Boqonnaa 17 — Dhugaan Rakkoo Keessatti Tarkaanfate
GSAM 265.1"Akkuma kiyyeessi guyyaa inni hoolota isaa kanneen bittinnaa'an gidduu jiruutti hoolota isaa barbaadu, akkasumayyuu ani hoolota koo nan barbaada, guyyaa dukkanaa'aa fi duumessaa sana keessatti iddoo isaan bittinnaa'an hundarraa isaan nan baasa."1
GSAM 265.2Warri hanga yeroo sanaatti (1847) ergaa ergamaa sadaffaa fudhatan, qabeenya addunyaa kanaa keessatti hiyyeessa turan, kanaafuu babal'ina ergaa kanaatiif maallaqaan waan baay'ee gochuu hin dandeenye. Paastar Waayitii fi haati manaa isaa akkasumas Paastar Beets, obboloota bittinnaa'an gidduutti hojii dhuunfaa hojjechuu barbaachisummaa isaa, akkasumas namoota gara beekumsa dhugaatti geggeessuuf gargaarsa ta'uuf barreeffamoota dubbifaman qopheessanii harka isaaniitti kennuu barbaachisummaa isaa hubataniiru. Paastar Beets gaaffii Sanbataa dhiyeessuuf, yeroo iddoowwan adda addaatti deemu, barruu mata duree kanarratti xiyyeeffate maxxansiisuun, akkasumas poostaadhaan raabsuun baay'ee gargaarame. Inni kutannoo guddaadhaan hojjete.
GSAM 265Aarsaa Obboleettii Dargaggeettii Tokkoo Dhugaaf Goote
GSAM 265.3Yeroo tokko, kaffaltii geejjibaa kaffaluuf maallaqa dhabee, Maasaachuuseetsii irraa gara Niiw Haampishaayer miilaan deemuuf jedhee ture. Yeroo sanatti obboleettii dargaggeettii hojii manaa torbanitti doolaara tokkoon hojjechuuf waliigaltee hojjechaa turte irraa xalayaa argate; isheenis dhimma kana gargaaruuf waan qabdu qabaachuuf ture. Erga torban tokko hojjettee booda, Paastar Baates maallaqa akka isa barbaachisu yaadni sun baay'ee ishee booji'ee, gara nama ishee qacaree deemtee kaffaltii dursaa argattee, dafanii doolaara 5 ($5) isaaf erguuf dandeessite. Maallaqa kanaan, geejjiba uummataatiin kaffaltii imala isaa gara Niiw Haampishaayeritti kaffale. Iddoo hundatti walga'iiwwan gaggaarii qaba ture, lubbuuwwan hedduunis dhugaa fudhataniiru.
GSAM 266Man-qabeessummaa Meeshaalee Liqeeffataniin
GSAM 266.1Hafuura of-kennuu kan qajeelchitoota jalqabaa ergaa kana keessatti kakaase agarsiisuuf, ibsa Aadde Waayit haala isaanii kan yeroo gannaa 1847-48, yeroo isaan mana bal'aa S. Howland, Toopshaam, Meeyin keessatti kutaa qabatanii, meeshaa mana keessaa liqeeffataniin mana isaanii dhaaban irraa fudhatame kan armaan gadii hubanna:—
GSAM 266.2"Nuti hiyyeenyummaadhaan jiraanna turre, yeroo rakkisaas dabarsine. Abbaan manaa koo daandii baaburaa irratti dhagaa fe'uun hojjeta ture, kunis gogaa quba isaa keessa baasee, iddoo baay'eetti dhiigni itti ka'e. Nuti ofuma keenyaan of jiraachisuuf, akkasumas warra kaan gargaaruuf waan nuuf ta'u qabaachuuf murteessinee turre. Garuu milkaa'ina hin arganne. Abbaan manaa koo baay'ee jabaatee hojjete, garuu kaffaltii hojii isaaf malu argachuu hin dandeenye.
GSAM 266Paastar Waayit Qoraan Kutaa
GSAM 266.3"Abbaan manaa koo hojii daandii baaburaa gadhiisee, qottoo isaatiin bosona keessa qoraan ciruuf seene. Dhukkubbii cinaacha isaa irraa itti fufiinsa qabuun, guyyaatti saantima shantama argachuuf ganama barii irraa hanga dukkanaatti hojjete. Dhukkubbii cimaadhaan halkan hirribaa irraa dhorkama ture. Yeroo gabaabaa keessatti obboloota keenya kanneen naannolee adda addaa keessa jiran irraa xalayaa nu afeeru arganne; garuu naannoo sana keessaa nu baasuuf maallaqa waan hin qabneef, deebiin keenya karaan fuuldura keenya banamuu dhabuu isaa ture.
GSAM 266.4"Obboleessa Cheemberleeyin isa Konektikat irraa ta'e irraa xalayaa, konfiransii naannoo sanaatti akka hirmaannu nu jajjabeessu arganne. Yoo maallaqa argachuu dandeenye deemuu murteessine. Abbaan manaa koo nama isa qaxare wajjin herrega isaa xumuree, doolaara kudhan kan isaaf kaffalamuu qaban akka jiran hubate. Maallaqa kana keessaa walakkaan uffata baay'ee nu barbaachisu bitadhe, sana boodas koottii abbaa manaa koo kan moofaa ta'e fo'adhe, hanga uffata jalqabaa kan irree keessa jiru adda baasuu ulfaatuutti fo'aa irratti fo'aa itti dabalaa. Doolaarri shan gara Dorchester, Mass. nu geessuuf nuuf hafe. Saanduqni keenya wantoota lafarra qaban hunda jechuun ni danda'ama of keessaa qaba ture. Garuu, nagaa sammuu fi yaada qulqulluu qabna turre, kana immoo tasgabbii lafa irraa ol ta'ee nuuf gatii qaba ture.
GSAM 267.1"Mana Obboleessa Niikoolis deemnee, osoo hin ka'in dura, Obboleettiin Niikoolis abbaa manaa kootiif doolaara shan kennite, kunis kaffaltii geejjibaa keenya kan gara Middletown, Conn. nu geessu ture. Nuti magaalaa sana keessatti alagaa turre, akkasumas naannoo sana keessatti obboloota keessaa tokko illee gonkumaa argannee hin beeknu turre. Saantima shantama qofatu nuuf hafe. Abbaan manaa koo maallaqa sana fayyadamee geejjiba kireeffachuuf ija hin qabne, kanaafuu saanduqicha tuullaa mukaa irra darbate, nutis nama amantii walfakkaataa qabu barbaacha miilaan deemne. Dafee Obboleessa Cheemberleeyin arganne, innis gara mana isaa nu geesse."
GSAM 267Konfiraansii Rocky Hill, Konneektikatitti.
GSAM 267.2Konfiraansiin kun Rocky Hill keessatti kan gaggeeffame yoo ta'u, kutaan walgahii mana Obboleessa Belden keessatti argamu kutaa guddaa hin xumuramne ture. Cuunfaan xalayaa Paastar Waayitiin S. Howlandiif barreeffame irraa fudhatame kan armaan gadii, waa'ee walgahichaa ibsa addaa nama hawwatu muraasa kenna:—
GSAM 267.3"Ebla 20, Obboleessi Belden waagonii isaa nuufi obboloota magaalattii sana keessatti bittinnaa'anii jiran fudhachuuf gara Middletown erge. Waaree booda naannoo sa'aatii afuriitti iddoo isaa [Rocky Hill] geenye, daqiiqaa muraasa keessattis Obboloonni Bates fi Gurney dhufan. Galgala sana namoota kudha shan ta'an waliin walga'ii qabne. Ganama Jimaataa obboloonni itti dhufaa deeman, hanga lakkoofsi keenya namoota shantama ta'utti. Isaan kun hundi isaanii guutummaatti dhugaatti hin turre. Walga'iin keenya guyyaa sanaa baay'ee nama hawwata ture. Obboleessi Beets ajajoota ifatti ibse, barbaachisummaan isaaniis ragaa humna qabuun cimse. Dubbiin sun warra duraanuu dhugaa keessa turan cimsuuf, akkasumas warra guutummaatti hin murteessine dammaqsuuf bu'aa qaba ture."2
GSAM 267Gara Kaawuntii Oswego, N.Y.tti affeeramee
GSAM 267.4Barruu Eeldaar Beetsiin Awantiistiistoota gidduutti raabsamuun, namoonni naannolee biroo keessa jiran Sabata kabajuu eegalan. Hiraam Edsan, kan Poort Giibsan, N.Y. irraa ta'e, Eeldaar fi Aadde Waayitii fi warra kaan walga'ii warra Sabata kabajan kan Hagayya, 1848 Volnii, Kaawuntii Oswego keessatti geggeeffamu irratti akka argaman affeeree barreesse. Inni akka jedhetti obboloonni waliigalaan hiyyeessa turan, akkasumas baasiiwwan gargaaruuf gumaacha guddaa akka hin taasifne waadaa galuu hin dandeenye. Jaarsi Waayitiin hojii dirree margaatti hojjete irraa Doolara 40 argatee ture. Kutaa kanaa uffata baay'ee barbaachisu bituuf oole, kan hafe immoo imala isaanii gara Voolnii fi deebii kaffaluuf isaan gargaare.
GSAM 268.1Konfiraansiin kun dhiha Niiw Yoorkitti mana geejjibaa Obbo Arnoold keessatti geggeeffame. Namoonni naannoo soddomii shan ta'an, isaanis kutaa naannichaa sana keessatti walitti qabamuu kan danda'an hundi, walga'ii kanarratti argamaniiru; garuu isaan keessaa lama illee waliigaluu hin dandeenye. Tokkoon tokkoon isaanii ilaalcha mataa isaanii kan akka Kitaaba Qulqulluu wajjin walsimu dubbachuun cimsanii falmaa turan. Hundumtuu yaada isaanii babal'isuufi lallabuuf hawwiidhaan guutamanii turan. Paastar Waayitii fi haati manaa isaa fageenya guddaa akkanaa isaan dhaggeeffachuuf osoo hin taane, dhugaa barsiisuuf akka dhufan itti himame. Obbo Arnoold waggoonni kumaa kan Mul'ata 20 keessatti ibsaman kan darban ta'uu isaanii, akkasumas warri kuma dhibba tokkoo fi afurtamii afur (144,000) kan Mul'ata keessatti eeraman warra yeroo Kiristoos du'aa ka'etti ka'an ta'uu isaanii amana ture.
GSAM 268Obbo Arnool Siirawwan Mormu
GSAM 268.2Akka mallattooleen Gooftaa keenya du'aa fuuldura walga'ii kanaatti argamanii fi isaanis dhiphina isaa yaadachuuf qophaa'anii, Obbo Arnoolduu ka'anii, waan isaan gochuuf jiranitti amantii akka hin qabne dubbatan; irbaanni Gooftaa itti fufiinsa ayyaana Paasixaa yoo ta'u, waggaatti al tokko qofa kabajamuu akka qabu himan.
GSAM 268.3Garaagarummaan ilaalchaa ajaa'ibaa kunniin Aadde Waayit irratti ba'aa ulfaataa ta'e. Obbo Arnool dogoggora keessa akka jiran sirriitti beektus, Waaqayyo salphifame fakkaachuu isaatiin gaddiin guddaan lubbuu ishee dhiphise. Gariin isheen du'aa jirti jedhanii sodaatan; garuu Paastaroonni Beetis, Waayit, Chaamberleen, Gernii fi Edsan isheedhaaf kadhatanii, Gooftaanis kadhannaa tajaajiltoota isaa gara laafinaatiin dhaga'ee, isheenis deebitee jiraatte. Ifni samii isheerratti mul'ate, isheenis dafee wantoota lafarraa irraan of wallaalte. Haala kanaan jirtu keessatti, dogoggora namoota achi turanii muraasa, akkasumas dhugaa dogoggora kanneenii faallaa ta'e agarsiifameef. Kunis ilaalchonni wal faallessan, kan isaan akka Kitaaba Qulqulluutti fudhatanii turan, yaada dhuunfaa isaan Kitaaba Qulqulluutti qaban qofa irratti kan hundaa'e ta'uu isaa, akkasumas dogoggora isaanii dhiisanii, ergaa ergama sadaffaa irratti tokko ta'uu akka qaban agarsiisa. Walga'iin sun ulfinaan xumurame; dhugaan injifate. Warri yaada adda addaa kanneen qaban dogoggora isaanii amanan, dhugaa yeroo sanaa kan ergaa malaa'ikaa sadaffaa irratti tokkoman, Waaqayyo immoo baay'ee isaan eebbise.
GSAM 269Mul'ata Fayyadama Kitaaba Qulqulluu Dinqisiisaa
GSAM 269.1Gabaasni walga'ii kanaa kan itti aanu kan kenname Obbo Aleeksaandar Roos, Amajjii 4, 1884, kan walga'ii xiqqoo namoota soddomii shanii sana keessaa nama tokko turaniinidha. Akkas jedhan:—
GSAM 269.2"Obboleettiin Waayit, mul'ata keessa osoo jiranii, ka'anii dhaabbatanii Macaafa Qulqulluu maatii harka isaanii bitaadhaan qabataniiru; kitaabichi guddina idilee qaba ture. Osoo isa banaa ol kaastee, gara isaatti osoo hin ilaaliin, harka isaanii mirgaatiin keeyyata irraa gara keeyyataatti naannessu, quba isaaniis barreeffama irratti kaa'anii, isauma sana irra deebi'u turan. Ani keeyyata baay'ee ilaaleera, isa isheen itti quba qabde sana irra deebisaa jirtu mirkaneeffachuuf. Ani yookaan namoonni garee sana keessaa tokko tokko hunduma isaanii ilaalleerra. Yeroo hundumaa, isheen keeyyata qubaan agarsiifte sana irra deebitee dubbachuu qofa osoo hin taane, yeroo sanatti iji ishee gara oliitti fi kallattii Kitaaba Qulqulluu irraa faallaa ta'etti ilaalaa ture. Keeyyattoonni isheen irra deebitee dubbatte kun, yaadrimeewwan sobaa garee warra Sabata eeganii kanneen Hagayya, 1848 Volney keessatti walitti qabaman diiganii, akkasumas dhugaa irratti akka waliigalu nu taasise."
GSAM 269.3Dhugumatti, nama dogoggora barumsaa haala akkanaatiin, keeyyattoota ifaa Macaafa Qulqulluu irraa waraabamanin, fi karaa dinqisiisaa kanaan sirreeffame hin dhiifne amansiisuun ulfaataa ture. Waldaan warra Sabata eeganii kan Kaawuntii Oswegoo, erga dogoggorri isaanii akka kanaan sirreeffamee, fi dhugaa irratti tokkomee booda, ifa kana warra kaaniif babal'isuuf walga'ii sana irraa bahan. Bu'aan isaa dhugumatti hojii Waaqayyoo ta'uu isaa ni agarsiisa. Seexan yeroo hundumaa mala danda'u kamittiyyuu fayyadamuun addaan baasuuf, xiyyeeffannoo hiruuf, fi facaasuuf qophaa'aadha. "Waaqayyo abbaa jeequmsaa osoo hin taane, akkuma waldaalee qulqulluu hundumaa keessatti, abbaa nagaati."3
GSAM 270Dhimmota Fayyinaa Dinqisiisoo
GSAM 270.1Konfiraansii duraan eerame sana booda, walga'iiwwan Kaawuntii Maadisan, Poort Giibsan, Poort Baayiran, fi Magaalaa Niiwu Yoork keessatti gaggeeffamaniiru. Kanneen hordofee walga'iin waliigalaa Konnektikat keessatti taasifame. Iddoowwan kanneen keessaa tokko tokko keessatti Gooftaan gara tajaajiltoota isaatti baay'ee dhiyaate, akkasumas humna fayyisuu Ogeessa Guddichaa, akkuma ummanni isaa akkaataa seera Xalayaa Yaaqoob keessatti kaa'ame hordofaniif, kadhannaa isaanii cimaadhaaf deebii ta'uun warra dhukkubsataniirratti mul'ate.4 Namoonni ogeeyyii fayyaatiin abdii dhabaniiru jedhaman illee dhukkuboota isaanii irraa fayyaniiru. Taateewwan amala akkanaa qaban bara 1845 irraa eegalee yeroo adda addaatti irra deddeebiin mudataniiru.
GSAM 270Qajeelchitoonni Rakkoo Ni Danda'u
GSAM 270.2Paastar Waayit, gaazexaa 'Review and Herald' jedhamu irratti, Guraandhala 5, 1880, yeroo waa'ee guyyoota jalqabaa sanaa dubbatan akkas jedhan:—
GSAM 270.3"Hojii keenya isa jalqabaa keessatti, nyaata gahaa dhabuun beela, uffata sirrii dhabuun immoo qorraan rakkanneerra. Kaayyoo Waaqayyootiif maallaqa qusachuuf jecha, wantoota jireenyaaf barbaachisoo ta'an illee ofirraa dhooneerra. Yeroo sanatti, hojii guddaa barreeffama, gulaala, imala, fi lallabni Naannoo irraa gara Naannootti raawwatamuu qabu fakkaatu xumuruuf baay'ee of dadhabsiisaa turre."
GSAM 270.4Bara 1848 seenaa dhufaatii keessatti qofa osoo hin taane, gama siyaasaatiinis yaadatamaadha. Dhugaan ergaa ergamaa sadaffaa sirriitti ibsamee, hojiin sun akka tarkaanfachuufis karaaleen garaagaraa banamaa turan. Yeroo kanatti, taateewwan addunyaa naamusaa fi siyaasaa keessatti uumaman xiyyeeffannaa barattoota raagaa irra deebi'anii kakaasuuf kan yaadamee ture fakkaatu fudhachaa turan. Saba Addunyaa Moofaa gidduutti burjaajni guddaan jiraachuu qofa osoo hin taane, Haayidsviil, Kaawuntii Weeyin, Niiwu Yoork keessatti mul'anni Ispiiritiuwaalizimii ammayyaa jalqabe; kunis barattoota Kitaaba Qulqulluu biratti "hafuuraawwan seexanaa, kanneen saba lafaa waraana guyyaa Gooftaa irratti walitti qaban" ta'uu qaba jedhame.
GSAM 271Jeeqama Sabootaa Bara 1848
GSAM 271.1Guraandhala 21, 1848, yeroo warri mootummaa Louis Phillippe kan Firaansi isaan marsanii turanitti, akkas jedhe: "Halkan kana caalaa teessoo mootummaa irratti cimsamee taa'ee hin beeku." Galgala itti aanuu, jaakkeettii gabaabaa uffatee, akka konkolaachisaa kireeffamaatti of fakkeessuun, nageenya dhuunfaa isaatiif bakka eegumsa barbaacha dallaa magaalaa Paaris ala baqate. Sababni jijjiirama guddaa fi tasaa kanaa sochii inni aangoo Phaaphaasiin seeraan alaa fudhatame deeggaruuf taasise kan ummata isaa fi loltoota isaa aarse jedhamee himama. Guyyaa sana magaalaa Paaris keessatti, agarsiisa waraanaa guddaa waraana Firaansi gaggeessee xumuree ture; meeshaan waraanaa isaanii yeroo kuufamu gara masaraatti deebi'ee, tasa mucaan xiqqaan tokko madfii irra utaalee alaabaa halluu sadii qabu raasaa, "Phaaphaasiin haa kufu! PHAAPHAASIIN HAA KUFU!!" jedhee iyyee. Loltoonni iyyicha fudhatanii, yeroo deeman humna dabalaa, saffisaan hiriira waraanaa keessa ol fi gadi babal'ate; hanga iyyi "MOOTIIS KUFUU QABA!" jedhus itti dabalamee. Sa'aatii muraasa keessatti magaalaan Paaris guutummaan ishee walxaxaa cimaa taate. Loltoonni, qawwee harka isaanii keessa qabatanii, tuuta namootaatiin deeggaramanii, gara masaraa mootichaatti fiiguu eegalan. Innis, jeequmsa kana yeroo dhaga'u, uffata jijjiiratee baqachuuf ariifate.
GSAM 271Biyyoota Qabsoo Kana Keessatti Hirmaatan
GSAM 271.2Jeequmsiifi jeequmsi Firaansi saffisaan biyyoota birootti babal'ate. Pirusiyaa, Haanover, Sardiniyaa, Siisilii, Naapolii, Veenis, Loombardii, Tuskaanii, fi Roomis hafuura jeequmsa ummataa walfakkaataa sana qaban. Ji'a sadii keessatti Awurooppaan guutuun jeequmsaan guutamte, mootummoonniifi impaayeroonni soddomaa ol ta'anis jeequmsa guddaa keessa turan. Teessoonni mootummaa daandiwwan irratti gubaman, moototaafi impaayeronnis lubbuu isaanii dhabuuf sodaatanii baqachaa dhokachaa turan. Namoonni siyaasaa warraaqsi waliigalaa mootummoota addunyaa irratti akka dhufu tilmaamanii turan.
GSAM 272.1Tajaajiltoonni Adveentistootaa hedduun kanneen hanga yeroo sanaatti ergaa ergama sadaffaa hin dhageenye, jeequmsa kana arganii, kun walitti qabamuu sabootaa "lola guyyaa guddaa Waaqayyoo Qaama Qabeessa" tiif ta'uu isaa tilmaaman.5
GSAM 272Ergaan Mallatteessuu Argame
GSAM 272.2Yeroo kanatti, Amantaawwan Adveentiistii Guyyaa Torbaffaa, Sabatni seera ajajaa afraffaa mallattoo, yookaan siila, Waaqayyoo jiraataa ta'uu isaa, akkasumas yeroon labsii ergaa siilaa kan Mul'ata 7:1-4 labsamu ga'uu isaa Kitaaba Qulqulluu irraa barachaa turan; isaanis ergaa kana ummata biraan ga'uuf karaalee fi tooftaalee yaadaa turan. Yeroo ummanni guyyaa torbaffaa hojii kanaaf qophaa'aa turetti, amantiiwwan guyyaa jalqabaa, "Ergaa keessan kan mallatteessuu turee dhiistaniittu, sababni isaas lola guyyaa guddaa fi dhufaatiin Gooftaa dhugaan dhiyootti nutti dhufaa jira," jedhaa turan.
GSAM 272Jeequmsi Tasa Tasgabbaa'e
GSAM 272.3Ji'oota sadii booda, jeequmsi saba gidduutti ka'e tasgabbaa'e; garuu, komii isaanii furuudhaan osoo hin taane, karaa gaazexeessitoonni ofii isaaniitiin ibsuu hin dandeenyeen ture. Waa'ee rakkoo kanaa, Hoorees Giriiliin, gaazexaa Niiwu Yoork Tiriibyuun irratti akkas jedhe: "Wanti tasa saba gidduutti burjaajii kana jalqabe hunduma keenyaaf dinqisiisa guddaa ture; garuu kan isa dhaabe immoo dinqisiisa kana caaluudha."
GSAM 272Seenaatar Choate Waa'ee Haala Addunyaa Moofaa
GSAM 272.4Gara bara 1851 yoo dhufnu, Seenaatar Choate haasaa Kongireesii Yunaayitid Isteetis duratti taasiseen, haala addunyaa durii ilaalchisee akkas jechuun ibsa:
GSAM 272.4"Haalliifi boca sirriin isa haalli sun irratti akka gaaddidduun, duumessiifi dukkana itti bu'an fakkaatu, guutummaatti isin hubattu; hammam akka guutummaatti jeequmsa keessa jiru. Akka natti fakkaatutti, mirgoonni addaa mootummaa, mirgoonni namootaa, fi aariin kuufame kan waggoota kuma tokkoo waraana dhiigaan akka mul'ata kitaaba Mul'ataa keessatti ibsametti 'fannifama fardaatti' yaa'uuf, fi sanyiin namootaa guutuun keessatti baduuf, seef isaanii luqqisuuf jedhu; kan keessatti gongoon guddaan yeroo sa'aatii biraa itti afuufu; kan keessatti hawaasni mataan isaa, uumamaa fi Waaqayyoo uumamaa irraa kan ta'e moo miti kan jedhu, ibiddaafi sibiilaan itti murteeffamu."
GSAM 273"Ragaa" kan Sadaasa 18, 1848
GSAM 273.1Warri jeequmsi saba gidduutti bara 1848 uumame kun dhufaatii Gooftaa beeksisuuf akka ture himatan abdii kutannaa guddaan yeroo isaan mudatu, warra Adveentistoota Guyyaa Torbaffaa kanneen yeroon amma "maalummaa Waaqayyoo jiraataa" ummataaf dhiyaachuuf ga'uu isaa himatan hoo maal fakkaata ture? Deebii kennuuf, barruu gabaabaa Paastar Yoosef Beets ji'a Amajjii, 1849 keessa maxxansiise irraa waraabna. Haala Sadaasa 18, 1848 ta'e ilaalchisee yeroo dubbatu, akkas jedha:—
GSAM 273.2"Gareen obboloota xiqqoon Dorchester, naannoo Boston, Mass. keessatti walga'ii tokko irratti walitti qabamanii turan. Walga'iin osoo hin jalqabin dura, nu keessaa muraasni qabxiilee ergaa mallatteessuu keessaa tokko tokko qorachaa turre; hiika jecha 'ol ba'uu,' fi kkf ilaalchisee garaagarummaan yaadaa tokko tokko ture, akkasumas yeroo gabaabaa dura konfiransii Toopshaam [Meen] irratti ergaa kana maxxansuu kadhannaa keenya godhannee turre, garuu karaan ittiin maxxansinu gahaa ifa hin turre, kanaafuu hunduma isaa Waaqayyoof dhiheessuuf waliin murteessine. Yeroo muraasa kadhannaa cimaa ifaafi barsiisaaf taasifame booda, Waaqayyo Obboleettii Waayitiif mul'ata keessatti kan armaan gadii kenne."
GSAM 273.2Jechoonni akkuma isheen mul'ata keessatti dubbatteetti isaan waraabna:—
GSAM 274Jechoonni Mul'ata Keessatti Dubbataman
GSAM 274.1"Ifni eessaa ba'e? Ergamni kee ifni eessaa akka ba'e haa nu barsiisu. Ifni sun xiqqoo irraa jalqabe, yeroo ati ifa tokko tokkoon duubaan kennite. Ragaaleen fi ajajni walitti hidhamaniiru, addaan ba'uu hin danda'an; kan dura dhufu ajajni kudhan kan Waaqayyooti. Yeroo seerni isaa humnaan ol ba'uu jalqabetti, fi iddoowwan duwwaan ijaaramuu jalqabanitti baay'ee gammade. Laafina keessaa jecha isaa sakatta'uun jabaateera. Qormaanni isarra ture yeroo gabaabaa qofa ture. Inni mallattoo dha! Ol ka'aa jira! Inni ni ka'a, biiftuun aduu ka'uu irraa jalqabee. Akkuma aduu, jalqaba qorra, sana booda hoo'ee carallaa isaa ni erga. Yeroo dhugni sun ka'etti, ifni isaa xiqqoo ture, garuu dabalaa dhufeera. Wayyoo, humna carallaawwan kanaa! Inni jabaachaa deema. Ulfinniifi ifti guddaan dhugaa sana irratti, yeroo Macaafni Qulqulluun hin barbaachisne illee bara baraan kan turudha. Inni achitti bahaatti ka'e; ifa xiqqoon jalqabe, garuu carallaan isaa ni fayyisa. Aayyoo, dhugaan sun hammam jabaadha; isaan biyya gaarii erga seenanii booda isa ol'aanaadha, garuu hanga isaan jiraattota bara baraa ta'anitti ni dabala. Inni ka'umsa aduu irraa jalqabe, akkuma aduu daandii isaa itti fufa, garuu gonkumaa hin lixu.
GSAM 274.2"Ergamoonni qilleensa afran qabaniiru. Waaqayyo humnoota to'ata. Ergamoonni hin gadhiifne, qulqulluwwan hundi waan hin mallatteeffamneef. Mikaa'el yeroo dhaabbatu, rakkinni kun lafa guutuu ni ta'a. Maaliif, isaan afuufuuf qophaa'aniiru. Sababni to'annaan jiruuf qulqulluwwan hin mallatteeffamne. Eeyyee, wantoota argiteefi dhageessee beeksisi, eebbi Waaqayyoos si wajjin ta'a. Ilaalaa! Ka'uun sun jabaachaa deema, ifa isaas dabalaa deema."6
GSAM 274.3Mul'ata kana keessaa erga baatee booda Aadde Waayit abbaa manaa isheetti akkas jette,
GSAM 274.3"Ergaa siif qaba. Waraqaa xiqqoo maxxansuu jalqabdee namootaaf erguu qabda. Jalqaba irratti xiqqoo haa ta'u; garuu akkuma namoonni dubbisan, maallaqa maxxansituuf siif ergu, akkasumas jalqabumarraa milkaa'ina ta'a. Jalqaba xiqqoo kanarraa, akka lolaa ifaa addunyaa naannoo guutuu ifa ta'anii deemanitti natti mul'ate."
GSAM 275Ilaalcha Namaatiin Yoo Ilaalamu Shakkisiisaa
GSAM 275.1Raagawwan kun bara 1848tti dhugaa Sanbataa ol ka'uu fi babal'achuu isaa ilaalchisee kan kennaman turan. Yeroo sanatti ilaalcha namaatiin haala jiru yoo ilaallu, sammuun, "Raagni sun gonkumaa dhugoomuu hin danda'u," jedha ture. Raagichi erga kennamee yeroo gabaabaa booda, namni tokko hojjetaa keenya keessaa tokkoof, "Waan karoorfattan hojjechuuf waggoota 144,000 isin fudhata," jedhee dubbate. "Maal!" jedhu turan, "lallabdoota sadii—Paastar Waayitii fi haadha manaa isaa, akkasumas Paastar Beets—hundi isaanii maallaqa hin qaban, hordoftoota dhibbaa gadi qaban, isaan keessaa hundi isaanii maallaqa hin qaban, waraqa barruu fuula saddeettam qabu kan gaaffii Sanbataa irratti xiyyeeffatu koppii dhibbootaan lakkaa'amu qofaan addunyaa guutuuf ergaa akeekkachiisaa kennuuf deeman! Tilmaama gowwummaati!" Warri akkas yaadan, "Hin danda'amu!" jedhan, amantaan ergaa sanaafi ragaa milkaa'ina mirkanaa'e garuu, "Maqaa Waaqayyoo Israa'elitti ni raawwatama! humna isaatti amanuudhaanis raawwatamuu qaba!" jedhe.
GSAM 275Gaazexaan Adveentistootaa Guyyaa Torbaffaa kan Jalqabaa Akkamitti Maxxanfame
GSAM 275.2Yeroo kaayyoo maxxansaa ilaalchisee ragaa ba'ame irraa eegalee, warra guyyaa torbaffaa eeganiin, Gooftaan maxxansa "waraqaa xiqqoo" tokkoof karaa akka banu kadhannaan hedduun dhiyaachaa ture. Hanqinni guddaan maallaqa lakkoofsa jalqabaa maxxansiisuuf barbaachisuu ture. Ji'a Waxabajjii, 1849 keessa, Paastar Waayit carraa marga tiimotii eekirii afurtama haaduu harkaan, eekirii tokkoof saantima torbaatama shaniin kutuu argate; haala kanaan lakkoofsa jalqabaa barruu xixiqqoo sana maxxansiisuu danda'e. Iddoo kanatti fakkii fuula jalqabaa waraqaa xixiqqoo sanaa galchuun bakka dogoggoraa ta'uu hin danda'u. Dubbisaan utubaa jalqabaa keessatti jechoota Paastar Waayit kan inni, "Hanga ammaatti hojii kana jalqabuuf karaa hin banamne ture," jedhu ni hubata. Akkasumas, kan "karaa bane" of-guumuu isaa ta'uu isaa arguu dandeessu.
GSAM 276Seenaa Aadde Waayitiin Waa'ee Waraqaalee Jalqabaa
GSAM 276.1Aadde Waayitiin waa'ee jalqabbii hojii maxxansaa akkas jetti:—
GSAM 276.2"Abbaan manaa koo Magaalaa Middletown, kan Rocky Hill, Conn. irraa maayilii saddeet fagaattu keessatti, waraqaa xiqqoo maxxansuu jalqabe, yeroo sana miilaan kan rakkatus, yeroo baay'ee fageenya kana deemuun deebi'a ture. Yeroo inni lakkoofsa jalqabaa mana maxxansaa irraa fide, nuti hundi keenya naannoo isaa jilbeenyaan gad buunee, garaadhaan gad of deebiseen fi imimmaan hedduun, eebbi isaa carraaqqii laafaa tajaajilaa isaa irratti akka hirmaatu Gooftaatti kadhanne. Sana booda, waraqaa sana warra akka dubbisanitti yaade hundumaaf qajeelche, boorsaa afaa keessa kaa'ee mana poostaatti geesse. Maxxansi hundi Middletown irraa gara Rocky Hill geeffama ture, yeroo hundas mana poostaatiif qopheessuun dura Waaqayyo dura diriirfamuun, kadhannaan cimaan imimmaan makame, ergamoota callisan kana eeguuf eebbi isaa akka jiraatu Waaqayyoon ni dhiyaata ture. Battalumatti, xalayaawwan maallaqa maxxansicha baasuuf barbaachisu fidan, fi oduu gaarii lubbuuwwan baay'een dhugicha fudhatanii dhufan."7
GSAM 276Raagni Deeggarsa Gaazexichaa Guutame
GSAM 276.3Miira fedhii salphaa caaluun fuula jalqabaa barruu jalqabaa Amantiiwwan Adveentistii Guyyaa Torbaffaa maxxanfame kana isiniif dhiyeessina. Jildiin guutuun 'Dhugaa Ammaa' jedhu lakkoofsa kudha tokko kan fuula saddeet qabu, tokkoon tokkoon isaaniis utubaa lama qaban irraa ijaarame. Bal'inni barreeffama fuulicha irra jiru inchi 4⅝ × 8 ture. Lakkofsi 1 fi 4 Adoolessa, Hagayya, fi Fulbaana keessa Middletown, Conn. keessatti maxxanfamaniiru. Lakkofsi 5 hanga 9 Oswego, N.Y. keessatti maxxanfamaniiru, akkasumas ji'a Mudde, 1849, Bitootessa, Ebla, fi Caamsaa, 1850 kan agarsiisanidha. Lakkofsi 11 ji'a Sadaasa, 1850 kan agarsiisu yoo ta'u, Paaris, Maine keessatti maxxanfame. Lakkofsa 6ffaa irratti, Paastar Waayit akkas jedhan, "Lakkofsa arfan kan jalqabaa yeroo maxxansinu, waraqaa sanaaf kaffaluuf maallaqni gahaa ol ta'e dhufeera. Maallaqni kun baasiiwwan walga'iiwwan irratti hirmaanneef kaffaluuf itti fayyadameera." Bara 1849 keessa, dhiibbaa barreeffamoota kanaa fi hojii jalqabaa Paastar Beetsiin, namoonni baay'een Vermoont, Mishigaan, fi naannolee biroo keessatti ergaa kana fudhataniiru.
GSAM 278.1Haala hojii bara 1848 abdii hin qabne irraa adda ta'een, bara 1905tti dhugaa muraasa akkuma jirutti ilaalla, akkasumas bu'aa dhumaa kaayyoo kanaa ilaalchisee caalaatti madaaluuf nu dandeessisa; kunis, warri jalqabbii gad-aanaa ergaa kanaa morman sirrii turanii, moo Waaqayyo samii kan tajaajiltuu isaa fayyadamee waa'ee jabaina hojii "mallatteessuu" kan "dabalaa" deemu dubbate sirrii ture kan agarsiisuudha.
GSAM 278Guddina Hojii Maxxansaa
GSAM 278.2Dhugaan kun amma afaanota addunyaa gurguddoo naannoo afurtama ta'an keessatti lallabamaa fi maxxanfamaa jira. Tajaajiltoota sadii bakka bu'uun, warra muudaman fi eeyyama qaban dabalatee, dhibboota biroo ogeeyyii fayyaa, hojjettoota Macaafa Qulqulluu, barsiisota, fi ergamoota yaalaa ta'anii hojjetan irraa kan hafe, 600 ol ni jiru. Barreeffamoonni amantii kanaa maxxansaalee adda addaa shantamaa ol ta'an keessatti bakka bu'u, isaanis manneen maxxansaa gara digdama ta'an kan Awurooppaa, Eeshiyaa, Afrikaa, Ameerikaa Kaabaa fi Kibbaa, odola Paasifikii, fi Awustiraaliyaa keessatti argaman keessatti maxxanfamu. Manneen maxxansaa kanneen keessatti kitaabonni, barruuleen xixiqqoon, fi waraqaaleen beeksisaa adda addaa kuma tokkoo fi dhibba tokkoo ol ta'an ni maxxanfamu. Koppii tokko tokkoo isaanii, barruulee yeroo waggaa tokkoo waliin argachuuf, doolaara 340tti dhiyaatu ni barbaachisa. Hordoftoota dhibba tokko qofa osoo hin taane, namoonni dhugaa kana keessatti gammadan gara 100,000tti dhiyaatan jiru. Dhugumatti ergaan kun, akkuma aduu, "ol ka'aa" jira, akkasumas jecha ragaa bara 1848tiin, "Yaa humna carallaa kanaa!" jechuu dandeenya.
GSAM 278Haala Sabootaa
GSAM 278.3Ergaan akkanaa osoo deemaa jiruu, haalli sabootaa hoo maal ture? Yeroo sanaa kaasee hanga ammaatti, barruulee uummataa keessatti, waa'ee waraana waliigalaa Awurooppaa keessatti dhiyootti ka'u ilaalchisee ibsoota yeroo baay'ee dubbifna turre. Asitti walitti bu'iinsi, achitti immoo dhohinsi jiraatus, "bubbeen guddaan" waliigalaa duubatti qabameera,—"bubbeen afur" hundi isaanii yeroo tokkotti akka bubu'an hin hayyamamne, "hanga hojjettoonni Waaqayyoo mallatteeffamaniitti." Qaamoleen walitti bu'iinsaa fi waraanaa jiraachuu isaanii, garuu to'annoo jala waan jiranuf akka hin kaane, kun nama hundaaf ifa dha.
GSAM 279.1Heenrii Waard Biicher, du'a isaa dura yeroo gabaabaa, Awurooppaa keessatti raayyaa waraanaa guddaa akkasii qopheessuun, "dhiigni kun yoo dhangala'e jedhanii sodaachuun, dursee dhiiga lubbuu xuuxuu" jechuun waame. Haalli saba gidduu jiru, jibbaa fi diinummaa isaanii, akkasumas amala wal doorsisuu isaanii wajjin, inni wal-qunnama "cufaa du'aa" jedhee madaale; kunis garee namootaa wal bira dhaabbatanii billaa qoma wal fa'iitti qabanii, tokkoon tokkoon isaanii rukutamuu sodaatanii rukutuuf hin ijaajjenne irraa kan ka'edha. "Garuu," jedhe, "isaanii keessaa tokko yeroo mijaa'aa rukutuuf dhiyootti ni arga, achiis walitti bu'iinsi waliigalaa ni dhufa."
GSAM 279Madaallii Meeshaalee Waraanaa
GSAM 279.2Bara 1848 irraa eegalee meeshaaleen waraanaa kan ijaaraman jiru, kanneen yeroo sanaa warra filatamoo ta'an illee yeroo ammaa akka meeshaa taphaa qofaatti lakkaa'amuu danda'an. Waldaan Nagaa Ameerikaa, Dilbata Nagaa—Mudde 15, 1895—irratti tajaajila nagaatiif waamicha dhiyeessuun akkas jedhe: "Amma yeroo aadaa fi qaroominni guddinni ifa ta'e mul'atu kanatti, gama biraatiin ammoo saba gidduutti qophiin waraanaa kan yoomiyyuu caalu jira."
GSAM 279Jeneraal Maayils waa'ee Qophii Waraanaa
GSAM 279.3Jeneraal Neelsan A. Maayils, haasaa walga'ii uummataa guddaa Waashingitan D.C. keessatti Amajjii 12, 1904 taasisan irratti akkas jedhan:—
GSAM 279.4"Bara ammayyaa kana kan guddinaafi qaroominaa fi aadaa qaroofamee fi bareede keessatti, ba'aa fi balaan waraanaa hir'achuu isaa amanuu utuu dandeenyee ni gammanna turre; haa ta'u malee, akka nama ajaa'ibsiisutti, seenaa addunyaa keessatti yeroo kamiyyuu kan qabeenyi baay'een akkanaa waraanaaf qophaa'uuf gubate, yookaan namoonni miliyoonaan lakkaa'aman kan leenji'an, dandeettii qabaniifi naamusa qaban, meeshaalee waraanaa baay'ee balleessan hidhatanii, akka yeroo ammaa kanaa karaa hojii nageenyaa irraa fudhataman hin jiru."
GSAM 280.1Garuu, hojiin mallatteessuu osoo adeemaa jiruu, obomboleettiin waraanaa ammas ni tura.