Boqonnaa 16 — Ergaa Ergamaa Sadaffaa

GSAM 247.1"MAALAAYKNI sadaffaan isaan hordofee sagalee guddaan akkana jedhe, 'Namni kamiyyuu bineensa sanaafi fakkii isaa yoo adamsu, mallattoo isaa mudhii isaa irratti yookaan harka isaa irratti yoo fudhate, inni wainii aarii Waaqayyoo, kan tasa koobii aarii isaa keessatti naqame sana dhugu; akkasumas babbareedina ibiddaafi salfiitiin maallaqa qulqulluu fi fuuldura Hoolaa sanaa duratti ni dararama; aaran isaaniis bara baraan ol ba'a; warri bineensa sanaafi fakkii isaa waaqeffatanis guyyaa guyyaan, halkan halkan boqonnaa hin qaban; eenyuyyuu mallattoo maqaa isaa fudhate illee akkasuma. Asitti obsaan warra qulqulluu argama: asitti warri ajajoota Waaqayyoo eeganiifi amantii Yesuus argamu."¹

GSAM 247Akeekkachiisa Baay'ee Ulfaataa Macaafa Qulqulluu Keessa Jiru

GSAM 247.2Kun akeekkachiisa Macaafa Qulqulluu keessatti argamu kan hundarra cimaa ta'eedha, akkasumas galmeen seenaa addunyaa keenyaa ergaan kun kanaan dura dhaga'ameera jedhuuf ragaa tokkollee akka hin qabne dhugaa dha. Ergamootni jalqabaa fi lammaffaan tarree kanaa dhaloota ammaa kan ta'an ta'uun isaanii mirkanaa'uun, ergaan kun kan bara darbe akka hin taane ifatti mirkaneessa.

GSAM 247.3Paastara J. V. Himes bara 1847 akkas jedhan:—

GSAM 247.4"Boqonnaan kudha afraffaan [Mul'ataa] iyyannoo dinqisiisaa, kan gara fuulduraatti dhufu, akka akeekkachiisaatti sanyii namaatiif yeroo qormaata cimaa sana keessatti dhiyeessa. Keewwattoota 9-11. Qeeqni aarii akkana suukanneessaa kana malee kitaaba Waaqayyoo keessatti hin argamu. Akeekkachiisa akkana suukanneessaa gaafachuun, qormaata cimaa hin agarsiisuu?"²

GSAM 248Manni Qulqullummaa Baname—Sanduuqni Mul'ate

GSAM 248.1J. N. Andrews waa'ee ergaa kanaa akkas jedhe, "Banaamuun iddoo qulqulluu hunda caalu kan mana qulqullummaa samii keessaa, kan sanduuqni ittiin mul'atu, taatee yeroo ergamaan torbaffaan afuufu ta'uudha. Akkasumas, tajaajilli Angafa Lubootaa guddicha keenyaa xumura guyyoota kuma lamaa dhibba sadiitiin gara kutaa sanaatti yeroo jijjiiramu, banaamuun mana qulqullummaa sanaa xumura yeroo sanaatiin kan agarsiifamu ta'uu isaa, akkuma labsii ergamaa tokkoffaatiin bakka bu'eetti hubanna. Galaan Angafa Lubootaa keenyaa iddoo qulqulluu olaanaatti tajaajilaaf saanduqa Waaqayyoo dura seenuun isaa, xiyyeeffannaa waldaa gara ajajoota Waaqayyoo kanneen saanduqa sana keessa jiraniitti harkisa. Ajajootni Waaqayyoo yeroo sanaa eegalee iddoo qulqullummaa samii irraa ifa baa'aa turaniiru.

GSAM 248Jijjiirama Sanbataa

GSAM 248.2Dhugaa hin mormamne dha, ajajni afraffaan, bara hedduu dura, guyyaa boqonnaa Gooftaa irraa gara ayyaana pagaanotaa Dilbataatti jijjiirameera. Jijjiirraan kun ifatti Macaafa Qulqulluu mormuun kan raawwatame yoo ta'u, Macaafni Qulqulluun bakka hundatti guyyaa torbaffaa qofa akka Sanbata torbanii Gooftaa ta'e ni beeksisa. Kunis gurguddoo gantummaa raawwateen kan raawwatame yoo ta'u, isa Daani'eel 'yeroo fi seera jijjiiruuf yaadu' jedhee raagan ture. Aangoon kun bu'uuraan bineensa addunyaan hundi isaaf ni sagadama jedhame sana wajjin tokkuma. Akkasumas, dhugaan baay'ee nama hawwatu, ajajni kun kan yeroo dheeraaf laafamee ture, amma deebi'ee mirkanaa'aa jiraachuu isaati, fi ummanni Waaqayyoo ajajoota saglan kaan wajjin eeguu jalqabuu isaaniiti. Galanni Waaqayyoof haa ta'u, inni hambaa isaanii lola isaanii isa dhumaa dragoniin wajjin godhamuuf, akkasumas karrawwan keessaan gara magaalaa qulqulluutti akka seenaniif qopheessaa jira. Mul'ata 12:17; 22:14. Ajaja afraffaa kan Sabata fincila amantii mormuun mirkanaa'uun isaa, fi ajajoota Waaqayyoo hunda lallabuun, yeroon ammaa yeroo obsa qulqulluuwwanii fi akeekkachiisa ergamaa sadaffaa ta'uu isaa ragaa ifa ta'edha.³

GSAM 249.1Boqonnaawwan kanaan duraa keessatti, ergaawwan kanneen keessaa isa jalqabaa fi isa lammaffaatti xiyyeeffannaan kennameera, akkuma labsii guddicha deebii isa lammaffaa keessatti hanga Onkoloolessa 22, 1844tti guutamanitti. Barreeffamni jalqaba boqonnaa kanaa akkas jedha, "Malaa'ikni sadaffaan isaan hordofe," jechuunis, mala'ikoota jalqabaa fi lammaffaa hordofe. Walqabatee kana, ol ka'iinsa ergaa sadaffaa irratti xiyyeeffannaa kennuun nama hawwachuu danda'a.

GSAM 249Warra Adventistii Jalqaba Sanbata Eegan

GSAM 249.2Bara 1844, yeroo "iyyaa halkan walakkaa," Gooftaan sammuu ummata isaa gara kabajuu Sanbata guyyaa torbaffaatti geggeessuu jalqabe. Barumsi kun, warra Adventistii gidduutti, akkanaatti uumame: Raacheel Pireestan, miseensi Baaptistii Sanbata guyyaa torbaffaa, gara Waashingitan, N.H., iddoo waldaan warra Adventistii jiruutti godaante.⁴ Isheen barsiisa dhufaatii fudhatte, waldaan sanaas, miseensota naannoo afurtama qabu, hojii tajaajila lallabaa isheetiin Sabata ajaja afraffaa fudhate. Kun mata duree sana irratti qorannoon akka gaggeeffamu taasise. Maxxansa 'Cry' kan Fulbaana 5, 1844 keessatti, "Namoonni baay'een dirqama guyyaa torbaffaa kabajuuf qaban jedhamee yaadamu ilaalchisee sammuun isaanii gad fageenyaan yaadaa jira," jedhu dubbifna. Ibsi kun barreeffama yaada gabaabaa keessatti kan argame yoo ta'u, barreeffamichis yaalii laafaa mirga kabaja Dilbataa cimsiisuuf godhame of keessaa qaba ture. Mata dureen kun maxxansa Fulbaana 12 keessatti itti fufee, achittis ibsa hiika guddaa qabu kan namoonni baay'een qorannoo cimaa fi xiinxalaaf isaan kakaase armaan gadii argina:—

GSAM 249Guyyaan Torbaffaan Guyyaa Seeraan Murtaa'e Qofa

GSAM 249.3"Torban darbe xumura kanatti geenyeerra: Kiristaanonni seeraan yeroo qulqulluu ta'ee addatti akka baafatan kan dirqaman kutaa yeroo addaa hin jiru. Yoo xumurri kun sirrii hin taane, sana booda guyyaan torbaffaan guyyaa kabaja isaaf seerri jiru isa qofa ta'a jennee yaanna."

GSAM 250Barruu T. M. Preble

GSAM 250.1Xiyyeeffannaan warra Adventistii akka gareetti gara gaaffii Sanbataatti kan harkifame barreeffama mata duree kanarratti T. M. Preble'n barreeffame, kan Guyyaa Guraandhala 13, 1845 ta'ee fi 'Hope of Israel', Poortlaand, Meeyin keessatti Guraandhala 28, 1845 maxxanfameen ture. Erga himannaa Sabata Macaafa Qulqulluu fi dhugaa inni gantummaa guddaan gara Dilbataatti jijjiiramuu isaa agarsiisee booda, akkas jechuun ibsa: "Kanaafuu, Daniyel 7:25 akka guutame ni argina, gaanfi xinnoon 'yeroo fi seerota' jijjiira. Kanaafuu, akka natti mul'atutti, warri hundi guyyaa jalqabaa akka Sabataatti eegan eegduuwwan Dilbataa kan Paappasii fi cabduuwwan Sabataa kan Waaqayyooti."⁵

GSAM 250J. B. Cook Gaaffii Sanbataa irratti

GSAM 250.2Sana booda yeroo gabaabaa keessatti, barreeffamni J. B. Cook irraa maxxanfamee ba'e, isa keessatti ragaa Kitaaba Qulqulluu kan Dilbata akka Sanbataatti kabajuuf jiru akka hin jirre agarsiise, akkasumas jecha gabaabaa kana fayyadame: "Kanaafuu salphaatti qilleensi hundi sharaa warra, tarii osoo hin beekin, alaabaa Sanbataa paappasii jala imalan irraa hir'ifameera."

GSAM 250.3Eegumsi Sabataa namoota lamaan kanaatiin raawwatame yeroo gabaabaaf kan ture ta'us, isaan adeemsa jalqabsiisanii turan kan salphaatti dhaabsisuun hin danda'amne. Jechoonni ijoo, "Warra Dilbata Paappasii eegani," "Warra ajaja Waaqayyoo cabsan," fi "Warra alaabaa Sabataa Paappasii jala imalan," afaan namoota dhibbootaan lakkaa'aman kan dhugaa dhimma kanaa beekuuf ariifatan irra turan. Paastara Yoosef Beets, kan Fairhaven, Maasaachuuseets, xiyyeeffannoon isaa haala kanaan harkifamee, bara 1845tti Sanbata fudhate.

GSAM 250Yoosef Beetsi Sabata Fudhate

GSAM 250.4Muuxannoon isaa akkana ture: Waldaan Waashingitan, N.H. keessatti Sanbata eegaa akka jiru yeroo dhaga'u, waldaa sana daawwachuuf murteesse, hiika isaas ilaaluuf. Akkasumaanis raawwate, mata duree kanarratti isaan waliin erga qo'atee booda, isaan sirrii ta'uu isaanii hubatee, battalumatti ifa gaaffii Sanbataa irratti argame fudhate. Gara New Bedford, Mass., yeroo deebi'u, riqicha New Bedford fi Fairhaven gidduu jiru irratti obboleessa beekamaa tokko qunname; innis akkas jechuun isa simate, "Kaappiteen Beets, oduun maali?" Paastara Beets deebii kennan, "Oduun isaa guyyaan torbaffaan Sabata Gooftaa Waaqayyoo keenyaati." Namichi sun, "Tole," jedhe, "Gara manaatti deebi'ee Macaafa Qulqulluu koo nan dubbisa, waa'ee kanaas nan ilaala." Kana akkuma jedhe raawwate, yeroo itti aanutti yeroo wal arganitti obboleessi kun dhugaa Sabataa fudhatee hojiirra oolchaa ture.

GSAM 251Kitaaba Jalqabaa waa'ee Sanbataa

GSAM 251.2Paastara Beets battalumatti dhugaa kana naannoo irraa gara naannootti lallabuutti ka'e. Yeroo gabaabaa keessatti kitaabni yookaan barreeffamni gabaabaan gaaffii Sabataa irratti xiyyeeffate hojii isaa keessatti gargaarsa guddaa akka ta'u hubate, lubbuun isaas Waaqayyoo Hafuuraan mata duree kanarratti waan tokko barreessuufi maxxansiisuuf kaka'e. Garuu, maallaqa malee kun akkamitti hojjetamuu danda'a kan jedhu gaaffii ture, sababni isaas wanti inni qabu hundi Shillingii York (saantii kudha lamaa fi walakkaa) qofa ture. Muuxannoo isaa dhimma kana irratti akkuma bara 1855tti natti hime sana dubbisaadhaaf himuun barbaachisaa ta'uu danda'a.

GSAM 251Daakuu Paawundii Afur

GSAM 251.3Inni akka jedhetti, Waaqayyo dura kadhataa osoo jiruu, kitaabicha barreessuuf murteesse, akkasumas karaa ittiin maxxansiisuuf ni banama jedhee mirkanaa'e. Kanaafuu, hojii isaa jalqabuuf, Macaafa Qulqulluu fi kitaaba jechoota walitti qabame qabatee minjaala barumsaa isaa bira taa'e. Sa'aatii tokko booda, Aadde Beets gara kutaa sanaatti dhuftee, "Yoosef, daabboo tolchuuf daakuu gahaa hin qabu," jette, yeroo sanattis meeshaalee xixiqqoo biroo isheen barbaaddu kaastee dubbatte. "Daakuu meeqa si hanqate?" jedhee gaafate Kaappiteen Beets. "Naannoo paawundii afur," jette deebii ishee. "Tole," jedhee deebise. Erga isheen kutaa sanaa baatee booda, gara suuqii dhiyootti deeme, daakuu paawundii afurii fi meeshaalee biroo sana bitatee gara manaatti fide, achiis irra deebi'ee minjaala barreeffamaa isaatti taa'e. Yeroo gabaabaa booda Aadde Beets dhuftee meeshaalee sana minjaalicha irra jiran arguun, "Daakuun kun eessaa dhufe?" jettee iyite. "Maaliif," jedhe kaappiteenichi, "gahaa mitii? Paawundii afur akka barbaaddu dubbatte turte." "Eeyyee," jette isheen, "garuu eessaa argatte?" "Ani bitadhe," jedhe inni; "daabboo tolchuuf hamma barbaaddu sana mitii?" "Eeyyee," jette Aadde Beets itti fuftee, "garuu ati, Kapteen Beets, nama dooniiwwan New Bedford irraa kaastee gara kutaa addunyaa hundatti oofte, baatee daakuu paawundii afur bitatteettaa?" "Eeyyee, daakuu sana bilcheessuu xumuruuf kan si barbaachisu sana hin turree?" "Eeyyee," jette Aadde Beets, "garuu daakuu paawundii afur(!) bitatteettaa?"

GSAM 252Doolaara Kuma Kudha Tokko Dhugaadhaaf Ba'e

GSAM 252.1Qormaanni biraa dafee itti fufe. Yeroo Kaappiteen Beets galaana irraa deebi'etti, qooda doonii tokko irraa qabu doolaara 11,000tti gurguree ture, garuu amma dhimma dhugaa deeggaruuf qabeenya isaa hunda baasee ture. Hanga yeroo sanaatti Aadde Beets haala dinagdee isaa isa dhugaa hin beektu turte, garuu inni amma isheedhaaf ibsuu akka qabu itti dhaga'ame, kanaafuu tasgabbiin akkana jedhe, "Ati koo, meeshaalee sanaaf maallaqa dhumaa lafarra qabu baaseera." Boo'icha hadhaa'aadhaan Aadde Beets, "Maal goona?" jettee gaafatte. Kaappiteeniin ni ka'e, ulfina kaappiteena bidiruu isaa qajeelchu qabu hundaanis, "Ani kitaaba nan barreessa; nan raabsa, dhugaa Sabata kanaas addunyaa duratti nan babal'isa," jedhe. "Tole," jette Aadde Beets imimmaan ija ishee haguuge keessatti, "maalittiin jiraanna?" "Gooftaan karaa naaf bana," jedhe Kaappiteen Beets deebii isaa kolfaan guutameen. "Eeyyee," jette Aadde Beets, "Gooftaan karaa bana! Kun waan ati yeroo hunda jettuudha," jettee imimmaan ishee dhoosuun kutaa sanaa baate.

GSAM 252Dhiyeessii hin Eegamne

GSAM 252.2Kaappiteen Beets hojii isaa sa'aatii walakkaa erga itti fufee booda, xalayaan isaaf achi jira jedhuun yaanni gara mana poostaatti deemu isatti dhufe. Innis deeme, dhugumatti xalayaan tokko achi jira ture. Bara sana keessa kaffaltiin poostaa xalayaa saantii shan ture, kaffaltiin dursaa immoo filannoo ture. Barreessaan xalayaa kanaa sababa hin beekamneen kaffaltii poostaa hin kaffalle ture. Ammas Kapteen Beets, maallaqa waan hin qabneef kaffaltii poostaa kaffaluu akka hin dandeenye hoogganaa poostaa, Obbo Diriif, kan sirriitti beekuuf himuuf dirqamuu isaatiin gad of deebise. Garuu inni, "Eessaa akka dhufe qofa naaf ilaarsiisuu dandeessaa?" jedhe. "Fudhadhuu deemi," jedhe hoogganaan poostaa, "yeroo biraa kaffali." "Lakki," jedhe kaappiteenichi, "hanga kaffaltiin poostaa kaffalamutti xalayaa kana waajjira keessaa hin baasu." Xalayaa sana harka isaa keessa qabatee, "Xalayaa kana keessa maallaqni jira jedheen yaada," jedhe, gara hoogganaa poostaatti garagalee, "Maaloo naaf bani?" jedhee gaafate. "Yoo maallaqni keessa jiraate, kaffaltii poostaa keessaa baafachuu dandeessa; yoo hin jiraanne, ani hin dubbisu." Hojii raawwachiisaan poostaa gaaffii isaa fudhatee, kunoo! maallaqa doolaara kudhanii qabatee ture. Dubbisuun akka argatetti, xalayaan sun nama tokko irraa kan dhufe yoo ta'u, namni sun Gooftaan sammuu isaa keessatti Paastara Bates maallaqa akka barbaaduutti isa amansiisee, kanaaf maallaqicha ariitiidhaan isaaf erge; ariitii keessattis tarii kaffaltii poostaa kaffaluu dagateera jedhu ture.

GSAM 253.1Erga kaffaltii poostaa kaffalee booda, gara suuqii meeshaalee jireenyaa deeme; daakuu barmeela tokko doolaara 4tti, dabalataanis dinnicha, sukkaaraa fi meeshaalee barbaachisoo biroo bitate. Yeroo bakka itti geeffamuu qaban ajaju, akkas jedhe, "Tarii dubartiin sun kan iddoo kanatti hin taane jetti, garuu waan isheen jettuuf xiyyeeffannoo hin kennin; meeshaalee sana barandaa fuulduraa irratti buusi."

GSAM 253.2Sana booda gara waajjira maxxansaa deeme, barruu fuula gara dhibba tokkoo qabu koppii kuma tokko maxxansiisuuf qophii godhe. Waliigalteen isaanii, barruun yeroo dhiyaatu maxxansitoonni saffisa guddaan qubee keessa galchanii, maxxansa yaalii isaaf erguu akka ta'e ture. Innis hojii sanaaf maallaqa argateen saffisaan kaffaluu qaba ture, hanga kaffaltiin hundi kaffalamutti kitaabonni waajjiricha keessaa hin baafaman turan.

GSAM 253.3Kaappiteen Beets maallaqni isaaf kaffalamu akka hin jirre sirriitti beeka ture, garuu kitaaba kana barreessuun dirqama isaa akka ta'e itti dhaga'ame, Gooftaan yeroo barbaachisutti maallaqicha erguuf onnee namootaa akka sochoosu amanaa ture. Waraqaa, qalama, fi kkf erga bitee, kunis meeshaaleen mana keessaa isa dura akka deeman yeroo kenneefii booda, gara mataa daandii gara mana isaa geessutti deeme. Meeshaaleen sun achi jiraachuu isaa erga argee booda, balbala duubaa manaatiin seenee, minjaala isaa bira deebi'ee taa'e. Aadde Beets dhuftee, "Yoosef, daqiiqaa tokko gara barandaa fuulduraa ilaali! Meeshaan sun eessaa dhufe? Namni geejjibaa tokko as dhufee buusuuf ture. Ani achi kan hin taane itti hime, garuu buusuuf dirqisiise." "Tole," jedhe Kaappiteen Beets, "sirrii natti fakkaata." "Garuu," jette Aadde Beets, "eessaa dhufe?" "Tole," jedhe Kaappiteenichi, "Gooftaan erge." "Eeyyee," jette Aadde Beets, "Gooftaan erge; ati yeroo hundumaa kanuma jette." Sana booda xalayaa sana haadha manaa isaatiif kennuun, "Kana dubbisi, eessaa akka dhufe ni beekta," jedhe. Isheenis dubbistee, ammas boo'uuf gara kutaa keessaatti deebite, garuu boo'ichi isa jalqabaa irraa adda ture; deebitee dhuftes, amantaa dhabuu isheetiif gad of qabdee dhiifama isarraa gaafatte.

GSAM 254Maallaqni Kitaabichaaf Dhufaa Jiru

GSAM 254.1Hojiin barreessuu fi maxxansaa yeroo deemaa deemutti, Kaappiteen Beets yeroo yeroon karaa poostaa fi karaalee birootiin, yeroo tokko tokko immoo namoota takkaa wal hin argin irraa maallaqa argachaa ture. Akkuma maallaqicha argateen, maxxansitootaaf kennamee herrega kitaabichaa irratti dabalamaa ture. Dhumarratti, guyyaan kitaabonni hundi maxxanfamanii xumuraman ga'e, madda Obbo Beets hin eegne irraa hafteen herregichaa kaffalame; kanaan kitaabonni raabsama isaaniitiif guyyaa tokko illee hin turre.

GSAM 254Baasii Xumuraa Kaffalame

GSAM 254.2H. S. Gurney, kan Memphis, Mich. irraa ta'e, Bitootessa 1884 keessa akka natti himeetti, ganama kitaabni Paastara Beets xumurame sanatti, inni nama gonkumaa isaaf akka hin kaffalle ibsaa ture irraa waraqaa liqii yeroon seeraan ittiin gaafatan darbeen doolaara 100 argate. Maallaqa kana erga argatee booda, kutaa isaa kaffaltii dhumaa kitaaba Paastara Beets kan Sanbataa kaffaluuf oolchuun gammachuu guddaa itti ta'e. "Garuu," jedhe Obbo Gernii, "Obbo Beets hanga guyyaa du'a isaatti eenyu kaffaltii kitaabichaa kan hafe kaffale akka ta'e hin beekan." Muuxannoon Paastara Beets dhugaa Sabataa maxxansuu keessatti qaban kun, jalqaba maxxansa dhugaa gaaffii Sabataa irraa kaasee, saba keenyaaf akkas jedhu fakkaata, "Hojii kana irratti gara fuulduraatti deemaa, yeroo tarkaanfattanis kunuunsi Waaqayyoo karaa isiniif akka banu eegaa."

GSAM 255Paastara Beets Mul'atawwan Irratti Shakkina Qabaachuu Isaanii

GSAM 255.1Ibsi armaan gadii, kan kitaaba 'Life Sketches' irraa gabaabfame, kennaan raagaa fi haaromsi Sanbataa akkamitti akka walitti hidhaman ni agarsiisa:—

GSAM 255.2Bara 1846tti yeroo gara New Bedford, Mass., daawwannaa goote, Dubree Harmon Paastara Yoosef Beets waliin wal baru. Inni duraanuu amantii dhufaatii fudhatee ture, akkasumas dhimma kana keessatti hojjetaa cimaa ture. Inni nama kabajaa fi gaarii Kiristaana dhugaa ture. Dubree Harmon akka intala ofii isaatti laafinaan simate. Yeroo jalqabaaf yeroo isheen dubbattu dhaga'u, fedhii guddaa agarsiise, erga isheen callistees, ka'ee, "Ani akka Toomaas isa shakkuuti. Mul'ata hin amanu. Garuu yoo ragaa obboleettiin kun har'a galgala nutti himte dhugumatti sagalee Waaqayyoo akka ta'e amanuu danda'e, nama lubbuun jiru kamiyyuu caalaa gammadaa ta'a ture. Onneen koo gad fageenyaan tuqameera. Dubbattuun sun dhugaa dubbachuu ishee nan amana, garuu wantoota ajaa'ibaa isheen nuuf himte sana agarsiifamuu isheerratti ibsuu hin danda'u."

GSAM 255Misee Harmon Sanbata Fudhatte

GSAM 255.3Paastara Beets Sanbata kabajaa ture, barbaachisummaas isaa jabeessanii dubbatan. Yeroo sana Miss Harmon barbaachisummaa isaa hin hubanne, Paastara Beets ajajoota saglan kaan caalaa ajaja isa afraffaarratti xiyyeeffachuun dogoggora hojjechaa jira jettee yaadde. Garuu Gooftaan iddoo qulqullummaa samii isheetti agarsiisan. Manni qulqullummaa Waaqayyoo samii keessatti baname, ishees saanduqni Waaqayyoo teessoo araaraatiin uwwifamee isheetti agarsiifame. Malaa'ikonni lama, tokko tokko fiixee saanduqichaa gama lamaan irra, baallee isaanii teessoo araaraa irratti diriirsanii, fuula isaaniis gara isaatti garagalchanii dhaabbatanii turan. Malaa'ikni ishee wajjin ture akka isheetti hime, kunis waraana samii hunda kanneen seera Waaqayyoo kan quba Waaqayyoon barreeffame sana kabaja guddaan guutamanii ilaalan bakka bu'a. Yesuus qadaada saanduqichaa ol kaasuu isaa, isheenis gabateewwan dhagaa kanneen ajajni kudhan irratti barreeffaman argite. Yeroo ajaja afraffaa gidduu ajajoota kudhanitti argitee, ifa laafaa marsee jiru arguun baay'ee dinqisiifatte. Ergamichi akkana jedhe, "Kun kudhan keessaa isa tokkicha Waaqayyo isa jiraataa kan samii fi lafaa fi waan isaan keessa jiru hunda uume ibsuudha. Yeroo hundee lafaa kaa'ametti, hundeen Sanbataas kaa'ame." Sanbataan dhugaan eegamaa utuu ta'ee, namni amantii hin qabne yookaan Waaqa hin amanne gonkumaa akka hin jiraanne isheef mul'ifame. Eegumsi Sanbataa addunyaa waaqeffannaa siidaarraa eeguu danda'a ture.

GSAM 256.1Ajajni afraffaan miidhameera, kanaafuu, cabiinsa seeraa kana suphuuf, akkasumas Sabata miidhameef iyyachuuf waamamneerra. Namni cubbuu, kan Waaqayyoo irra of ol guddisuu fi yeroo fi seera jijjiiruuf yaade sun, Sabata guyyaa torbaffaa irraa gara guyyaa jalqabaa torbaniitti akka jijjiiramu taasise. Kana gochuudhaan seera Waaqayyoo cabseera.

GSAM 256.2Guyyaa guddaa Waaqayyoo dura xiqqoo, ergaan ummata akeekkachiisuuf, seera Waaqayyoo kan anti-Kiristoos diigeef deebi'anii akka amanamutti akka deebi'an ibsuuf ergama. Barsiisaafi fakkeenyaan cabinsa seeraa kana irratti xiyyeeffannaan akka kennamu gochuun barbaachisaadha. Akkasumas, ergamaan sadaffaan Mul'ata 14, ajajoota Waaqayyoo fi amantii Yesuus lallabu, namoota ergaa kana fudhatanii fi addunyaatti ajajoota Waaqayyoo fi seera isaa akka qaroo ijaatti eeggachuuf sagalee akeekkachiisaa ol kaasaniif bakka bu'uu isaa, akkasumas akeekkachiisa kanaaf deebii kennuun namoonni baay'een Sanbata Gooftaa akka fudhatan isheetti mul'ifameera.⁶

GSAM 256.3Muuxannoon Dubree Harmon fi Paastara Bates kun mala Hojii Gooftaa wajjin kan walsimu ture. Xiyyeeffannaan Dubree Harmon fi Paastara White lamaanuu gara gaaffii Sanbataatti kan fidame Paastara Batesiin ture, innis Kitaaba Qulqulluu irraa mirga seera Waaqayyoo kan hin jijjiiramne isaanitti ibse. Dubree Harmon ji'oota kudha saddeet naannoo ta'aniif mul'ata addaa Gooftaan argatte yoo ta'ellee, mata duree kanarratti wanti kanaan dura isheetti mul'ate tokkollee hin turre. Amma yeroon Gooftaa ga'ee ture, amantii qabeeyyii seera Isaa eeguuf, kennaa raagaatiin ifa isaaniif kennuuf ol ka'aa waan turaniif, akkasumas karaa hojii Isaatiin, ergaan ergamaa sadaffaa, "ajajoota Waaqayyoo, fi ragaa Yesuus Kiristoos," walitti fidamaniiru.

GSAM 257Ergaa Ergamicha Sadaffaa Jalqaba

GSAM 257.1Yeroo sanaa eegalee, ergaan ergamaa sadaffaa, kan ergaawwan lamaan kaan waliin walqabate, lallabamuu jalqabe. Dhugaan Sanbataa, kan Sanduuqa Waaqayyoo fi ifa mana qulqullummaa ilaalchisee mul'achaa ture waliin walqabatee, waan duraan mul'ifame mirkaneesse,—sochiin dhufaatii duraanii sirrii akka ture fi tartiiba Gooftaa keessa akka ture. Isaan amma hiika "tarkaanfii sadii gara daandii magaalaa Waaqayyootti ol ba'an" jedhu, yoomiyyuu caalaa guutummaatti hubachuu danda'an.

GSAM 257Paastara Beets Mul'atawwan akka Waaqayyoo Ta'anitti Fudhate

GSAM 257.2Ji'a Sadaasaa, bara 1846 keessa, magaalaa Toopsham, Meeyin keessatti, walga'iin tokko gaggeeffamee ture, kan Paastarri Beets irratti argaman. Walga'ii sana irratti Aadde Waayit (gaa'illi Dubree Haarman fi Paastara Jeems Waayit kanaan dura ibsameera) mul'ata argatte, kunis Paastarri Beets madda isaanii kan Waaqayyoo ta'uu isaa irratti guutummaatti akka amanan isaan taasise. Inni nama waggoota shantamaaf galaana hordofaa ture, sadarkaa hundumaa kan irra ture, hojjetaa mana doonii irraa kaasee hanga hoogganaa fi abbaa doonii ta'utti. Hubannoon isaa kan astiroonoomii akkas ture, akkuma inni natti himetti, qaamota samii daawwachuun bakka inni galaana irra jiru, laatiituudii fi loonjiituudii isaa ilaalchisee, sirriitti tilmaamuu danda'a ture. Namni akkasii uumamaan waa'ee astiroonoomii haasa'uu ni jaallata.

GSAM 257.3Yeroo isaan haasa'anitti, mul'anniwwan sun madda waaqayyoo ta'uu isaanii akkamitti akka amane natti hime. Guyyaa tokko Aadde Waayitiin waa'ee urjootaa haasa'uuf yaale, garuu dafee akka isheen waa'ee astiroonoomii homaa hin beekne hubate; dhugumatti, akkuma isheen itti himte, kitaaba mata duree kana irratti xiyyeeffatu tokkollee yoomiyyuu keessa ilaallee hin beektu turte. Isheen mata duree sana irratti haasa'uuf fedhii hin qabdu turte, haasawicha gara lafa haaraa fi wantoota waa'ee isaa mul'ata keessatti isheef mul'atanitti jijjiirte.

GSAM 258"Banaa Samiiwwanii"

GSAM 258.1Bara darbe, Ebla 19, 1845, gaazexaan 'Illustrated London News' jedhamu, waa'ee argannoowwan dinqisiisoo Loord Roos teeleskooppii isaa guddaa fayyadamee argate, keessattuu waa'ee wanta astiroonoomaroonni "boolla samii" jedhanii waaman agarsiisu, kan astiroonoomaroonniif fedhii guddaa qabu, Loord Roos irraa fudhatee maxxansiisee ture. Galgala tokko, walga'ii armaan olitti ibsame sana irratti, mana Obbo Kartiis keessatti fi fuula Paastara Beets, kan amala mul'ataa kanneeniif hanga yeroo sanaatti murtoo hin kennin, duratti, Aadde Waayit, yeroo mul'ata keessa turte, waa'ee urjootaa dubbachuu jalqabde; sabbata bifa daalacha diimaa qabu kan isheen dirra pilaaneetii tokkoo irratti argite ibsa hawwataa ta'een ibsaa, "Ji'oota afur nan arga," jettee dabaltetti. "Yaa," jedhe Paastara Beets, "Juppiitar ilaalaa jirti!" Sana booda, akka waan hawaa keessa imalaa jirtutti harka isheetiin sochoosuu jalqabdee, sabbataawwanii fi geengoo bifa isaanii yeroo hunda jijjiiramuun miidhagsan ibsuu jalqabde, akkasumas, "Ji'oota torba argaa jira," jette.⁷ Paastara Beets, "Saatarniin ibsaa jirti," jechuun iyye. Itti aansuun, "Ji'oota jaha arga," jette, achumaanis ulfina isaa wajjin "samii banamu" ibsuu jalqabde, akka banaa gara naannoo caalaatti ifaa ta'eetti waamte. Paastara Beets akka jedhanitti, ibsi ishee kun seenaa samii banamu kamiyyuu kan isaan barreessaa kam irraayyuu dubbisanii beekan irra baay'ee caala.

GSAM 258.2Osoo isheen dubbachaa fi mul'ata keessa jirtuu, inni dhaabbatee, "Yaa, Lord John Rosse halkan kana as jiraatusaa!" jedhee iyye. Paastara Waayit gaafate, "Lord John Rosse eenyu?" "Oh," jedhe Paastara Beets, "inni hayyuu urjii beekaa Ingilizii isa guddaadha. Inni as jiraatee dubartii saayinsii urjii dubbattu sana dhaga'ee, ibsa 'banaa samii' sana dhaga'uu nan hawwa. Waan ani mata duree kanarratti dubbise kamiyyuu irra ni dursa." Galgala sana irraa eegalee, Mul'anni Aadde White beekumsaafi to'annoo ishee ala ta'uu isaa irratti Paastarri Bates guutummaatti amanan. Kunii fi amalli ceephaafi barsiisa kennamee, isaan kan Waaqayyoo irraa dhufan ta'uu isaanii isa amansiise.

GSAM 259.1Mul'anni samii kun akka Haati Manni White mul'ata sana keessatti ibsitetti, dhimma barreessitoota astiroonoomii biratti yeroo baay'ee hin ka'amnedha. Huygens, inni isa jalqaba argate, ibsa armaan gadii kenna:—

GSAM 259Ifa Guddaa Seefii Orion Keessatti

GSAM 259.2"Hayyoonni urjii urjiiwwan sadii walitti dhiheessanii seefii Orion keessa kaa'u; yeroon isa gidduu sana bara 1656tti teliskooppiin ilaalu, bakka isa sanaatti urjiiwwan biroo kudha lama mul'atan; isaan keessaa, sadii kan wal tuqan fakkaatan, fi dabalataan afur immoo, akka waan duumessa keessaa calaqqisanitti mul'atan; kunis bakki isaan naannoo jiran samii hafe caalaa ifa akka fakkaatu taasise. Samiin hafes, haala qilleensaa gaarii irraa kan ka'e guutummaatti gurraacha fakkaachuun, akka waan banamsa golgaa keessatti mul'atee, karaa banamsa sanaa nama gara naannoo biraa kan caalaatti ifeetti bilisaan akka ilaalu taasise."

GSAM 259.3Wiiliyaam Hersheel waa'ee banaa samii kanaa akkas jedha:—

GSAM 259.4"Yoo daayameetiriin isaa fageenya kanarraa kofa 10° uuma, kan inni dhihoodhaan raawwatus, guddinni isaa guutummaatti kan hin tilmaamamtu ta'a. Akka shallagameetti, guddinni isaa hamma aduu irra si'a tiriliyoona lama caalu ta'uu qaba."

GSAM 259Aduu Caalaa Ifaa

GSAM 259.5Toomaas Diik, filoosoofariin, waa'ee niwulaa ifaa kanaa akkas jedha:—

GSAM 259.6"Otoo nuti akka walakkaa fageenya urjii dhiyoo irraa, fageenyi sun hammam guddaa ta'us, isatti dhihaannee taa'annee, iddoo sana irraa ifa akka kan aduu dhiyaatu mul'isa ture; uumamtoota fageenya caalaatti dhiyootti argamaniif immoo, samii keessaa kutaa guddaa guutee, ifa jechaan ibsuun hin danda'amneen mul'ata ture. Garuu, kaayyoon dhumaa uumama akkanaa, dhiibbaa fi hariiroo isaa hunda keessatti, tarii bara jireenyaa gara fuulduraa kan hin dhumne keessatti ifa ta'a; akkuma uumamoota biroo hedduu iddoowwan uumamaa fagoo keessa jiran, sammuu keessatti mul'atawwan uumamaa dinqisiisoo fi icciitii qaban xiqqoo caalaa akka ifa ta'an hawwii guddaa kakaasa.⁸

GSAM 260.1Paastara Bates, barruu mata duree kanarratti xumura irratti akkas jedhan:—

GSAM 260.2"Kanaafuu, ragaa dhiyaate hundarraa akkuma arginetti (yoo barbaachisaa ta'e kan biraas dhiyeessuu dandeenya), as samii keessatti mul'ata baay'ee dinqisiisaa fi hin ibsamne jira; qaawwa samii keessaa kan naannoo isaa maayilii biliyoona kudha tokkoo fi dhibba sadii fi kudha afur [11,000,000,314] caalu qabu. Huygensiin beekamaan akkana jedha, 'Urjoota dhaabbatoo kaan gidduutti waan akkanaa gonkumaa argee hin beeku—naannoo biraa ifa caalu keessatti ilaallata bilisaa.'"

GSAM 260Ragaan Dabalataa Mul'ata Pilaaneetii Irratti

GSAM 260.3Ammas haadha manaa Tirusdeel, ishee yeroo mul'anni kun kenname achitti argamte irraa waraabna. Isheen akkas jetti:—

GSAM 260.4"Obboleettiin White fayyaa baayyee dadhabduu turte, yeroo isheedhaaf kadhannaan godhamu, Hafuunni Waaqayyoo nutti qubate. Dafnee wantoota lafaa akka hin hubanne hubanne. Kun ilaalcha ishee kan jalqabaa addunyaa pilaaneetotaa ture. Ji'oota Juuppiitar sagalee olkaasee erga lakkooftee, yeroo gabaabaa boodas kan Saatarnii erga lakkooftee booda, qubeelaawwan isaatiif ibsa bareedaa kennite. Sana booda akkana jette, 'Jiraattonni isaa ummata dheeraa fi ulfina qabaniidha, jiraattota lafaa irraa baay'ee adda. Cubbiin asitti gonkumaa hin seenne.' Fuula Obbo Beets kan seeqaa ture irraa ifa ture, shakkiiwwan isaa kanneen dura madda mul'ata ishee ilaalchisee qabu saffisaan isa gadhiisaa akka jiran. Hundi keenya Kapteeniin Beets jaalalaa guddaa barumsa urjii akka ta'e ni beekna turre, sababni isaas yeroo baay'ee qaamota samii hedduu barsiisa keenyaaf nuuf agarsiisa ture. Yeroo Obboleettiin Waayit mul'ata sana booda gaaffilee isaaf deebistanitti, kallattii kanaan gonkumaa akka hin barin yookaan beekumsa akka hin arganne itti himan, inni gammachuu fi bashannanaan guutame. Waaqayyoon galateeffate, akkasumas mul'atni pilaaneetota ilaalchisee kun kan kenname, inni matumaa ammas akka hin shakkin ta'uu isaa amantii isaa ibse.⁹

GSAM 261Fardi Hamaan Tokko Tasa Leenjifame

GSAM 261.1Walga'ii Toopshaam kana booda yeroo gabaabaa keessatti, mul'atawwan waliin walqabatee gochi dinqisiisaan biraa tokko uumame, isa ani akka Paastara Beets natti himanitti isiniif himu:—

GSAM 261.2Paastara White'n farda dargaggeessa xiqqoo leenji'e tokkoo fi geejjiba gabaa teessoo lama qabu kan fuuldurri isaa daashboordii hin qabne, garuu fuuldura geejjibichaa irra tarkaanfii tokkoo fi sarbaawwan irraa tarkaanfii sibiilaa qabu fayyadamaa ture. Farda sana oofuuf of eeggannoo guddaa gochuun barbaachisaa ture, sababni isaas yoo funyoo yookiin wanti biraa cinaacha isaa tuqe, battalumatti aariidhaan dhiita, kanaaf akka hin fiignetti isa to'achuuf yeroo hunda funyoo jabaadhaan qabamuu qaba ture. Farda kun kan garee isaan gara mana isaaniitti deeman sanaa ture, akkasumas Paastara White farda dargaggeessa leenji'aa hin taane to'achuu waan barateef, isa kanarratti rakkoo guddaatu natti hin dhufa jedhee yaade. Haa ta'u malee, yoo isaan yeroo amala isaa kan jeequmsaa sanaatti duraan namoota lama, tokko immoo gara dhagaa qarqara daandiitti jiruutti itti cimsuun ajjeesuu isaa beekanii turan ta'e, amantaa akkasii hin qabaatu turan ta'a.

GSAM 261.3Yeroo kanatti gaarii keessa namoonni afur turan; Paastara Waayitii fi haati manaa isaa teessoo fuulduraa irra, Paastara Beetsii fi Israa'el Deemaanis teessoo duubaa irra turan. Yeroo Paastarri Waayitii farda to'achuuf hamma danda'e of eeggannoodhaan ilaalaa turetti, Aadde Waayitiin waa'ee dhugaa dubbachaa turte, achumaan humna Waaqayyoo garee sana irratti dhufee, isheenis mul'ata keessatti gaarii keessa taa'uu isheetiin ol fuudhamte. Yeroo isheen mul'ata keessa seenutti sagalee olkaastee "Ulfinni!" jetteen, fardi dargaggeessichi tasa guutummaatti dhaabbatee, mataas gadi buuse. Yeroo sanatti Aadde Waayitiin ka'anii, haala kana keessa osoo jiranii, ija isaanii ol kaastee, fuuldura gaarii irraan ce'anii, harka isaanii mudhii farda dargaggeessichaa irra kaa'atanii gara uleewwan harkisa gaarii sanaatti gad bu'an. Paastara Beets gara Paastara Waayitiitti iyyanii, "Fardi dargaggeessichi dubartittii sana dhiitee ajjeesa," jedhan. Paastara Waayitiin deebisanii, "Amma Gooftaan farda dargaggeessa sana to'ata; ani gidduu seenuu hin barbaadu," jedhan. Fardi dargaggeessichi sun akka farda dulloomaatti tasgabbaa'ee dhaabbate. Karaa cinaatti, qarqurreen lafaa gara fuutii jahaa ol olka'aa ture, dallaa cinaattis iddoon margaan uwwifame tokko ture. Aadde Waayitiin, ija ishee ol kaastee, al tokko illee gara gadiitti osoo hin ilaaliin, qarqurree lafaa irra ol baatee iddoo margaa sana seente; achiis daqiiqaa muraasaaf duubatti fi fuulduratti deemaa, bareedina lafa haaraa sanaa dubbachaa ibsaa turte. Sana booda, mataa ishee akkuma duraa gootee, gaaraa irraa gadi buutee, gara gaarii dhuftee, tarkaanfiiwwan isaa irra baatee, harka ishee dugda farda dargaggeessaa irra kaa'attee, akkasumaan gara uleewwan harkisa gaarii sanaatti ol baatee, irra deebitee gaarii keessa teesse. Akkuma teessoo irra teesse, mul'ata keessaa baate, yeruma sana fardichi, oofaa irraa mallattoo homaatuu osoo hin argin, ka'ee daandii isaa itti fufe.

GSAM 262.2Yeroo Aadde Waayitiin gaarii keessaa baate, Paastara Waayitiin farda sana qorachuun, dhuguma laafaa ta'uu fi dhiisuu isaa ilaaluuf yaade. Jalqaba irratti qacceedhaan qofa tuqe; yeroo kaan fardiin dhiitaa deebisuu ture, garuu amma sochiin tokkollee hin jiru. Itti aansee rukuttaa cimaa tokko, sana booda caalaatti, ammas caalaatti isa rukute. Fardi dargaggeessichi rukuttaa sana homaa itti hin dhaga'amne; garuu akkuma leencota afaan isaanii ergamoonni halkan Daani'eel boolla isaanii keessa ciise sana cufanitti miidhaa kan hin qabne fakkaata ture. "Iddoo ulfaataa ture," jedhe Paastara Beets, "Aangoon mul'atawwan uume sun, yeroo sanaaf amala fincilaa farda dargaggeessichaa to'achuu isaa ifa ture."

GSAM 262.3Mul'anni kun salphaatti bu'aa dadhabina qaama ishee tokko tokkoo yoo ta'e, gaaffiin uumamaan ka'u, Fardi sunis haala walfakkaatuun miidhamee turee?

GSAM 262Ragaa Israa'el Deemon

GSAM 262.4Ani asitti, seenaa Paastara Beetsiin naaf himame kan mirkaneessuuf, ibsa armaan gadii kana nan dhiyeessa:—

GSAM 262.5"Gara waggaa digdama dura, akkuma ani Sabata kabajuu jalqabee yeroo gabaabaa booda, Israa'el Deemon seenaa Obboleettiin Waayit mul'ata argachuu ishee, yeroo inni, Paastarri Beets, fi Paastarri Waayitnii fi haati manaa isaa farda dargaggeessa jeequu sana duubaan gaarii salphaa keessa yaabbatanitti natti hime. Har'a ibsa taatee kana kan Paastara Loughborough'n barreeffame dubbiseera, kunis sirriitti waan Paastarri Damon natti hime wajjin walsima." Kan mallatteesse, "R. S. Webber, Battle Creek, Mich., Guraandhala 9, 1891."

GSAM 263Ragaa Paastara Beets waa'ee Mul'atawwanii

GSAM 263.1Paastara Beets muuxannoo mataa isaa akkana jechuun ibsa:—

GSAM 263.2"Osoo isaan keessatti wanti jecha sana mormu tokkollee natti hin mul'atin iyyuu, nan na'e, baay'een yaadda'e, yeroo dheeraadhaafis kun waan haala qaama ishee yeroo dheeraaf dadhabaa ture irraa dhufe caalaa waan biraa akka ta'e amanuu hin barbaanne.

GSAM 263.3Kanaafuu, yeroo sammuun ishee (walga'ii ala) jeequmsa irraa bilisa fakkaatutti, dhugaa argachuuf jedhee, carraa argadhee namoota biroo duratti ishee fi hiriyoota ishee kan ishee waliin turan, keessattuu obboleettii ishee hangafoo, gaafachuu fi irra deddeebi'ee gaafachuuf yaaleera. Erga sana booda yeroo isheen walga'iiwwan keenya irratti New Bedford fi Fairhaven dhufte, yeroo baay'ee mul'ata keessatti ishee argeera, akkasumas Topsham, Maine keessattis; namoonni yeroo gochaawwan nama hawwatan sana keessaa tokko tokko irratti argaman, soba yookaan dhiibbaa sammuu namaa (mesmeric) adda baasuuf jecha, jecha ishee hunda fedhii fi xiyyeeffannoo guddaan akkan dhaggeeffachaa ture, sochii ishee hundas akkan hordofaa ture sirriitti beeku. Waan kanaaf namoota biroo wajjin carraa argadhee ragaa ba'uuf Waaqayyoon galateeffadha. Amma ofii kootiif ofitti amanamummaan dubbachuu nan danda'a. Hojiin kun kan Waaqayyoo ta'uu isaa nan amana, akkasumas erga hojiin keenya ... Onkoloolessa, 1844tti xumuramee as, 'ummata isaa bittinnaa'e,' 'caccabe,' fi 'quncifame' jajjabeessuufii jabeessuuf kan kennameedha. Haalli jeequmsaa 'Kun as jira!' fi 'Kun achi jira!' jedhu yeroo sanaa kaasee ummata Waaqayyoo amanamoo fi fedhii qaban baay'ee burjaajesseera, akkasumas warra barreeffamoota wal-faallessan hedduu isaan duratti dhiyaatan ibsuu hin dandeenyeef baay'ee ulfaateera. Kanaan dura keeyyata hedduu ifatti hubachuu hin dandeenye irratti ifaa fi barsiisa akkan argadhe nan amana. Isheen mucaa Waaqayyoo of-laayyoo, amanamtuu fi fedhii qabdu ta'uu ishee nan amana."¹⁰

GSAM 263.4"Barreessituun 'yaada mul'ata ishee kan argattu 'barumsa yookiin qo'annoo kanaan duraa irraa' miti. Yeroo isheen mul'ata ishee isa jalqabaa Mudde, 1844 argatte, isheenii fi gareen Poortlaand, Meeyin (bakka yeroo sana warri ishee jiraatan) 'iyyata halkan walakkaa' akka waan darbeetti dhiisanii turan. Sana booda Gooftaan mul'ata keessatti dogoggora isheenii fi gareen Poortlaand itti bu'an isheetti agarsiise. Sana booda isheen mul'ata ishee garee sanaaf himte, isaanis muuxannoo isaanii kan ji'a torbaffaa hojii Waaqayyoo ta'uu isaa amanan."¹¹

GSAM 264Ergaawwan Sadan Bara 1847tti Akkamitti Akka Ilaalaman

GSAM 264.1Barreeffamni itti aanu kan Paastara Jeems Waayit irraa, kan Ebla 1847 keessa barreeffame, ergaawwan sadan sun yeroo sana akkamitti akka ilaalamanii turan ni agarsiisa:—

GSAM 264.2"Amantoonni dhufaatii lammaffaa sadarkaa hundaa, ergamichi keeyyata 6ffaa fi 7ffaa boqonnaa kanaa (Mul'ata 14) irratti mul'ate, ergaa dhufaatii lammaffaa waldaa fi addunyaaf ta'e bakka bu'a jechuun waliigalu.... Hojiin ergamicha lammaffaa, Baabiloon kufuu ishee garee dhufaatii lammaffaatiif agarsiisuu ture. Kutaan isaanii guddaan dhugaa kana hanga humna 'iyyaa halkan walakkaa' yeroo sirrii ta'etti isaan dammaqsisutti, guyyaan kurnaffaan osoo hin dhufin waldaawwan keessaa akka baqatan isaan hin beekne; kanaafuu, ji'a torbaffaa, 1844 irraa eegalee, ergaan ergamaa sadaffaa qulqulluuwwaniif akeekkachiisa 'jabeessaa qabachuu' ture, ammas ni ta'a. fi duubatti akka hin deebine, akkasumas mallattoolee gareen durbootaa yeroo iyyannoo ergamaa lammaffaa sanaa irraa ba'an 'akka hin fudhanne' kan agarsiisuudha.

GSAM 264.3"Ergaan dhugaan ummata Waaqayyootiif, ji'a torbaffaa bara 1844 irraa eegalee, akeekkachiisa akkanaa hin turree?—Dhugumatti akkas ture.... Keewwitiin kudha lamaffaan akkas jedha, 'Kun obsa qulqulluuwwanii dha: kun isaan ajajoota Waaqayyoo eeganii fi amantii Yesuus qabanidha.' Yohannis, isaan eessa argite?—Maaliif, 'asitti,' yeroo ergaa malaa'ikaa sadaffaa keessatti. Yeroon obsaan eegamu ji'a torbaffaa, 1844 irraa eegalee waan tureef, akkasumas gareen Sabata eeganii fi kkf yeroo sanaa kaasee mul'ataniif, ifaadha nuti yeroo ergaa malaa'ikaa sadaffaa keessa jiraanna."¹²