Boqonnaa 15 — Ifa Dabalaa fi Dinqiiwwan Gurguddoo

GSAM 235.1"Guyyoota durii yaadadhaa, isin ifa erga argattanii booda, qabsoo guddicha rakkinaa dandamattan; gar-tokkoon, arrabsoo fi rakkina keessatti ilaalamuuf yeroo kaa'amtan; gar-tokkoon immoo, warra akkasitti ilaalamu sana wajjin yeroo michuu taatan."¹

GSAM 235.2Yeroon abdii kutannaa bara 1844 irraa kaasee hanga ifni qulqulluun waa'ee iddoo qulqullummaa fi ergaa ergama sadaffaa ifatti mul'atutti ture, yeroo qormaata addaa ture. Aduuventistoonni sochii darbe keessatti sirrii akka turan ammas cichanii amanan, warra ergaan sun guutummaatti kufaatii akka ta'e yaadaniif dhugumatti "waan ilaalamu" turan; sababa kanaafis arrabsoo guddaaf saaxilaman. Kana garuu, hanga amantiidhaan Gooftaatti maxxananii fi argama Hafuura Qulqulluu isaa hirmaachaa turanitti, gammachuudhaan obsuu danda'u turan.

GSAM 235Qabxiiwwan Haleellaa Addaa Lama

GSAM 235.3Seexanni ummata Adeventistii qorachuuf qabxii addaa lama qaba ture. Inni jalqabaa, warra yeroon raagaa xumurameera jedhanii cichanii amanan, dhufannaan Kiristoos inni lammaffaan dhufannaa hafuuraa akka ta'e, fi karaa tokkoon dhufannaa isaa kana dhuma guyyoota kuma lamaa fi dhibba sadii keessatti akka raawwate amansiisuu ture. Kan lammaffaan immoo, warra muuxannoo isaanii isa darbe ilaalchisee shakkii keessa jiran, guutummaatti akka dhiisan gochuudha. Kanaafuu, yeroo dhugaan waa'ee iddoo qulqullummaa fi ergaa malakii sadaffaa Macaafa Qulqulluu irraa suuta suutaan ifa ba'aa turetti, Ergaawwan Hafuura Waaqayyoo, kennaa raagaatiin, sochii darbe sana mirkaneessuun, "ifaa ifaa" Waaqayyo jalqaba daandiitti kaa'ee hanga magaalaatti ifu jedhanii waaman; akkasumas ragaalee barreeffamaa kanneen dhufannaan Kiristoos inni lammaffaan kan qaamaan fi ofii isaatiin ta'u ta'uu isaa, kanaafuu taatee dhuma "guyyoota" sanaa ta'uu hin dandeenye agarsiisan.

GSAM 236Mul'atawwan Dinqisiisoo

GSAM 236.1Yoo Gooftaan guyyoota dhumaa kanatti mul'atawwaniin ummata isaatti dubbate, mul'ata sana keessatti mallattooleen waaqummaa ifatti mul'atan ni jiraatu jennee hin eegnuu? Mallattooleen kun mul'atawwan Aadde E. G. White keessatti ifatti mul'atu. Mul'anni mul'atota sana mataa isaanii, akkuma Boqonnaa 13 keessatti agarsiifametti, salphaatti dinqisiisaadha; garuu amaloota dinqisiisoo hedduun mul'ata ishee kan duraanii wajjin walqabatan jiru, isaanis yeroo hojii kana caalaatti dubbistan ni hubattu; kennaa amala akkanaa qabu kan Waaqayyoon qopheeffame, kan xiyyeeffannaa namootaa harkisuufi akka Moosii, "Nan garagalee, mul'ata guddaa kana nan ilaala" jedhaniif isaan geessuuf yaadame keessatti, kun akka kanaa ala ta'a jennee eeguu dandeenyaa? Ibsi salphaan shamarran hiyyeettii, dhukkubsattuu fi laaftuu, kan akka nama du'a irra jirtutti mul'attu, Gooftaan mul'ata akka isheef kenne dubbattu, kana gochuuf qofti gahaa hin turre. Mul'anni dinqisiisaan mul'atawwan sana waliin walqabatu fedhii guddaa uume, shamarran sunis iddoo irraa iddootti deemtee waan Gooftaan akka namoota biroof himtu isheetti ajajetti akka himtuuf waamichi dhiyaate.

GSAM 236Mul'atawwan Dinqisiisoo Mul'ata Sadaffaa Keessatti

GSAM 236.2Asitti mul'ata ishee sadaffaa, isa mana abbaa ishee keessatti kenname, kan Boqonnaa 13 keessatti ibsame, ilaalchisee dhugaa muraasa nan ibsa; kunis akka abbaan fi haati Aadde Waayitii, obboleettiin ishee Aadde Saaraa Beeldan, fi namoonni biroo natti himanitti.

GSAM 236.3Kutaa mul'anni itti kenname keessatti, saanduqa irra Macaafa Qulqulluu maatii baay'ee guddaa tokko ciisu ture. Inni maxxansa Jooseef Tii'el jedhamuun bara 1822 magaalaa Boosten keessatti maxxanfame keessaa isa tokko ture. Kitaabichi dheerinni isaa inchii kudha saddeet, bal'inni isaa inchii kudha tokko, furdinni isaa inchii afur yoo ta'u, ulfaatinni isaa paawundii kudha saddeet caala xiqqoo ture. Mul'ata keessa osoo jiruu, kaatee, Macaafa Qulqulluu ulfaataa kana harka ishee bitaatiin fudhatte, kitaabichis banaa ta'ee, qaama ishee waliin kofa digirii sagaltamaa uumtee qabde; achiis daqiiqaa soddomaa ol, harka ishee mirgaatiin, iddoo irraa gara iddootti garagalchitee, keewwawwan Macaafa Qulqulluu adda addaa agarsiifte, isaanis yeroo iji ishee gara oliitti fi kallattii kitaabichaa faallaa ta'etti ilaalu irra deddeebitee dubbatte. Obboleettiin ishee Saaraa (booda haadha manaa Istiifan Beelden kan taate), yookaan, yeroo tokko tokko, namni biraa achi jiru kamiyyuu, barreeffama qubni ishee agarsiisu hundatti ilaalaa, yeroo hundumaa isheen barreeffama qubni ishee irra ture irra deebii dubbachaa akka turte ifatti arge. Haati Harmon akka jetteetti, intalli ishee Ellen haala ishee kan idilee keessatti, "humna dhabuu irraa kan ka'e, Macaafa Qulqulluu ulfaataa sana meeshaa irraa ol kaasuu hin dandeenye turte; garuu mul'ata keessatti akka waan Injiila kiisii salphaa qabatametti salphaatti qabattee turte."

GSAM 237.1Kun dhugumatti dinqii ture!—shamarran laaftoo paawundii torbaatama qofa ulfaatu, Macaafa Qulqulluu ulfaataa sana sa'aatii walakkaa ol haala namni jabaan daqiiqaa lamaaf illee qabuu hin dandeenyeen qabdee turte; ammas, iddoo irraa gara iddootti gara barreeffamoota Kitaaba Qulqulluutti garagaluun, yeroo hundumaa barreeffama isheen irra deddeebi'u ta'uu isaa mirkaneessuun, yeroo iji ishee gara olii fi kallattii kitaabichaa faallaa ta'etti garagalee turte; dhumarrattis, sagalee nama sombi isaa hin sochoone yookaan qaama isaa keessatti hafuurri hin jirre irraa dhufee, barreeffamoota Kitaaba Qulqulluu ajajaman sirriitti irra deddeebi'u—kun dhugumatti, wanta nam-tolchee yookaan bu'aa dhukkubaa ta'uu isaa himamuun ol'aanaadha. Warri kana argan akka mul'ata Hafuura isa muka boba'aa keessaa dubbate sanaatti ifatti fudhataniiru. Mul'anni akkanaa mul'ata Miss Harmon isa sadaffaa keessatti, bakka beekametti, humna daangaa ol ta'e mul'attota keessa jiraachuu isaa ragaa amansiisaa ta'e fida.

GSAM 237Mul'ata Toopsham

GSAM 237.2Taatee kana booda yeroo gabaabaa keessatti, gareen Amantaa Adventist kan Topsham, kan Portland, Maine irraa gara kaaba-bahaatti fageenya maayilii soddomaa irratti argamu, waa'ee gocha Gooftaan Dubartii Ellen G. Harmon irratti raawwate dhaga'uun, gara iddoo sanaatti ishee affeeran. Affeerichi fudhatama argatee, akkasumas daawwannaan ishee kan jalqabaa gara Toopshaamitti taasifame. Walga'iiwwan Adeventistootaa yeroo sana mana Obbo Kartiis keessatti geggeeffamaa turan. Aadde Firaansis Luunt (duraan Dubree Firaansis Hawlaand jedhamtu), kan jiraattuu Ooklaand, Kaalifoorniyaa taate, ibsa armaan gadii, kan gaafa Amajjii 19, 1890tti barreeffame, naaf kennite:—

GSAM 238.1"Ani, maatii abbaa koo wajjin, bara 1845 Topsham keessatti walga'iiwwan Obboleettii Harmon irratti hirmaadheen ture, walga'iiwwan kanneen keessattis mul'ata argatte. Yeroo sanatti mul'ata keessatti ishee arguun keenya yeroo jalqabaati. Macaafa Qulqulluu durii sana keessaa tokko [Macaafa Qulqulluu Maatii Tealee, kan ulfaatina paawundii kudha saddeet qabu] kan Obboleessa Curtiss ture. Macaafni guddaan kun yeroo mul'ata keessa turte Obboleettiin Harmon saanduqa irraa fudhatame, isheenis yeroo fuula isaa garagalchitu keeyyattoonni Macaafa Qulqulluu ni agarsiifamaa turan, yeroo sanatti iji ishee gara oliitti, macaaficharraa fagaatee ilaalaa ture. Keeyyattoonni isheen irra deddeebi'tee dubbattu yookaan jechoota barsiisaa, jajjabinaa, yookaan ceepha'aa turan. Amalichi addaa mul'ata sanaa kan biraa iddoo kitaabichi irra ture ture. Kitaabichi harka ishee banaa irra digirii afurtamii shaniin qabamee ture, namni biraa kamiyyuu kitaaba akkasitti qabuu hin danda'u ture, harka irraa si'a tokkotti mucucaatee akka hin buune; garuu Obboleettiin Harmon kitaaba kana daqiiqaa hedduuf akkuma waan harka isheetti maxxanetti jabeessitee qabattee turte, yeroo sanattis kutaa keessa nama tokko irraa gara nama biraatti ce'aa turte."

GSAM 238Ragaa Aadde Tirusdaayil

GSAM 238.2Ibsi biraa mul'ata kana ilaalchisee kan Aadde M. C. Truesdail, kan magaalaa Trenton, Mo. irraa ta'e, kan gaafa Amajjii 27, 1891 galmaa'e jira. Isheen akkas jetti:—

GSAM 238.3"Bara 1845tti umuriin koo waggaa kudha shan ture, anis achi nan ture, yeroo Obboleettiin Harmon yeroo jalqabaatiif gara Toopshaam dhufte, mana Obboleessa Kartiisitti mul'ata argatte, achittis Macaafa Qulqulluu maatii guddaa sana fudhattee haala namni kamiyyuu harka isaa irratti qabachuu hin dandeenye, kan battalumatti irraa siqu, sanaan ol qabattee turte.

GSAM 238.4"Obboleettiin Harmon mul'ata keessa sa'aatii lamaa ol turte. Kun mul'ata humna Waaqayyoo ani yoomiyyuu argee beeku keessaa isa dinqisiisaa ture, anis ishee mul'ata keessa yeroo kudha lamaa ol argeera. Yeroowwan kun yeroo hunda kanneen ulfina guddaa fi of-qorannoo qaban turan, garuu kun hunduma isaanii ni caala ture. Yaa! ulfina samii meeshaa isaa laafaa kanaan yeroo nu barsiisu akkamitti akka hollanne; yeroo isheen keeyyattoota haala keenya rakkisaa keessatti nu jajjabeessanii fi nuuf ta'an nuuf dubbistu; kanneen akka Ibroota 2:2, 3; Yaaqoob 5:7, 8; Ibroota 10:35, 39; 1 Phexros 1:7; Luqaas 12:32-37, fi kanneen biroo hedduu, kitaaba Qulqulluu maatii guddaa sana ol kaastee dubbisuuf, bakka isheen agarsiisaa jirtu arguuf, ani barcuma irra dhaabbachuun na barbaachise. Obboleettiin Harmon dheerinni ishee inchi lamaa ol caalaa ture natti hin fakkaatu."

GSAM 239.1Mul'anni akkasii namoota qulqulluu amansiiseera, humni namaa ol ta'e meeshaa gad-of-deebistee kana to'achaa akka jiru, akkasumas kutaalee Niwuu Ingilaand adda addaa irraa dhugaa ishee akka dhageessisuuf waamichi dhufe.

GSAM 239Hojii Harkaatiin Jiraachuun Cubbuu

GSAM 239.2Sana booda yeroo gabaabaa keessatti, Misii Haarmiin mul'ata keessatti Paaris, Meeyin akka daawwattu ajajamte; iddoo kanatti namoonni hojii harkaa hordofuun cubbuu akka ta'e amanan turan. Paastar Istiifans, kan magaalaa Wuudstook, Meeyin, dogoggora kana keessatti geggeessaa yoo ta'u, namoota biroo irrattis dhiibbaa guddaa qaba ture. Inni kanaan dura lallabaa Meethodistii ture, akkasumas Kiristaana gad-of-deebisuu fi amanamoo ta'uun isaa ni fudhatama ture. Fedhii inni dhugaadhaaf qabuun fi jireenya qulqulluu fakkaatuun isaa namoota baay'ee amansiisee ture, kunis namoonni tokko tokko Waaqayyo addatti isa qajeelcha jedhanii akka amanan isaan taasise. Gooftaan Mise Harmonif isaaf komii kenne. Isheen akka ibsitetti, inni hojii irraa of qusachuun, dogoggora isaa namoota biroof dhiibuu fi warra isaan hin fudhanne hunda balaaleffachuun, jecha Waaqayyootti faallaa deemaa jira. Ragaalee hundumaa kan Gooftaan dogoggora isaa irratti akka hubatuuf isaaf kenne morme, akkasumas dogoggora isaa amanuu dide. Miira isaa hordofee, imala dadhabsiisaa, fageenya dheeraa deeme; bakka sanaatti arrabsoo qofa kan argatu ture, kana hundumaa keessatti sababa Kiristoosiif akka dhiphachaa jiruutti yaada ture. Sammuunii fi murtiin isaa dhiibamanii turan.

GSAM 239.3Waa'ee ragaa Obboleettii Harmon fi bu'aa dhimma kanaa ilaalchisee, xalayaa Aadde M. C. Truesdail, kan yeroo sana Paaris, Meeyin keessa jiraattu irraa ergame irraa nan waraaba. Erga ibsa muraasa kan armaan olii wajjin walsimu kennitee booda, akkas jetti:—

GSAM 240.1"Warra hunda irraa dogoggora isaanii amanuun argame, geggeessaa isaanii Jesse Stephens irraa kan hafe. Obboleettiin Harmon akka inni dogoggora isaa amanuun of gad hin qabne ta'e, dhiyootti jireenya isaa akka xumuramu isa akeekkachiifte. Kun hundi akka inni karaa tokkoon of ajjeesuuf raaga akka ta'e hubataniiru."

GSAM 240.2Itti aanaan dhimma isaa akkas jedha:—

GSAM 240.3"Erga gareen isaa xiqqaan isa dhiisee booda, gadde, yeroo gabaabaa keessattis sammuun isaa jalaa bahe; waan namoota hamoon bilcheeffame kamiyyuu nyaachuu dide. Yeroon irbaata isaa isaaf fide, waa'ee deebii koo Maasaachuseets irraa dhufuu hin dhageenye ture. Harka isaa lafee fakkaatu foddaa xiqqoo keessaan yeroo baasu, 'Obboleettii Maariyaan, Waaqayyo kanaan si ergee?' jedhee gaafate. Deebii koo kan ani itti shakkutti argee, dhandhamuu illee dide. Haalli isaa nama gaddisiisu, kutaa xinnoo obboleessa isaa (isa hin amanne) keessatti hidhamee jiraachuun, akeekkachiisa gaarummaadhaan samii irraa isaaf ergame, kan inni immoo ciminaan dide sana na yaadachiise. Daawwannaa gaddisiisaa kana booda guyyaa lamaan gara maatii isaatti deebi'e, achittis yeroma gabaabaa keessatti uffata ciisichaa isaa irraa funyoo tolchuun of ajjeesee jireenya isaa xumure."²

GSAM 240Raagni Dhugoome

GSAM 240.4Bona bara 1845 keessa, affeerraa Otiis Nikoolsiin, Dubree Haarmon gara Maasaachuuseetis deemte, obboleettiin ishee Saaraa ishee waliin turte. Isaan maatii Obbo Nikoolsii bira jiraachaa turan. Inniifi haati manaa isaa konkolaataa isaaniitiin isaan fuudhanii iddoowwan adda addaatti walga'iiwwan gaggeessuuf geessu turan, achittis Dubree Haarmon ragaa ishee kenniti turte. Akkasumatti isheen magaalota Boosten, Rooksberii, fi Kaarver daawwachuu dandeesseetti. Yeroo daawwannaa isaanii isa lammaffaa gara Boosten, Maasaachuuseetsitti godhanitti, taateen baay'ee nama hawwatu tokko uumame.

GSAM 240.5Bostan fi naannoo ishee keessatti gareen namoota amantii daangaa darban kanneen hojjechuun cubbuu akka ta'e amanan ture; ergaan isaanii inni guddaan, "Waan qabdan gurguraa, sadakkaas kennaa" kan jedhu ture. Isaan akka isaan waggaa hayyamaa keessa jiran, lafti boqochuu akka qabdu, fi hiyyeessonni osoo hin hojjenne deeggaramuu akka qaban dubbatan. Sargent, Robbins, fi namoonni biroo tokko tokko geggeessitoota turan. Mul'anni sun kan seexanaa akka ta'e balaaleffatan, sababni isaas dogoggorri isaanii ofiif mul'ifamee ture. Warra isaan waliin hin amanne hundarratti cimaa turan.

GSAM 241.1Yeroo Obboleettiin Harmon fi obboleettiin ishee mana Obbo Niikoolis daawwannaa irra turanitti, Saajerentii fi Roobiinsi Boston irraa dhufanii gaarummaa isarraa argachuuf dhufan; akkasumas daawwachuufii fi halkan sana isaanii bira buluuf akka dhufan dubbatan. Obbo Niikoolis deebii isaaniif kennanitti, isaan dhufuu isaaniitti akka gammade ibsuun, Obboleettota Saaraa fi Eelen Harmon mana keessa akka jiran fi isaan waliin akka wal baran barbaadu dubbatan. Isaan battalumatti yaada isaanii jijjiiranii, mana seenuuf amansiifamuu hin dandeenye. Obbo Nikoolsi, Eelen ergaa ishee Boosten keessatti himuu dandeessii fi isaanis dhaggeeffatanii sana booda murteessuu akka danda'an gaafatan. "Eeyyee," jedhan isaan, "Sabaata dhufu Boosten dhufaa [kunis Dilbata jechuu dha, sababni isaas yeroo sana Sabaata hin fudhanne turan]; carraa ishee dhaggeeffachuu ni barbaanna."

GSAM 241.2Kunoo Obbo Nikoolsiin bara 1858tti mana isaanii Doorkiister keessatti kana natti himan. Akka isaan jedhanitti, Obboleettii Haarmon walga'ii karoorfame sanaaf geessuuf, ganama Dilbataa konkolaataa isaaniitiin gara Boosten deemuuf qophii hundumaa godhanii turan. Galgala sana, yeroo kadhannaa maatii, mul'ata keessatti fudhatamte. Erga mul'ata sana keessaa baatee booda, akkas jette, "Obboleessa Nikoolsi, ani boru gara Boosten hin deemu; Gooftaan akka ani gara Raandolf deemuu qabu natti agarsiiseera. Achitti hojii tokko naaf qaba." Obbo Niikoolsiin jecha isaatiif kabaja guddaa qabu turan. Guyyaa itti aanutti ishee gara Boosten geessuuf waadaa galan turan, kanaafuu yaaddoon, "Waadaa ani Saarjantii fi Roobiinsiif gale maal godhu?" jedhanii gaafatan. "Waan sana hin yaadda'in," jette Misii Haarmiin, "Gooftaan karaa biraatiin akkan deemu natti ajajeera." "Tole," jedhe Obbo Nikoolsi, "naaf hin galle." "Gooftaan yeroo achi geenyu akka hubannu na agarsiiseera," jette Dubree Haarmiin. "Tole," jedhe Obbo Nikoolsi, "yoo nuti dhufnee isin fudhannee deemne malee karaa biraa isin ittiin achi geessan hin jiru, garuu obboloota Bostan jiranitti dhimma kana akkamittan ibsa akka ta'u hin beeku."

GSAM 241.2Obbo Nikoolsi itti dabaluun akkas jedhan, "Obboleettiin Harmon mul'ata keessatti munafaqni isaanii ishee mul'ateera, Dilbata Boosten keessatti walga'iin akka hin jirre, akkasumas Sarjaanti, Roobinsi fi warri kaan morman Dilbata sana garee guddaa Raandolfitti (maayilii kudha sadii Boosten irraa fagaatee) akka wal argan; fi akka nuti warra mormitoota sana Raandolfitti, walga'ii isaanii kan Dilbataa irratti qunnamnu, achittis isheef ergaan tokko kan warra sanaaf ta'u kennamuufii, kunis warra qajeelaa fi loogii irraa bilisa ta'an, mul'anni ishee kan Gooftaa irraa moo kan Seexanaa akka ta'e akka amanan kan taasisu ta'a." Bostan deemanii achii Raandolfitti deemuu, kan fageenya maayilii digdamii lama ta'u, dhiisanii, kallattiidhaan gara Raandolfitti deeman, yeroo walga'ii sanaatti achi ga'an. Achitti namoota isaan Boostenitti isaan waliin wal arguuf waliigalanuma argatan. Achiis Obbo Nikoolsiin, "Amma naaf gale," jedhe.

GSAM 242.1Carraaqqiin Saarjentii fi Roobiinsi ragaa Dubree Harmon jalaa miliquuf godhan, akkasumas tooftaan isheen akka isaan qunnamtuuf itti ajajamte, sammuu namoota muraasa achi argamanii irratti dhiibbaa guddaa uume. Waa'ee walgahii sanaa mataa isaa, gabaasa Obbo Nikoolsiin kenname akka armaan gadiitti nan waraaba:—

GSAM 242Mul'atawwan Dinqisiisoo

GSAM 242.2"Obboleettiin Ellen mul'ata keessatti mul'ata addaa wajjin ol kaate, hanga yeroo aduun lixxutti sagalee ifaa ta'een mul'ata keessatti dubbachuu itti fufte, kan namoonni achi turan hundi sirriitti dhaga'uu danda'an. Sargent, Robbins, fi French Obboleettiin Ellen mul'ata keessatti dubbachuu ishee dhaga'uun baay'ee aaraniiru, akkasumas rifataniiru; kunis kan seexanaa akka ta'e dubbatan. Dhiibbaa mul'atichaa balleessuuf dhiibbaa fi humna qaamaa isaanii hunda oolchaniiru. Isaan waliin ta'uun sagalee guddaan faarfachaa turan, achiis yeroo yeroon wal jijjiiranii sagalee guddaan dubbachaa Macaafa Qulqulluu dubbisanii turan, kunis akka sagaleen Ellen hin dhaga'amneef ture. Hanga humnaan guutummaatti dadhabanii fi harki isaanii hollachuu jalqabee Macaafa Qulqulluu dubbisuu dadhabutti kana godhan. Haa ta'u malee, jeequmsaafi waca kana hunda keessatti, sagaleen Ellen qulqulluu fi qallaa ta'e, yeroo isheen mul'ata keessatti dubbattu, warra achi turan hundaan sirriitti dhaga'amaa ture. Mormiin namoota kanaa, hiriyoonni isaanii tokko tokko isaan ceepha'anii akka dhaaban gaafatanis, hanga dubbachuu fi weeduu danda'anitti itti fufe. Garuu Raabinsiin akkana jedhe, 'Isin waan waaqeffatamuuf jilbeenfattanii jirtu: jabbii warqee waaqeffachaa jirtu.'

GSAM 243.1"Obbo Taayer, abbaan manichaa, mul'anni ishee kan seexanaa akka Robiinsi jedhetti waan ta'eef guutummaatti hin amanne. Karaa tokkoon akka qoratamu barbaade. Mul'anni humna seexanaatiin dhufu Kitaaba Qulqulluu bananii nama mul'ata keessa jiru irratti kaa'uudhaan akka dhaabbatu dhaga'ee ture, kanaaf Saarjantiin karaa kanaan akka qoratullee gaafate, innis gochuuf dide. Sana booda Obbo Taayer Macaafa Qulqulluu maatii kan ulfaataa fi guddaa bifa kuwartootiin maxxanfame, kan minjaala irra kaa'amee fi yeroo baay'ee hin fayyadamne tokko fudhatanii, banuun, yeroo isheen mul'ata keessa turte, yeroo sana kofa kutaa sanaatti keenyanitti duubatti hirkattee turte, lafee qoma ishee irra kaa'an. Macaafni Qulqulluun sun erga isheerratti kaa'amee booda, battalumatti dhaabbattee, Macaafa Qulqulluu harka tokkoon banaa qabattee gidduu kutaa sanaatti seente, hanga danda'etti ol kaastee, ija ishees olitti qabattee, sagalee ulfinaa ta'een, 'Ragaa Waaqayyoo Hafuuraan kan guutame,' yookaan jechoota hiika walfakkaataa qaban dubbatte. Sana booda, Macaafni Qulqulluun harka tokkoon diriirfamee osoo jiruu, ijji ishees Macaaficha irratti osoo hin taane gara oliitti ilaalaa, yeroo dheeraadhaaf harka ishee isa kaaniin waraqaalee garagalchaa, quba ishee keeyyata murtaa'oo irratti kaa'uun, jechoota isaanii sagalee ulfinaa qabuun sirriitti dubbatti turte. Namoonni achi turan hedduun, isheen sirriitti dubbattee fi dhiisuu ishee mirkaneeffachuuf, yeroo sanatti ijji ishee gara oliitti waan ilaalaa tureef, keeyyata qubni ishee agarsiifametti ilaalan. Kutaaleen Kitaaba Qulqulluu isheen eeritu keessaa muraasni murtiiwwan warra hamoo fi warra Waaqayyoof arrabsoo ta'aniif kenname yoo ta'an, kaan immoo gorsaafi qajeelfama haala yeroo ammaa keenyaa wajjin walqabatan turan.

GSAM 243Mul'ata ishee kan hunda caalaa yeroo dheeraa, sa'aatii ja'a ol kan ture

GSAM 243.2"Haala kanaan hanga yeroo aduun lixuutti waaree booda guutuu turte, yeroo mul'anni ishee irraa badetti. Yeroo Eelen mul'annaan miila isheetiin dhaabbattee, Kitaaba Qulqulluu ulfaataa banaa harka isheetti qabattee, kutaa keessa deemtee, keeyyattoota Kitaaba Qulqulluu dubbattu, Saarjentii, Roobinsi, fi Firaanch callisanii hafan. Yeroo hafe sana keessatti isaan namoota biroo hedduu wajjin jeeqamanii turan; garuu ija isaanii cufatanii, miira isaanii ilaalchisee waan tokkollee osoo hin mul'isin obsaan dandamatan."³

GSAM 244Gaa'ela Dubree Harmon

GSAM 244.1Hagayya 30, 1846, Dubree E. G. Harmon fi Paastar James White wal fuudhan, waliin ta'uunis ergaa guddisuuf hojjetan. Bara 1847 keessa hojiin isaanii irra caalaan Maine fi Massachusetts keessatti kan daangeffame ture.

GSAM 244.2Sanbata jalqabaa ji'a Ebla keessa, mana Stockbridge Howland kan Topsham, bakka yeroo sana walga'iiwwan itti baramaa turanitti, Aadde White'f mul'anni baay'ee nama hawwatu kennameef. Mul'anni kun isa kitaaba 'Early Writings' keessatti ibsameedha, bakka isheen iddoo qulqullummaa fi mi'a isaa, yeroo rakkinaa, qulqulluwwan magaalota keessaa baqachuu isaanii, hamoonni isaan marsuu isaanii, sagalee Waaqayyootiin isaan oolchamuu isaanii, waggaa hayyamaa, dhufaatii Gooftaa konkolaataa duumessaa keessatti, fi kkf argite. Yeroo mul'ata kana keessa turte sochii ishee keessaa muraasa hubachuun gaariidha.

GSAM 244Macaafa Qulqulluu Hedduu Mul'ata Keessatti Fayyadaman

GSAM 244.3Aadde Firaansis Luunt (intala S. Hawulaand), Amajjii 19, 1890, akkas jetteen:

GSAM 244.3"Gama kutaa walga'iiwwan itti geggeeffamanii, minjaalli tokko ture, kan irraa kitaabonni gosa adda addaa hedduun, kanneen keessaa Macaafa Qulqulluuwwan guddina idilee qaban muraasni turan. Mul'ata keessa osoo jiranii, Aadde Waayitiin ka'anii gara minjaalaatti deeman, kitaaba biraa osoo hin tuqin Macaafa Qulqulluu tokko fuudhan, harka bitaatiin banaa godhanii mataa isaanii gubbaatti qabatanii, quba agarsiistuutiin harka mirgaa isaanii barreeffama Kitaaba Qulqulluu irraa dubbachaa turanitti agarsiisaa, nama isaaf jedhame sana fuulduratti dhaabbatanii, sana booda kitaabicha banaa gara qoma nama fuuldura isaa barreeffamicha irraa dubbatanitti kaa'an. Gara minjaalattii deebitee, Macaafa Qulqulluu biraa fudhattee, akkuma kanaanis keeyyata Kitaaba Qulqulluu biraa irra deebitee dubbattee, Macaafa Qulqulluu banaa sana qoma nama isheen haasofsiisaa turte sanaa irra kaa'an. Gochi kun namoota gara ja'aatti raawwatame; sana booda haala bareedaan teessoo ishee teessoo irra teesse, yeroo sana guutuu iji ishee gara olii fi kitaabicha irraa fagaatee ilaalaa ture."

GSAM 245.1Waa'ee kanaa Aadde Tirusdaayil akkas jetti:

GSAM 245.1"Ani achi nan ture [Ebla, 1847] yeroo Obboleettiin White gara minjaalaatti deemtee kitaabota minjaalicharra turan keessaa Macaafa Qulqulluu tokko tokkoon kaastee, nama isaaf jecha Macaafa Qulqulluu fudhatte sana qoma irra kaa'u. Kun kan raawwatame yeroo iji ishee gara samii ol ka'ee ture. Yeroo kanatti yeroo isheen natti dubbattu Macaafa Qulqulluu mataa ishee irraan ol qabde; sana booda qoma koo irra kaa'an. Keeyyatni naaf kenname 2 Korintos 6:17 ture."⁴

GSAM 245.2Xalayaa Aadde Firaansis Luunt irraa ergame keessatti, isheen maqaa namoota sadii yeroo sana argamanii fi kanneen Aadde Waayitiin barreeffama isaaniif ta'e irratti isaanitti dubbattu yeroo sanatti Macaafa Qulqulluun isaan irra kaa'ame kenniti, maqaawwan keessaa tokko kan Aadde Tirusdeeyil ture.

GSAM 245Hojiin ishee kan jalqabaa Warra Dhufaatii Amanan gidduutti ture

GSAM 245.3Hojiin Dubree Harmon, kennaa raagaatiin gaggeeffamee, Amajjii 1845 irraa kaasee hanga birraa 1846tti, ji'oota kudha saddeetitti dhihaatan, "warra amanani" dhufaatii Kiristoos dhiyootti dhufa jedhaniif ture, warra isaan dura waliin walitti dhufeenya qabdu. Guyyoonni kuma lamaa dhibba sadiitu (Onk. 22, 1844) erga xumuraman booda, hanga sababni abdii kutannaa isaanii fi amalli taatee yeroo sana uumame hubatamutti, amantoonni gara ilaalcha dogoggoraatti akka maqan yookaan muuxannoo isaanii isa darbe guutummaatti akka dhiisan balaan ture. Ergaan ishee warra akkanaatiif: "Sochiin darbe kan Waaqayyooti. Amantii keessan jabeessaa qabadhaa. Gooftaan ammas ummata isaatiif hojii qaba. Kitaaba Qulqulluu qo'adhaa. Jecha isaatiif barbaadaa, ifa ni argattu."

GSAM 245.4Qajeelfamni kun karoora Gooftaa wajjin kan walsimuudha. Kaayyoon isaa yeroo hundumaa ergaawwan isaa addaa ummata isaatiif ta'an, yeroo isaaniitti jecha isaa keessaa akka bahan, sana booda kennaan raagaa "lameffaa" ta'ee, amantoota mirkaneessuufii ijaaruuf dhufa.

GSAM 246.1Fakkeenyi dinqisiisaan dhugaa kanaa seenaa Korneliyos kitaaba Gocha Ergamootaa keessatti galmaa'e keessatti argama. Ergamni Waaqayyoo tokko isaaf mul'atee mana isaa keessatti mul'ata isaaf kenne. Ergamni sun dhugaa wangeelaa sirriitti beeka ture, akkasumas Korneliyosiif barsiisuu ni danda'a ture, garuu Korneliyosiif mul'ata kennuudhaan warra dhaala fayyinaa ta'aniif tajaajila akka kennuuf ergame. Sagadaafi of kennuun isaa Gooftaan fudhatama akka argate isaaf mirkaneesse. Wangeela isaaf hin lallabe, garuu salphaatti Phexrosi kan Jooppaa keessatti Siimoon gogaa qopheessituu bira bulu akka waamu itti hime. Phexros dhufe, barreeffamoota qulqulluu irraa wangeela Kiristoos Korneeliosof lallabe.

GSAM 246Iddoo Kennaa Raagaan

GSAM 246.2Yeroo kanatti, tartiiba guddina kennaawwan kanaa, akkuma Gooftaan jecha isaatti ibsetti hubachuun gaariidha. Phaawulos xalayaa isaa Koorintosaaf barreesse keessatti kana kaasee akkas jedha, "Waaqayyo waldaa keessatti warra tokko kaa'e, jalqaba ergamoota, itti aansuun raajota."⁵

GSAM 246.3Yeroo jecha ergamichaa kan kennaawwan kun hojii wangeelaa keessatti qabdan walitti dhufeenya isaanii ilaalchisee dubbatu ilaallu, battalumatti maaliif tartiibni kun eegamuu isaa ni hubanna. Yeroo kennaawwan kana walbira qabu, Phaawulos akkas jedha: "Kanaaf, afaanonni mallattoo dha, warra amananuuf osoo hin taane, warra hin amanneef; profeetummaan garuu warra hin amanneef osoo hin taane, warra amananuuf faayidaa qaba."⁶ Tartiibni Gooftaa ergaawwan isaa addaa addunyaaf akka jecha isaa irraa dhufanidha; kanaafuu, namoonni Kitaaba Qulqulluu akka qoratan, akkasumas ergamoota ta'anii, ergaawwan Gooftaa baachuun, Macaafa Qulqulluu kan qormaata baraa hedduu danda'ee jiru irraa isaan labsaniif ni kakaasa. Amantoonni yeroo ka'an, kennaan raagaa "sadarkaa lammaffaatti" dhufa, gahee isaas "qulqulluuwwan guutuu gochuuf, hojii tajaajilaatiif, qaama Kiristoos ijaaruuf" raawwata.⁷