Hoofstuk 10 — Die Middernagskreet

GSAM 160.1“OM middernag het daar ’n roep geklink: Kyk, die bruidegom kom; gaan julle uit om hom te ontmoet. Toe staan al daardie maagde op en maak hul lampe gereed.”¹

GSAM 160.2Ons het reeds gepraat oor die uitstel-tyd wat in hierdie gelykenis van die “tien maagde” in die oog gehou word, en sal nou besondere aandag skenk aan daardie deel daarvan wat in die bogenoemde teks bekendgestel word en deur die Adventiste as die “middernagskree” aangewys word. ’n Vooraanstaande skrywer oor hierdie onderwerp sê in ’n tydskrif met die naam Midnight Cry, 3 Oktober 1844, die volgende:—

GSAM 160.3“Maar hoe het ons in hierdie wagtydnag gekom? Omdat ons die visioen [die visioen van die tweeduisenddriehonderd dae] in die lente, in plaas van in die herfs, 457 v.C. begin het. Ons het nie daarin geslaag om die bestemde hawe te bereik nie; ons het ses maande en ’n paar dae tekort geskiet. Dit het ons met ses maande in die wagtydnag ingegooi.”

GSAM 160.4’n Ander skrywer, S. S. Snow, in die Cry van 22 Aug. 1844, wat oor die tweeduisend-driehonderd dae spreek, het gesê:—

GSAM 160.5“Hulle het by die uitvaardiging van die edik om Jerusalem te herstel en te bou, begin. Die edik is aanvanklik deur Kores uitgereik, deur Darius hernu en in die sewende jaar van sy bewind deur Artaxerxes Longimanus voltooi. Dit is in die herfs van die jaar v.C. 457 bekendgemaak en het in werking getree, toe Esra, met die goeie hand van die Here in Jerusalem aangekom, die Joodse gemeenskap herstel, magistrate en regters aangestel en met die bou van die muur begin het.”²

GSAM 160.6Aangesien die tyd van die visioen drie-en-twintig honderd volle jare was, sou dit die hele 457 en die hele 1843 verg om drie-en-twintig honderd te maak, en as die edik eers in die sewende maand van 457 v.C. uitgegaan het, is daar geleer dat die tydperk nie voor die sewende maand van 1844 sou eindig nie. Aangesien die viering van die tiende dag van die sewende maand die gebeurtenis blyk te wees wat die begin van die tydperk aangedui het, is dit gevolglik afdoende getoon dat op die tiende dag van die sewende maand (Joodse tyd), 22 Okt. 1844, die tweeduisenddriehonderd dae sou eindig en die tyd sou aanbreek vir die reiniging van die heiligdom. Al die bewyse wat vir die afsluiting van die tydperk in 1843 gebruik is, het met ewe groot krag op die berekening vir 1844 van toepassing geraak, en daarmee ’n versekering dat hulle ontdek het wat na ’n seker oplossing vir die oorsaak van hul teleurstelling gelyk het. Die wyse waarop die Adventiste die “ware middernagskree,” soos dit destyds genoem is, uitgeroep het, kan nie beter geïllustreer word as deur aanhalings uit die geskrifte van dié wat destyds prominent by die werk betrokke was nie.

GSAM 161“Gaan uit om Hom te ontmoet”

GSAM 161.1In die Cry van 3 Oktober 1844, was ’n artikel geskryf deur George Storrs, met die opskrif, “Gaan uit Hom tegemoet,” waarin hy gesê het:—

GSAM 161.2“Ek neem my pen op met gevoelens soos ek nog nooit tevore ervaar het nie. Sonder twyfel, in my gedagtes, sal die tiende dag van die sewende maand die openbaring van onse Here Jesus Christus in die wolke van die hemel aanskou. Ons is binne ’n paar dae van daardie gebeurtenis—’n vreeslike oomblik vir die onvoorbereides, maar heerlik vir diegene wat gereed is.

GSAM 161.3“‘Kyk, die Bruidegom kom’ hierdie jaar; ‘gaan uit om Hom te ontmoet.’ Ons is klaar met die naamkerke en al die goddelose, behalwe in soverre hierdie roep hulle mag beïnvloed. Ons werk is nou om die ‘maagde wat hul lampe geneem en uitgegaan het om die Bruidegom te ontmoet’ wakker te maak. Waar is ons nou? ‘As die visioen vertraag, wag daarvoor.’ Is dit nie ons antwoord sedert verlede Maart of April nie?—Ja. Wat het gebeur terwyl die Bruidegom vertraag het?—Die maagde het almal gedommel en geslaap, het hulle nie? Christus se woorde het nie gefaal nie; en ‘die Skrifte kan nie gebreek word nie.’ Dit het geen sin om voor te gee dat ons wakker was nie; ons het gedut, nie oor die feit van Christus se koms nie, maar oor die tyd. Ons het in die tyd van uitstel gekom; ons het nie geweet ‘hoe lank’ dit sou sloer nie, en op daardie punt het ons gedut. Sommiges van ons het in ons slaap gesê: ‘Moenie weer ’n tyd vasstel nie!’ en so het ons geslaap. Nou is die moeilikheid om ons wakker te maak. Here, help, want menslike hulp is tevergeefs. Spreek U self, Here. O, dat die ‘Vader’ nou die tyd ‘mag bekendmaak’.

GSAM 162Die Middernag van die Boodskap

GSAM 162.1“Hoe lank is die uitstel-tyd?—’n Halfjaar. Hoe weet jy dit?—Omdat onse Here sê: ‘in die middel van die nag,’ terwyl die Bruidegom vertoef het. Die visioen was vir ‘tweeduisend driehonderd aande en oggende’, of dae. ’n ‘Aand’, of nag, is die helfte van een van daardie profetiese dae, en is dus ses maande. Dit is die hele lengte van die uitstel-tyd. Die huidige kragtige roepstem van die tyd het omstreeks die middel van Julie begin en het met groot spoed en krag versprei, en gaan gepaard met ’n openbaring van die Gees soos ek nog nooit gesien het toe die roepstem ’1843’ was nie. Dit is nou letterlik: ‘Gaan uit om Hom te ontmoet.’ Daar is ’n losmaking van alles waarvan ek nooit gedroom het dat dit gesien kon word nie. Wanneer hierdie roep die hart bereik, verlaat boere hul plase, met hul oeste. Daar is ’n sterk roep met trane, en ’n toewyding van alles aan God, soos ek nog nooit ervaar het nie. Daar is ’n vertroue in hierdie waarheid soos wat nooit in dieselfde mate in die vorige roep gevoel is nie, en ’n huilende of smeltende heerlikheid daarin wat alle begrip te bowe gaan, behalwe vir dié wat dit ervaar het.

GSAM 162.2“Op hierdie huidige waarheid waag ek, deur genade, alles, en voel ek dat om aan twyfel oor te gee, sou wees om God aanstoot te gee en ‘snelle verderf’ oor myself te bring. Ek is oortuig dat nou ‘wie sy lewe wil red,’ waar hierdie uitroep behoorlik verkondig is, deur toe te gee aan ‘as dit nie kom nie,’ of deur ’n vrees om op hierdie waarheid uit te vaar, ‘sal sy lewe verloor.’ Dit vereis dieselfde geloof wat Abraham gelei het om Isak te offer, of Noag om die ark te bou, of Lot om Sodom te verlaat, of die kinders van Israel om die hele nag te staan en wag vir hul vertrek uit Egipte, of Daniël om in die leeus se kuil te gaan, of die drie Hebreeërs om in die vurige oond te gaan. Ons het gedink dat ons sonder so ’n beproewing van geloof die koninkryk sou ingaan, maar ek is oortuig dat ons dit nie doen nie. Hierdie laaste waarheid bring so ’n beproewing mee, en niemand sal daarop waag behalwe dié wat waag om as dwase, malmense, of enigiets anders beskou te word wat die voorvloedse Sodomiete, ’n lauwe kerk, of slapende maagde geneig is om op hulle te laai. Nogmaals sou ek roep: ‘Ontvlug vir jou lewe;’ ‘kyk nie agter jou nie;’ ‘onthou Lot se vrou.’”

GSAM 163Storrs se Platklip

GSAM 163.1In die Midnight Cry van 10 Oktober 1844 het die volgende verskyn, uit die pen van George Storrs, onder die opskrif “Die Finale”, maar deur die Adventiste “Storrs se Platklip” genoem:—

GSAM 163.2“Hoe sal ons gereed wees vir daardie dag?—Glo God se waarheid, en waag daarop uit deur ’n sterk geloof wat God heerlikheid gee. Ons moet dieselfde gemoedstoestand hê as wat ons sou hê as ons geweet het ons sou op daardie dag sterf, dieselfde volle toewyding aan God en afgestorwe wees aan die wêreld.

GSAM 163.3“Ek kan nie beter illustreer wat ek bedoel as om ’n groot plat rots in die middel van die oseaan voor te stel nie. ’n Belofte word gemaak deur ’n glorieryke en magtige prins dat hy op ’n bepaalde tyd ’n pragtige stoomskip sal stuur om al die persone wat hy daar aantref met die bewys dat hulle sy woord ten volle geglo het, na ’n glorieryke land te neem. Baie waag dit na die rots. Sommiges, wanneer hulle veilig op die rots is, sny die tou deur, en hul vaartuig waarmee hulle daar gekom het, dryf van hulle weg, en hulle let nie meer daarop nie, maar wag vir die aankoms van die stoomskip. Hulle het geen twyfel oor die waarheid van die belofte nie en waag alles daarvoor. Ander wat daar kom, dink dit is genoeg dat hulle op die rots is. Maar hulle wil ‘wys’ wees en nie te groot ’n risiko neem nie.

GSAM 164.1“‘Volgens jou geloof sal dit vir jou wees’ het al geklink voordat die stoomskip verwag is. Die dag breek aan. Die versigtiges beoog moontlik om hul bote los te maak en weg te laat dryf as hulle die stoomskip sien aankom. Dit verskyn aan die horison; maar nou is dit te laat om hul bote los te laat sonder om ontdek te word; en boonop sou dieselfde versigtigheid nou voorskryf dat hulle nie hul bote weglaat dryf voordat hulle seker is dat hulle hulle nie in die naderende skip misgis nie. Nou kom dit so naby dat hulle hul bote op geen manier los kan maak sonder om ontdek te word nie.

GSAM 164.2“Die stoomskip kom by die rots aan. ‘Wat is die bewys dat julle volle vertroue in die belofte van die stoomskip se aankoms gehad het?’—‘Ons bote is losgemaak en het van ons af weggedryf, sodat ons nie moontlik aan wal kon kom nie, en moes omgekom het as die stoomskip nie aangekom het nie, want dit is ’n rots waar geen ander skip ooit verbykom nie.’ ‘Dit is genoeg,’ roep die bevelvoerder van die stoomskip; ‘kom aan boord; so ’n vertroue sal nie teleurgestel word nie.’

GSAM 164.3“Dié wat hul bote aan die rots vasgemaak gehou het, druk nou saam en probeer aan boord van die stoomboot kom. Die bevelvoerder vra: ‘Wat beteken daardie bote wat ek sien vasgemaak aan die rotse daar, of wie se toue eers gesny is sedert ek in sig gekom het?’ Hulle antwoord: ‘Ons het gedink ons sal versigtig wees, sodat as die stoomboot nie sou arriveer nie, ons iets sou hê waarmee ons na die wal kon terugkeer.’ ‘Julle het dan voorsiening vir die vlees gemaak,’ roep die bevelvoerder, ‘het julle, en het my woorde so betwyfel? Volgens jou geloof sal dit vir jou wees. Die bewys is teen julle. Julle het voorsiening gemaak om terug te keer, en nou moet julle die vrug van julle ongeloof inoes.’ ‘So kon hulle nie ingaan nie weens ongeloof.’ O, verskriklike staat van wanhoop!

GSAM 164.4“Sny nou julle toue af, broeders; laat julle bote uit die sig dryf; ja, haas julle voordat die ‘teken van die Seun van die mens verskyn.’ Dan sal dit te laat wees. Waag nou, en waag alles. O, my hart doen seer vir julle; moenie talm nie; stoot daardie boot weg, of julle is verlore; want ‘wie sy lewe wil red, sal dit verloor,’ so sê Jesus Christus, ons Here en Regter. Maak dan gou, ek smeek julle nogmaals, o, maak gou! Laat los elke boot waardeur julle nou beplan om na die wal te ontkom ‘as dit nie kom nie.’ Daardie ‘as dit nie kom nie’ sal jou verderf. Dit is nou die laaste beproewing en versoeking. Doen soos ons Here gedoen het met die duiwel se laaste versoeking—‘Gaan weg, Satan,’ het Hy gesê. Toe verlaat die duiwel hom, en ‘kyk, daar het engele gekom en Hom gedien.’ So sal dit ook met jou wees wanneer jy hierdie oorwinning behaal het.”

GSAM 165Vinnige Werk van die Middernagskree

GSAM 165.1Wat die spoed, krag en effek van die boodskap van die “middernagskree” betref, kry ons ’n korrekte idee uit die woorde van N. Southard, redakteur van die koerant waarvan ons voorheen aangehaal het—die Midnight Cry. In die eksemplaar gedateer 31 Okt. 1844, sê hy:—

GSAM 165.2“Eers was die vasgestelde tyd oor die algemeen teëgestaan; maar daar het skynbaar ’n onweerstaanbare krag met sy verkondiging gepaardgegaan, wat almal voor hom neergeslaan het. Dit het oor die land geswiep met die spoed van ’n tornado, en dit het byna gelyktydig harte in verskillende en verre plekke bereik, en op ’n wyse wat slegs verklaar kan word op die aanname dat God daarin was. Dit het oral die diepste ondersoek van die hart en vernedering van die siel voor die Allerhoogste Hemel teweeggebring. Dit het ’n losmaking van die gehegtheid aan die dinge van hierdie wêreld, ’n genesing van twiste en vyandskappe, ’n belydenis van onregte, ’n neerslaan voor God, en berouvolle, gebroke-hartige smeekbedes tot Hom vir vergifnis en aanvaarding veroorsaak. Dit het selfverootmoediging en neerslaan van die siel veroorsaak, soos ons nog nooit tevore gesien het nie. Soos God deur Joël beveel het, wanneer die groot dag van God naby sou wees, het dit ’n skeuring van harte en nie van klere nie veroorsaak, en ’n bekering tot die Here met vas en geween en rou. Soos God deur Sagaria gesê het, is ’n gees van genade en smeking oor sy kinders uitgestort; hulle het gesien na Hom wat hulle deurboor het, en daar was ’n groot rou in die land, elke familie afsonderlik, en hul vroue afsonderlik; en die wat na die Here uitgesien het, het hul siele voor Hom gekweld.”

GSAM 166Die volk geroer deur ’n bonatuurlike krag

GSAM 166.1Weer sê hy van hierdie ontroerende verkondiging:—

GSAM 166.2“Dit het vir ons gelyk of dit so onafhanklik van menslike bemiddeling was dat ons dit nie anders as ’n vervulling van die ‘middernagskree’ kon beskou nie, ná die vertoef van die Bruidegom en die sluimer en slaap van die maagde, toe hulle almal moes opstaan en hul lampe in orde bring. En die laaste werk blyk gedoen te wees; want daar was nog nooit tevore ’n tyd toe die onderskeie adventgroepe in so ’n goeie toestand van voorbereiding vir die Here se koms was nie.”

GSAM 166Wêreldse Besittings van die Hand Gesit

GSAM 166.3Onder die opwindende uitroep van die adventleer het baie hulle wêreldse besittings afgestaan en hulle goed gebruik om die openbare sprekers in hulle arbeid te ondersteun, of om die gedrukte koerante en traktate te versprei, of om in die behoeftes van die armes te voorsien, en het sodoende aan die wêreld die beste bewys van hulle opregtheid en ernstigheid gegee; terwyl dié wat aan hulle aardse besittings vasgeklou het en geen besondere opoffering vir die werk gemaak het nie, deur die wêreldlinge as mense wat nie regtig geglo het wat hulle bely het nie, bestempel is. Ter illustrasie sal ek twee voorbeelde gee, een aan elke kant van die saak.

GSAM 166’n Aartappelveld

GSAM 166.4Die eerste is dié van ’n gelowige wat in New Ipswich, N.H., gewoon het met die naam Hastings, wat ’n groot stuk grond met pragtige aartappels gehad het wat hy ongespit laat staan het. Sy bure was bekommerd daaroor en het na hom gekom en aangebied om dit vir hom gratis uit te grawe en in die kelder te sit, as hy hulle sou laat, “want,” het hulle gesê, “jy mag dit dalk nodig hê.” “Nee!” sê mnr. Hastings, “ek gaan daardie aartappelveld laat preek oor my geloof in die Here se spoedige verskyning.”

GSAM 167.1Daardie herfs, soos uit die Claremont (N.H.) Eagle, die New York True Sun, en verskeie ander openbare tydskrifte blyk, was die aartappeloes byna ’n totale verlies weens die “aartappelbederf.” Soos in die Sun uitgedruk is: “Hoe pynlik is dit om te verneem dat hele oeste van hierdie waardevolle eetbare gewas deur die verrotting vernietig is. ’n Korrespondent van ’n Philadelphia-koerant sê die aartappeloes in daardie Staat is verwoes. Die enigste streek waaruit min gekla word, is Maine, maar selfs daar het die oes nie aan die siekte ontsnap nie.”

GSAM 167.2Aangesien die herfs sag was en mnr. Hastings se aartappels tot in November in die grond gelaat is, het geen daarvan verrot nie. Gevolglik het hy ’n oorvloedige voorraad gehad vir homself en sy ongelukkige bure wat so bekommerd oor sy welsyn was die vorige Oktober, en wat in die lente verplig was om saad-aartappels by hom te koop en graag ’n goeie prys daarvoor betaal het. Wat hulle gedink het so ’n ramp vir mnr. Hastings sou wees, het God in ’n tydelike seën verander, en nie net vir hom nie, maar ook vir sy bure.

GSAM 167Sy geloof ontken

GSAM 167.3Die tweede geval het in my eie woonplek plaasgevind. Dit was dié van ’n kerklid wat baie te sê gehad het in die byeenkoms oor die Here se koms in die herfs van 1844. Hy was ’n man met aansienlike besittings en het onder andere ’n klomp varke gehad wat presies die regte ouderdom was om vir die lentemark te hou. ’n Oom van my, wat geen godsdienstige aansprake gemaak het nie en wie se besigheid die koop en verkoop van vee was, het na hierdie belydende Adventis toe gegaan om sy varke te koop, maar het van hom verneem dat hy hulle nie wou verkoop nie, aangesien hy hulle tot volgende lente as “varke vir vetmesting” wou hou. Oom het na my oupa gekom, wat ’n Adventis-gelowige was, en gesê: “Daardie man glo nie wat hy bely nie.” “Hoekom?” vra oupa. “Omdat,” sê oom, “hy sê die Here kom, en die wêreld gaan hierdie herfs tot ’n einde kom, maar hy wil sy varke tot volgende lente hou. Hy hoef nie met my te praat nie; hy glo nie ’n woord daarvan nie.”

GSAM 168Hulp te laat aangebied

GSAM 168.1Daar was manne wat aan hul geld vasgehou het, en die hele tyd geworstel het onder die oortuiging dat hulle dit moes gebruik om die werk te bevorder, totdat dit te laat was om dit te belê. Sulke mense het na diegene gekom wat besig was om die boodskap te druk en hulle met trane aangespoor om hul geld te aanvaar, maar die antwoord was: “Julle is te laat! Ons het betaal vir al die drukwerk wat ons moontlik voor die einde kan versprei. Ons het verskeie kragperse gehuur om dag en nag te werk; ons wil nie meer geld hê nie.” ’n Ooggetuie het vir my getuig dat hy gesien het hoe mans duisende dollars op die lessenaar voor die uitgewer van die Voice of Truth neersit en in geestelike angs hom smeek om dit te neem en te gebruik. Die antwoord was: “Julle is te laat! Ons wil nou nie julle geld hê nie! Ons kan dit nie gebruik nie!” Toe het hulle gevra: “Kan dit nie aan die armes gegee word nie?” Die antwoord was dieselfde: “Ons het voorsiening gemaak vir die onmiddellike behoeftes van almal wat ons kan bereik.” In geestelike benoudheid het die mans hul geld weggeneem en verklaar dat die toorn van God oor hulle was weens hul gebrek aan geloof en die gierigheid wat hulle daartoe gelei het om middele van die saak van God terug te hou toe dit nodig was en gretig gebruik sou gewees het.

GSAM 168Voogde Aangestel

GSAM 168.2Die karakter en beginsels van dié wat hul oeste ongesny laat staan en hul winkels verlate agtergelaat het om die gedrukte bladsy te versprei of om van huis tot huis met die mense te praat en te bid, was bo kritiek verhewe. Die mense het nie betwyfel dat sulke mans en vroue elke woord wat hulle gesê het, geglo het nie, en boonop het so ’n krag hulle vergesel dat die opregtes hul woorde nie kon weerlê of weerstaan nie. Duisende is op hierdie wyse gelei om die waarheid te glo, en het God se barmhartigheid gesoek en gevind.

GSAM 169.1Die bespottende sondaar en die wêreldse belyer het egter besluit dat hierdie werk om adventuitgawes te versprei, gestaak moes word. Hierdie mans wat ’n dorpie of ’n hele distrik ingeneem en van huis tot huis met hierdie adventleer gegaan het, en hul besigheid en gesinne verwaarloos het, moes volgens hulle buite hulself wees en daarom moes daar voogde oor hulle aangestel word. Die beweerde bewyse van ’n ongesonde verstand wat deur die gelowiges getoon is (wat bloot arbeid vir die saligheid van hul medemense was, sonder getuienis dat die gesinne gely het omdat hulle hul besighede verlaat het), was onvoldoende bewys van waansin; gevolglik is net ’n paar persone onder voogdyskap geplaas. As mens afgaan op die gemak waarmee teenstanders van vandag oor die feit praat, sou mens dink daar was baie voorbeelde; tog het ek in al my bediening as Adventistepredikant, oor ’n tydperk van meer as ses-en-vyftig jaar, slegs twee gevalle van “Milleriete” teëgekom wat onder voogdyskap geplaas is. ’n Kort vermelding hiervan sal nie uit plek wees nie.

GSAM 169Sy eie voog

GSAM 169.2Die eerste het in die Staat New York plaasgevind, minder as dertig myl vanwaar ek gewoon het. ’n Man het die adventleer aanvaar wat ongeveer $100 000 werd was. Hy het ongeveer die helfte van hierdie bedrag aan sy vrou en kinders gegee, wat nie saam met hom in die geloof was nie. Die oorblywende bedrag het hy as syne beskou om te gebruik soos hy dit goedvind; en aangesien ’n deel daarvan na die adventbeweging gegaan het, het sy kinders besware gemaak en met ’n regter beraadslaag en aangevoer dat ’n voog oor hul vader aangestel moet word. Nadat die regter vir hulle die pligte en magte van ’n voog in die bestuur van die eiendom verduidelik het, het hy hulle gevra om aan te dui wie hulle wou hê hy moet aanstel. Nadat hulle ’n rukkie saam beraadslaag het, het hulle besluit dat hulle geen man ken aan wie hulle die eiendom durf toevertrou nie, en aan die regter gerapporteer dat hulle hul vader as sy eie voog gekies het. Die regter het na die man gedraai en gesê: “Mnr. _____, u kinders het u gekies as die geskikte persoon om u eie eiendom te bestuur. U sake staan presies dieselfde as voor u na die hof gebring is.”³

GSAM 170’n Belaglike Situasie

GSAM 170.1Die ander saak was dié van Stockbridge Howland, van Topsham, Me. Hy was een van die beste werktuigkundiges in daardie hele streek, ’n meester-ambagsman in die bou van meulens en brûe. In hierdie “middernagskree”-beweging het mnr. Howland te perd oor verskeie dorpe gery en adventblaaie en traktate van huis tot huis versprei, tot groot ergernis van teenstanders en spotters, wat gekla het dat hy in hierdie traktate-verspreiding sy sake verwaarloos het. Hulle het toe onmiddellik die aanstelling van ’n voog gereël, wat meer werk gehad het as wat hy verwag het, aangesien mnr. Howland al die belastinginvorderaars en in werklikheid elkeen wat met rekeninge vir betaling gekom het, na hom gestuur het; “want,” het hy gesê, “ek word nie as bekwaam beskou om enige sake te doen nie.” Kort daarna wou die graafskap ’n brug oor die Kennebecrivier bou—’n brug wat die vloed van woeste waters en drywende ys in die tyd van die lenteriviervloede kon weerstaan. Die graafskapskommissarisse en die dorpsraadslede het besluit dat Stockbridge Howland die regte man vir die werk was. Toe hulle met spesifikasies en ’n kontrak vir hom kom om die brug te bou, het hy ironies gesê: “Menere, julle sal na my voog moet gaan. Julle weet ek word nie as bekwaam beskou om vir my eie sake te sorg nie, en dan kom julle by my aanklop om ’n brug te bou!” Die situasie was vir verstandige mense ’n bietjie te belaglik, en die voogdyskap het skielik geëindig. Dit is genoeg om te sê dat sy vervolgers daarna die nederigste verskonings aangebied het vir die onregverdige en onnodige optrede wat hulle gevolg het.