Mwakoro 10 — Te Takarua n te Nukanibong
GSAM 160.11 N te nukanibong e bon nako te tang, ‘Noria, e roko te mwaane ae e na mare; kam otinako ni kaitibo ma ngaia.’ Ao a teirake ni kabane aine aika a aki mare, ao a katauraoi aia rama.
GSAM 160.2Tabeua taai aio, ti nenera te tai n tataninga ae e kaotaki n te karaki n “aine aika tebwena,” ao aio ti na bon tabe ma te aanga are e taekinaki n te taeka i runga, ae e aranaki irouia tia kantaninga ana kauaoki Iesu bwa te “takarua n te nukanibong.” Te tia taetae ae kakannato n te mataroa aio, n te boki ae aranaki bwa Te Takarua n te Nukanibong, n te 3 n Oketobwa 1844, e taekina:
GSAM 160.3“Ma ti a kanga n rin n te tairiki n tataninga aei? Ibukina bwa ti moana warekan te miitara [te miitara ibukin 2300 te bong] n te tiburing, n onean mwiin te tai n bwakan banikai, n 457 B.C. Ti toki n te roko n te tabo ae ti kantaningaia n te ono te namakaina ma tabeua bong riki. Aio e nakonako iai te tairiki n tataninga, n te ono te namakaina.”
GSAM 160.4Te tia taetae riki, S. S. Snow, n te boki ae aranaki bwa Te Tang, n te 22 n Aokati 1844, e taetae ibukin 2300 te bong, ao e taekina:
GSAM 160.5“A moanaki ngke e nako te tua ibukin kaokan ao katean Jerusalem. Te tua aio e karaoaki moanaki iroun Cyrus, e kaboouaki iroun Darius, ao e kamatoaaki iroun Artaxerxes Longimanus n te itiua te ririki ni kairiirina. E taekinaki ao e moan te mwakuri iai n te tai n bwakan banikai n te ririki B.C. 457, ngke Etera, e roko Jerusalem n ana ibuobuoki ae raoiroi te Uea, e kaoka aia botaki n tautaeka I-Juta, e baireia taani kairiiri ao taani motikitaeka, ao e moana katean te arobwata.”2
GSAM 160.6N te aei are te tai ni miitara e 2300 te ririki ni kabane, e na riai ni kabanea 457 ao kabanea 1843 ni karaoa 2300, ao ngke te tua e aki nako tabeua nakon te kaitiua te namakaina n 457 B.C., e reireiaki bwa te tai e na toki n te kaitiua te namakaina n 1844. N te aro are te motinnano n te kaoa n te katebwina ni bong n te kaitiua te namakaina e bon kaotaki bwa te moanaki n te tai, e kaotaki ni koaua bwa n te katebwina ni bong n te kaitiua te namakaina (tai n Juta), 22 n Oketobwa 1844, 2300 te bong e na toki ao e na roko te tai ibukin kaitiakan te tabo ae tabu. Aia kakoaua ni kabane aika e kabonganaaki ibukin te toki n 1843 e bon tau naba ibukin te kairaki n 1844, ma te onimaki bwa a tia ni kunea te kabwarabwara are e taraa n eti ibukin bukin aia bwarannano. Te aro are tia kantaninga ana kauaoki Iesu a taetae iai n te “takarua n te nukanibong ae koaua,” n te tai anne, e na bon kaotaki ni kabwarabwaran taeka mairounia taani mwakuri aika kakannato n te mwakuri anne.
GSAM 161“Kam Otinako ni Kaitibo ma Ngaia”
GSAM 161.1N te Tang n te 3 n Oketobwa 1844, e iai te taeka ae e koreaki iroun George Storrs, i aan te moan taeka, “Kam Otinako ni Kaitibo ma Ngaia,” ao e taekina:
GSAM 161.2“I anaa au been ni koroboki ma namakin aika I tuai ni namakini mai mwaina. N te nano ae tuai ni kona ni uoua, te katebwina ni bong n te kaitiua te namakaina e na noria ana kaotioti te Uea ae Iesu Kristo n taian nang n karawa. Ti a bon tebwa n tabeua bong mairoun te riki anne—te tai ae matautau ibukin te koraki aika aki tekaeraoi, ma te tai ae kakannato ibukin te koraki aika a tauraoi.
GSAM 161.3“‘Noria, e roko te Mwaane ae e na Mare’ n te ririki aei; ‘kam otinako ni kaitibo ma ngaia.’ Ti a tia ni katoka ara mwakuri ma ekaretia aika tii n araia ao aomata aika buakaka ni kabane, ma tii te tang aei ae e kona n rotakiia. Ara mwakuri ngkai bwa ti na kaungaia ‘aine aika a aki mare aika a anai aia rama ao a otinako ni kaitibo ma te mwaane ae e na mare.’ Ti mena ia ngkai? ‘Ngke te miitara e tataninga, ko tataninga iai.’ Tiaki anne ara kaeka mai n Maati ke n Apirire are nako?—E ngae. Tera ae riki ngke e tataninga te Mwaane ae e na Mare?—Aine aika a aki mare ni kabane a moe ao a matu, tiaki ngaia? Taeka ni Kristo a aki bure; ao ‘te Baibara e aki kona ni kamaereaki.’ E aki tabwaana bwa ti na taku bwa ti a tia ni mata; ti a moe, ti aki moe ibukin ana roko Kristo, ma ibukin te tai. Ti roko n te tai n tataninga; ti aki ata ‘iraoi te tai’ are e na tataninga iai, ao i nanon anne ti a moe. Tabeman i buakora a taekina n ara moe, ‘Tai bairea te tai riki!’ ao ngaia are ti moe. Ngkai te kangaanga bwa ti na kaungaaki. Uea, buokira, ba te buoka n te aomata e aki tabwaana. Taetae oin raoi, Uea. Ai matairaoi ngkana e na ‘kaotia’ ngkai te tai te ‘Tama.’”
GSAM 162Te Nukanibong n te Rongorongo
GSAM 162.1“Iraoi te tai n tataninga?—Te iterana te ririki. Ko ataia n te aanga raa?—N te iango are e taekina iroun ara Uea, ‘n te nukanibong,’ ngke e tataninga te Mwaane ae e na Mare. Te miitara e ibukin ‘2300 te tairiki-ma-bong,’ ke bong. Te ‘tairiki,’ ke nukanibong, e te iterana n te bong ni burabeti, ao ngaia are ono te namakaina. Aio te roro ni kabane n te tai n tataninga. Te tang ae korakora ibukin te tai aio e moanaki i nukan te namakaina o Turai, ao e a roko ni birirake ma te korakora, ao e a tauaki n te kaotioti n te Taamnei ae I tuai ni noria mai mwaina ngke te tang e ‘1843.’ Ngkai e bon te taeka ni koaua, ‘Kam otinako ni kaitibo ma ngaia.’ Iai te kitanan bwaai ni kabane ae I tuai n iangoia bwa e kona ni noraki. Ngke te tang aio e kaurea te nano, taan ununiki a kitana aia aaba n ununiki ma aia uaa. Iai te tang ae korakora ma te rannimata, ao te karea ni kabane nakon te Atua, ae I tuai ni noria mai mwaina. Iai te onimaki n te koaua aio ae e aki bon riki n te tang are mai mwaina, ao te kimwareirei ae e tangi ke e maaku iai n te koaua aio e raka i aon te ataaki, ma tiaki ibukin te koraki aika a bon noria.
GSAM 162.2“Ibukin te koaua ibukin te tai aei, N, n te aro ni kakabwaiaki, N beritaki ni kabanea bwaai, ao N a bon ataia bwa ngke N na kabwarabwarai te uoua iai, N na burea te Atua ao N na kanakoaki i aon au ‘toki ae e roko ni waaki.’ N a tia ni nimwaaina bwa ngkai ‘te aomata ae na ukera kamaiuan maiuna,’ ngke te tang aio e taekinaki ni koaua, n te ‘ngke e aki roko,’ ke n te maaku n nako n te koaua aio, ‘e na kabwaraa maiuna.’ E kainnanoaki te onimaki ae ti tebo ma are e kairia Abraham ni kareaia Isaaka, ke Noah ni karaoa te bwaa, ke Lot ni kitana Sodoma, ke ngaian te Israel ni maraurau n te nukanibong ni tataninga aia nako mai Aikupito, ke Taniera ni nako n te rua n raion, ke ngaian te Hibru aika tenua n te umwan te ai. Ti a iangoa bwa ti na nako n te Tautaeka ma tiaki te tokanibwai ni onimaki ae aron anne, ma N a tia ni nimwaaina bwa ti aki. Te koaua ae e a tia ni roko e karaoa te tokanibwai anne, ao e aki kona ni nako iai te aomata ae aki tauraoi ni aranaki bwa te tewe, te mwaane ae e aki eti ana iango, ke te bwai riki ae taani Sodoma mai mwaina, te ekaretia ae motirawa, ke aine aika moe a na kairoroia. N na tangi riki naba, ‘Kam karaurau ibukin am maiu’; ‘Tai noria i muriim’; ‘Uringa buun Lot.’”
GSAM 163Ana Atibu ae Aoraoi Storrs
GSAM 163.1N te Takarua n te Nukanibong n te 10 n Oketobwa 1844, e kaotiota te taeka ae e koreaki iroun George Storrs, i aan te moan taeka “Te Tokina,” ma e aranaki irouia tia kantaninga ana kauaoki Iesu bwa “Ana Atibu ae Aoraoi Storrs”:
GSAM 163.2“Tera te aanga ni karaoiaki raoi ibukin te bong anne?—Onimakina te koaua n te Atua, ao nako iai n te onimaki ae korakora are e neboa te Atua. Ti riai ni kareke te aro n nano ae ti na karekea ngke ti ataia bwa ti na mate n te bong anne, te karea ni kabane nakon te Atua ao te mate nakon te aonnaba.
GSAM 163.3“Akea te kaikonaki ae raoiroi riki ibukin au iango nakon iangoan te atibu ae bubura ao ae aoraoi i nukan te taari. E beritakiaki iroun te uea ae kakannato ao ae korakora bwa n te tai ae e a tia ni baireaki e na kanakoa te kaipuke ae tamaroa ni kairakiia aomata ni kabane aika e na boni kuneia iai ma te kakoaua bwa a onimakina raoi ana taeka, nako n te aba ae kakannato. Aomata aika mwaiti a nako nakon te atibu. Tabeua, ngke a mano i aon te atibu, a korea te taura, ao e a betinako mairouia aia booti are a roko iai, ao a aki taraa riki, ma a tararua te roko n te kaipuke. A aki uoua te koaua n te beritaki, ao a kabanea aia bwai i aon anne. Aomata riki aika roko iai a iangoa bwa e tau ngke a noriia i aon te atibu. Ma a na ‘rabakau’ ao a aki nako n te kangaanga ae korakora.
GSAM 164.1“‘N aron am onimaki e na riki iroum’ e a tia ni taekinaki imwain te tai ae e kantaningaaki iai te roko n te kaipuke. E roko te bong. Te koraki aika wanawana, tao a iangoia bwa a na koroi tauran aia booti ao ni kariaia bwa a na betinako ngkana a nora te kaipuke ni roko. E a kaoti n te mataroa; ma ngkai e a rimwi te tai ni kainaomatai aia booti ni manga aki noraki; ao n te taina, te iango anne e na taekina ngkai bwa a na aki kariaia bwa a na betinako aia booti ni karokoa ae a nimwaaina bwa te kaipuke ae roko e bon te kaipuke ae koaua. Ngkai e a roko ni kambara bwa a aki kona ni koroi tauran aia booti ni manga aki noraki.”
GSAM 164.2“Te kaipuke e roko nakon te atibu. ‘Tera te kakoaua bwa ko onimakina raoi te beritaki n te roko n te kaipuke?’—‘A koreaki tauran ara booti ao a tia ni betinako mairoura, ngaia are ti aki kona n roko nakon te aba, ao ti na mate ngke te kaipuke e aki roko, ba te atibu ae akea te kaipuke riki ae e bon nako iai.’ ‘E tau anne,’ e tangi te tia kairiiri n te kaipuke; ‘kam roko mai n te kaipuke; te onimaki anne e na aki bwaranaki.’”
GSAM 164.3“Aomata aika a kawakina aia booti ni kabaeaki nakon te atibu ngkai a botaki ao a kataia ni roko n te kaipuke. Te tia kairiiri e titiraki, ‘Tera te iango ibukin booti akekei aika I noria ni kabaeaki nakon taian atibu, ke aika a tibwa koreaki tauraia imwin au kaoti ni mataroa?’ A kaeka, ‘Ti iangoa bwa ti na rabakau, bwa ngke te kaipuke e aki roko, ti na iai te bwai ni kairaki ni roko riki nakon te aba.’ ‘Kam a tia ni katauraoi bwaai ibukin te rabwata,’ e tangi te tia kairiiri, ‘ao kam uoua au taeka? N aron am onimaki e na riki iroum. Te kakoaua e mairaaki. Kam a tia ni bairea ni roko riki, ao ngkai kam na bwainaki te ua n am aki onimaki.’ ‘Ao a aki kona ni roko ibukin te aki onimaki.’ O, te aro ae matautau n te bwarannano!”
GSAM 164.4“Kam koroi ami taura ngkai, tari; kam kariaia bwa a na betinako ami booti ni karokoa aki norakiia, ao kam karaoa te waekoa imwain te ‘kanikinaean te Nati n te aomata e kaoti.’ Ngkanne e na toki te tai. Kam nako ngkai, ao kam nako ma ami bwaai ni kabane. O, e nanokawaki au nano ibukingkami; tai tataninga; kabutia nako te booti anne, ke kam a tia ni bwara; ba ‘te aomata ae na ukera kamaiuan maiuna e na bwara maiuna,’ e taekina naba anne iroun Iesu Kristo, ara Uea ao Tia Motikitaeka. Kam karaoa te waekoa, ngaia are N n tangiringkami riki, O karaoa te waekoa! Kam kainaomatai booti ni kabane aika kam bairea iai ni kamaiuaki nakon te aba ‘ngke e aki roko.’ Te ‘ngke’ anne e na kamaunaingkami. E bon te kabanea n tokanibwai ao te kabanea ni kangaanga ngkai. Karaoa aron ara Uea n te kangaanga ni kabanea iroun te Riaboro—‘Nako mairou, Satan,’ e taekina. Ngkanne te Riaboro e kitanna, ao ‘noria, a roko anera ao a mwakuri ibukina.’ Ao e na riki naba anne iroum ngke ko a tia ni karekea te tokanikai aei.”
GSAM 165Te Mwakuri ni Birirake n te Takarua n te Nukanibong
GSAM 165.1Ibukin te birirake, te korakora, ao te mwakuri n te rongorongo n te “takarua n te nukanibong,” ti karekea te iango ae eti ma taeka n N. Southard, te tia bairea kanoan te beeba n rongorongo are ti a tia ni taekina mai mwaina, Te Takarua n te Nukanibong. N te kapi n te 31 n Oketobwa 1844, e taekina:
GSAM 165.2“N te moan, te tai ae e baireaki e boni kairoroaki irouia aomata aika mwaiti; ma e a boni kanako te korakora ae aki kona ni kairoroaki ma ana taetae, are a katorobubua iai aomata ni kabane imwaina. E a birirake i aon te aba n aron birin te angibuaka ae biribiri, ao e roko nakon nano n taabo aika kaokoro ao aika raroa i te tai teuana, n te aro ae e kona ni kabwarabwaraki kaini n te iango bwa te Atua e bon iai iai. E karaoa i taabo ni kabane te kakae n nano ae rangi ni tuai ni noraki ao te kananorinano n te nano imwain te Karawa ae Rietata. E karaoa te bitaki n aia tang ni nano mairoun bwaai n te aonnaba aei, katokan taian iango aika kakaokoro ao te riribai, te kakoaua n taian bure, te katorobubua imwain te Atua, ao te tangi ni bubuti ma te nano ae e a tia ni kamaa, nakon te Atua ibukin te katoki ao te kamatoan nano. E karaoa te kananorinano ao te katorobubua n te nano, ae ti aki noria mai mwaina. N aron ana tua te Atua iroun Ioela, ngke te bong ae kakannato te Atua e a kan roko, e karaoa te kamaeakan nano ao tiaki taian kaubara, ao te rairaki nakon te Uea ma te aki mamatam, te tangi, ao te nanokawaki. N aron ana taeka te Atua iroun Sekaraia, e kabanea te taamnei n te nano ae kakabwaiaki ao te bubuti i aon ana ataei; a noria te tia are a a tia ni karobaia, ao e iai te tangi ae kakannato i aon te aba, te utu ni kabane i aana, ao aia aine i aana; ao te koraki aika a tararua te roko n te Uea a kabanea aia nano imwaina.”
GSAM 166Aomata A Kairaki iroun te Korakora ae Mairiaki
GSAM 166.1Riki riki, ibukin te taetae ae e kaungaaki aio, e taekina:
GSAM 166.2“E taraa nakoira n aki boto i aon aia mwakuri aomata, ngaia are ti bon iangoia bwa kakoroan bukin te ‘takarua n te nukanibong’, i mwiin te tataninga n te Mwaane ae e na Mare, ao te moe ma te matu n aine aika a aki mare, ngke a na teirake ni kabane ao a na katauraoi aia rama. Ao te mwakuri ae tokina e a tia ni karaoaki; ba e aki bon riki te tai n te moan ngkai aia bootaki tia kantaninga ana kauaoki Iesu a tauraoi raoi ibukin ana roko te Uea.”
GSAM 166Bwaai ni Aonnaba A Tia ni Kaboonaki
GSAM 166.3I aan te taetae ae kaungaaki ibukin te reirei n kauaokin Iesu, aomata aika mwaiti a kaboonaki aia bwaai ni aonnaba, ao a kabongana aia bwai ni buokia taani taetae n te bootaki n aia mwakuri, ke ni kairakiia te boki ma taian boki ni reirei, ke ni karekei aia bwai ni kainnano te koraki aika kainnano, ao ngaia are a taekina nakon te aonnaba te kakoaua ae tamaroa ibukin aia koaua ao aia tangitang; ma taani kaina aia bwaai ni aonnaba, ao a aki karaoa te karea ae rangi ni kakawaki ibukin te mwakuri, a aranaki iroun te aomata ni aonnaba bwa a aki onimakina raoi te bwai ae a taekina. Ibukin te kabwarabwarai N na taekina taekan uoua, teuana n te iteraana ma teuana n te iteraana riki.
GSAM 166Te Tabo n Buteeta
GSAM 166.4Te moan karaki bon te tia onimaki ae maeka n New Ipswich, N.H., ma aranina Hastings, ae e iai ana tabo ae rangi ni tamaroa n buteeta, ma e kitana ni aki kabebeteaki. Kaain rarikina a iangoakina ao a roko ma a tuangia bwa a na kabebetea ao a na katuka n ana ruu ni kawakin amwarake i aan te auti, n akea boona, ngke e kariaia; “ba,” a taekina, “ko kona ni kainnanoa.” “Iikai!” e taekina Mr. Hastings, “N na kariaia te tabo n buteeta anne ni taetae ibukin au onimaki n ana kaoti te Uea ae e a kaan.”
GSAM 167.1N te tai n bwakan banikai anne, n aron te reireiaki mairoun Te Aingaba n Claremont (N.H.), Te Taai ae Koaua n New York, ao taian boki riki aika a boretiaki n te aonnaba, te amwarake n buteeta e bon rangi ni kamaunaki ni “te maate n buteeta.” N aron ana taeka Te Taai, “E nanokawaki ni kinaaki bwa taian amwarake ni kabane n te amwarake ae kakawaki aio a a tia ni kamaunaki iroun te maate. Te tia kore n te boki n Philadelphia e taekina bwa te amwarake n buteeta n te aono anne e a tia ni kamaunaki. Te tabo teuana ae tiaki te namakin n te kangaanga e Maine, ma naba iai, e rotaki te amwarake n te aoraki.”
GSAM 167.2Ibukina bwa e aki rangi ni kamariri te tai n bwakan banikai, ao aia buteeta Mr. Hastings a tiku n te aba ni karokoa te namakaina ae Novembwa, e aki maate te bwai teuana. Ngaia are e a iai iai ana amwarake ibukina ao ibukin kaain rarikina aika a aki toki ni tararuaia n te Oketobwa are nako, ao aika n te tiburing a riai ni kabooa te buteeta n te kanimwaki mairouna, ao a kimwareirei ni kabooa n te mwane ae tamaroa. Te bwai ae a iangoa bwa e na riki bwa te kangaanga nakon Mr. Hastings, te Atua e rairakiia bwa te kakabwaiaki n te tai, ao tiaki ibukina raoi ma ibukin kaain rarikina naba.
GSAM 167E Kaakea Ana Onimaki
GSAM 167.3Te karaki te kauoman e riki n ara tabo n maeka. E tei te karaki ibukin te taan te ekaretia ae e taetae rangi ni mwaiti n te bootaki ibukin ana roko te Uea n te tai n bwakan banikai n 1844. E aomata ae e iai ana bwai rangi ni mwaiti, ao n tabeua bwai riki, e iai ana beeki aika a tau aia roro ni kawakinaki ibukin te kaboonako n te tiburing. Temanna tarin au karo ae te mwaane, ae e aki taekina te taromauri, ao ana mwakuri bon te kaboonako ao te kabooa ni maan, e nako nakon te tia kantaninga ana kauaoki Iesu aei ni kabooa ana beeki, ma e ataia mairouna bwa e aki tangina ni kabooa, ba e na kawakiniia ni karokoa te tiburing ae e na roko bwa “beeki ni kaboonako.” Tarin au karo e roko nakon tibuu te mwaane, ae te tia onimaki n ana kauaoki Iesu, ao e taekina, “Te aomata anne e aki onimakina te bwai ae e taekina.” “Ibukin tera?” e titiraki tibuu te mwaane. “Ba,” e taekina tarin au karo, “e taekina bwa te Uea e roko, ao te aonnaba e na toki n te tai n bwakan banikai aei, ma e tangina ni kaina ana beeki ni karokoa te tiburing ae e na roko. E aki riai ni taetae nakoiu; e aki onimakina te taeka teuana iai.”
GSAM 168Bwaai A Anganaki ngke E a Rimwi te Tai
GSAM 168.1Iai aomata aika a kaina aia bwai, ao a makuri i nanon te iango bwa a riai ni kabonganaia ibukin te mwakuri, ma e a toki te tai ni kabonganaia. A roko nakoia taani mwakuri aika a boreti te rongorongo, a bubuti ma te tangi bwa a na butimwaia aia mwane, ma te kaeka bon, “Kam a roko n te tai ae e a toki! Ti a tia ni kabooa bwaai ni boreti aika ti kona ni kabwarabwarai imwain te toki. Ti a tia ni kaina taian masini ni boreti aika korakora ni mwakuri n te tairiki ao n te bong; ti aki tangina riki te mwane.” Te tia noria n te mataroa e taekina nakoiau bwa e noria aomata aika a katuka te mwane ae ngaa te taara mwaitina i aon te teiboro imwain te tia boreti n Te Taetae ni Koaua, ao a bubuti ma te nanokawaki bwa e na taua ao e na kabonganaia. Te kaeka bon, “Kam a roko n te tai ae e a toki! Ti aki tangina ami mwane ngkai! Ti aki kona ni kabonganaia!” Ngkanne a titiraki, “E aki kona ni kabonganaaki nakon te koraki aika kainnano?” E bon titebo te kaeka, “Ti a tia ni bairea ibukin aia kainnano ae waekoa te koraki ni kabane aika ti kona ni konaia.” N te nanokawaki n nano, a tauaia riki aia mwane, ao a taekina bwa e aki kukurei te Atua irouia ibukin aia aki onimaki, ao ibukin te tawanako ae e kairakiia ni kaina te bwai mairoun te Atua ngke e kainnanoaki ao e na butimwaaki ma te kimwareirei.
GSAM 168Taani Tararu A Baireaki
GSAM 168.2Aia aro ao aia babaire taani kitana aia amwarake ni aki kabebeteaki ao aia auti ni mwakuri ni aki karaoaki, ni kabwarabwarai te boki ae e boretiaki ke ni taetae ao ni bubuti ma aomata mai auti nakon auti, a bon rangi ni raka i aon te kairoro. Aomata a aki uoua bwa taani mwaane ao taani aine aika a taekina anne a onimakina te taeka ni kabane ae a taekina, ao n te bwai anne, e iai te korakora ae e tei mairouia are te nano ae eti e aki kona ni kabwarabwarai ke ni kairoroia aia taeka. Aomata aika ngaa a kairaki iai ni onimakina te koaua, ao a ukera ao a kunea ana nano ni kamaiu te Atua.
GSAM 169.1Ma te tia bure ae e katangitang ao te tia taromauri n te aonnaba, a motika bwa te mwakuri aio n tibwaakin taian boki ibukin kauaokin Iesu e riai ni toki. Aomata aikai aika a taua te tabo teuana ke te aono ni kabane ao a nako auti nakon auti ma te reirei n kauaokin Iesu, ao a kitana aia mwakuri ao aia utu, a taekina bwa a bon aomata aika a aki eti aia iango, ao ngaia are a riai ni baireaki taani tararu i aoia. Aia kakoaua aika a taekinaki bwa aomata aikai a aki eti n aia iango (ba aia mwakuri bon ibukin te kamaiuaki n aia taari aomata, ao akea te kakoaua bwa aia utu a kangaanga ibukin aia kitanan aia mwakuri), a aki tau ni kaotaki bwa a aki eti aia iango; ngaia are a bon tii tabeman aika a baireaki taani tararu i aoia. N te iango n te aanga are taani kairoro n te tai aei a taetae ni kabwarabwarai te bwai aio, aomata a na iangoa bwa e iai te karaki rangi ni mwaiti; ma n au mwakuri ni kabane bwa te minita tia kantaninga ana kauaoki Iesu, ae e karokoa te tai ae raka i aon 56 te ririki, N a tia ni kunea tii uoua nakoia “tia kakairi n ana reirei Miller” aika a baireaki taani tararu. Te kabwarabwarai ae tikina n uoua aio e kona ni tau.
GSAM 169Oin Tia Tararuna
GSAM 169.2Te moan e riki n te Aono n New York, ae e kee raroana mai n te tabo are N maeka iai nakon 30 te maire. Te mwaane e butimwaia te reirei n kauaokin Iesu, ae e rangi ni mwane ma ana bwai, e bon tau n 100,000 te taaraa. E a anga te iterana n te mwane anne nakon ana aine ao ana ataei, aika a aki iango n ana onimaki. Te mwane are e tiku e iangoa bwa bon ana bwai ni kabongana n aron ae e tangina; ao n te aanga are tabeua iai e nako nakon te mwakuri ibukin kauaokin Iesu, ana ataei a kairoro, ao a botaki ma te motikitaeka, a bubuti bwa e na baireaki te tia tararu i aon tamaia. Ngke te motikitaeka e a kabwarabwarai nakoia aia makuri ao ana korakora te tia tararu n tararua te bwai, e titirakiia bwa a na arana te aomata are a tangina ni bairea. Ngke a a tia ni botaki ma te tai, a motika bwa a aki ata te mwaane teuana ae a beritaki ni kaina ana bwai, ao a taekina nakon te motikitaeka bwa a a rineia tamaia bwa oin tia tararuna. Te motikitaeka e rairaki nakon te mwaane ao e taekina, “Mr. _____, ami ataei a rineiko bwa te aomata ae riai ni tararua oin am bwai. Am mwakuri a bon titebo raoi ma imwain am roko n te kooti.”3
GSAM 170Te Aro ae E Kakatonga
GSAM 170.1Te karaki te kauoman bon ibukin Stockbridge Howland, ae maeka n Topsham, Me. E bon te tia mwakuri ae tamaroa n te aono anne ni kabane, te tia kairiiri ni mwakuri n te kabongan n taian mwakuri n te mii ao taian teber. N te waaki aio n te “takarua n te nukanibong,” Mr. Howland e toka i aon te aoti nakon taian tabo aika mwaiti, ni tibwaakin taian boki ao boki ni reirei mai auti nakon auti, ao e karaoa te kangaanga nakon taani kairoro ao taani tangitang, aika a komakoma bwa n te tibwaaki n te boki anne e kitana ana mwakuri. Ngaia are a waekoa ni karekea te baireaki n te tia tararu, ae e kunea bwa e iai ana mwakuri rangi ni mwaiti i aon te bwai are e iangoa, ba Mr. Howland e kanakoa nakon te tia tararu taani bwai taekiti ni kabane, ao ni koaua aomata ni kabane aika a roko ma aia akaunti aika a riai ni kabwakaki; “ba,” e taekina, “N aki aranaki bwa N a tau ni karaoa te mwakuri teuana.” Ngke e a roko te tai ae e tangina te aono ni karaoa te teber i aon te Namatiku Kennebec—te teber ae e na teimatoa imwain te ran ae e rangi ni korakora butina ao te aiti ae e betinako n tain te ieka n te tiburing—taani kairiiri n te aono ao taani rineaki n te tabo a motika bwa Stockbridge Howland bon te aomata ibukin te mwakuri anne. Ngke a roko ma taian taeka ni kabwarabwarai ao te beritaki ibukina ni karaoa te teber, e taekina ma te karaki, “Taiani mwaane, kam riai ni nako nakon au tia tararu. Kam ataia bwa N aki aranaki bwa N a tau ni tararua au mwakuri, ao kam roko nakoiau ni karaoa te teber!” Te aro anne e kakatonga riki ibukin aomata aika iango, ao te baireaki n te tia tararu e toki ni waekoa. E tau ni taekina bwa muriina taani kairoroia a kakoaua aia bure ma te nanorinano ae korakora ibukin te aanga ae aki eti ao ae aki kainnano are a a tia ni karaoa.