Boqonnaa 8 — Irbaata Cidha Hoolichaa

GSAM 134.1"Namni tokko irbaata guddaa qopheessee, namoota baay'ees affeere. Yeroo irbaataas dhufe, kan affeeramanitti, 'Kottaa, wanti hundinuu amma qophaa'eera' jedhee akka itti himuuf gar-booda isaa erge."¹

GSAM 134.2"Warri affeerraa irbaata cidha Qofoo waamaman eebba qabu."²

GSAM 134.3Irbaanni nyaata guyyaa isa dhumaati. Fakkeenya kana keessatti waamicha irbaataaf sadii jira. Fakkeenyi kun waamicha "laaqanaaf" kan Maatewos 22:1-7 irratti ibsame wajjin walitti makamuu hin qabu. "Laaqanni" nyaata guyyaa walakkaa ti. Fakkeenya waamicha laaqanaa keessatti, warri waamicha dhiyeessan "jibbaan kadhatamanii" ajjeefamuu isaanii, akkasumas ilmi mootichaa illee ajjeefamuu isaa ni baranna. Mootichi waamicha erge "ajjeeftota sana balleesse, magaalas isaanii gubate."

GSAM 134.4Fakkeenyi affeerraa "laaqanaa" kana, kan haala warra jalqaba affeerraa sana didanii agarsiisu, sirriitti wanta dhugaan warra wangeela Kiristoos didanii, isaafi ergamoota isaas ajjeesan irra ga'e bakka bu'a. Gooftaan loltoota saba sana irratti erge, isaanis "ajjeestota sana balleessanii, magaalaa isaanii" — Yerusaalem — gubaniiru.

GSAM 134Waamicha Irbaataa

GSAM 134.5Waamichi irbaataa kan fakkeenya kana keessatti dhiyaate kun shakkii malee "irbaata cidhaa Qofoo" kan agarsiisuudha. Warra "irbaata cidhaa" sanaaf waamaman irratti eebbi ni dubbifama. Irbaanni cidhaa cidhaa booda dhufa. Cidhaan Qofoo inni dhufuu isaa dura raawwatama; sababni isaas, akkuma kanaan dura argine, yeroo Kiristoos dhumarratti dhufu, inni "cidhaa irraa ni deebi'a."³

GSAM 135.1Kanaafuu, waamichi irbaata cidhaa kun ergaa ergamaa isa jalqabaa kan Mul'ata 14, fi labsii yeroo boqonnaa kudhan, kan duraan hubatame wajjin tokko ta'uu qaba. Akkuma Luqaas galmeessetti, waamichi irbaataa inni jalqabaa kun "warra affeeramaniif" dha. Warri affeeraman eenyufaa turan?—Isaan warra wangeela Kiristoos dhaga'anii fudhatanidha. Isaan Kiristoos akka jaallatan, akkasumas mul'ata isaa isa lammaffaa akka bu'aa guutuu abdii isaaniitti akka jaallatan ni amanu. Maaliif waamichi dura gara isaaniitti deemuu hin qabne? Akkuma wangeelli dura warra Kitaaba Qulqulluu qaban fi dhufuu Maasiihii eegaa akka jiran himataniif, jechuunis Yihudootaaf dubbatamuu qabu turetti,⁴ akkasumas ergaan dhufuu Kiristoos isa lammaffaa warra hordoftoota isaa ta'uu isaanii fi mul'ata isaa jaallachuu isaanii himataniif dura dhiyaate.

GSAM 135Waamicha Warra Afeeramaniif

GSAM 135.2Waamichi jalqabaa kan irbaataa, warra affeeramaniif kan ta'e, waldaalee kiristaanaatiif deemuun dirqama. Dhugumatti, bara 1833 irraa kaasee hanga arfaasaa bara 1844tti, labsi dhufaatii Kiristoos dhiyootti dhufu waldaalee kiristaanaa keessatti raawwatamaa ture, akkasumas hamma guddaan lallabdoota waldaalee sanaatiin deeggaramaa ture. Maxxansi jalqabaa Wiiliyaam Miilar ilaalcha isaa dhufaatii Kiristoos dhihaatee jiru irratti qabu kan baase gaazexaa Baaptistii magaalaa Biraandan, Vt. keessatti maxxanfame. Hojiiwwan innii fi hiriyoonni isaa hanga Ebla 1844tti gaggeessan irra caalaan gamoo waldaa yookaan galma waldaawwan yeroo sanaa qopheessan keessatti ture.

GSAM 135.3Paastara Haayims hojii Paastara Miilar hanga arfaasaa bara 1844tti raawwate ilaalchisee akkana jedha:

GSAM 135.3"Miseensonni waldaalee amantaa adda addaa sadarkaa isaanii eeggachaa, yeroo wal fakkaatutti dhufaatii Mootii isaaniitiif qophaa'uu akka danda'an amanuun, gurmaa'ina yookiin naamusa isaanii keessa osoo hin seenin gareewwanii fi amantiiwwan hunda gidduutti hojjeteera."

GSAM 135.4Paastara Haayims, waa'ee hojii waloo isaanii fi kan Paastara Miilar yeroo dubbatu, dabalataan akkas jedha: "Tajaajiltoonnii fi waldaaleen kiristaanaa hedduun kanneen mana isaanii nuufii obboloota keenya barsiisa dhufaatii labsaa turaniif banan, hanga waggaa dhumaatti"—waggaa 1844tti—nu waliin hojjetaniiru.

GSAM 136Ergaaf Balbala Banaa

GSAM 136.1Hojii isaa fi amala isaa ilaalchisee, Wm. Miilar akkas jedhe:

GSAM 136.1"Barumsa dhufaatii Kristoos isa lammaffaa kana amantiiwwan adda addaa hunda keessatti beeksisuuf balballi naaf banameera, kanaafuu waamicha keessaa muraasa qofa guutuu danda'eera.... Bakka ani dhaqeen hundatti, miseensonni waldaalee warri baay'ee amantii qaban, of kennan, fi jiraatan ilaalcha akkanaa kana salphaatti fudhatu; yommuu warri amantii ofii himatan garuu addunyaa jaallatan, Fariisaanonni, warri jibbiinsa amantii qaban, warri kooraa, warri of-tuulummaa qaban, fi warri of-faayidaa, barumsa dhufaatii Kristoos isa lammaffaa kana itti qoosanii itti qeeqan."

GSAM 136.2Waa'ee amala ergaa dhufaatii ilaalchisee, waan D'Aubigné waa'ee Haaromsa Amantaa jedhe kan jedhamuuf danda'a,—Inni "maqaa qajeelfama hafuuraatiin raawwatame. Barsiisaadhaaf jecha Waaqayyoo; fayyinaaf, amantaa; hidhannoo isaatiif, Hafuura Qulqulluu labsuun; karaa isaan kanatti wantoota addunyaa hunda kuffisee ture."

GSAM 136Dambalii Jabaa Haaromsaa

GSAM 136.3Amalli haaromsa amantii kanneen erga ergaan dhufaatii beeksifamee booda dhufan, akkasitti L. D. Fleming, paasterii Waldaa Kiristaanaa Daandii Kaaskoo, kan Poortlaand, Meeyin keessatti argamuun ibsameera:—

GSAM 136.4"Fedhiin haasaa isaa [Wm. Miilar]tiin uumame kan of eeggannoo guddaa fi miira irraa bilisa ta'e dha, yoo kun haaromsa guddaa ani argee beeku ta'ellee, miirri nama kakaasu baay'ee xiqqaa dha. Inni irra caalaatti dhiirota hawaasaa keessatti fudhatama argachuun isaa fakkaata. Wanti bu'aa kana fidu kana: Obboleessi Miilar salphaatti seefii Hafuuraa, kan qola ba'ee fi qullaa ta'e fudhatee, qarqara isaa isa qaraa garaa qullaa irratti kaa'a, innis ni kuta! Sana qofa. Qarqara meeshaa waraanaa jabaa kanaa dura, amantaa dhabuun ni kufa, walum-galeessummaanis ni laafa. Hundee sobaa ni badu, daldaltoonni Baabilis ni dinqisiifatu. Akka natti fakkaatutti, kun waan yeroo ammaa argame kamiyyuu caalaa, haaromsa ergamootaa sanaatti xinnoo kan dhiyaatu ta'uu qaba."

GSAM 137Muuxannoo Riichimand, Meen. keessatti.

GSAM 137.1Hojii haaromsaa kan barsiisa dhufaatii wajjin deemuuf fakkeenya ta'uuf, gabaasa nama sochii sana keessatti si'aayinaan hirmaate tokko irraa waraabna. Walga'ii kurmaanaa Riichimand, Me. keessatti gaggeeffame, kan waldaalee Baaptistii Fedhii-Bilisaa soddoma bakka bu'e ilaalchisee yeroo dubbatu, akkas jedha:—

GSAM 137.2"Ani iddoo sagadaa yeroon seenu, Paastara Roolinsiin, inni gara dhuma mana sanaatti cinaa waltajjii lallabaa turetti taa'ee jiru, ka'ee, 'Obboleessa Waayit, as cinaa koo taa'uuf iddoo argatta,' jedhe. Lallabicha booda, yaada kennuuf hayyamni kenname, anis waa'ee jireenya Kiristaanummaa fi injifannoo qulqulluutootaa dhufaatii Lammaffaa Kiristoos irratti bilisummaadhaan dubbadhe. Sagaleen baay'een, 'Aameen! aameen!' jedhu, walga'ii guddaa sana keessaa irra caalaan isaanii imimmaan guutamanii turan.... Walga'iin sun yeroo xumuramuuf jedhetti, hayyama koo erga argatee booda, Paastara Roolinsiin ka'ee akkana jedhe: 'Obbolaa Waayit, kan gama mirga koo taa'u, har'a galgala mana walga'ii Riid keessatti waa'ee dhufaatii Lammaffaa Gooftaa keenya Yesuus Kiristoos ni dubbata. Kottaa obboloota, ofuma keessaniif dhaggeeffadhaa. Isin hunda keessummeessuuf bakka ga'aa qabna. Obboloota, kottaa dhaggeeffadhaa; mata duree kanarratti dhaggeeffachuun isin keessaa eenyuyyuu hin miidhu.... Inni obboloonni isaa baay'een walga'ii isaanii kan ganda keessaa gadhiisanii, na dhaggeeffachuuf maayilii sadii akka deeman, akkasumas walga'iin hojii isaanii kan beellamame akka diigamu sirriitti beeka ture. Akkasumas ta'eera. Tajaajiltoota keessaa harki afur keessaa sadii fi ergamtoonni hundi jechuun ni danda'amu ni deeman, mana walga'ii Riidis sa'aatii duraan guutame. Mata dureen koo Maatewos 24 ture. Hafuunni Waaqayyoo bilisummaa guddaa naaf kenne. Fedhiin jiru baay'ee nama ajaa'ibsiisa ture.

GSAM 137.3Yeroon xumura irratti Kiristaanotaaf guutummaatti ofii isaanii qulqulleessanii qophaa'anii akka turan, cubbuu qabaniif immoo Kiristoos barbaadanii dhufuu Ilma Namaatiif akka qophaa'an jajjabeessaa turetti, humni Waaqayyoo sadarkaa akkasii natti dhufe, hanga ani minjaala barumsaa sana harka lamaaniin qabadhee of deeggaruutti na dirqisiise. Sa'aatii ulfaataa ture. Yeroon haala cubbamtootaa, kanneen Kiristoos malee badanii jiran ilaalu, imimmaan isaan waamaa, irra deddeebi'ee akkas jedheen, 'Cubbamaa, gara Kiristoos dhufii yeroo inni ulfina isaatiin mul'atu oolifami. Dhufii, cubbamaa hiyyeessa, osoo yeroon hin darbinii. Dhufii, cubbamaa, cubbamaa hiyyeessa, dhufii.'

GSAM 138.1Iddoon sun baay'ee ulfaataa fi gaddaan guutamee ture. Tajaajiltoonnii fi ummannis ni booyaa turan, gariin isaanii sagalee olkaasanii. Waamicha cubbamaaf dhiyaatu hunda xumura irratti, guutummaa walga'ii keessatti guungummiin waliigalaa ni dhaga'ama ture. Ani sa'aatii lamaa ol kutaa sana ibsaa fi jajjabeessaa miila kootiin dhaabadhee ture, sagaleen koos na jalaa dhumachaa jira ture. Dubbachuu dhiisee, ummata jaallatamaa sanaaf miira gadifageenyaa kan inni qofti beeku, kan Waaqayyo dhugaa isaa cubbamootaaf lallabuuf waame sanaan, sagalee olkaasee boowe. Sa'aatiin sagal ture, namoota biroonis akka dubbatan hayyamuu walga'ii hanga halkan walakkaa itti fufsiisuu jechuu waan ta'eef. Miira gadifageenyaa yeroo sanaa sanaan xumuruun filatamaa ture, garuu hundi isaanii gama Gooftaa irratti sagalee kennuuf carraa argatanii osoo hin ta'in xumuruun hin danda'amu ture. Sana booda, warra waldaa keessaa na wajjin kadhannaa irratti hirmaachuu fi warra teessoo araaraatti dhiyaachuu barbaadan, akka isaan dhufannaa Isaa isa lammaffaatti Fayyisaa gammachuun simachuuf qophaa'anitti, akka ka'an gaafadhe. Akka boodarra namoota kutaa mana sanaa garaagaraa keessa jiran irraa dhaga'etti, lubbuun hundi mana guddaa sana keessa jiru ni ka'e. Kadhannaa gabaabaa booda, walgahichi xumurame.

GSAM 138.2"Ganama itti aanu, miseensota walga'ii Baaptistii Fedhii-Bilisaa kan kurmaanaa sana keessaa yoo xiqqaate saddeet keessaa torba wal qabatee gara gandaatti deebi'e. Namni hundinuu galgala darbe walga'ii ajaa'ibaa akkamii irratti akka hirmaatan dubbachaa ture.

GSAM 138Waamicha Ergaa Iddoowwan Biraatti

GSAM 138.3"Yeroo boqonnaatti, bakka bu'oonnii fi tajaajiltoonni, walga'ii ji'a sadii sana keessatti waldaalee mana sagadaa bal'aa qabanitti yoom barumsa akkan kennuuf qophii gochuuf akka isaan waliin hirmaadhu na afeeran. Yeroo sanatti walakkaa ji'a Guraandhalaa ture, akkasumas torban jaha caalaa cabbiin cimaan akka hin jiraanne, kunis namoonni walga'iiwwan irratti hirmaachuuf carraa gaarii akka argatan taasisa jedhamee murtaa'e. Iddoowwan baay'ee barbaachisoo ta'an kudha lama hojii koof torban jaha keessatti filataman. Barnoota kudhan akkan kennuuf ture, kunis torbanitti al-20 akkan dubbadhu na dirqisiisa. Kunis torbanitti walakkaa guyyaa qofa naaf hambisa, kan ani yeroo baay'ee walga'ii itti aanuuf maayilii kudha shan yookaan digdamni imaluuf baay'ee barbaachisaa ta'ee natti mul'atu ture."⁵

GSAM 139Dhibbootaan Warra Amanan

GSAM 139.1Lallaba barumsa dhufaatii wajjin walqabatee, bakka hundatti haaromsi amantii fi amantaa seeneen dhibbootaan lakkaa'aman itti fufan; keessattuu yeroo xumura waggaa Yihuudotaa 1843 (Bitootessa 21, 1844) dhiyaatan kun caalaatti mul'ate. Bona sana keessa barreessaan kun ganda dhaloota isaa—Vikter, N.Y.—keessatti yeroo jalqabaatiif dhimma kana dhaga'e; umuriin isaa waggaa kudha lama qofa ta'us, hanga hubatetti, amantaa dhufaatii lammaffaa fudhate. Dhugumatti, dhiibbaan inni uummata irratti fide walga'iiwwan keessatti qofa osoo hin taane, iddoo hundatti ulfaataa ture. Yeroo sana Vikter ganda jiraattota dhibba lama qabuu qofa ture, garuu lafti naannoo sanaa baay'inaan namaan guutamee ture. Walga'iiwwan ganda xiqqoo sana keessatti geggeeffaman sana bu'aa isaatiin, namoonni dhibba shan gara amantii kanaatti akka jijjiiraman gabaafame.

GSAM 139Ragaa Kitaaba Waggaa Meetodiistii

GSAM 139.2Duula guddaa haaromsaa kan labsii dhufaatii sana booda dhufe ilaalchisee, Kitaaba Waggaa Meethodistii keessatti akkas jechuun argina, "waggoota afur keessatti, 1840 hanga 1844, Ameerikaa keessatti jijjiiramni amantaa 256,000 raawwatameera." Wanti Ameerikaa keessatti dhugaa ture, biyyoota biroo bakka waamichi itti dhiyaate keessattis walqixa dhugaa ture. "Humni guddaan lallaba sana waliin ture, lubbuunis bakka hundatti jijjiirame." Waamichi jalqabaa irbaata cidhaatiif gara waldaalee kiristaanaa—'warra affeeramanii'—erga ergamee booda, isaan keessaan gara warra dhufanii fayyina ummata Waaqayyoo eeggatu keessatti hirmaataniitti hundatti babal'ifame. Ergaan sun "faarfannaa dhufaatii" keessatti lallabamus, kadhatamus, yookaan faarfamus, sochiin cimaan Hafuura Waaqayyoo hojii sana waliin ture.

GSAM 140Ijoollee Iswiidin Keessatti Lallabaa

GSAM 140.1Kana waliin walqabatee, Gooftaan biyyoota seeraan lallaba waan "waldaa kiristaanaa mootummaa" faallessu kamiyyuu dhorke keessatti labsii kana akkamitti akka beeksise hubanna. Iswiidin biyyoota kanneen keessaa tokko turte. Achitti Gooftaan hojii kana jalqabsiisuuf ijoollee xixiqqoo fayyadame. Mul'anni jalqabaa kun bona bara 1843, magaalaa Eksjö, kibba Iswiidin keessatti mul'ate. Intalli xinnoon umuriin ishee waggaa shan qofa taate, kan gonkumaa dubbisuu yookaan faarfachuu hin barin, guyyaa tokko, haala baay'ee ulfina qabuun, faarfannaa Luuteran dheeraa tokko sirriitti faarfatte, sana boodas humna guddaadhaan "yeroon murtii isaa ga'eera," jettee labsite, akkasumas maatiin sana Gooftaa simachuuf akka qophaa'an jajjabeessite; sababni isaas inni dhiyootti dhufaa jira. Warri maatii keessaa warri hin amanne araaraaf Waaqayyoon waaman, dhiifama argataniiru. Sochiin kun magaalaadhaa gara magaalaatti babal'ate, ijoolleen biroonis ergaa kana lallabaa turan. Sochiin walfakkaataan ijoollee gidduutti hamma tokko Noorweeyii fi Jarmanii keessattis mul'ateera.

GSAM 140"Eeyyee! Lallabuun narra ture"

GSAM 140.2Bara 1896, yeroon kutaalee Iswiidin gara kudha torba ta'an keessatti walga'iiwwan gaggeessaa turetti, iddoowwan ijoolleen bara 1843tti itti lallabanii hedduu keessa darbeera, akkasumas warra lallabicha dhaga'anii fi warra yeroo ijoollee turanitti lallabaniin haasa'uuf carraa argadheera. Isaan keessaa tokkoon, "Yeroo mucaa turte ergaa dhufaatii lallabdeettaa?" jedheen. Innis, "Lallabeera! Eeyyee, lallabuun narra ture. Waan kana irratti yaada koo ittiin baafadhe hin qabu. Humni tokko narra ga'e, anis waan humna sanaan dirqisiifamee dubbadhe dubbadhe."

GSAM 140Boquist fi Walbom Örebro, Iswiidin keessatti

GSAM 140.3Kutaa biyyaa Örebro keessatti hojiin kun hanga maanguddoonni ergaa kana labsuuf kaka'anitti babal'ate. Sana booda, abbootiin taayitaa mootummaa, luboota "waldaa kiristaanaa mootummaa"tiin kaka'anii, dargaggoota lama, Walbom kan umuriin isaa waggaa kudha saddeet fi Ole Boquist kan umuriin isaa waggaa kudha shan, to'annoo jala oolchanii, "isaan fakkeenya uummataaf ni dhiyeessina" jechuun dubbatan. Dugda isaanii qullaa ulee muka birchii irraa muramaniin reebanii, madaa isaanii dhiigaa jiruun mana hidhaa Örebro keessa isaan galchan. Yeroo madaan kunniin qabbatu, mana hidhaa keessaa isaan baasanii, "Barsiisa kana lallabuu ni dhiistu?" jechuun gaafatan. Yeroo lammataafis uleedhaan isaan reebanii madaa isaanii irra deebi'anii bananillee, deebiin isaan argachuu danda'an qofti, "Lallaba Gooftaan nu ajajame ni lallabna" kan jedhu ture. Kaka'umsa dubartii amantaa beekamtuu magaalaa Örebro tokkootiin, Mooti Oskar I'n abbootii taayitaa, ijoollee sana mana hidhaa keessaa akka baasan fi ummata sana akka dhiisan ajaje. Kanaaf, Iswiidin keessatti dhugaan injifate.

GSAM 141Ragaa Boquist

GSAM 141.1Maxxansa 'Review and Herald' kan Onkoloolessa 7, 1890 bahe keessatti, waa'ee lallaba ijoollee ilaalchisee seenaa baay'ee nama hawwatu kan O. Boquist mataa isaatiin barreeffame ni jira. Akkana jedha:—

GSAM 141.2"Bara 1843tti, ummata Kutaa Kiristaanaa Karlskoga, kan naannoo Örebro Län keessatti argamu keessatti, sochiin amantaa tokko uumame. Hoggantoonni sochii kanaa ijoollee fi dargaggoota, kanneen 'rapare' jedhamanii waamaman turan. Isaan humna Waaqayyootiin lallabuun, murannoo guddaan, sa'aatiin murtii Waaqayyoo ga'uu isaa ummataaf labsu turan.

GSAM 141.3"Bara sana keessa yeroo birraa, ani, O. Boquist, kan yeroo sana umuriin koo kudha shan ture, dargaggeessa biraa Erik Walbom, kan umuriin isaa kudha saddeet ture wajjin, humna ijaan hin mul'anne kanaan haalaan tuqamnee, karaa kamiinuu isa mormuu hin dandeenye. Akkuma humna samii kanaan qabamnee, gara ummataatti dubbachuu, akkasumas sagalee guddaan sa'aatiin murtii dhufuu isaa lallabuu jalqabne; isaaniinis Jo'eel 2:28-32 fi Mul'ata 14:6, 7tti qajeelchaa.

GSAM 141Ijoollee Mul'ata Keessa Jiran

GSAM 141.4Uummanni akka natti himetti, warri humna samii kanaan akkasitti dhiibbaan irra ga'an wanta naannoo isaanii jiru hunda irraanfatanii turan. Dhugumatti mul'ata Waaqayyootiin argamanii, humna dhiibbaa cimaa nama amansiisu qabuun dubbatan. Akka isaan jedhanitti, ijoolleen xixiqqoon kun yeroo dhiibbaa sana jala jiranitti, humnaafi ulfina dhiirotaafi dubartoota ga'eessotaatiin dubbatu turan. Kanaafuu, warri kana argan, Gooftaan dhugaawwan ulfaatoo kana dubbachuuf akka raagaan isaan fayyadamaa turetti xumura irra ga'an. Barreessaan itti fufa:—

GSAM 142.1"Uummanni baay'inaan nu dhaggeeffachuuf walitti qabame, walga'iin keenyas guyyaa fi halkan itti fufe, bu'aan isaas dammaqsiinsi amantii guddaan ture. Dargaggoonnii fi maanguddoonni Hafuura Waaqayyootiin tuqamanii, cubbuu isaanii Waaqayyo fi nama dura amanaa, Gooftaa irraa dhiifamaaf goolanii iyyan.

GSAM 142.2"Garuu, lubni mana kiristaanaa kanaa yeroo waa'ee kanaa dhaga'u, nu callisiisuufii fi kaka'umsa amantaa olka'aa ture kana dhaabuuf yaaliiwwan hedduun taasifaman; garuu yaaliin hundi bu'aa hin arganne. Sana booda, shariifiin akka nu qabuuf gaafatame, torban jahaafis bosona keessa, bakka nuuf baqanne, nu barbaaduuf barbaacha bu'aa hin qabne gaggeeffame.

GSAM 142.3"Dhumarratti garuu, paastara waldaa sanaa dura dhiyaachuuf waamamne. Lakkoofsi keenya waan dabaleef, dargaggoonni dhiiraa fi dubaraa afurtamtuun mana paastaraa dhufanii, achittis yaalii dheeraaf saaxilamne. Anuu fi Walbom irraa kan hafe hundi gara mana isaaniitti akka deebi'an hayyamameef; garuu nuti to'annoo jala oolne, guyyaa itti aanuttis mana hidhaa Örebro keessatti hidhamne, achittis akka waan yakka guddaa raawwanneetti kutaa 14 keessatti hattoota waliin hidhamne."

GSAM 142Ragaa Obboleettii Boquist

GSAM 142.4Fulbaana 22, 1896, obboleettiin Boquist kan umuriin ishee waggaa torbaatamii lama ta'e, walga'ii keenya kan Örebro irratti argamtee, waa'ee muuxannoo obboleessa ishee nutti himte; sababni isaas isheen reebamuu isaa, hidhamuu isaa, fi bilisoomuu isaa argiteetti. Isheen faarfannaa Boquist fi Walbom yeroo isaan mana hidhaa keessaa ba'anii gara riqicha boolla bishaanii kan masaraa jaarraa kudha ja'affaa kan bara 1843 mana hidhaa ta'ee tajaajile sana marsuu irra jiruutti deeman faarfatan nuuf faarfatte. Humni sochii bara 1843 ragaa baasuu fi faarfannaa sana waliin ture. Gara Afaan Ingiliffaatti yoo hiikamu, faarfannichi akka armaan gadiiti:—

GSAM 143Faarfannaa Boquist fi Walbom Faarfatan

GSAM 144Mucaa Lallabaa Karlskogaa

GSAM 144.4Nama kabajamaa tokko kan magaalaa Örebro keessa jiraatu, waan Karlskoga keessatti bara 1843 yeroo inni achi jiraachaa ture ta'e natti hime. Akkana jedhe:—

GSAM 144.5"Mucaan xiqqaan umuriin isaa waggaa saddeet, kan gonkumaa qubee dubbisuu hin barin, caqasoota Kitaaba Qulqulluu hedduu waraabee, ergaa lallabuutti ka'e. Uummanni akkana jedhe, 'Mucaan sun Qulqulluu Kitaabaan guutameera.' Taateen kun kan uumame erga Mootiin Oskar warra ari'ataman deeggaranii dubbatanii booda ture, kanaaf lubni iddoo sanaa hojii isaa dhaabsisuuf mucicha mana murtiitti fiduu hin dandeenye; garuu namootatti mucicha isatti akka fidan, innis mucicha saaxilee beekumsa dhabuu isaa kan Kitaaba Qulqulluu akka agarsiisuuf isaanitti hime.

GSAM 144.6"Tuuta namootaa duratti lubni kitaaba faarfannaa isaa bane, mucaan isaaf akka dubbisu gaafate. Mucaanis, 'Ani dubbisuu hin danda'u,' jedhee deebise; garuu dugda isaa lubichatti garagalee, faarfannicha jalqabaa hanga dhumaatti sirriitti faarfate, lubnis yeroo sana dinqisiifannaan kitaabicha ilaalaa ture. Lubni mucaa sanaan, 'Ati waan hunda beekta fakkaatta,' jedhe. Mucichi deebisee, 'Lakki. Waan beeknu hunda yeroo hundumaa akka dubbannu nuuf hin hayyamamu,' jedhe.

GSAM 145.1Lubichi sana booda Kakuu Haaraa banees, mucaa sanaan, 'Kana keessaa naaf dubbisi,' jedhe. Mucichi deebisee, 'Dubbisuu hin danda'u,' jedhe. Lubichi, 'Waa'ee Macaafa Qulqulluu hoo maal beekta?' jedhee gaafate. Innis deebisee, 'Bakka barreeffamni jecha "fi" jedhu irra deddeebi'ee si'a kudha afur qabu nan beeka,' jedhe. Lubni, 'Lakki! Kitaaba Qulqulluu keessa barreeffamni akkasii hin jiru,' jedhe. Mucaan sun, 'Maaloo Mul'ata 18:13 naaf dubbisaa?' jedhe. 'Eeyyee,' jedhe lubni. Yeroo inni dubbisu namoonni lakkaa'an, dhugumatti jechi 'fi' jedhu al-14 qofa achi keessa jira ture, al-14 sana keessaa immoo tokko 'hidhaa lubbuu namootaa' ture. Uummanni iyyanii, 'Ilaa! Ilaa! Mucaan kun kitaaba Qulqulluu irratti lubicha caala!' jedhan. Lubichi baay'ee aaree, dubbii sana dhiisee, sana booda uummata sana osoo hin jeeqin dhiisee deeme."

GSAM 145.2Kanaafuu, afaan daa'immanii keessaa Gooftaan jecha isaa ni cimsa, akkasumas karaa dinqisiisaa kanaan dhugaa isaa gurra ummata seera isaanii lallaba barumsa kamiyyuu kan "amantaa mootummaa" irraa hafe dhorkuutti geesse.

GSAM 145Kennaawwan Hafuuraa Ergaa Waliin Walqabatan

GSAM 145.3Gooftaan sochii dhufaatii Isaatiin walqabatee, Iswiidin qofa keessatti hin taane, kennaawwan Hafuura Isaatiin ummata Isaatti dubbateera. Iskootlaand, Ingilaand, akkasumas Ameerikaa keessattis Gooftaan mul'ata addaatiin ummata Isa barsiiseera.

GSAM 145Mul'atawwan Wiiliyaam Foy

GSAM 145.4Bara 1842 keessa, magaalaa Boosten, Maasaachuuseettis keessa, namni barumsa gaarii qabu kan Wiiliyaam Foy jedhamu, kan dubbataa cimaa ture, jiraata ture. Inni Baaptistii ture, garuu tajaajilaa Episkopaalii ta'uuf muudama lubaummaa fudhachuuf qophaa'aa ture. Gooftaan bara 1842 keessa, gaarummaadhaan mul'ata lama isaaf kenne; tokko Amajjii 18 irratti, kan biraan immoo Guraandhala 4 irratti. Mul'anniwwan kunniin mul'ata dhugaa Hafuura Waaqayyoo ta'uu isaanii ragaa ifa ta'e qabu turan. Inni iddoo irraa gara iddootti minjaala irratti akka dubbatuuf affeerame; kunis warra Episkopaalota qofa osoo hin taane, warra Baaptistootaa fi gareewwan amantii birootiin ture. Yeroo inni dubbatu, yeroo hunda uffata luba, kan tajaajila isaanii keessatti luboonni waldaa sanaa uffatan, uffata ture.

GSAM 146.1Mul'anni Obbo Foy waa'ee dhufaatii Kiristoos isa dhihoo, imala ummata Waaqayyoo gara magaalaa samii, lafa haaraa, fi ulfina haala fayyinaa ilaalchisee ture. Afaan sirriitti beekuu fi dandeettii ibsaa gaarii qabaachuun, bakka deemu hundatti nama dinqisiisa ture. Afeerriin magaalaadhaa gara magaalaatti deemuun waa'ee wantoota dinqisiisoo inni arge hima ture; namoota baay'ee isa dhaggeeffachuuf walitti qabaman keessummeessuufis, galmawwan gurguddoon qophaa'u turan, achittis kumaatama namootaaf waa'ee addunyaa samii, bareedina Yerusaalem Haaraa, fi waa'ee garee ergamootaa kan itti mul'ifame sana hima ture. Yeroo waa'ee jaalala laafaa fi gara laafessaa Kiristoos cubbamoota hiyyeeyyii ta'aniif qabu ibsu, warra hin amanne Waaqayyoon akka barbaadaniif jajjabeesse; namoonni baay'eenis kadhannaa isaa laafaa sanaaf deebii kennan.

GSAM 146Mul'ata Tarkaanfii Sadii

GSAM 146.2Hojiin isaa hanga bara 1844, yeroo dhuma guyyoota kuma lamaa fi dhibba sadiitti dhihaatutti itti fufe. Sana booda mul'ata biraa kan Hafuura Qulqulluu argate; kunis mul'ata sadaffaa kan inni hin hubanne ture. Mul'ata kana keessatti, daandii ummanni Waaqayyoo gara magaalaa samii geessu isaaf mul'ifame. Waltajjii bal'aa, yookaan tarkaanfii guddaa kan namoonni hedduun irratti walitti qabaman arge. Yeroo tokko tokko namni tokko waltajjii kana keessaa gad bu'ee ija duraa dhokata ture, nama akkasii irrattis, "Amantii irraa gara galeera" jedhameef. Sana booda namoonni gara tarkaanfii yookiin waltajjii lammaffaatti ol ba'an arge, achittis tokko tokko waltajjii sana keessaa gad bu'anii ija duraa dhokatan. Dhumarratti, waltajjiin sadaffaan kan balbala magaalaa qulqulluu sanaatti diriire mul'ate. Tuutni guddaan warra waltajjii kana irra ga'an waliin walitti qabame. Gooftaan Yesuus yeroo gabaabaa keessatti akka dhufu waan eeguuf, ergaan sadaffaan ergaa mul'ata 14 isa jalqabaa fi lammaffaa booda akka dhufu hubachuu hin dandeenye. Kanaafuu, mul'atichi isaaf ibsamuu kan hin dandeenye ture, innis haasaa ummataaf gochuu dhiise. Bara 1845tti, yeroon raagaan xumuramuun booda, nama biraa mul'atuma sana ibsa "ergaan jalqabaa fi lammaffaan kennamaniiru, sadaffaanis itti aanuu qaba" jedhu wajjin himu dhagahe. Sana booda yeroo gabaabaa keessatti Obbo Foy dhukkubsatanii du'an.

GSAM 147.1Mul'ata humna Waaqayyoo akkanaa, lallaba dhufaatii Isaa 'karaa balbalaa' wajjin walqabatee, akkasumas gammachuu kumaatamaan lakkaa'amanii warra cubbuu dhiisanii Gooftaa tajaajiluufi dhufaatii Isaa eeguuf deebi'an wajjin, ummanni kun dhugumatti ergaa Gooftaa addunyaaf ta'e ta'uu isaa mirkanaa'ina dachaan argate.

GSAM 147.2Garuu, Bitootessi 21, 1844, dhufeen darbe, Gooftaanis hin dhufne. Haa ta'u malee, amantiin warra of kennanii fi xiinxaltootaa kan ture, isaan yaada Gooftaa wajjin walsimanii socho'uu isaanii fi yeroo isaa eeganii wanti hundinuu ifa akka ta'u ture.