Hoofstuk 9 — Die Vertragingstyd

GSAM 148.1“DAN sal die koninkryk van die hemele vergelyk word met tien maagde, wat hul lampe geneem en uitgegaan het om die bruidegom te ontmoet. En vyf van hulle was wys en vyf was dwaas. Die wat dwaas was, het hul lampe geneem en geen olie saamgevat nie; maar die wyses het olie in hul kruike saam met hul lampe geneem. Terwyl die bruidegom getalm het, het hulle almal ingesluimer en geslaap.”¹

GSAM 148.2Christus is die bruidegom van die gelykenis.² Die uitgaan om die bruidegom te ontmoet moet dus ’n beweging van die Here se volk voorstel om Christus by sy koms te ontmoet, want die onderwerp van die rede in Matteus 24 en 25 is die koms van die Here. Die woord van die Here is die lamp.³ Al die maagde het hul lampe geneem. Die dwaasheid van ’n deel van die maagde het daarin bestaan dat hulle slegs die teorie van die waarheid aangeneem het, sonder daardie ernstige toewyding aan die Here wat die deugde van die Gees in die hart van die gelowige sou ontwikkel. Hierdie werk word in die gelykenis voorgestel deur “olie in hul vate.” Die uitstel van die bruidegom moet ’n sekere teleurstelling verteenwoordig aan die kant van dié wat uitgaan in die verwagting om hul Here te ontmoet.

GSAM 148Die tyd wanneer die gelykenis van toepassing is

GSAM 148.3Die woord “dan”, waarmee die gelykenis begin, gee ons ’n leidraad oor die tyd van sy toepassing. Dit volg kort op wat in die vorige hoofstuk gestel is, nie ná die Here se tweede koms nie, maar ná die gelykenis van die vyeboom uitgeroep is, wat aankondig dat Christus se koms “voor die deur” is, en dat die geslag gekom het wat nie sal verbygaan voordat Christus self in die wolke van die hemel verskyn nie. Dit geld ook in ’n tyd wanneer sommige van die dienaars wat die boodskap oordra, in hul harte sê: “My Here laat sy koms opskuif; en begin hul mede-dienaars te slaan, en saam met die dronk mense te eet en te drink.”

GSAM 149Slaan hul mede-diensknegte

GSAM 149.1Hulle was “medediensknegte,” wat in harmonie dieselfde boodskap verkondig het; maar nou draai ’n deel van hulle weg van wat hulle geleer het, en “slaan” hulle medediensknegte wat die “voedsel op die regte tyd” gee—die nodige voorbereiding verkondig om die binnekort komende Here te ontmoet. Hulle “slaan” op dieselfde wyse as wat voorgestel is om Jeremia te slaan. Die mense het gesê: “Kom, laat ons hom met die tong slaan, en laat ons nie let op enige van sy woorde nie.”⁴ So het hierdie dienaars begin om op ’n wyse te leer wat die werk van die “getroue” dienaars belemmer. Aan dieselfde klas word dus gerig: “Gedenk dan hoe jy ontvang en gehoor het, en hou vas en bekeer jou. As jy dan nie waak nie, sal Ek oor jou kom soos ’n dief, en jy sal nie weet in watter uur Ek oor jou sal kom nie.”⁵

GSAM 149.2Die gelykenis van die maagde is van toepassing in ’n tyd wanneer “medediensknegte” afdwaal van die boodskap van die Here se nabye koms, en “begin slaan.” Hulle begin ook om iets anders te doen—om “te eet en te drink met die dronkaards.” Hulle sluit aan by die feesvieringe met dié wat hul eetlus wil bevredig. Salomo het van sulkes gesê: “Wees nie onder wynsuipers nie; onder onmatige vleiseters; want die dronkaard en die vraat sal tot armoede kom.”⁶

GSAM 149Die Eerste Teleurstelling

GSAM 149.3Die vraag sal nou ontstaan: “Wat was daar in die advent-ervaring wat ooreenstem met hierdie stellings?” Daar was bewegings wat ten volle met die profesie ooreenstem. Diegene wat die boodskap tot April 1844 verkondig het, het onder die kerke gearbei, en die predikante van die verskeie kerke het by hul pogings aangesluit. Sodoende was hulle “medediensknegte.”

GSAM 150.1Diegene wat die boodskap verkondig het, het geleer dat die tweeduisend driehonderd dae van Daniël 8:14 met die Joodse jaar 1843 sou eindig, wat in ons jaar 1844 sou wees. Hulle het die uur van God se oordeel verkondig om aan die einde van daardie tydperk te kom. Elke denominasie in die land het destyds geglo dat die oordeelsdag deur die tweede koms van ons Here ingelui sou word. Dit sal dus maklik gesien word dat die Adventiste aangeneem het dat die Here by die afloop van daardie profetiese tydperk sou kom. Hulle het gesê: “Hierdie tydperk kan eindig op 21 Maart 1844, die laaste dag van die natuurlike Joodse jaar 1843.” Hulle het dus uitgesien na die einde van Maart of die begin van April 1844 as ’n tyd wanneer die Heiland kon kom.

GSAM 150Bose Diensbodes het ontstaan

GSAM 150.2Toe die einde van Maart aanbreek en verbygaan, en die Here nie gekom het nie, het dié wat voorheen saam met die Here se boodskappers gewerk het, maar nie uit die hart hul lewens ten volle aan die boodskap toegewy het nie, teen dit gedraai, begin om die werk te teëstaan en alles in hul vermoë gedoen om die pad te versper van dié wat steeds voortgegaan het om die leer van die Here se nabykomende koms en die boodskap van die oordeelstyd te onderrig. “In hul harte,” het hulle gesê, “my Here laat sy koms opskort.” Met hul lippe het hulle nou geleer dat die hele wêreld bekeer moet word voordat die Here sou kom; dat al die Jode na Palestina moet terugkeer en hul tempeldiens in Jerusalem moet vestig voordat die Messias sou kom. Sommiges het selfs geleer dat Christus se koms ’n “geestelike koms” was, dat dit by bekering plaasgevind het, en ook by die dood van sy mense.

GSAM 151Om “Voedsel op die regte tyd” te gee

GSAM 151.1Terwyl hulle dus teen hul mede-diensknegte gekeer het, het dié wat steeds aan die geloof vasgehou het, die gelowiges in sale en bosse bymekaargeroep en hulle die “voedsel op die regte tyd” gegee—deur hulle te wys dat die tekens van die tye en vervulde profesie verklaar het, net soos voor hul teleurstelling, dat Christus se koms “naby, selfs by die deure” was.

GSAM 151Kerkmaaltye

GSAM 151.2Terwyl hulle dit gedoen het, het daar iets begin wat voorheen onbekend was in Protestantse kerke—die byeenkoms van die mense in die kerk vir maaltye en “vermaak.” Almal wat wou kom, is uitgenooi om saam met hulle van hul lekkernye te geniet.

GSAM 151.3Die eerste waarvan ons ooit in Amerika van so ’n aard gehoor het, was in die maand Mei 1844, net ná die teleurstelling. Dit het so verloop: Terwyl William Miller in ’n saal in Rochester, N.Y., verskeie honderde Adventiste onderrig en aangespreek het en vir hulle gesê het: “Ons is in die wagtyd van Matteus vyf-en-twintig; hou vas aan julle geloof; ons sal binnekort meer lig oor hierdie saak hê,” is daar in die kelder van een van die grootste vergaderhuise in Rochester “’n fees” gereël. ’n Skare mense het bymekaargekom, sowel kerklede as ongelowiges, en terwyl die president van ’n teologiese kollege die skare vermaak het deur William Miller te bespot, het hulle aan hulle oesters, roomys, lekkernye en vir vyf-en-twintig sent ’n klein pamflet wat hierdie man voorberei het, verkoop. Die boek het “An Exposé of Millerism” geheet.

GSAM 151.4In minder as twee weke ná daardie tyd het ’n ander denominasie in dieselfde stad ’n “fees” in ’n openbare saal gereël, ’n toegangsgeld van vyf-en-twintig sent gehef en almal wat wou, uitgenooi om te kom deel in hul oesters, roomys, koek en lekkers. Daar en toe het hierdie moderne bankette in kerke begin, wat ontwikkel het tot “mal sosiale byeenkomste,” “trek-sakke,” “visdamme,” “soenbyeenkomste,” en so meer. Hierdie kenmerk van bankette in kerke het tot so ’n mate gegroei dat ’n moderne kerkgebou nou nie aan die standaard voldoen nie, tensy dit ’n kombuis, spens en eetkamer het. Hierdie toestand is dié wat in die “vertoeftyd” begin het, soos dit in die gelykenis aangewys is.

GSAM 152.1Wm. Miller self spreek oor die voorval wat in Rochester plaasgevind het in die volgende woorde:

GSAM 152.1“Een van die D.D.’s in Rochester, mnr. _____, van die _____-kerk, het ’n pamflet teen Millerisme geskryf, sy here en dames na die huis van die Here uitgenooi, ’n groot fees van oesters en ander ‘piekniekgeregte’ gehou, Belsasar-agtig, het hy hul koffie en tee gedrink, hul duur lekkernye geëet, en hul roomys en soetgoed verkoop, en sy pamflet teen die tweede koms van die liewe Heiland.

GSAM 152.2“Die nag voordat ek vertrek het, het nog een van die eerbiedwaardige here ’n piekniekfees in ’n herberg of saal gehou en, soos hierbo, sy kaartjies, roomys en lekkernye verkoop. Ek was bly om te hoor dat sommige van die kerke van die verskillende sektes sulke Babiloniese feeste nie goedkeur nie; en ek hoop in my siel dat nie al hierdie sektariese kerke gevind sal word ‘wat eet en drink saam met die dronkaards’ wanneer Christus kom. Ek is verbaas dat hierdie eerbiedwaardige here hulleself nie in die spieël van God se Woord sien nie; en ek beveel aan dat hulle Lukas 14:12-14; Matteus 24:48-51; Lukas 13:25-28; 2 Petrus 2:13; Judas 10-21 lees. Dit is sekerlik die laaste dae.”

GSAM 152.3As Predikant Miller ’n blik kon werp op wat die kerke sedertdien betree het in hul skenkpartytjies, met “ring-raaiskoeke, tien-sent-soenbyeenkomste, donkie-vertonings, mal sosiale byeenkomste, heilige loterye” en ander kansspelreëlings, ens., sou hy met heilige afgrysing teruggedeins het.

GSAM 152Die Wagtende Tyd

GSAM 152.4Die Adventiste het vertroosting gevind in die Skriftuurlike feit dat wanneer die aankondiging gemaak is van die Here se nabye koms, daar ’n “vertoeftyd” daaraan verbonde sou wees. Dit het hulle gesien in die woorde van ons Heiland in Matteus 25:5, 6, en in Habakuk 2:1-3.

GSAM 153.1Wat hul houding in die lente van 1844 betref, haal ons aan uit die Midnight Cry van 9 Mei 1844:—

GSAM 153.2“Nadat ons die punt van die skynbare beëindiging van die profetiese tydperke verbygesteek het, word ons in ’n posisie geplaas wat God voorsien het dat sy kinders aan die einde van die visioen sou inneem; en waarvoor Hy voorsiening gemaak het deur die profeet Habakuk, wanneer hy sê, ‘Ek sal op my wagpos staan en op die wagtoring gaan staan, en ek sal uitkyk om te sien wat Hy vir my sal sê, en wat ek sal antwoord wanneer ek bestraf word,’ of soos dit in die kanttekening lui, ‘mee betwis word.’ ‘En die Here het my geantwoord en gesê: Skryf die visioen neer en maak dit duidelik op tafels, sodat hy wat dit lees, kan hardloop.’ Want die gesig is nog vir ’n vasgestelde tyd, maar aan die einde [van die profetiese tydperke] sal dit spreek en nie lieg nie: al sou dit [ná hulle skynbare beëindiging] vertoef, wag daarop; want dit sal sekerlik kom, [in die volheid van die profetiese tye, waarna dit nie sal vertoef nie].’⁷

GSAM 153.3“Dat hierdie vermaning op die huidige tyd betrekking het, blyk uit Paulus se aanhaling daarvan in Hebreërs 10:36-39: ‘Want julle het geduld nodig, sodat julle, nadat julle die wil van God gedoen het, die belofte mag ontvang. Want nog ’n klein rukkie, en Hy wat kom, sal kom en nie vertoef nie. Nou sal die regverdige uit geloof lewe; maar as iemand terugdeins, sal my siel geen behae in hom hê nie. Maar ons is nie van die wat terugdeins tot verderf nie; maar van die wat glo tot behoud van die siel.’

GSAM 153.4“Ons glo dat ons daardie tydperk beset wat deur die Heiland genoem is, wanneer die bruidegom vertoef (Matteus 25:5)—waaraan die koninkryk van die hemele gelykgestel behoort te word,—wanneer ‘daardie bose dienaar [aangesien daar ’n skynbare mislukking in die tyd was] in sy hart sal sê, My Here vertraag sy koms, en sal begin om sy mede-diensknegte te slaan, en te eet en te drink met die dronkaards,’ en die Here sal ‘kom op ’n dag wanneer hy hom nie verwag nie.’

GSAM 154.1“Ons glo dat ons nou daardie tydperk beset wat deur Petrus genoem word, wanneer hulle ‘oordeel nou van lankal af nie traag is nie, en hulle verderf nie sluimer nie;’ waar hulle ‘in die geheim verderflike ketterye sou inbring.’⁸ Hierdie, sê Petrus, sou wees, net soos daar valse profete was toe die Skrifte geskryf is. Soos die mense van die huis van Israel dus gesê het: ‘Die dae word verleng, en elke visioen faal,’⁹ moes daar dus ’n tyd gewees het toe dit sou voorkom asof die tyd verbygegaan het, sodat die spotters van 2 Petrus 3:4 kon navraag doen: ‘Waar is die belofte van sy koms?’ en hulleself kon wysmaak dat ‘alles voortgaan soos dit was van die begin van die skepping af.’

GSAM 154.2“Ons glo dat dit in die ooggesig van so ’n uitstel van die visioen was dat die apostel Jakobus gesê het: ‘Wees dan geduldig, broeders, tot die koms van die Here; wees julle ook geduldig; versterk julle harte; want die koms van die Here is naby.’ En: ‘Kyk, die Regter staan voor die deur.’

GSAM 154.3“En ons glo dat ons Heiland ons, in afwagting op die verloop van die verwagte tyd, aangespreek het in die twaalfde hoofstuk van Lukas: ‘Laat julle lende omgord en julle lampe brandend wees; en wees julle soos mense wat op hul heer wag, wanneer hy van die bruilof terugkom, sodat, wanneer hy kom en klop, hulle dadelik vir hom kan oopmaak.’¹⁰ Om te wag impliseer dat die verwagte tyd verbygegaan het, want tot dan wag ons nie. Daarom voeg ons Here by: ‘Geseënd is daardie dienaars wat die Here, wanneer Hy kom, wakend sal aantref.’

GSAM 154.4“Ons sal, God vergun, voortgaan om uit te roep: ‘Kyk, die Bruidegom kom; gaan uit om Hom te ontmoet;’ en: ‘Die uur van Sy oordeel het gekom.’ En ons vertrou dat ons nie sal versuim om voort te gaan om luid te roep tot die wêreld en die kerk nie, om hulleself uit hulle liedere van ‘vrede’ te wek en te luister na God se genadeaanbiedinge. Ons beoog om voort te gaan om te wag en te waak vir die koms van die Here, in die geloof dat dit net om die draai is.”

GSAM 155’n Verdediging van hulle werk

GSAM 155.1’n Goeie idee van hoe die Adventiste hul werk voor 21 Maart 1844 en net ná daardie datum beskou het, kan verkry word deur die volgende aanhaling te lees, geneem uit ’n artikel met die opskrif “Verdediging,” in die Advent Herald van 13 Nov. 1844, gepubliseer deur J. V. Himes, S. Bliss en A. Hale:—

GSAM 155.2“Ons was nie haastig om ons menings aan te neem nie. Ons glo dat ons eerlike en opregte soekers na die waarheid was. Ons het ons Heiland se bevel om die Skrifte te ondersoek, gehoorsaam. Ons het nie op ons eie wysheid vertrou nie; maar ons het na God gekyk vir leiding en rigting, en ons het probeer om onsself op sy altaar te lê, in die vertroue dat Hy ons treë reg sou lei. Ons het al die argumente wat teen ons aangevoer is, ondersoek met ’n opregte begeerte om die waarheid te ken en van dwaling bewaar te bly; maar ons moet bely dat die uiteenlopende en veelvormige standpunte van ons teenstanders ons net in ons sienings bevestig het. Ons het gesien dat of ons nou reg of verkeerd was, ons teenstanders nie reg kon wees nie; en hulle was nie eens onder mekaar nie. Die argumente van elkeen was so swak en kinderagtig dat hulle gedurig moes herroep wat hulle self gedoen het; en deur hul teenstrydige en mekaar weersprekende sienings het hulle bewys dat hoe hulle ook al oor ons menings gedink het, hulle geen vertroue in mekaar se menings gehad het nie. En boonop was daar nie ’n enkele kernpunt in ons hele standpunt wat nie deur een of meer van diegene wat probeer het om die onmiddellike koms van die Here te weerlê, ondersteun is nie. Terwyl ons die letterlike uitleg van die Skrifte gehad het om ons te ondersteun, het ons teenstanders tevergeefs probeer bewys dat die Skrifte nie letterlik verstaan moet word nie, alhoewel elke profesie wat vervul is, so in die mees letterlike fyn besonderhede vervul is.

GSAM 156Die Teleurstelling Verduidelik

GSAM 156.1“Maar die tyd – die jaar 1843, die Joodse jaar – het verbygegaan, en ons was teleurgesteld dat ons nie die Koning in sy skoonheid aanskou het nie. En almal wat ons teëgestaan het, het eerlik veronderstel dat elke kenmerkende kenmerk van ons geloof as vals bewys is; en dat ons, as eerlike mense, ons hele standpunt moes prysgee. En daarom was hulle verras om te sien dat ons steeds aan ons hoop vashou en steeds op ons Koning wag.

GSAM 156.2“Ons het egter in ons teleurstelling geen rede tot ontmoediging gesien nie. Ons het gesien dat die Skrifte aandui dat daar ’n wagtyd moet wees, en dat terwyl die visioen talm, ons daarvoor moet wag. Ons het ook gesien dat die tydperk nie met die einde van die jaar ten volle kon eindig nie, selfs al sou ons kronologie korrek wees; en dat dit eers op ’n stadium in die huidige jaar vervul kon word; en tog het ons eerlik en ten volle aan die wêreld erken dat ons verkeerd was oor die presiese punt waarna ons met soveel vertroue uitgesien het; maar terwyl ons dus verkeerd was, kan ons die hand van God in daardie saak sien. Ons kan sien dat Hy daardie proklamasie gebruik het as ’n alarm vir die wêreld en ’n beproewing vir die kerk. Dit het Sy volk in ’n houding van verwagting geplaas. Dit het dié na vore gebring wat bereid was om vir Sy Naam se ontwil te ly. Dit het getoon vir wie die kreet van die Here se koms tyding van groot blydskap was, en vir wie dit ’n onwelkome klank in hul ore was. Dit het aan die heelal getoon wie die Here se terugkeer sou verwelkom en wie hom by sy tweede koms sou verwerp, soos die Jode dit by sy eerste koms gedoen het. En ons beskou dit as ’n stap in die vervulling van God se doel, in hierdie ‘dag van sy voorbereiding’, sodat hy ’n volk kan uitlei wat net die Here se wil sou soek, sodat hulle vir sy koms voorberei kan wees.”

GSAM 157Geskiedenis van die beweging ná Maart 1844

GSAM 157.1’n Kort geskiedenis van die adventbeweging ná 21 Maart 1844, word in die volgende uiteengesit, geneem uit die Signs of the Times, 31 Oktober 1844:—

GSAM 157.2“Na die verloop van 1843,—die Joodse Jaar,—het die groot meerderheid van die Adventiste tot die oortuiging gekom dat ons van nou af nie meer op sekere tye met enige mate van sekerheid kon reken nie. Hulle het geglo dat ons daar was waar ons kronologie wys, aan die einde van al die profetiese tydperke, by die afloop waarvan die koms verwag word; en dat, alhoewel ons slegs die kort tydjie hoef te wag wat ons kronologie van God se tyd kan verskil, hulle tog geglo het dat ons geen verdere leidraad tot die presiese tyd kon hê nie. Hulle het almal hul lampe geneem en uitgegaan om die Bruidegom te ontmoet; maar die Bruidegom het ná die tyd (1843) waarin hy verwag is, bly vertoef. Gedurende hierdie uitstel van die visioen, het dit gelyk of almal vasbeslote was om daarop te wag, in die geloof dat dit nie kon vertraag word nie, en dat dit oombliklik verwag kon word. Dit was egter gou baie duidelik dat menigtes planne vir die toekoms gemaak het, wat hulle nie sou maak as hulle geglo het die Here sou hierdie jaar kom nie; en dat hulle ingeslaap het ten opsigte van ’n werklike besef van die Here se onmiddellike verskyning. Met ander woorde, hulle het gedink hy kon enige dag kom, of dat dit ’n rukkie vertraag kon word, gedurende welke tyd hulle ’n verfrissende rus kon geniet. Wel, dit was soos ons Heiland gesê het dit sou wees: ‘Terwyl die Bruidegom uitbly, het hulle almal gedut en geslaap.’

GSAM 157Aandag gevestig op die herfs van 1844

GSAM 157.3“So vroeg as Mei 1843 het Broeder Miller ons aandag gevestig op die sewende maand van die Joodse heilige jaar as die tyd vir die viering van daardie tipes wat na die tweede koms wys; en verlede herfs het ons met groot belangstelling na daardie tydstip gekyk. Nadat dit verbygegaan het, het Broeder S. S. Snow ten volle die mening aanvaar dat, volgens die tipes, die koms van die Here, wanneer dit wel plaasvind, op die tiende dag van die sewende maand moet plaasvind; maar hy was nie seker oor die jaar nie. Hy het later gesien dat die profetiese tydperke eintlik eers in die huidige jaar, 1844, verstryk; hy het toe vasgehou aan die standpunt dat ons omstreeks die 22ste Oktober—die tiende dag van die sewende maand van hierdie huidige jaar—getuie sou wees van die koms van die Here van heerlikheid. Dit het hy verkondig in New York, Philadelphia en ander plekke gedurende die afgelope lente en somer; en alhoewel baie sy sienings aangeneem het, is daar tog geen besondere openbaring van die gevolge daarvan gesien tot omstreeks Julie nie.

GSAM 158Gewasse agtergelaat in die velde

GSAM 158.1“In die vroeë deel van die seisoen was sommige van ons broers in die noorde van New Hampshire so beïndruk deur die oortuiging dat die Here voor ’n ander winter sou kom, dat hulle nie hul velde bewerk het nie. Ongeveer die middel van Julie—wat die aand van die middernag van die Joodse dagjaar was (aand-oggend, berekening vanaf die nuwe maan van April, die aanvang van hierdie Joodse jaar)—was ander wat hul lande gesaai en beplant het, so deur ’n gevoel van die Here se onmiddellike verskyning aangegryp, dat hulle nie, in ooreenstemming met hul geloof, hul gewasse kon inoes nie. Sommiges, toe hulle hul velde ingaan om hul gras af te sny, het gevind dat hulle heeltemal nie kon voortgaan nie, en, in ooreenstemming met hul pligsgevoel, het hulle hul gewasse in die veld laat staan om hul geloof deur hul werke te toon en sodoende die wêreld te veroordeel. Dit het vinnig deur die noorde van Nieu-Engeland versprei.

GSAM 158Die Oordeel Moet die Advent Voorgaan

GSAM 158.2“Tydens dieselfde tyd het ons broeders in Maine die siening aangeneem dat die oordeel die advent moet voorafgaan; dat dit met die oes saamval, en dat dit nie net aan die einde van die wêreld is nie, maar ’n tydperk onmiddellik voor die einde beslaan. In ooreenstemming met hierdie siening het hulle gedink dat ons in die oordeel was, dat die skeidingslyn getrek word, en dat die dienaars van God in hul voorhoofde verseël word, waarvan die vervulling die sein sou wees vir die vier engele wat die vier winde van die aarde hou (Openbaring 7:1) om hul greep los te laat.

GSAM 159’n Middernag-ontwaking

GSAM 159.1“Ongeveer in die middel van Julie het die seën van God in die terugbring van afgedwaaldes die verkondiging van die tyd begin vergesel, en dié wat een van die genoemde sienings aangeneem het, het ’n merkbare verandering in hul gedrag getoon, en ’n skielike ontwaking uit die slaap, soos voorspel is. ‘Te midde van die nag was daar ’n roep: Kyk, die Bruidegom kom; gaan uit om Hom te ontmoet. Toe het al daardie maagde opgestaan en hul lampe opgemaak.’ Vanaf Julie af het hierdie bewegings in verskillende dele van Nieu-Engeland plaasgevind, en was dit van mekaar onderskeie; maar dit is almal vergesel deur die seën van God in die herstel van baie wie se lampe byna uitgegaan het, en in die heiligmaking van sy heiliges. By die Exeter-kampvergadering het al hierdie invloede mekaar ontmoet, vermeng tot een groot beweging, en vinnig deur al die adventbonde in die land versprei.”