Boqonnaa 2 — Karoora Fayyinaa Ifatti Ba'e

GSAM 38.1"Abdiin tursiifame lubbuu dhukkuba; hawwiin dhufe garuu mukaa jireenyaati."¹ "Waanuma Waaqayyo Raayyaan akkas jedhu: Ammas yeroo gabaabaa booda, samii, lafa, galaana, fi lafa goggogaa nan hollachiisa; saboota hundas nan hollachiisa, hawwiin saboota hundas ni dhufa; mana kanas ulfinaatiin nan guuta, jedha Waaqayyo Raayyaan."²

GSAM 38.2Erga Aadamiin iddoo biqiltuu Eedenii fi muka jireenyaatii ari'amee kaasee, jechoonni Saataaniif sanyii dubartii ilaalchisee—"Mataa kee ni caccabsu,"—jedhaman, shayitaanii dhuma irratti mo'amuu isaa, tooftaalee isaa gowwoomsaa diigamuu, fi gara muka jireenyaatti deebi'uu ilaalchisee abdii kennaniiru. Isa eegamu—Sanyii waadaa galame—akka kanaan "Fedhii saboota hundaa" ta'e.

GSAM 38.3Caqasa Haggaayii armaan olii keessatti, dhufaatiin Isa Hawwatamaa kanaa yeroo Gooftaan samii fi lafa lamaanuu itti raasu wajjin kan walqabatu ta'uun isaa mul'ata. Phaawulos, Ibrootaaf yeroo barreessu, raasuu sana gara fuulduraatti kaa'uun akkas jedhe, "Ammas irra deebi'ee ani lafa qofa osoo hin taane, samii illee nan raasa. Jechi kun, "Ammas irra deebi'ee," wantoota raafaman, akka wantoota uumamanitti, kan ofirraa kaasuu agarsiisa, kunis wantoonni hin raafamne akka hafan gochuufi. Kanaafuu, mootummaa hin socho'ne yoo fudhanné, ayyaana qabaachuun, Waaqayyoof kabajaafi sodaa Waaqayyoo wajjin fudhatama argachuun akka tajaajillu haa goonu."³ Jechi waa'ee raafamuu tokkoo isa gara fuulduraatti dhufu kun, hundeeffama mootummaa Waaqayyoo isa dhumaa, Masiih, Sanyii waadaa galame, "Fedhii saboota hundaa" jalatti taasifamu waliin hidhata cimaa akka qabu agarsiisa fakkaata.

GSAM 39.1Deebisni Kiristoosiin raawwatamu, warra guyyoota dhumaa kana Kitaaba Qulqulluu guutuu bananii fuuldura isaanii qabaniin hundaan ifatti mul'achuu danda'a. Warra durii biratti garuu akkas hin turre. Dubbiin Gooftaa isaan bira ga'e, "seera irraa seera, seera irraa seera; sarara irraa sarara, sarara irraa sarara; as xiqqoo, achi xiqqoo."⁴ Kanaafuu, karoora fayyinaa isaaniif mul'ifametti, akkuma daandii qajeelotaa ture, "akkuma ifa calaqqisuu, guyyaa guutuu sanaaf calaqqeeyyee deemu."⁵ Kanaafuu, karoora sana suuta suutaan saba isaa durii sanaaf ifa ta'uu isaa gabaabinaan hordofuun dhimma nama hawwatu ta'a.

GSAM 39Tursiifni Jalqaba irratti hin Mul'anne

GSAM 39.2Gooftaan abdii isaanii yeruma sana hin turse; dhugaa Sanyii waadaa'e sana keessatti abdii isaanii guutuu argachuun waggoota dhibbaan lakkaa'amu akka fudhatu isaanitti mul'isuun garaa isaanii dhukkubsuu hin barbaanne. Ragaalee galmaa'an irraa kan nuti hubannu, mucaan jalqaba dhalatu Sanyii sana akka ta'uufi dafee, karaa tokkoon, Eedeniin akka deebi'uufi isaanis deebi'anii muka jireenyaatti akka dhiyaatan yaaduuf akka eeyyamameefi. Yeroo Kaayiniin dhalate, Haawwiin akkana jettee iyite, "Ani nama Gooftaarraa argadhe."⁶ Hayyoonni Afaan Ibrootaa tokko tokko akka ragaa bahanitti, barreeffamichi akka jechaatti fi guutummaatti yoo hiikame, "Ani nama, Gooftaa argadhe" jedha. Kunis, Kun sanyii hojii gooftummaa kan Seexana injifachuu kana raawwatuudha jechuudha. Yeroo Aabil dhalatetti, Haawwiin jecha akkasii jechuu ishee kan galmaa'e hin jiru. Isheen, dhalataan jalqabaa nama abdii sana guutu ta'uu isaa tilmaamuu dandeessi turte, akkasumas uumamaan ni tilmaamti turte. Amalli Kaayinii yeroo guddachaa deemuufi isheenis daandii isaa hamaa kan dhuma irratti obboleessa isaa ajjeesutti geesse yeroo argitu, abdiin ishee hammam akka gaddisiifamee, yeroo tokko immoo du'e ta'a! Abeel osoo hin ajjeefamin dura, isaan aarsaa isaaniif dhihaatu kan gara fuulduraa ilaalchisee ifaafi beekumsa tokko tokko argachuu qabu turan; sababni isaas, Abeel akkuma Waaqayyoon ajajametti hoolaa isaa aarsaa godheef dhiheesse, Kaayin immoo, akkuma obboleessa isaa barsiifamee turetti, aarsaa firii lafaa dhiheesse, kunis hafuura aariifi hinaaffaa waliin makamee ture. Aarsaan Aabil kan Kaayin caalaa fudhatama qaba ture, sababni isaas "amantiidhaan" kan dhiyaate waan ta'eef; waa'ee isaas Phaawulos akkas jechuun barreesse, "Inni du'ee iyyuu dubbata."⁷

GSAM 40Seet Sanyii dha?

GSAM 40.1Erga Aabil du'ee booda, Seet dhalate, yeroo sana abdiin deebi'ee jiraate; "waan Qaamni," jette Haawwiin, "Aabil kan Kaayiniin ajjeefame bakka bu'ee sanyii biraa naaf kenneef."⁸ Boodarra Seet sanyii Addaam irraa jalqabee lakkaa'ame. (Uumama 5:3 ilaali.) Kaayin, kan dhugaan ilma hangafa ture, sanyii keessatti hin lakkaa'amu. Tarii Haawwiin Seet Sanyii waadaa sana ta'uu isaa tilmaamte. Galmeen akka agarsiisutti, erga Seet dhalatee booda, namoonni maqaa Gooftaa jedhamuun of waamuu eegalan. (Ilaali cinaa barreeffamaa Kitaaba Uumama 4:26.) Tarii kana kan godhan Seet nama dhuma irratti mootii ta'ee, Gooftaa ta'ee, akkasumas abbaa irree Seexanaa kuffisu jedhanii waan yaadaniifi.

GSAM 40Abdii Noohiirratti Xiyyeeffate

GSAM 40.2Seenaa gabaabaa taateewwan yeroo Aadamaa irraa kaasee hanga dhaloota Noohaatti barreeffame keessatti, sanyii ilmaan namaa caalaa waan biraa baay'een hin kennamne. Dhaloota Noohaa ("kan qajeelaa," akka tarree cinaatti) keessatti abdiin irra deebi'ee uumame, ummannis akkas jedhe, "Kunoo inni hojii fi dadhabbii harkaa keenyaa, biyyee Waaqayyo abaare irraa kan ka'e, nu jajjabeessa."⁹ Dubbiin Waaqayyoo akkamitti yookaan karaa kamiin akka isaan jajjabina eegan ilaalchisee waan hin dubbanne ta'us, abdiin abaarsi lafa irra jiru karaa tokkoon ni hir'ifama jedhu garuu ture. Beekumsi hammeenya bara Nuuhii keessa ture, yeroo namoonni cubbuu fi jeequmsaan addunyaa guutanii sanyiin bishaaniin dhangala'uun lafa irraa dhabamuu ture, Nuuhii fi maatiin isaa qofti baduu irraa oolan; akkasumas dhugaan inni waggoota dhibba tokkoo fi digdamaaf addunyaa baduu dhufu irraa akeekkachiisuuf ture, hundi isaan irraa dhokfamee ture.

GSAM 41Ijaarsa Baabil

GSAM 41.1Lola bishaanii booda, namoonni karaa Nuuhaa lafa akka guutan ajajaman; garuu akkuma baay'achaa deeman, karoora Gooftaan isaan bulchuuf qabu didan. Nimrood mootummaa Baabil (booda Baabiloon jedhamte, kan mootummoota lafaa keessaa isa jalqabaa ture) hundeesse.¹⁰ Yeroo gabaabaa booda, namoonni maqaa ofiif baasuu fi bittinnaa'uu irraa of eeguuf jecha ijaarsa masaraa Baabilonii jalqaban; kunis waan Gooftaan Nuhuun isaan barsiiseef faallaa ture. Gooftaan kaayyoo isaa akka raawwatu obsaan eeguu mannaa, dhimma sana harka ofii isaaniitti fudhatanii, yeroo Waaqayyo afaan isaanii walitti make, akkasumas bittinnaa'an.

GSAM 41Abrahaam Dhaaltuu Addunyaa Ta'uuf

GSAM 41.2Seenaa gabaabaa kana hordofuun hanga dhaloota kurnaffaa Nuuh irraa gadi bu'etti, waamicha Abrahaam arganna, isa Gooftaan akkas jedhetti, "Biyya ati argitu hundumaa, siif nan kenna, sanyii keetiifis bara baraan. Sanyii kees akka dhukkee lafaatti nan baay'eessa; kanaafuu, yoo namni dhukkee lafaa lakkaa'uu danda'e, sanyiin kees akkasuma ni lakkaa'ama. Ka'i, dheerinnaafi bal'ina isheetiin lafa keessa deemi; sababni isaas ani siif nan kenna."¹¹ Waadaa lafa sana kan Abrahaam akka dhaaluuf isaaf galame kana hunda ta'us, Gooftaan akka inni du'u isa mirkaneesseef. Phaawulos akka jedhutti inni gara "bakka booda dhaalaaf fudhachuuf ture" deeme.¹² Gaaffiin waadaa guutamuuf dhiyaate kun, shakkii tokko malee Abrahaam biratti mul'ata Waaqayyootiin ifatti mul'ifameera, sababni isaas inni "magaalaa bu'uura qabdu, kan Ilaamni ijaartuu fi uumtuu isaa ta'e" eegaa ture.¹³ Waa'ee Roomaa 4:13 irratti waadaan sun "inni dhaaltuu addunyaa akka ta'uuf" akka ture ibsameera; haala ishee ammaa keessatti osoo hin taane, garuu yeroo booda, erga inni deebi'ee jiraatee booda.

GSAM 42.1Ilaalcha namaatiin, Abrahaam sanyiin waadaa galame sun akkamitti dhaloota isaa ta'uu akka danda'u hubachuu hin dandeenye. Kanaafuu, Eliezer, bulchaa isaa, sanyii akka ta'u yaada dhiyeesse. Gooftaan akkana jechuun deebise, "Lakki; garuu isa 'garaa kee keessaa kan ba'u' ta'a." Amma Gooftaan hojiin xumuraa sanyii isaa battalumatti kan raawwatamu akka hin taane isaaf mul'isuu jalqaba. Abrahaamitti akkas jedhe, "Sanyiin kee biyya kan kan isaanii hin taane keessatti alagaa ta'anii jiraatu, isaanis ni tajaajilu; isaanis waggaa dhibba afurii isaan ni miidhu.... Atis nagaan gara abbootii keetti deebita; umrii ga'eessa gaariin awwaalama."¹⁴

GSAM 42.2Haati manaa Abrahaam waadaa sana dafee guutuuf karoora gowwummaa tokko dhiyeessite; garuu erga Isaaq, ilmi dhugaa Abrahaam fi Saaraa haadha manaa isaa seera qabeettii taate dhalatee booda, Gooftaan waa'ee Ishmael fi haadha isaa Hagar, "Adiitti kanaa fi ilma ishee baasaa," jedhe.

GSAM 42.3Qormaata amantii Abrahaam kan Isaaq iddoo aarsaa irratti aarsaa dhiheessuu irratti, waa'ee du'aa ka'uu barateera. Wanti waa'ee isaa jedhame, "Waaqayyo du'aa illee kaasuun isa [Isaaq] danda'a jedhee yaaduun; kanaafis fakkeenyaan isa deebiseef."¹⁵

GSAM 42Sanyii Dhugaa

GSAM 42.4Abrahaam yeroo tokko, Sanyiin dhugaan, kan saba hundi ittiin eebbifamu, maatii isaa kan qaamaatiin dhufe ta'us, dhugumatti Kiristoos Waaqayyoo akka ta'u itti himame; sababni isaas Gooftaan isaatti, "Sanyiiwwan, akka warra baay'ee; garuu akka tokkoo, fi Sanyii keetiif, isa Kiristoos ta'e" hin jedhin.¹⁶ Apostoliin Phaawulos waa'ee kanaa akkana jedhe, "Barruun Qulqulluun, Waaqayyo amantaadhaan saboota alagaa akka qulqulleessu dursee tilmaamee, wangeela dura Abrahaamitti, 'Sinii keessatti saboonni hundinuu eebbifamu' jedhee lallabe."¹⁷ Waadaan Abrahaamiif kenname Isaaqii fi sanyii isaatiif,¹⁸ akkasumas Yaaqoobiif irra deebi'amee kenname.

GSAM 42.5Yaaqoob ilmaan kudha lama waan qabuuf, gaaffiin uumamaan amma ka'u, Sanyii dhugaa kun hidda isaa eenyuun lakkaa'ama? jedhu. Dhugaa Waaqayyoon Yaaqoob ilmaan isaa ilaalchisee baaseen, dhimmi kun furmaata argateera: "Shiiloon dhufutti, ashaabni bulchiinsaa Yihuudhaan irraa hin hafu, seer-baaftuunis miila isaa gidduu irraa hin ba'u; ummannis gara isaatti walitti qabama."¹⁹ Kana guutuuf, Israa'eloonni, saboota adda addaa jala turanis, Sanhedriin isaanii akka qabaatan hayyamamuu isaanii hubachuun gaariidha. Kanaafuu, Yihuud—saba Yihuudotaa kan maqaa Yihuuda irraa moggaafame—hanga Shiiloon (Kiristoos) dhugumaan dhufutti bulchiinsa isaanii keessatti sagalee muraasa qaba ture.

GSAM 43Yeroo Dhokataa

GSAM 43.1Abbootiin sabaa waa'ee deebisanii ijaaruu fi Sanyii waadaa galee sana ilaalchisee beekumsa muraasa qabu turan; garuu yoom yookaan hangam dura akka dhufu isaan irraa dhokatee ture. Sanyiin Yaaqoob Gibxii keessatti akkuma baay'atee, Assoonni—Fara'oon (Isaayyaas 52:4)—kan "Yuusuf hin beekne,"²⁰ isaan cunqursiise, yaanni isaanii uumamaan gara waggoota 400 (dhugumatti 430) kan Abrahaamitti yeroo rakkina isaanii fi jireenya alagaa isaanii ta'uuf himametti deebi'e, osoo isaan abdii qabaatan, bilisummaan kana irraa argamu dhaala waadaa galame ni fida jedhanii.

GSAM 43.2²¹Yeroo Muuseen dhalate, warri isaa "inni daa'ima sirrii ta'uu isaa" argan. Ifni Waaqayyoon, inni Waaqayyo jalatti, hidhaa jabaa isaanii keessaa bilisa baasaa Israa'el akka ta'u ifa itti taasifamuu qaba. Shakkii tokko malee beekumsi kun Muuseef kennameera; sababni isaas, yeroo umuriin isaa waggaa afurtama turetti, ilma intala mootii Gibxii fi dhaaltuu teessoo mootummaa ta'uu mannaa, Israa'elota miidhaman waliin deemuuf fi isaan waliin rakkina keessa darbuuf murteesse,²² yeroo inni dhimma ummata isaa falmuu jalqabee, isaan eeguufis nama Gibxii tokko ajjeese, hojii isaa hubachuu dhabuu isaaniitti baay'ee dinqisiifate; "sababni isaas, obboloonni isaa akkaataa Waaqayyo harka isaatiin isaan itti gargaaru hubatu jedhee yaade."²³

GSAM 44.1Yeroon isaan Israa'el biyya Gibxii keessaa ba'an kan Gooftaan murteesse yeroo ga'u, guyyaa itti himame sanatti sirriitti ba'an. (Ba'uu 12:40, 41). Isaan Muusee akka mootii isaanii isa dhumaatti fi sanyii waadaa sanaaf kennameetti lakkaa'uu hin danda'an turan, sababni isaas inni sanyii Laawii irraa ture, akkasumas Yaaqoob raaga isaa isa qulqulluu keessatti hanga Shiiloon dhufutti Yihuudaan mootii isaanii akka ta'u hin himne turee?

GSAM 44"Isa Nan Arga, Garuu Amma Miti."

GSAM 44.2Yeroo Israa'eloonni gara Kana'aan imalaa turanitti, Baalaak, mootichi Mo'aab (sanyii Luut), Israa'el abaarsuuf Baalaam waame. Gooftaan abaarsa isaa eebbaatti jijjiire, kan karaa isaatiin ifa dabalataa argatan, kunis yaada fayyina xumuraa harka Seexanaa irraa argatan yeroo Kana'aan seenanitti battalumatti ta'a jedhu balleessuuf ture. Seenaan Kitaaba Qulqulluu waa'ee kanaa akkas jedha, Bilaam, mul'ata Waaqayyootiin, akkas jedhe, "Ani isa nan arga, garuu amma miti; ani isa nan ilaalcha, garuu dhiyootti miti: Yaaqoob keessaa Urjiin ni ba'a, Israa'el keessaas Asoosama ni ka'a, mooyiiwwan Mo'aab ni rukuta, ijoollee Sheet hundas ni balleessa."²⁴

GSAM 44.3Sanyii baay'ee Abrahaam irraa biqile kun Phaawulos akkana jechuun waa'ee isaa dubbata: "Kanaafuu, nama tokko irraa, isa akka du'eetti lakkoofsa akka urjiiwwan samii baay'ee fi akka cirracha qarqara galaanaa kan lakkoofsamu hin dandeenye ba'e." Isaan hundi isaanii waadaawwan sana osoo hin arganin, garuu fagoo irraa isaan arganii, amananis, simatanis, akkasumas lafarra keessatti keessummaafi imaltoota ta'uu isaanii amanan."²⁵

GSAM 44.4Hawaasni Israa'el raaga Bilaa'am kan abdii isaanii guutamuun "amma" yookaan "dhiyootti" akka hin taane ibsuun onneen isaanii laafuu yookaan abdii kutuu hin qabu turan; sababni isaas Gooftaan, raaga kana dura yeroo gabaabaa keessatti, haalli ulfinaa sun dhumarratti akka dhufu jireenya ofii isaatiin waadaa seenee ture. Muusee keessaan akkana jedhe, "Garuu akkuma ani jiraadetti, lafti hundinuu ulfina Gooftaanatiin ni guutama."²⁶ Bara namicha raagaa Habakkuk, waggaa 863 booda, dhugaan kun irra deebi'amee dubbatame, garuu akka taatee gara fuulduraatti dhufuutti himame: "sababni isaas lafti beekumsa ulfina Waaqayyootiin akkuma bishaan galaana uwwisu ni guutama."²⁷

GSAM 45Tajaajilli Iddoo Qulqullummaa Fakkeenya Isa Dhugaa

GSAM 45.1Yeroo Gooftaan Israa'el gara Gibxii irraa baase, buufata waraanaa isaanii hundatti seera isaa kan qajeelfama naamusaa of keessaa qabu labsuun, garagalcha isaa kan qubee quba isaatiin qoratame dhagaa irratti isaaniif kenne; kunis akka isaan yeroo hundumaa Fayyisaa isa dhuma irratti ofii isaatii isaaniif aarsaa ta'u sanaaf qajeelfamaniif, akkasumas dhiiga isaatiin qaaliidhaan cubbuun isaanii dhiqatamuu akka danda'uuf ture. Kanaafuu, lafa onaa keessatti iddoo qulqulluu ijaare. Dhaabbiin kun, yookaan qulqulluun kun, ijaarsa isaa hundaan, Muuseen akka fakkeenya isaatti, isa Gooftaan gaara irratti isaaf agarsiise sanaatti sirriitti akka hojjetu akeekkachiifame.²⁸ Tajaajilli iddoo qulqullummaa kana keessatti raawwatamu gaaddidduu tajaajila dhugaa Kiristoos iddoo qulqullummaa samii keessatti raawwatamuuti.²⁹ Kaayyoon Waaqayyoo aarsaa fi aarsaa iddoo qulqullummaa kana keessatti dhiyaatan keessatti, namoota duratti gaaddidduu "wantoota gaggaarii dhufan" agarsiisuu ture,³⁰ carraaqqiin Seexanaa garuu, namoota aarsicha mataa isaa, Kiristoos fi tajaajila isaa isa dhugaa kan kun fakkeenya qofa ta'e irraa osoo hin taane, akka ilaalan gochuudha. Akkasumaanis, fayyina isaaniif hojii ofii isaaniitti akka amanan isaan gochuuf yaale.

GSAM 45.2Kaayyoon Gooftaa ummata isaa, Israa'elota, bulchuu; lola isaanii loluufi saboota jala galchuuf ture. Akka barreeffamni itti aanu agarsiisutti, mala bulchiinsaa mataa isaa qaba ture: "Yeroo isaan biyya Kana'an keessatti saboota torba balleessetti, lafa isaanii qoodee isaaniif kutaa baase. Sana boodas, hanga Saamu'eel raajichaatti, waggoota afur hundamii shanfamaa naannoo ta'aniif abbootii murtii isaaniif kenne."³¹

GSAM 45Israa'el Mootii Gaafate

GSAM 45.3Biyyoonni Israa'el ifatti akkaataa Gooftaan itti bulchuu isaan jiru hin jaalanne. Haa ta'u malee, isaan saba addaa, kan saba naannoo isaanii jiran hunda irraa adda ta'an akka ta'an kaayyoo fi fedhii Isaati ture. Otoo isaan ajajoota Isaa sirriitti hordofanii jiraatan, sabaan illee waa'ee isaanii, "Dhugumatti saba guddaan kun saba ogummaa fi hubannaa qabuudha. Sabni akkamii guddaatu jira, kan Waaqayyo akkuma Gooftaa Waaqayyoo keenyaa wantoota hundaaf yeroo itti waamnu nuuf dhiyoo ta'e?"³²

GSAM 46.1Mufannaa isaaniitiin Saamuweliin mootii akka isaaniif muudu gaafatan, Gooftaanis Saamuweliin, "Ani akka isaan irratti mootutti akka hin taaneef na dhiisaniiru," jedhe.³³ Ammas Saamuweliin, caalaatti dirqisiisaa ta'een, "Amma akkuma saboota hundaatti nu murteessuuf mootii nuuf muudi," jedhan.³⁴ Saamu'eel of eeggannoodhaan yoo mootii qabaatan cunqursi isaan irra gahu isaanitti ibse, garuu "haata'u malee ummanni sagalee Saamu'eel dhaggeeffachuu didan; akkasis, 'Lakki; garuu nutis akka saboota hundaatti mootii qabaanna; mootichi nu murteessuuf, nu dura ba'ee, waraana keenya nuuf loluuf ni jiraata' jedhan."³⁵

GSAM 46.2Kanaafuu, waggoota dhibba shan naannoo ta'aniif mootota isaan bulchan qabu turan; jalqaba mootummaa tokko ta'uun Sa'uul, Daawit, fi Sulaymaan jalatti; sana booda immoo mootummoota lamaan, Israa'el fi Yihuuditti yeroo hirmaatan. Mootota isaanii keessaa muraasni qofti gaarii fi haqa qabeeyyii turan, garuu irra jireessi isaanii hamoo turan, ummata gara waaqeffannaa siidaa fi cubbuuwwan gurguddootti geessaa turan. Kanaafuu, ummanni mootii qabaachuu qofaan osoo hin taane, hammeenyaan, Waaqa abbootii isaanii dhiisuun, akkasumas siidaawwan fi raayyaawwan samii waaquunis saba naannoo isaanii wajjin wal fakkaatu turan.

GSAM 46.3Gooftaan waa'ee mootummaa kanaa, afaan raajichaa Hooseeyaatiin akkas jedhe, "Yaa Israa'el, ofiin of balleessite; garuu gargaarsi kee ana keessa jira. Ani mootii kee nan ta'a; magaalota kee hunda keessatti eenyutu si oolchuu danda'a? Abbootii murtii kee, warra ati 'Mootii fi geggeessitoota nuuf kennisi' jette sana hoo? Ani aarii koo keessatti mootii siif kenneen ture, aarii koo keessattis isa fudhadhee irraa deebise."³⁶

GSAM 47Mootummaa Diigame

GSAM 47.1Mootummaan mootii kun hanga warri Kaaldayoonii Yerusaalem gubanii, meeshaalee mana qulqullummaa fudhatanii, Yihudis boojiidhaan gara Baabiloonitti geessanitti itti fufe; achittis akkuma isaan irratti raagan waggaa torbaatamaaf turan. Yeroo mootummaan mootii kun dhaabbatu, Gooftaan mootii isaanii isa dhumaa kan ta'e Seedeeqiyaaf, afaan raajaa Eeshagiyelitti akkas jedhe, "Yaa mootii Israa'el isa hamaa fi qulqullummaa balleessu, guyyaan kee kan ga'e, yeroo hamtuun itti xumuramu, akkas jedha Waaqayyo Gooftaan: Gabbata irraa kaasi, gonfoo irraa buusi: kun akkuma duraa hin ta'u: isa gad aanaa ol kaasi [bulchaa Baabiloon], isa ol aanaa immoo gad buusi [bulchaa sanyii Yahuudaa isa of tuulaa kana]. Ani nan diiga, nan diiga, nan diiga; hanga inni kan mirga isaa ta'e dhufutti hin deebi'u; anis isaaf nan kenna."³⁷

GSAM 47.2Bulchaan seera qabeessi kun, Sanyii dhugaan, Kiristoos dha. Isa ilaalchisee raajjiin Mikaa akkas jechuun barreesse, "Ati, yoos, tuuroo horii, magaalaa jabaa intala Siiyooni, bulchiinsi jalqabaa [bulchiinsi lafa irraa, kan Kiristoosiin deebi'ee haaromfame] gara keeti dhufa; mootummaan intala Yerusaalem ni dhufa."³⁸

GSAM 47.3Yeroo Israa'el asxaa mootummaa isaa dhabu, gara harka mootii Baabiloonitti darbe. Akkuma isaan tartiibaan bulchiinsa Meedoo-Parsii, Giriikii, fi Roomaa jala turanitti, mootummaan si'a sadii diigame. Bara mootummaa Keesar Awugustus, mootii Roomaa, Kiristoos, dhaaltuun teessoo Daawit kan seera qabeessa ta'e,—Sanyii dhugaa dubartii, Ibraahim, fi Daawit irraa dhufe,—akka itti raagameetti dhalate.

GSAM 47.4Uummanni Bulchaan seera qabeessi, Sanyiin dhugaan sun nama idilee du'a qabu kan mootummaa gabaabaa qabu caalaa akka ta'e akka beekuuf, Gooftaan faarfataan akkana akka barreessu kakaase: "Ani isa ilma koo isa hangafaa nan taasisa, mootota lafaa ol ka'ee. Ani garuu gara laafina koo isaaf bara baraan nan eega, waliigaltees koo isa waliin jabaatee ni dhaabbata. Sanyii isaas ani bara baraan akka turu nan taasisa, teessoon isaas akka guyyoota samii." "Sanyiin isaa bara baraan ni jiraata, teessoon isaas akka aduu fuuldura koo. Akka ji'aa bara baraan ni dhaabbata, akkasumas samii irratti akka ragaa amanamaatti."³⁹

GSAM 48.1Raajii Isaayyaas keessatti Bulchaa kana ilaalchisee dabalataan akkas jedhamee dubbifna: "Nuuf daa'imni dhalateera, nuuf ilmi kennameera: mootummaanis ceekuu isaa irratti ta'a; maqaan isaas Ajaa'ibaa, Gorsaa, Waaqa Jabaa, Abbaa Bara Baraa, Piriinsii Nagaa jedhamee waamama. Baballinni bulchiinsa isaa fi nagaa isaa, teessoo Daawit irraa fi mootummaa isaa irratti, yeroo kanaa eegalee hanga bara baraan, murtii fi haqaadhaan sirreessuufi cimsuuf, hin daangeffamu. Fedhiin Gooftaa loltootaa kana ni raawwata."⁴⁰

GSAM 48Jannatti Darbamuu Enookii fi Eliyaa

GSAM 48.2Namoota bara durii du'a osoo hin dhandhamin gara samiitti ce'an kan galmaa'an jiru. Enook, kan Aadama irraa torbaffaa ta'e ilaalchisee, "Waaqayyoo wajjin deeme; achiis hin jiru; Waaqayyo isa fudhate"⁴¹ "Amantiidhaan Enook du'a akka hin arguuf ce'e; waan Waaqayyo isa ce'eef hin argamne. Ce'umsa isaa dura, Waaqayyoon akka gammachiise ragaa kana qaba ture."⁴²

GSAM 48.3Ammas, akkuma Eliyaas fi Elishaas waliin deemaa turanitti, "akka isaan deemaa fi haasa'aa jiranitti, kun ta'e, ilaa, gaallanni ibiddaa fi fardaan ibiddaa mul'atanii, lamaan isaaniiyyuu addaan isaan baasani; Eliyaas immoo bubbee gooftee sammuutti ol ba'e. Eliishaas kana argee, "Abbaa koo, abbaa koo, geejjiba Israa'el, fi fardaawwan isaa!" jedhee iyye. Sana boodas isa hin arganne."⁴³

GSAM 48.4Enook dhufaatii Kiristoos akka abbaa murtii lafa hundumaatti ta'u waa'ee isaa jechoota kanaan raagaan dubbate: "Kunoo, Gooftaan qulqulluuwwan isaa kuma kudhaniin waliin dhufaa jira, hunduma irratti murtii raawwachuuf, fi warra isaan keessaa amantii hin qabne hundumaa gocha isaanii hamaa hunda kan isaan raawwatan, akkasumas jechoota isaanii hamaa hunda kan cubbuun amantii hin qabne isaa irratti dubbatanitti isaan ittiin ragaa baasuuf."⁴⁴

GSAM 49Iyyoob Dhufaatii Gooftaa Barsiise

GSAM 49.1Iyyoob, kan yeroo Muusee keessa jiraate jedhamee amanamu, waa'ee dhufuu Kiristoosii fi du'aa ka'uu beekumsa muraasa qaba ture; sababni isaas akkas jedhe, "Oo, jechoonni koo amma yoo barreeffaman! Otoo isaan kitaaba keessatti maxxanfamanii! Otoo isaan qalama sibiilaa fi qarshiidhaan jibee keessatti bara baraan barreeffaman! Sababni isaas, ani nan beeka, Gargaaraan koo jira, innis guyyaa dhumaa lafa irra ni dhaabbata; yoo qaamni koo kun gogaa koo booda raammootaan balleeffames, ani garuu qaama koo keessatti Waaqayyoon nan arga: isa ani ofii kootiif argu, ijji koos ni agarta, kan biraa miti."⁴⁵

GSAM 49Teessoo Daawit Teessoo Gooftaa

GSAM 49.2Teessoon Daawit teessoo Gooftaa jedhama ture. "Sulmaan bakka abbaa isaa Daawititti mootii ta'ee teessoo Yaaweetti teesse."⁴⁶ Gooftaan "isaaf [Daawititti] waadaa galee ture, firii mudhii isaa irraa, akka foonatti, Kiristoos kaasee teessoo isaa irra akka teessu: inni kana dursee arguun waa'ee du'aa ka'uu Kiristoos dubbate, lubbuun isaa se'ool keessa akka hin hafne, foon isaa ammoo tortoruu akka hin arganne."⁴⁷ Akkasumas waa'ee mootummaa Kiristoos isa gara fuulduraa ilaalchisee, Inni teessoo Daawit irra ni taa'a jedhameera. (Isaayyaas 9:7 ilaali.) Ammas, "Mootonni lafaa of qopheessu, abbootiin mootummaas walitti dhufanii gorsu, Gooftaa fi Gooftaa dibamee isaa irratti.... Garuu ani mooticha koo gaara koo isa qulqulluu Zaayoon irra kaa'eera. Ani murtii nan labsa: Gooftaan akkana natti jedhe, 'Ati Ilma koo ti; har'a si horseera.'"⁴⁸ Ammas, "Gooftaan Gooftaa kootti akkana jedhe, 'Hanga ani diinota kee miila kee jala siif kaa'utti, mirga koo irra taa'i.'"⁴⁹

GSAM 49Yihudoota Burjaajessan

GSAM 49.3Barreeffamoonni kun Yihudoota burjaajessan. Kun rakkoo isaan furuu hin dandeenye ture: yoo Daawit isa Gooftaa jedhee waame, akkamitti ilma isaa ta'a? Akkamitti ilma sanyii Daawit irraa dhalate ta'ee, garuu Immaan'eel—Waaqayyo nu wajjin—ta'uu danda'a? Haa ta'u malee, Isaayyaas, profootaan isaanii, akkas jechuun labsiise, "Intalli hin beekne ni ulfaatti, ilma ni deessi, maqaa isaas Immaan'eel ni jetti."⁵⁰

GSAM 50.1Kiristoos gaaffii Faarisaawwan mormitoota callisiisuu danda'u sirriitti beeka ture, kanaafuu isaan gaafate, "Waa'ee Kiristoos maal yaaddan? Ilma eenyuuti?" Isaanis, "Ilma Daawit," jedhaniin itti himan. Innis, "Yoos Daawit hafuuraan akkamitti, 'Gooftaan koo Gooftaa kootti, Hanga ani diinota kee miila kee jalaan nan kaa'utti mirga koo taa'i,' jedhee isa Gooftaa jedhee waama?" jedhee isaan gaafate. Yoo Daawit sana booda Gooftaa isa jedhe, akkamitti ilma isaa ta'a?" jedhee gaafate.⁵¹

GSAM 50.2Mata dureen kun ammas Faarfannaa 45:6, 7 keessatti akeekameera: "Yaa Waaqayyo, teessummaan kee bara baraan fi yoomiyyuu dha. Uffanni mootummaa kee uffata qajeelaa dha. Ati qajeelummaa ni jaallatta, hammeenya immoo ni jibbita: kanaafuu Waaqayyoon, Waaqayyoon kee, zayita gammachuu hiriyyoota kee caalaan si dibateera."⁵² Barruulee Qulqulluu kanneen yaada keessa qabachuun, ummanni Yihuudii waa'ee amala Bulchaa fi Deebisaa gara fuulduraa ilaalchisee yaada ol'aanaa qabaachuu qabu turan. Haaluma biraatiin ta'uu hin danda'u ture.

GSAM 50Sanyii Madda Waaqayyoo

GSAM 50.3Waa'ee Kiristoosii fi dhaloota isaa ilaalchisee qajeelfamni ifa ta'e kennameera, sababni isaas Gooftaan Mikaa isa raajichaatiin madda waaqummaa isaa, akkasumas ganda xiqqoo inni itti dhalatamuu qabu illee agarsiiseera: "Atis garuu, Beetelehem Efraatah, yoo kumaatama Yihuudaan keessaa xiqqoo taateyyuu, isaan Israa'el keessatti mootuu ta'uuf jiru anaaf siirraa ni ba'a; kan deemuun isaa durii durii, bara baraa irraa ta'e" (cinaa barreeffamaa, Ibr., "bara baraa irraa").⁵³

GSAM 50Argamni Waaqayyoo Shekinaa fi Duumessa Keessatti Mul'ate

GSAM 50.4Booda seenaa Israa'elotaa keessatti, yeroo Sulaymaan ijaarsa mana qulqullummaa, kan inni akka "baay'ee ajaa'iba" ta'u dubbate, xumuretti, shekinaa ulfina Waaqayyoo iddoo isaa kurubimoota gidduutti teessoo araaraa irra qabate. Galmeen akka jedhutti, yeroo mana qulqullummaa eebbifamu, akkuma luboonni iddoo qulqulluu keessaa bahan, "duumessi mana Gooftaa guute, hanga luboonni sababa duumessaatiin tajaajiluuf dhaabbachuu hin dandeenye; sababni isaas ulfinni Gooftaa mana Gooftaa guute."⁵⁴ Argamni Gooftaa mana qulqullummaa kana keessatti duumessa ulfinaatiin ija ummataatti ifatti mul'ate. Gooftaan yeroo kanatti kadhannaa Solomoon deebiseef, akkas itti hime, "Kadhannaa kee dhaga'eera, iddoo kana mana aarsaa ta'eef ofiif filadheera."⁵⁵

GSAM 51.1Ummanni cubbuu hojjete,—waaqeffannaa siidaatti deeme,—sababa kanaafis magaalaa fi mana qulqullummaa isaanii waggoota torbaatamaaf diigamanii turan. Boojuu booda, mana qulqullummaa kun harka Zerubbabeel jalatti irra deebi'amee ijaarame. Bareedina isa Suulaamoon ijaare irraa gadi aanaa ta'us, Gooftaan waa'ee isaa raajicha isaatiin akkas jedhe, "Ulfinni mana isa boodaa kanaa isa duraa ni caala."⁵⁶ Mana kun Heroodiin miidhagfamee, mooraa isaa keessattis Fayyisaatu barsiise. Manni isa duraanii duumessa ulfinaa kan Gooftaa bakka bu'u qaba ture, mana isa lammaffaatti garuu Fayyisaan mataan isaa, Uumaa wantoota hundumaa, dhufe.

GSAM 51Mootummaa Ulfinaa Sanyii Yisee

GSAM 51.2Warra bara Isaayyaasitti eegaa turaniif, wantoonni ulfina qaban kan fayyina dhumaa wajjin walqabatan raagaan isaa mul'ifaman, madda humnaafi jajjabinaa ta'uu qabu. Raagawwan kun ammas ifatti sarara Fayyisaan eegamu kun eessaa akka dhufu agarsiisu, akka armaan gadiitti: "Mataa Yesee irraas uleen ni ba'a, hidda isaa irraas dameen ni biqila: Hafuunni Waaqayyoo, hafuunni ogummaa fi hubannoo, hafuunni gorsaa fi humnaa, hafuunni beekumsaa fi sodaa Waaqayyoo irratti ni boqota; sodaa Waaqayyootiin hubannoo saffisaa isaaf kenna; inni ija isaatiin ilaalee hin murteessu, gurra isaatiin dhaga'ee hin ifa hin baasu; garuu harka qulqullummaatiin hiyyeeyyota ni murteessa, laafota lafaas haqa qabeessummaadhaan ifa ni baasa: ulee afaan isaatiin lafa ni rukuta, hafuura hidhii isaatiinis warra hamoo ni ajjeesa."⁵⁷

GSAM 52Du'aa Irraa Ka'uu Warra Raajotaatiin Barsiifame

GSAM 52.1Raajicha Isaayyaas akkasumas barumsa du'aa ka'uu warra du'anii jechoota jajjabeessan kanaan barsiiseera: "Tulluu kanarra Gooftaan Raayyaa hundaaf ayyaana wantoota coomaa, ayyaana daadhii wayinii cuunfaa irratti ture, ayyaana wantoota coomaa lafee keessaa baqee guutuu, ayyaana daadhii wayinii cuunfaa irraa filatame ni qopheessa. Akkasumas tulluu kanarratti fuula haguuggii ummata hunda irra kaa'amee fi haguuggii saba hunda irra diriirfame ni balleessa. Inni du'a injifannoon ni liqimsu; Gooftaan Waaqayyo immoo imimmaan fuula hundarraa ni haqaa; tuffii ummata isaas lafa hundarraa ni balleessa; sababni isaas Gooftaan akkas jedheera. Guyyaa sana immoo akkas jedhama: 'Kun Waaqayyo keenya! Isa eeggannerra, innis nu oolcha. Kun Gooftaadha; isa eeggannerra, fayyina isaatti ni gammanna, ni bashannanna.'"⁵⁸

GSAM 52Mootummaa Lafa Haaromee

GSAM 52.2Raajichi sunuma lafa haarome kan mootummaan dhumaa irratti hundeeffamu ta'a jedha: "Kunoo, ani samii haaraa [samii qilleensaa] fi lafa haaraa uuma; kan duriis hin yaadatamu, gara sammuutti hin dhufu [cinaa barreeffamaa, Ibroota, "gara onnee dhufuu," jechuunis, irra deebi'amee hawwamuu]. Isin garuu waan ani uumu sanatti gammadaa, yoomiyyuu immoo gammadaa; kunoo, ani Yerusaalem gammachuu, ummata ishees gammachuu nan uuma. Anis Yerusaalem keessatti nan gammada, ummata koo keessattis nan gammada; sagaleen boo'iis, sagaleen wacaas ishee keessatti deebi'ee hin dhaga'amu. Sana booda [yeroo lafti haaraan uumamtu] daa'imni guyyoota muraasa jiraate [mucaan umrii gabaabaa qabu], yookaan maanguddoon guyyoota isaa guute hin jiraatu [maanguddoon umrii gabaabaan du'e]: sababni isaas mucaan umrii dhibbaa waggaatiin ni du'a [yeroo namoonni umrii waggaa dhibba sagalii jiraatan, mucaan umrii dhibbaa waggaa qabaachuu danda'a]; garuu cubbuun umuriin isaa waggaa dhibbaa yoo ta'e [dhuma jireenya isaa kan waggaa dhibbaa keessatti] abaaruun ni abaaramu. [Warri yeroo lafti haaraan fidamtu du'an warra "baduu namoota hamoo" keessatti badaniidha. 2 Phexros 3:7.] Isaanis mana ijaarratanii keessa jiraatu; iddoo biqiltuu wayinii dhaabanii ija isaa ni nyaatu. Isaan hin ijaarratan, kan biraatu keessa jiraata; hin dhaaban, kan biraatu nyaata: akkuma guyyoota mukaa [muka jireenyaa, Akka Seera Torbaatamaatti] guyyoota ummata koo ta'an, filamtoonni koos hojii harka isaanii yeroo dheeraaf ni gammadu."⁵⁹

GSAM 53.1Ezekiyel yeroo dheeraa gara fuulduraatti ilaalee du'aa ka'uu warra du'anii ni agarsiisa. Karaa isaa Gooftaan akkas jedha, "Ilaa, yaa ummata koo, awwaalcha keessan nan bani, awwaalcha keessan keessaa isin baaseen, gara biyya Israa'elitti isin nan fidha."⁶⁰

GSAM 53"Gadda Keenya Baateera"

GSAM 53.2Isaayyaasiif, profootaa wangeelaatiif, qormaanni, dhiphinnii fi duuti Fayyisaa namootaaf bakka bu'ee caalaatti ifatti mul'ateera. "Eenyutu," jedha profoonichi, "gabaasa keenya amane? fi eenyuuf irree Gooftaa mul'ate? Sababni isaas, akka biqiltuu laafaa fuuldura isaa dura ni guddata, akkasumas akka hidda lafa goggogaa keessaa ba'u: bifa yookaan miidhagina hin qabu; yeroo isa arginu, bareedinni nu hawwachiisu hin jiru. Inni namootaan tuffatamee, fudhatama dhabee jira; nama gaddisiisaa fi gadda beekuudha. Nuyis akka waan fuula keenya isa irraa dhoksinu; inni tuffatame, nuyis isa hin kabajne. Dhugumatti, dhukkubbii keenya baateera, gadda keenyaas baateera: garuu nuti akka nama Waaqayyo rukute, adabamee fi miidhameetti isa ilaalle. Garuu inni sarbama keenyaaf madaa'e, yakka keenyaaf caccabe: adabni nagaa keenyaa isa irratti ture; adabbiin isaatiinis nuti fayyineerra."⁶¹

GSAM 53.3"Taateewwan akkas dinqisiisoo ta'an kun bara koo keessatti ni raawwatamuu?" jedhanii sabaanis ta'e raajichi gaafachuu danda'u turan. Deebiin isaa, "Amma hin ta'an; yeroon dhufaatii Fayyisaa guddaa kanaa hin geenye; garuu raajichi akkana jedha, "Ijji kee Mooticha miidhagina isaa keessatti ni agarta; lafa fagoo baay'ee jiru ni argan."⁶²

GSAM 54Raajjiin Daani'eel Waan Boodaa Ni Mul'isa

GSAM 54.1Haa ta'u malee, Gooftaan waa'ee mootummoota walitti aananii ka'anii hanga mootummaan isaa kan bara baraa dhaabbatuutti bulchan, akkasumas yeroo addaa, taatee yeroo sana ammallee hin raawwatamin ture irraa kaasee hanga mul'achuu fi ajjeefamuu Maasiihatti, ibsuuf, raajicha Daani'eel fayyadame. Hiikni abjuu Nebuukaadaneesar akka mul'isetti, mootummoonni afuran addunyaa bulchan aangoo fi ulfina isaaniitiin gatiin warqee, meetii, naasii fi sibiilaa hir'achaa deemuun wal gituun ni hir'atu; dhumarrattis, mootummoonni caccabanii fi addaan hiramanii jiran akka salphaatti cabuu sibiila suphee jala makameetti ta'u. Sana booda mootummaan samii kan dhufu ture, kan barbadeeffama mootummoota sana kanneen akka habaa oobdii gannaa ta'an booda, bakki isaaniif hin argamne, mootummaan Waaqayyoo immoo lafa guutuu kan guutu ture.

GSAM 54.2Itti aansuun, mul'ata boqonnaa torbaffaa keessatti, mallattoolee bineensota gurguddoo afurii jalatti, laftuma sana irra deebi'amee ibsameera, akkasumas amaloonni biroo mootummoota kanaa dhiyaataniiru. Boqonnaa kana keessatti seenaa hojii humna "gaanfa xiqqaa" jedhamu kan mootummaan afraffaan gara kutaa kudhanitti erga qoodamee booda ka'ee, isaan keessaa sadii diigee yookaan jala oolchee, hunduma isaanii irratti bulchaa hafuuraa ta'ee of hundeessu, hordofameera. Aangoon paappasii kun haala gargar ba'ee fi dadhabaa mootummaa arfaffaa keessatti, hanga waggoota 1260tti illee itti fufa. Akkasumas taateewwan hanga yeroo Kiristoos mootummaa Abbaa isaa irraa fudhatee qulqulluuwwan Waaqayyoo Ol'aanaatiif kennutti argaman mul'ataniiru; mootummaa dhuma irratti lafa guutuu irratti mootummaa gaggeessu, fi bara baraan jiraatu.

GSAM 55Guyyoota Kuma Lamaa fi Dhibba Sadii

GSAM 55.1Boqonnaa saddeettaffaa kitaaba Daani'eel keessatti, mul'ata korbeessa hoolaa, re'ee, fi "gogaan xiqqaan baay'ee guddate" jalatti, raajichi ammas gara dhuma yerootti geeffama. Caqasa 13 fi 14 keessatti, xiyyeeffannoon isaa gara yeroo tokkootti—guyyoota 2300—kan hanga murtiitti dheeratuutti ni harkifama. Kun yeroo dheeraa ture, kanaafuu raajichi hubate; sababni isaas ergamichi mul'ichi amma iyyuu guyyoota hedduuf akka ta'e itti hime. Hanga yeroo sanaatti guyyoonni sun yoom akka jalqaban guyyaan hin kennamne ture, kanaafuu boqonnaa sana, "An mul'ichatti nan dinqisiifadhe; garuu eenyuyyuu hin hubanne," jechuun cufa.

GSAM 55Torban Torbaatamaa gara Maasiihatti

GSAM 55.2Boqonnaan saglaffaan waa'ee ergamaa Daani'eel gaafii isaa deebisuuf gara isaatti dhufee dandeettii fi hubannoo isaaf kennuu isaa hima. Innis waa'ee yeroo torban torbaatamaa isaaf hime. Torban waggaa kana keessaa jaatamii sagal (akka nutti himametti, hiikni jecha shevooim jedhu kan "torban" jedhamee hiikame kanaati) hanga Maasihaatti kan dheeratu ture. Iddoon yeroon kun itti jalqabuuf, "ajajni Yerusaalem deebisanii ijaaruu," hanga yeroo sanaatti hin kennamne ture. Gaaffiin ka'a, Daani'eel torbanoonni jaatamii sagal eessatti akka xumuraman akkamitti beekuu danda'a? Boqonnaa kudha lamaffaa keessatti gaaffiin yeroo kun irra deebi'amee ilaallama, gaaffii isaa, "Xumurri wantoota kanaa maali?" jedhuuf, "Deemi, sababni isaas jechoonni kun hanga yeroo dhumaatti cufamanii fi mallatteeffamaniiru, yeroo warri ogeeyyiin hubatanitti," jedhamuun itti himame.

GSAM 55.3Shakkii tokko malee gaaffiin yeroo kun fakkeenyota ergamichi Phexros yeroo inni akkas jedhu keessaa tokko: "Qulqullummaa kana ilaalchisee, isaanii kan raagan, warri raajonni sirriitti qoranii barbaadaniiru; isaanis waa'ee ayyaana isiniif dhufu raajan; yeroo Hafuunni Kiristoos isa keessa jiru duraan dursee dhiphina Kiristoos fi ulfina isa hordofu ragaa ba'etti, yeroo maal, yookaan gosa yeroo akkamii agarsiisaa akka ture qorachaa turan."⁶³

GSAM 56Hiree Warra Waaqayyoo hin Sodaanne

GSAM 56.1Maalaakiyaan, raajicha Kakuu Moofaa isa dhumaa, ibsa nama gammachiisu kan barbadeeffama dhumaa warra hamoo akkana jedhu dhiisee deemeera: "Ilaa, guyyaan tokko dhufaa jira, kan akka oofinii boba'u; warri of tuqan hundi, eeyyee, warri hamoon hojjetanis hundi, akka cidaatti ta'u; guyyaan dhufaa jirus sun isaan gubee balleessa, jedha Waaqayyo Raayyaa Itti Loltotaa, hirmaa yookaan damee tokko illee isaan biratti hin dhiisu. Isin garuu warra maqaa koo sodaattaniif, Aduun haqaatiin farra isaa keessatti fayyina qabatee isiniif ni bari; isinis ni bahan, akkuma ilmoo sa'aa mana horsiitti guddattu. Warra hamoo ni ejjitu; sababni isaas guyyaa ani kana gootu sanatti isaan daaraa jala koochoo miila keessanii ta'u, jedha Waaqayyo Raayyaa."⁶⁴

GSAM 56.2Dhugaa kana hunda kan Kakuu Moofaa keessatti barreeffamee fi Israa'elota harkaa qaban, kanneen karoora fayyinaa amala hedduu isaaniif ibsan wajjin, barattoonni jechaa ciminaan baratan yeroo Sanyiin waadaa kun dhufuuf dhihaachaa akka jiran arganii fi hubatanitti fedhiin isaanii hammam guddaa ta'uu akka qabu tilmaamuun ni danda'ama. Uummanni bal'aan, akkasumas warri Sanbata hunda mana waldaa keessatti Kitaaba Qulqulluu dubbisan illee jecha kana hubachuu dadhabanii turan (Hojii Ergamootaa 13:27), garuu warri amantii qaban, warri qoratan, warri qajeelfama Hafuuraa jalatti amanamummaan Kitaaba Qulqulluu qoratan, akkuma ergamaa Yohannis bara kana keessa godhe, shakkii tokko malee, "Ayi, Gooftaa Yesuus, dhufaa, dafaa dhufaa," jechuun ciminaan kadhatanii turan.