

GSAM 210.3Qorannoo yaalaa biraa kan ani Paarkviil, Kaawuntii Seent Jooseef, Mich., Amajjii 12, 1861tti arge tokko nan eeru.

GSAM 210.4Xumura jajjabina Aadde Waayitiin walga'ii guddaa mana walga'ii Aadveentistootaa keessatti walitti qabameef kennite irratti, eebbi Waaqayyoo haala dinqisiisaa ta'een isheetti bu'e, isheenis teessoo ishee irra teesseen mul'ata keessa seente. Dr. Biraawun, nama qaamaan fayyaa qabeessaa fi jabaa, kan akkasumas nama hafuurri itti dabarsu ture, achi argamee ture. Inni mul'anni ishee akka nama hafuurri itti dabarsuu (spirit mediumship) ta'e, fi yoo bakka inni jiruutti tokko argatte, daqiiqaa tokko keessatti irraa ishee baasuu akka danda'u dubbatee ture. Kanaafuu, namni fedhe kamiyyuu akka dhiyaatee qorannoo gaggeessuun haala ishee yeroo mul'ata keessa jirtu akka mirkaneeffatuuf affeerraan dhiyaate. Doktariin gara fuulduraatti dhufe, garuu osoo qorannoo isaa walakkaa hin xumurin, fuulli isaa akka nama du'eetti addeeffatee, akka baala mukaa raafuu raafuu raafame. Paastarri Waayit, "Doktariin haala ishee ni gabaasaa?" jedhe. Innis, "Isheen hin hafuuftu," jedhee deebisee saffisaan gara balbalatti deeme. Warri balbala bira turan kan of tuulummaa isaa beekan, "Dhufaa duubatti deebi'i, akkuma jette godhi; dubartii sana mul'ata keessaa baasi," jedhaniin. Yaaddoo guddaan qabannoo balbalaa qabate, garuu hanga namoonni balbala bira turan, "Doktara, maaltu ta'e?" jedhanii gaafataniitti akka hin banne isaaf hin hayyamamne. Innis, "Waaqayyo qofti beeka; mana kana keessaa na baasaa," jedhee deebisee, achumaanis gad ba'e.

GSAM 211.1Hafuurri isa keessatti dubbachiise sun, humna Aadde Waayitiin mul'ata keessatti to'atu sana dura, akkuma warra seexanaan qabaman yeroo Fayyisaa, "Yeroo dura nu dararuuuf as dhufteettaa?" jedhanii gaafatanitti hin tasgabbaa'in ture, kun ifa ture.¹³

GSAM 211.2Haala kana keessatti walfakkeenyi muuxannoo daniyelii raajichaa keessatti galmaa'e wajjin ni mul'ata. Akkuma inni Hafuura Gooftaatiin mul'ata keessa seene, Kaaldayoonni achi turan—saboota Hafuura sana hin beekne—baay'ee na'anii, "dhuufanii of dhoksan."¹⁴

GSAM 211Dubree Harmon Mul'ata Ishee Akka Himtu Ajajamte

GSAM 211.3Mul'ata ishee isa jalqabaa booda torban tokkoo naannoo, walga'ii mana abbaa ishee keessatti geggeeffame irratti, Dubree Harmon mul'ata lammaffaa argatte, kan keessatti wanta isheef mul'ate namoota biroof akka beeksistu ajajamte. Ajaja Gooftaa kana akkamitti raawwuu akka dandeessu beekuuf baay'ee burjaajatte. Fayyaan ishee baay'ee dadhabaa waan tureef, dhugumaan qaamaan rakkachaa turte, akkasumas akka mul'atutti umurii gabaabaa qofa jiraachuuf turte. Isheen umuriin ishee waggaa kudha torba qofa, qaamaan xiqqoo fi laafaa, hawaasa wajjin wal baruun hin baranne, uumamaan immoo baay'ee sodaattuu fi of dhoksuu waan taateef, namoota hin beekne wajjin wal arguun isheef baay'ee rakkisaa ture. Ba'aan kun irraa haa ka'ee nama biraa isa ishee caalaa baachuu danda'u irra haa kaa'amuuf guyyoota hedduuf, akkasumas halkaniin hanga yeroo dheeraatti kadhatte. Garuu ifti dirqama ishee gonkumaa hin jijjiiramne, jechoonni ergamaas yeroo hundumaa isheetti dhaga'amaa turan, "Waan ani siif mul'ise namoota biroof beeksisi."

GSAM 212.1Haala sammuu burjaaja'aa akkanaa keessa osoo jiruu, Dubree Harmon walga'ii biraa kan mana abbaa ishee keessatti geggeeffame irratti hirmaatte. Walga'ii kana irratti, gareen achi ture hundi isheedhaaf kadhannaa cimaa irratti tokkumaan hirmaatan, isheenis ammas ofii ishee Gooftaaf kennitee, ulfina isaatiif akka itti fayyadaman fedhii qabdi itti dhaga'ame. Yeroo kadhattu, dukkanni furdaan ishee haguugee ture bittinnaa'e; akkuma boodarra jette, ifti ifaan boba'aa akka kubbaa ibiddaa gara isheetti dhufe, yeroo ishee irra bu'us, humni ishee irraa fudhatame, akkasumas fuuldura Yesuusii fi ergamootaatti argamtu itti fakkaate. Ammas irra deebi'amee, "Waan ani siif mul'ise namootaaf beeksisi," jedhame. Isheenis yoo deemtee waan Gooftaan isheetti mul'ise himuuf jiraatte, of tuulummaa irraa akka eegamtu cimaatti kadhatteetti. Sana booda ergamaan tokko kadhannaan ishee fudhatamuu isaa, fi yoo balaa of tuulummaa keessa seente dhukkubaan akka miidhamtu itti hime. Ergamaan sun akkana jedhe, "Yoo ergaa amanamummaadhaan dabarsitan, hanga dhumaattis yoo cichitan, ija mukaa jireenyaa ni nyaattu, laga bishaan jireenyaas ni dhugdu."

GSAM 212Daawwannaa Dubree Harmon gara Poolaand, Meeyin

GSAM 212.2Dubree Harmonitti Poolaand, Meeyinitti deemtee mul'ata ishee akka himtu agarsiifameefii ture. Mul'ata sadaffaa kana booda guyyaa itti aanutti, akka namni hundi hin eegneetti, abbaan manaa obboleettii ishee konkolaataa oofee balbala mana abbaa ishee dhufee, gara Poolaand ishee fudhatee deemuuf yaada dhiyeesse. Achitti yeroo turte, walga'ii tokko geggeessitee mul'ata ishee itti himte. Hazen Foss, ¹⁵abdii kutatee tureef, tajaajila sana irratti akka hirmaatu amansiisuun hin danda'amne; garuu, alaan gurra isaa balbala biratti qabuun, yeroo isheen mul'ata ishee himtu dhaga'ee, "Mul'anni isheen himte kun, akkuma namni lama wanta tokko ibsuu danda'anitti, isa anatti agarsiifameetti baay'ee walfakkaataadha," jedhe. Ganama itti aanu tasa Dubree Harmon argee, "Ba'aa kana baachuufi ragaalee Gooftaan siif kennu himuuf amanamtuu ta'i, Waaqayyo si hin dhiisu" jedhee itti hime. Warra kaaniif immoo, "Isheen meeshaa Gooftaan ba'aa kana ishee irra kaa'edha" jedhe. Dhugumatti inni beekuu qaba ture, sababni isaas mul'ata ba'aan sun isa irraa "fudhatamuu" isaa itti himame keessatti nama sana argee ture.

GSAM 213.1Hojiin Dubree Harmon yeroo sanaa kaasee, naannolee Niwuu Ingilaand keessa iddoo irraa iddootti deemuun, waan isheef mul'ate himuu ture. Yeroo tokko tokko, mul'ata keessatti eessa akka deemuufi rakkoolee ishee mudatan illee itti himama ture. Ergaawwan ishee keessattuu, warra barsiisa dhufaatii Kiristoos kan hafuuraa jedhamutti lixaa jiraniif komii ture, akkasumas hundumaaf muuxannoo darbe akka qaban jajjabeessaa turan.

GSAM 213.2Isheen waa'ee muuxannoo ishee akkas jetti: "Gariin guutummaatti hojii irraa of qusatanii, warra qabxii kanarratti ilaalcha isaanii hin fudhanne hundas waldaa keessaa baasanii addaan kutaniiru.... Waaqayyo dogoggora kana mul'ata keessatti natti mul'isee, ijoollee isaa dogoggoraa jiranitti akkan labsuuf na erge; garuu hedduun isaanii ergaa sana guutummaatti didanii, addunyaatti of walsimsiisuun na himatan. Gama biraatiin, Amantoonni Dhufaatii Maqaa qofaan beekaman akka ani nama daangaa darbeetti na himatan, dhugumatti ani waan balleessuuf tiriirutti hojjechaa ture sanaan, sobaan, namoota hamoon immoo hammeenyaan, akka geggeessaa amantii daangaa darbeetti akka dhiyaadhetti na dhiyeessan."¹⁶ Waa'ee kanaa boqonnaa itti aanu keessatti caalaatti baranna.