Boqonnaa 25 — Dhaabbilee Barnootaa

GSAM 391.1"OGUMMAA argadhu, hubannoo argadhu; jechoota afaan koo irraa bahan hin dagatin; irraas hin jallatin. Ishee hin dhiisin, isheenis si eegdi; jaaladhu ishee, isheenis si kunuunsiti. Ogummaan waan hundarra caaluudha; kanaafuu ogummaa argadhu: argannoo kee hundaan hubannoo argadhu."¹

GSAM 391Mana Barumsaa Piroofeesar G. H. Bell

GSAM 391.2Hojiin barnootaa damee amantii kanaa yeroo ammaa kana hamma guddaa ga'eera. Akkuma dameewwan kaan kanneen duraan eeramanii, jalqabbii baayyee xiqqaa qaba ture. Bara 1868tti Piroofeesar G. H. Bell gamoo waajjiraa moofaa, kan golee kaaba-bahaa daandiiwwan Kaalamaazuu fi Waashingitan, Baatil Kiriik keessatti argamu keessatti mana barumsaa bane. Kana malees, arfaasaa bara 1871tti, xumura Konfiransii Waliigalaa irratti, leenjiin haasaa tajaajiltootaa kan torban afurii, warra hojii tajaajilaa fi waldaa kiristaanaa keessatti hirmaatan gargaaruuf yaadame ni gaggeeffame.

GSAM 391Waamicha Mana Barumsaa Amantaa Tokkoo

GSAM 391.3Maxxansa 'Review' kan Ebla 16, 1872 bahe keessatti, barruun mata duree, "Mana Barumsaa Amantaa Tokkoo Qabaannuuee?" jedhu maxxanfame, barruu kana keessattis fedhiin mana barumsaa akkasii ifatti ibsame. Maxxansa 'Review' kan Adoolessa 16 bahe keessatti, manni barumsichaa barattoota kudha lamaan akka jalqabame beeksifame, lakkoofsi kunis torban lama booda digdamii shaniitti ol ka'ee, akkasumas barattoota shantama qabu kutaa seera afaanii galgalaa jalqabamuu isaa beeksifame. Simisteerri lammaffaa mana barumsichaa Fulbaana 16, 1872, barattoota afurtama waliin jalqabame. Mudde 16tti, manni barumsichaa baay'ee waan guddateef gara mana walgahii amantaatti jijjiirame; achittis minjaalliwwan dachaafaman dugda teessoo mana amantaa irratti maxxanfamanii turan. Kutaa barnoota jalqabaa barattoota jaatamii sadii qabus baalkonii mana amantaa keessatti kennamaa ture.

GSAM 392Maallaqa Koolleejjiidhaaf Walitti Qabame

GSAM 392.1Konfiraansiin Waliigalaa Bitootessa 1873 keessa, mana barumsaa amantii tokkoof ta'u kan hojjettoonni dameewwan adda addaa keessa seenuuf itti qophaa'an keessatti gaggeeffamu ijaaruuf maallaqa walitti qabuu sirrii ta'uu isaa irratti yaaduuf yeroo dheeraa fudhateera. Dhimmi kun erga fudhatama argatee booda, maallaqa barbaachisu walitti qabuuf koreen tokko muudame. Yeroo sana keessa, mata duree kanarratti barruuleen dandeettii qabanii fi barbaachisoon yeroo yeroon barruu 'Review' jedhamu keessatti, Paastaroota Butler, White, fi warra kaan irraa maxxanfamanii turan, akkasumas carraaqqii Paastaroota Butler fi Haskell walga'iiwwan dunkaanaa adda addaa irratti taasisanin, mana barumsaa karoorfame sanaaf maallaqni guddaan walitti qabame.

GSAM 392.2Walga'iin Konfiransichaa kan biraa Sadaasa 16, 1873 gaggeeffame, yeroo sana maallaqni $52,000 sanduuqa barnootaa Amantii Warra Guyyaa Torbaffaa Itti Aanan (Seventh-day Adventist) tiif akka waadaa galame gabaafame; kunis bara dhufu lafa mirkaneessuu fi gamoo mijaawaa ijaaruuf kan oolu ture. Sagalee walga'ii sana irratti kennameen, koreen namoota torbaa waldaa barnootaa hundeessuu fi ijaarsichaaf lafa barbaaduuf filatame.

GSAM 392.3Konfiraansii armaan olitti eerame kanarratti, Joo. I. Baatler Pirezidaantii Konfiraansii Waliigalaa, Siidnii Biraawunsberger ammoo Barreessaa ta'uun filataman. Koreen Konfiraansii Waliigalaatiin filatame Joo. I. Baatler, S. N. Haaskeel, fi Haarman Liindisee turan. Maqaan James White, Ira Abbey, J. N. Andrews, fi Uriah Smith itti dabalamanii, Koree Konfiransii Waliigalaa wajjin akka Koree Torbaatti tajaajiluuf, isaanis "Waldaa Barnootaa Awuntistoota Guyyaa Torbaffaa" jedhamuun galmaa'an. Yeroo kana irraa eegalee Piroofeesar Brownsberger, hanga koolleejjii Healdsburg, Kaalifoorniyaa keessatti banamuuf jedhamu akka bulchuuf waamameetti, Koolleejjii Battle Creek waliin hojjechaa ture.

GSAM 393Koolleejjiidhaaf Lafti Eekirii Kudha Lama Bitame

GSAM 393.1Mudde 31, 1873, koreen kun lafa eekirii kudha lama kutaa dhihaa Battle Creek keessatti bitate, kanneen keessaa eekirii torba mooraa Koolleejjii Battle Creek ta'an.

GSAM 393.2Mana barumsaa amantii Battle Creek bara 1873 Mudde 15, kutaalee gamoo waajjiraa sadaffaa keessatti barnoota yeroo qorraa isaa jalqabe, barattoota 110 galmeessisee.

GSAM 393Barbaachisummaa Manneen Barnootaa Amantii

GSAM 393.3Akka garee amantii tokkootti manneen barumsaa sirrii ta'an barbaachisummaa isaanii ilaalchisee, Aadde Waayit bara 1873 akkas jechuun barreessite:—

GSAM 393.4"Dhiironniifi dubartoonni sammuu madaalamaa akka qabaataniif, humnoonni sammuu hundi hojiitti ooluufi guddifamuu qabu. Addunyaan dhiirotaafi dubartoota gama tokko qofaan beekamoo ta'aniin guutamteetti; isaanis akkas kan ta'an, dandeettiiwwan isaanii keessaa tokko qofti guddifama argate, kanneen hafan immoo hojii dhabuun waan gaggabaaboo waan ta'aniif. Barnoonni dargaggoota hedduu kufaatii dha. Isaan waan jireenya hojii qabatamaa ilaallatu dagatanii, garmalee baratu....

GSAM 393Barnoota Madaalamaa Barbaachisaa

GSAM 393.5"Akkaataa manneen barnootaa amma itti gaggeeffamaniin barnootaaf xiyyeeffannaa itti fufiinsa qabu kennuun dargaggoota jireenya hojiif hin mijeessu. Sammuun namaa sochii barbaada. Yoo kallattii sirrii ta'een hin sochoone, kallattii dogoggoraatiin ni socho'a. Madaallii sammuu eeguuf, manneen barnootaa keessatti hojii fi barnoonni walitti makamuu qabu.

GSAM 393.6Dhaloota darban keessatti barnoota bal'aaf qophiin godhamuu qaba ture. Manneen barnootaa wajjin walqabatee dhaabbileen qonnaa fi oomishaa jiraachuu qabu turan. Barsiisonni hojii mana keessaa jiraachuu qabu turan, akkasumas humni qaamaa fi sammuu walqixa akka shaakaluuf guyyaa guyyaan yeroon muraasni hojiif ramadamu qaba ture. Otoo manneen barnootaa akkaataa nuti eerre kanaan hundeeffamanii utuu jiranii, amma sammuuwwan madaallii dhaban baay'een hin jiraatan turan.²

GSAM 394Koolleejjii Baatil Kiriik

GSAM 394.1Bonaafi birraa bara 1874 keessa gamoon Koolleejjii Baatil Kiriik ijaarame. Innis ijaarsa xuubii, lafa jalaa ol darbatee darbii sadii qabu, bal'inaa fi dheerinaa miila 75 x 75 kan qabuufi bifa fannoo Giriikii qabu ture. Amajjii 4, 1875 sagantaa sirnaa madaalawaa ta'een xumuramee eebbifame. Mana barumsichaa kanaan barnoonni kan jalqabe barattoota dhibba tokkoo ol fi barsiisota gahumsa qaban torba dameewwan adda addaatiif ture. Bara barnootaa 1877tti koleejichi erga banamee booda, barattoonni dhibba lama akka hirmaatan gabaafame. Gabaasni Waldaa Barnootaa, kan Onkoloolessa 1880tti Konfiransii Waliigalaatti dhiyaate, akka agarsiisutti, bara 1873 irraa hanga Mudde 1880tti Koleejii Baatil Kiriik keessatti barattoonni 1400 galmaa'anii turan.

GSAM 394Mana Barumsaa Dabalataa Lama Banaman

GSAM 394.2Konfiraansii Waliigalaa, Mudde, 1882 irratti, waggaa sana keessa manneen barnootaa amantii irratti hundaa'an lama deeggarsa konfiraansichaatiin akka banaman gabaafame; isaan keessaa tokko Koolleejjii Healdsburg, kan Healdsburg, Kaalifoorniyaatti argamuufi Ebla 11 baname yoo ta'u, inni kaan immoo Akkaadaamii Saawuz Laankaaster, kan Saawuz Laankaaster, Maasaachuuseetsitti argamuufi Ebla 19 baname.

GSAM 394Koolleejjii Healdsburgii

GSAM 394.3Barruu 'Review' kan Amajjii 15, 1884 keessatti, ibsi nama hawwatu kan armaan gadii waa'ee mana barumsaa amantii irratti hundaa'e kan Qarqara Galaanaa Paasifik ilaalchisee bahe:—

GSAM 394.4"Fulbaana, 1881, Konfiransiin Kaalifoorniyaa mana barumsaa amantii irratti hundaa'e banuuf murteesse, akkasumas hojii kana raawwachiisuuf koree tokko muude. Ebla, 1882tti, lafti ga'aan gamoo sirrii kutaa kudhan qabu waliin bitamee, barsiisonni lama qacaraman, akkasumas manni barumsaa barattoota soddoma sadii qabu jalqabamee ture. Bara barnootaa koleejii (Adoolessa 29, 1882 irraa eegalee), manni barumsichaa akka koleejiitti seeraan waraqaan ragaa itti kenname, lafti dabalataa eekirii shanii bitame, galmi bal'aan [mana jireenya barattootaa ta'uuf] ijaarame, barsiisonni ja'a qacaramanii, barattoonni 152 galmaa'an. Erga banamee jalqabee pirojektii kanaaf doolaarri $27,000tti dhiyaatu waadaa galameera, kan keessaa harki caalaan ummata Kaalifoorniyaatiin kaffalame."

GSAM 395Akkaadaamii Saawuz Laankaaster

GSAM 395.1Ummanni Niwuu Ingilaand mana barumsaa isaanii mana sagadaa Saawuz Laankaastar, Maasaachuuseets keessatti jalqaban. Carraaqqii hin laafne kan Paastara S. N. Haskell fi aarsaa ummata keenya Niwuu Ingilaand keessa jiruun, birraa bara 1884tti gamoonni mana barumsaa walitti aanan eebbaaf qophaa'anii turan. Yeroo sana gamoonni Waldaa Akkaadaamii Saawuz Laankaastar jala jiran lakkoofsaan shan turan, isaan keessaa lama guutummaatti haaraa turan. Gamoon akkaadaamichaa miila 60 x 65 yoo ta'u, gamoon inni haaraan ijaarame kan biraa, mana barattootaa, immoo miila 36 x 88 ture. Kunniin Onkoloolessa 19, 1884tti eebbifaman.

GSAM 395.2Dhaabbatni kun, waggoota digdamii tokko tajaajila bu'a qabeessa erga kenneen booda, ammas milkaa'aa jira, akkasumas hojjettoota cimaa dhimma Gooftaa raawwatan gara kutaalee addunyaa garaagaraatti ergeera. Daarektarri akkaadaamichaa ammaa Firedriik Giriigs yoo ta'u, inni akkasumas Barreessaa Kutaa Barnootaa Konfiransii Waliigalaatiif tajaajila.

GSAM 395Mana Barumsaa Leenjii Landan (Ingilaand)

GSAM 395.3Hojiin Landan, Ingilaand keessatti, guddachaa fi jabaachaa waan deemuuf, bona bara 1887 keessa hojjettoota Macaafa Qulqulluu leenjisuuf mana barumsaa leenjii banuun yaada gaarii ta'ee fudhatame, hojiin Macaafa Qulqulluu cimaan kan ittiin walqabatu ture. Mana barumsaa kanarraa hojjettoonni kutaa Yunaayitid Kingidamii fi Koloniiwwan biroo keessatti akka hojjetaniif ergamaniiru. Yeroo ammaa kana, Duncombe Hall, Kaaba Landan keessatti, mana barumsaa milkaa'aan Piroofeesar H. R. Salisbury'n hoogganamuun gaggeeffamaa jira; isaanis barnoota isaanii isa jalqabaa koleejjii Baatil Kiriik, Mich. keessatti barataniiru.

GSAM 396Koolleejjiin Baatil Kiriik Babal'ifame

GSAM 396.1Koleejii Baatil Kiriikitti fedhiin iddoo dabalataa uumame akkas guddaa waan tureef, bona bara 1886 keessa gamoo koleejichaatti babal'ina bal'aan gochuun barbaachisaa ta'e, waggaa itti aanu (1887) ammoo, barattoota dubartootaaf mana jireenyaa (West Hall jedhamuun beekamu) ijaaruun barbaachise. Galma Dhihaa barattoota 150f kutaalee kan qabu yoo ta'u, Galma nyaataa keessatti immoo barattoonni 225 keessummeeffamuu danda'u; gama biraatiin Galmi Kibbaa, kan bara 1884 ijaaramee mooraa kolleejjichaa gama kibbaatti argamu, barattoota dhiiraatiif akka mana jireenyaatti tajaajilaa ture. Yeroo kolleejichi simisteera gannaa bara 1886-87f banametti, barattoonni 568 barumsa fudhachaa turan.

GSAM 396.2Bara 1885tti Piroofeesar W. W. Prescott hogganaa Koolleejjii Battle Creek ta'uun muudaman, yeroo gabaabaa boodas Barreessaa Barnootaa amantii sanaatiif muudaman. Kun tarkaanfii ogummaa qabu ta'uun isaa mirkanaa'eera. Koolleejjiin Battle Creek qofa kan fayyadame osoo hin taane, hojii barreessaa akkasii fi eebba Waaqayyootiin, manneen barnootaa amantii keenyaa hunda keessatti tokkummaan cimaan fi bu'a-qabeessummaan guddaan fidameera.

GSAM 396Koolleejjii Misii'inaa Immanu'eel

GSAM 396.3Koolleejjiin Baatil Kiriik hanga bara 1901tti, yeroo laftiifi gamoonni Waldaa Koolleejjii Misii'inaa Yaalaa Ameerikaatiif gurguramaniifi dhaabbatni barnootaa kun hojiin ala ta'etti, tajaajila bu'a qabeessa ta'e kennaa ture. Battalumatti, dhaabbanni koolleejjii haaraan, Koolleejjii Misii'inaa Immanu'eel jedhamu hundeeffame. Michigaan kutaa kibba-dhihaatti, naannoo Beriyaan Ispiriingisitti qonni tokko argameera, achittis barattootaan gamoonni ijaaramaniru, akkasumas mana barumsaa milkaa'aan hojjetamaa jira. Kaayyoon dhaabbataa mana barumsichaa, akkuma qajeelfama kutaa kana kutaa duraa keessatti ibsame wajjin walsimutti, "barnoota hunda galeessa" kennuudha. Barsiisota Koolleejjii Misii'inaa Immanu'eel biratti, fedhii fi kaayyoon guddaan tokko hojjettoota Waaqayyoon akka isaan itti hojjetanitti filatamuu danda'an addunyaa kutaa kamittiyyuu keessatti hojiif guutummaatti qophaa'an guddifachuudha.

GSAM 397Mana Barumsaa Kitaaba Qulqulluu Giddugaleessaa, Chicago, Ill.

GSAM 397.1Gabaasa Bitootessa 1887 keessatti, Paastara Geo. I. Butler'n yaadni dhiyaate, Chicago, Ill. keessatti gamoon tajaajilaa ijaaramuu qaba kan jedhu ture; kunis hojjettoota Macaafa Qulqulluu barsiisuuf akka mana barumsaa Macaafa Qulqulluu giddugaleessaatti tajaajiluu fi yeroo wal fakkaatutti ummata keenya magaalattii keessa jiraniif akka mana sagadaa fi mana tajaajilaatti tajaajiluu qaba ture. Birraa fi ganna 1888-89 keessa gamoon kun ijaarame. Baasiin isaa, lafa, mana, mi'a manaa fi kkf dabalatee, naannoo doolaara 28,000 ture. Ebla 4, 1889, sagantaa leenjii kanvaaserootaatiin sirnaan baname. Yeroo eebba sanaatti, hojimaata hojjettoota Macaafa Qulqulluu irraa kan ka'e, namoonni keenya kutaa biyyattii adda addaa keessatti yoo xiqqaate namoota kuma tokko kan dhugaa yeroo ammaa fudhataniif beekumsa akka qaban ibsame.

GSAM 397.2Mana barumsichaa hanga arfaasaa bara 1891tti Paastara Geo. B. Starr-iin ogummaadhaan gaggeeffamaa ture. Sana booda, barsiisota Koree Konfiransii Waliigalaatiin muudaman waliin, hanga bara 1893tti hojii isaa itti fufe; bara kanatti gamoon sun fedhii barnoota Macaafa Qulqulluu dabalaa dhufe guutuuf gahaa akka hin taane hubatame. Akkuma mana barumsaa Macaafa Qulqulluu Koolleejjii Battle Creek waliin wal qunnamsiisuuf qophiin godhameen, gamoon Chicago sun Waldaa Miseensota Yaalaa fi Arjaatiif gurgurame. Gamoon kun babal'ifamee sanitaariyamii xinnoo ta'uuf mijaa'eera, ammas Sanitaariyamii Baatil Kiriik kan Damee Chiikaagoo jedhamee waamama.

GSAM 397Koolleejjii Yuuniyeen, Nebraska

GSAM 397.3Konfiraansiin Waliigalaa kan bara 1889, konfiraansiiwwan naannoo saglan kanneen armaan gadiitiif bakka mijaawaa ta'e irratti koolleejjii ijaaruuf yaada dhiyaate qorachaa ture: isaanis, Iowa, Minnesota, Kansas, Missouri, Nebraska, Dakota, Texas, Colorado, fi Arkansas. Kanaafuu, konfiraansichaan koreen bakka mijaawaa mana barumsichaaf ta'u filachuuf itti gaafatamummaa qabu muudame. Yeroo lammiileen iddoowwan akka Des Moines, Ia., Fremont fi Lincoln, Neb., fi iddoowwan biroo waan nuti gochuuf yaadne dhaga'an, namni iddoo hundarraa jiru gamoonni sun magaalaa isaanii keessatti akka ijaaramuuf hawwii guddaa waan qabuuf, hojii kanaaf gumaacha gochuuf wal dorgoman. Akka Lincoln, Neb., gumaacha hundarra guddaa dhiyeessiteef, akkasumas iddoo ijaarsaaf hundarra mijaa'aa ta'ee waan fudhatameef, manni barumsichaa achitti ijaarame.

GSAM 398.1Gamoon inni guddaan, Koolleejjii Yuuniyeen mataa isaa, ijaarsa bal'inni isaa fiitii 141 fi dheerinni isaa fiitii 84 ta'edha. Dheerina lafarraa hanga fiixee gubbee isaa fiitii 100 dha. Gamoo kana malees, manneen barattootaa lama kan tokkoon tokkoon isaanii fiitii 104 x 104 ta'anii fi darbii sadii qaban ni jiru. Galiin lafa arjoomame irraa argamu, yoo xiqqaate baasii walakkaa koleejii giddugaleessaa garee amantaa kanaa qopheessuuf barbaachisu, kan hojjettoonni dameewwan adda addaatti Afaan Ingiliffaa, Iskaandineeviyaa fi Jarmanii barsiisota afaan dhaloota isaaniitiin barsiifaman keessatti itti baratan, akka uwwisu ni eegama ture.

GSAM 398.2Gamoonni Fulbaana 24, 1891tti eebbifamanii, manni barumsichaa immoo Fulbaana 30tti baname. Barnoota waggaa jalqabaatiif lakkoofsi galmaa'aa 301 ture. Bara 1892tti manni barumsichaa barattoota 222 waliin jalqabame, lakkoofsi galmaa'aa waggaa sanaas 553 ture. Isaan keessaa, 71 kutaa barnoota Jarmanii keessa, 85 immoo kutaa barnoota Iskaandineeviyaa keessa turan.

GSAM 398.3Koolleejjichaan walqabatee qonnaan jira, kunis barattoota damee qonnaa irratti hojjechuu barbaadaniif hojii uuma. Koolleejjichi akkasumas mana daabboo qaba, bakka nyaanni fayya qabeessi hamma tokko itti oomishamu. Bara 1903 keessa, waraqaalee fi kitaabota afaan Jarmanii, Iswiidin, fi Daaniish-Noorweeyiin maxxansuuf jecha waldaan tokko hundeeffame. Waldaan kun mana maxxansaa mataa isaa fi daldala maxxansaa Ameerikaa guutuu kan garee amantii kanaa saba kanaaf ta'e ni qaba. Hojiin kun irra caalaatti barattootaan raawwatama. Isaan hojii maxxansaa qofa irratti hin leenjifaman, garuu asitti hojii ergamaa dhugumaan hojjechuun muuxannoo argatu.

GSAM 398.4Hojiin yaala fayyaas kolleejjii kanaan walqabatee ni gaggeeffama. Iddoo qusachuun manneen jireenyaa gurguddoo isaa keessaa tokko malee hojjechuu akka danda'u hubachuudhaan, mana barumsichi baasii xiqqaan sanitaariyamii (mana yaala fayyaa) hojii eegalchiise, ammas hojii gaarii hojjechaa jira.

GSAM 399Koolleejjii Walla Walla

GSAM 399.1Mana barumsichaa kun naannoo Walla Walla, Istaat Washingtonitti argama, akkasumas Mudde 8, 1892tti eebbifame. Manni barumsichaa guyyaa tokko dura barattoota 101 hirmaannoodhaan baname. Lakkoofsi kun waggaa keessatti gara 185tti ol guddate. Qonna xiqqoo fi hojiiwwan industirii biroo mana barumsaa kana waliin walqabatu. Haala milkaa'inaa keessa jira, akkasumas hojii gaarii hojjechaa jira. Piroofeesar J. L. Kay ammaan tana hogganaa barsiisotaa ti.

GSAM 399Mana Barumsaa Awustiraaliyaa

GSAM 399.2Hagayya 24, 1892, Awustiraaliyaa, magaalaa Meelboorn keessatti, gamoo kiraa'ame keessatti, barsiisota shan qabaachuun mana barumsaa tokko baname. L. J. Ruusoo, kan Koolleejjii Baatil Kiriik, Miishigaan irraa dhufe, dura taa'aa mana barumsichaa isa jalqabaa ture. Bara 1894tti, mana barumsaa kun barattoota 89 galmeessisee ture.

GSAM 399Avondale'tti Godaanuu

GSAM 399.3Deeggartoonni mana barumsichaa hojii fi qo'annoo walitti hidhuu waan barbaadaniif, iddoo jijjiiruun gorfame; kanaafuu magaalaa guddoo Meelboorn irraa gara Avondale, Kooranboong, Niiw Saawuz Weels, kan naannoo baadiyyaa ta'eetti godaaname. Achittis qonni qabamee gamoonni mijaawaa ijaaraman. Yeroo ammaa manni barumsichaa sirna industiriitiin milkaa'inaan gaggeeffamaa jira.

GSAM 399Raagni Avondale Ilaalchisee Kenname Dhugoome

GSAM 399.4Yeroo hundeeffamuu fi bulchiinsa isaa keessatti, kaayyoon koree mana barumsichaa qajeelfama manneen barumsaa industirii ilaalchisee kenname wajjin hanga danda'ametti walsimsiisee akka hojjetamu gochuu ture. Kun "mana barumsaa fakkeenyaa" ta'uuf ture, akkasumas yoo sirriitti bulfame, mana barumsaa qofa osoo hin taane, lafti mataan isaa kan duraan bu'aa hin qabu jedhamee yaadamu illee bu'a qabeessa akka ta'u irra deddeebiin mirkaneessi kenname. Yeroon, eebba Gooftaa wajjin, dhugummaa raaga kanaa mirkaneesseera. Hongee cimaa waggoota walitti aanan hedduuf ture, kan hojiiwwan qonnaa miidhee fi naannoo hundatti biqiltuun akka kufu taasise illee, qonnii Avondale magariisaa fi bu'a qabeessa ture. Kun taatee dinqisiisaa ture, hanga hoggantoonni mootummaa milkaa'ina dinqisiisaa kana fiduuf mala qonnaa fayyadaman qorachuuf dhufanitti.

GSAM 400.1Gabaasni hojii mana barumsichaa kan waggaa 1903, lakkoofsi barattootaa dhibbeentaa shantamaaniin dabaluu isaa agarsiisa. Haalli faayinaansichaas gaarii ture—baasiiwwan hundi kaffalamanii, fi maallaqa haftee $1,500 saanduqa maallaqa mana barumsichaa keessatti kan faayidaa mana barumsichaatiif oolu ture. Piroofeesar C. W. Irwin waggoota afur dhiyaatoof hoogganaa fi dura taa'aa mana barumsichaa turaniiru.

GSAM 400Akkaadaamii Maawunt Veernan

GSAM 400.2Konfiraansiin Waliigalaa, bara 1893tti, Mana Barumsaa Olaanaa Maawunt Veernan, Ohaayoo keessatti banuuf murtii deggersa ta'e dabarse. Manni barumsichaa dameewwan industirii muraasa kan ofitti hidhate qaba, akkasumas hojii gaarii hojjechaa akka jiru gabaafameera. Bara 1894tti lakkoofsi barattoota galmaa'anii 140 ture. Piroofeesar J. W. Loughhead waggoota hedduudhaaf dura taa'aa mana barumsichaa ta'uun tajaajilaa turan, hanga gara Waashingitan, D.C.tti waamamanitti. Teessoon mana barumsichaa Akkaadamii, Ohaayoo dha.

GSAM 400Mana Barumsaa Indaastirii Kiin

GSAM 400.3Konfiraansiin Waliigalaa kan bara 1893, mana barumsaa industirii magaalaa Kiin, Teeksaas keessatti banamuuf hayyame. Lafti qonnaa eekirii 130 ol ta'u qabamee, gamoonni ijaaraman, manni barumsichis Piroofeesar C. B. Hughes fi gargaartota isaa jalatti baname. Manni barumsichaa karoora hojii fi barnoota walitti makuu wajjin walsimsiisee itti fufa. Bara 1894tti lakkoofsi barattoota galmaa'anii 160 ture. Manni barumsaa kunis milkaa'ina guddaa argateera.

GSAM 400Koolleejjii Gamtaa Kileerimoont

GSAM 400.4Mana barumsaa kun Kenilworth, naannoo magaalaa Cape Town, Afrikaa Kibbaatti argama. Barsiisonni isaa irra caalaan Koolleejjii Battle Creek irraa filatamaniiru. Bara 1894tti, barattoota sagaltama galmeessisuun baname. Xumura waggaa barnootaa isa jalqabaatti, lakkoofsi barattootaa akkas dabaluu isaatiin gamoo mana barumsichaa babal'isuun iddoo dabalataa qopheessuun barbaachisaa ta'e. Koolleejjichi hanga har'aatti to'annoo Piroofeesar C. H. Hayton jala jira.

GSAM 401.1Aadivantisitoonni Guyyaa Torbaffaa akkasumas Kilaarimoontitti mana barumsaa gandaa (primarii) barattoota torbaatama qabu, fi Beekansfiilditti mana barumsaa waldaa kiristaanaa kan bara 1894tti galmeen barattoota soddomaa qabu gaggeessaa turan.

GSAM 401Cuunfaa Hojii Barnootaa, 1895

GSAM 401.2Gabaasni armaan gadii kun Barreessaa Barnootaatiin Konfiransii Waliigalaaf Guraandhala, 1895 keessa dhiyaate:—

GSAM 401.3"Tajaajiloonni barnootaa waldaa kanaa akka armaan gadiitti cuunfamuu danda'u: Koolleejjonni shan iddoowwan armaan gadiitti argamu: Baatil Kiriik, Miich.; Koolleej Viyuu, Neb.; Heeldisburig, Kaal.; Koolleej Pilaas, Waash.; fi Keenilwoorzii, Afrikaa Kibbaatti. Akaadamiiwwan afur, yookaan manneen barnootaa sadarkaa barnoota olaanaa biyya kana keessatti hojjetan, Saawuz Laankaastar, Maasaachuuseets; Maawunt Vernoon, Ohaayoo; Kiin, Teeksaas; fi Gireeyisviil, Teeneesii keessatti argamu.... Kanneen malees, Mana Barumsaa Macaafa Qulqulluu Awustiraaliyaa; mana barumsaa Meeksikoo keessatti ergama yaalaa wajjin walqabate; mana barumsaa ijoollee uummata naannoo Odola Pitcairn irratti; Raaiyaatee, garee Soosaayitii keessatti; Galaana Paasifikii Kibbaa keessatti; Bonaakka kan Odoloota Baayii Galaana Kaaribiyaanii keessatti; manneen barumsaa waldaa gara kudha shanii ta'an biyya keessaa fi biyya alaa; manneen barumsaa Macaafa Qulqulluu Konfiransii Waliigalaa lama; fi manneen barumsaa kanvaaserootaa fi konfiransii naannoo baay'een kanneen sirnaan hin gurmaa'in ni jiru."

GSAM 401.4Barreessaan gabaasa gabaabaa hirmaannaa koleejjotaafi manneen barnootaa idilee waldaa kanaa yeroo kennan akkas jedhu: "Tilmaama amansiisaa akka ta'etti, yeroo ammaa kana barattoonni umrii adda addaa 3,000 ol ta'an manneen barnootaa Adveentistoota Guyyaa Torbaffaa keessatti galmaa'aniiru."

GSAM 402Cuunfaa Dhaabbilee Barnootaa, 1903

GSAM 402.1Hojii fi dhaabbileen barnootaa Adaventeestota Guyyaa Torbaffaa gidduutti jiran dameewwan ergaa biroo wajjin wal gitaa guddataniiru. Akka Kitaaba Waggaa Konfiransii Waliigalaa kan bara 1904 irraa mul'atutti, yeroo ammaatti Ameerikaa keessatti koolleejjonnii fi akkaadaamiyoonni sagal, biyyoota biroo keessatti immoo shan jiru. Warri biyyoota biroo keessa jiran akka armaan gadiitti argamu: Avondale, New South Wales; Kenilworth, Claremont, dhiyoo Cape Town, Afrikaa Kibbaa; Holloway, London, Kaaba, Ingilaand; Nyhyttan, Järnboås, Iswiidin; Friedensau, dhiyoo Magdeburg, Jarmanii.

GSAM 402.2Ameerikaa keessatti manneen barnootaa sadarkaa giddugaleessaa kudha afur; biyyoota biroo keessatti immoo shan jiru. Kanneen biyyoota biroo keessa jiran Kopenhagen, Deenmaark; Honolulu, Naannoo Hawaayii; Diamante, Entre Rios, Rippabiliika Arjentiinaa, Ameerikaa Kibbaa; Curityba, Biraaziil, Ameerikaa Kibbaa; fi Brusque, Biraaziil, Ameerikaa Kibbaatti argamu.

GSAM 402.3Dhaabbilee barnootaa armaan olitti eeraman dabalataan, manneen barumsaa waldaa kiristaanaa naannoo 357 kanneen damee amantii kanaan gaggeeffaman jiru. Kanneen keessaa 317 Yunaayitid Isteetis keessa, afurtamni ammoo biyyoota biroo keessa jiru. Otuu hanga har'aatti istaatistiksii sirrii qabaannee ta'ee, lakkoofsonni kun baay'ee ni dabalu turan. Bara 1902 dhuma irraa eegalee manneen barumsaa hedduun banamaniiru. Fakkeenyaaf, Konfiransiin Nebraska manneen barumsaa waldaa kudhan akka qabu gabaasee ture. Guraandhala 1, 1904tti, gabaasni isaanii "manneen barumsaa waldaa digdamii afur" akka agarsiisutti, kunis konfiransii tokko keessatti daballii kudha afurii agarsiisa.

GSAM 402.4Dhugumatti, harki Gooftaa kan qajeelchu hojii barnootaa ummata kana gidduutti raawwatamuuf haala dinqisiisaa ta'een karaa saaqee qajeelcheera. Inni damee tajaajila isaa kana bulchuuf kan waamamanuf ogummaa haa kennu, kunis manneen barnootaa adda addaa karoora inni baafate wajjin walsimanii akka gaggeeffaman gochuufi. Sana booda Gooftaadhaaf hojjettoota gahumsa qaban fi sirriitti guddatan baay'een ni jiraatu; dhiirotaa fi dubartoota barnootaafi amalaan 'gara tokko qaban' miti. "Waaqayyo jecha kenne," jedha faarfataan, "tuutni [waraana, cinaa irratti] isa beeksise guddaa ture."